tome 6"

See other formats

(JEUVRES 

D’ORIBASE, 

TEXTE  GREC,  EN  GRANDE  PARTIE  INÉDIT, 

COLLATIONNÉ  SÜR  LES  MANUSCRITS, 

TRADUIT  POUR  LA  PREMIÈRE  FOIS  EN  FRANÇAIS, 

AVEC  UNE  INTRODUCTION, 

DES  NOTES,  DES  TABLES  ET  DES  PLANCHES, 

BUSSEMAKER  ET  CH.  DAREMBERG. 


TOME  SIXIÈME. 


ANCIEN 


PARIS. 


IRNEMEN 


A  L’IMPRIMERIE  NATIONALE 


M  DCCC  LXXVI. 


PRÉFACE. 


Le  tome  VI  des  OEuvres  d’Oribase ,  que  nous  donnons  au¬ 
jourd’hui  au  public,  termine  enfin  l’édition  des  œuvres  de 
cet  auteur,  qui  a  mis  tant  d’années  à  paraître.  Quand,  en 
1878,  nous  fûmes  choisi  pour  terminer  le  travail  resté  ina¬ 
chevé,  par  suite  de  là  mort  des  deux  collaborateurs,  le  tome  V 
était  prêt  à  paraître;  nous  le  fîmes  précéder  d’une  courte  pré¬ 
face,  dans  laquelle,  nous  contentant  de  donner  une  idée  de 
fétat  de  la  publication,  nous  avons  renvoyé  au  tome  VI  le 
lecteur  désireüx  de  plus  amples  renseignements. 

En  choisissant  Oribase  pour  figurer  en  tête  de  la  collec¬ 
tion  des  médecins  grecs  et  latins,  qu’ils  se  proposaient  de  pu¬ 
blier',  MM.  Daremberg  et  Bussemaker  avaient  fintention  de 
faire  suivre  le  texte  d’un  travail  substantiel ,  résumant ,  sous 
une  forme  scientifique ,  les  notions  nouvelles  fournies  par  cet 
auteur  sur  fhistoire  de  fart  médical  dans  les  temps  anciens. 
En  effet,  sans  vouloir  comparer  Oribase  à  ses  deux  illustres 
prédécesseurs,  Hippocrate  et  Galien,  le  nombre  des  auteurs 
qu’il  a  employés  est  si  considérable ,  ses  travaux  sont  si  éten- 

'  Le  projet  de  publier  une  grande  vaux  de  M.  Littré  sur  la  Collection  hip- 
coilection  des  auteurs  médicaux  de  i’an-  pocratique ,  travaux  qu’il  regardait  avec 
liquité  grecque  et  latine  fut  conçu  par  raison  comme  un  modèle  du  genre,  et 
M.  Daremberg  vers  i846.  Cetle  pensée  qui  resteront  toujours  comme  un  mo- 
d’appliquer  la  critique  et  la  philologie  à  miment  admirable  de  critique  et  de 
1  étude  des  origines  des  sciences  médi-  science  médicale, 
cales  lui  fut  inspirée  par  les  beaux  Ira- 


ORIBASE. 


dus ,  qu'on  peut  les  regarder  comme  un  résumé  à  peu  près 
complet  des  connaissances  médicales  acquises  par  plusieurs 
siècles  d’études,  et  qu’ils  réparent  en  partie  les  pertes  que  le 
temps  a  fait  subir  à  cette  portion  de  la  littérature  grecque.  Ce 
travail,  annoncé  dès  le  premier  volume  de  la  présente  édi¬ 
tion,  ne  paraît  pas  avoir  jamais  été  entrepris,  et  les  seules 
traces  qui  en  soient  restées  sont  les  notes  substantielles  dont 
M.  Daremberg  a  enricbi  la  Collection  médicale.  Nous  n’essaye¬ 
rons  pas  de  combler  cptte  lacune.  Nous  nous  contenterons, 
dans  les  pages  suivantes,  de  r-élmir  sur  l’auteur  les  renseigne¬ 
ments  les  plus  importants,  de  donner  de  ses  ouvrages  une 
idée  à  peu  près  exacte,  et  de  résumer  les  observations  qu’une 
longue  étude  de  près  de  trois  ans  nous  a  permis  de  faire  sur 
les  anciennes  traductions  latines  dont  se  compose  le  présent 
volume. 

Oribase  naquit  à  Pergame  vers  fan  3  2  5  ;  la  date  de  sa 
naissance  est  inconnue ,  mais  il  n’est  guère  possible  d’en  adop¬ 
ter  une  autre ,  puisqu’on  355  ses  talents  médicaux  étaient  assez 
connus  pour  lui  mériter  la  faveur  de  Julien.  Son  biographe 
et  ami  Eunape  nous  dit  que  sa  famille  était  honorable,  et  nous 
fait  remarquer  que,  né  à  Pergame,  il  ne  pouvait  étudier  une 
autre  science  que  la  médecine,  cette  ville  ayant  produit  les 
meilleurs  praticiens  de  fantiquité.  Son  maître  fut  Zénon  de 
Chypre,  et  ses  ouvrages  prouvent  qu’il  acquit  sous  lui  une 
forte  éducation  médicale  et  appi’it  surtout  à  connaître  fhis- 
toire  de  son  art  et  les  auteurs  qui  en  ont  écrit.  Attaché,  comme 
presque  tous  les  médecins  de  sa  ville  natale ,  aux  idées  païennes 
et  à  la  philosophie  grecque ,  il  devint ,  en  355,  médecin  du 
jeune  César  Julien,  que  son  oncle  Constance  envoyait  paci¬ 
fier  les  Gaules.  Dévoué  à  son  maître ,  partageant  tous  ses. goûts 
et  toutes  ses  antipathies ,  il  prit  une  part  active  à  la  révolution 


PRÉFACE.  m 

qui  lui  donna  le  titre  d’Auguste  en  36 o,  et  continua  pendant 
tout  son  règne  à  jouir  de  la  plus  grande  faveur.  Questeur  de 
Constantinople,  il  s’associa  à  ses  tentatives  pour  restaurer 
l’ancienne  religion,  alla  à  Delphes  tenter  de  rétablir  l’oracle 
d’Apollon  et  l’accompagna  dans  ses  expéditions  militaires;  il 
était  à  ses  côtés  quand  il  périt  dans  un  combat  contre  les 
Perses  en  363. 

Une  fois  Julien  mort,  la  fortune  d’Oribase  changea  cruel¬ 
lement;  les  empereurs  chrétiens  qui  lui  succédèrent  ne  pou¬ 
vaient  oublier  l’hostilité  de  son  favori  contre  le  nouveau  culte  ; 
ils  le  dépouillèrent  de  ses  charges  et  de  ses  honneurs  et  l’exi- 
ièrentchez  une  nation  barbare.  Eunape,  qui  nous  rapporte  ces 
faits,  ne  nous  dit  pas  le  nom  de  cette  peuplade,  mais  les  dé¬ 
tails  qu’il  donne  nous  font  croire  qu’il  ne  peut  s’agir  que  de 
ces  nations  de  race  germanique  établies  aux  confins  de  l’em¬ 
pire,  et  qui  depuis  déjà  longtemps  en  infestaient  les  frontières. 
Là,  toujours  au  dire  d’Eunape,  Oribase  déploya  une  telle 
science,  guérit  si  heureusement  les  rois  de  la  tribu,  qu’il 
s’attira  leur  respect  et  leur  reconnaissance,  et  fit  repentir 
les  empereurs  de  leur  injuste  mesure.  Rappelé  par  eux  au 
bout  de  quelques  années,  il  épousa  une  femme  de  grande 
naissance  et  fort  riche ,  dont  il  eut  quatre  enfants.  Le  reste  de 
sa  vie  paraît  avoir  été  uniquement  consacrée  à  la  pratique  de 
son  art  et  à  des  travaux  littéraires.  Il  vivait  encore  en  dgS, 
date  de  l’ouvrage  d’Eunape,  mais  dut  mourir  peu  après, 
considéré  par  ses  contemporains,  ajuste  titre,  si  Ion  en  juge 
par  les  ouvrages  qu’il  nous  a  laissés,  comme  le  premier  mé¬ 
decin  de  son  temps,  comme  le  disciple  le  plus  fidele  de  la 
grande  école  de  PergameL 

'  La  Vie  d’Oribase,  par  Eunape  de  composées  par  cet  auteur  vers  SgS. 
Sardes,  qui  n’a  du  reste  pas  grande  va-  Eunape  était,  comme  Oribase,  fort  atta- 
^eur,  fait  partie  des  vies  des  sophistes  ché  aux  idées  païennes,  et  se  moque 


ORIBASE. 


Les  œuvres  d’Oribase  qui  nous  restent  aujourd’hui  sont  les 
suivantes  :  la  Collection  médicale  {lonpiTcoù  awaycHyai) ,  la  Synop¬ 
sis  ou  abrégé,  enfin  les  Eaporistes  ou  traité  des  médicaments 
faciles  à  trouver  ou  à  préparer.  Tous  ces  ouvrages  se  rat¬ 
tachent  étroitement  les  uns  aux  autres  ;  nous  allons  indiquer 
rapidement  les  rapports  inü'mes  qu’ils  ont  entre  eux,  leurs  di¬ 
visions  et  leur  valeur. 

1°  La  Collection  médicale  fut  écrite  à  la  demande  de  f em¬ 
pereur  Julien,  pendant  son  séjour  en  Gaule,  et  lui  fut  dédiée 
quelque  temps  après  sa  révolte-,'!  puisque  Oribase  fappelle  dans 
la  préface  avroxpctTop.  L’auteur  avait  commencé  par  faire,  à  la 
demande  du  même,  avant  son  élévation  à  f  empire,  un  abrégé 
des  œuvres  de  Galien  ;  une  fois  ce  premier  travail  fini ,  il  le  re¬ 
prit  pour  y  introduire  les  passages  des  autres  auteurs  relatifs 
aux  sujets  traités  par  le  médecin  de  Pergame.  A  f  époque  où  la 
Collection  médicale  existait  dans  toute  son  intégrité,  c’était  une 
sorte  de  vaste  encyclopédie  médicale ,  dans  le  genre  de  f ouvr&ge 
de  Pline  f  Ancien,  contenant  un  résumé  des  connaissances  de 
f  époque  d’Oribase  en  médecine,  en  hygiène,  en  thérapeutique 
et  en  chirurgie.  L’ouvrage  comprenait  soixante  et  dix  livres; 
fauteur  y  avait  mis  fort  peu  du  sien,  à  part  l’arrangement 
des  matières.  On  trouvera  plus  loin  la  liste  des  auteurs  consul¬ 
tés  ou  plutôt  pillés  par  lui,  avec  quelques  renseignements 
sur  chacun  d’eux.  Oribase  s’est  contenté  de  découper  dans 
les  ouvrages  les  plus  autorisés  sur  chaque  sujet  les  passages  les 
plus  importants  et  de  les  juxtaposer.  Il  s’est  si  peu  inquiété 
d’en  faire  un  tout  complet,  une  œuvre  originale,  qu’il  n’a 

(les  moines  chrétiens  dans  plusieurs  l’adolescence  en  363,  date  de  la  mort 
passages  de  son  ouvrage;  il  s’était  fait  de  Julien.  Les  Vies  des  philosophes  et 
initier  aux  mystères  d’Eleusis  et  attaque  des  sophistes  ont  été  publiées  plusieurs 
violemment  l’empereur  Constantin.  11  fois  au  xvi'  et  au  xvn°  siècle,  et  de  nos 
était  plus  jeune  qu’Oribase  et  atteignit  jours  par  Boissonade,  182  2,  Amsterdam. 


PRÉFACE.  V 

même  pas  supprimé,  dans  les  textes  qu’il  copiait,  les  renvois 
aux  autres  ouvrages  de  l’auteur  ou  aux  autres  chapitres  du 
livre.  Plusieurs  lois  même,  à  propos  d’une  maladie,  il  a  donné 
des  extraits  de  deux  auteurs  indiquant  chacun  un  traitement 
entièrement  différent  h  La  CoUerAion  médicale  n’est  donc  point 
l’œuvre  d’un  esprit  bien  profond,  mais  d’un  compilateur  qui 
connaissait  admirablement  la  bibliographie  de  son  sujet  et  a 
su  toujours  choisir  du  premier  coup  les  passages  les  plus-  im¬ 
portants,  les  plus  caractéristiques. 

Aussi,  quand, on  cite  Oribase,  faut-il  faire  grande  attention, 
car  on  ne  sait  pas  toujours  ce  que  fon  cite.  En  eflet,  les 
auteurs  qu’il  a  mis  à  contribution  et  qu  il  cite  si  souvent, 
que  là  où  leur  nom  manque,  il  faut  supposer  une  omission 
des  manuscrits,  ont  vécu  aux  époques  les  plus  diverses.  Les 
uns,  comme  on  le  verra  tout  à  flieure,  ont  écrit  dans  les 
temps  qui  ont  immédiatement  suivi  f école  hippocratique,  les 
autres  ont  précédé  Galien;  les  autres  enfin,  et  c’est  le  plus 
grand  nombre,  sont  postérieurs  à  celui-ci  et  se  rattachent 
plus  ou  moins  à  son  école,  soit  qu’ils  en  acceptent,  soit  quils 
en  rejettent  les  théories.  De  là,  nous  le  répétons,  quand  on 
cite  la  Collection  médicale,  là  nécessité  de  dire  de  quel  auteur 
a  été  tiré  le  passage  que  fon  emploie. 

2°  La  Synopsis  fut  écrite  par  Oribase  à  la  demande  de  son 
fils  Eustathius,  à  une  époque  inconnue,  mais  que  fon  ne  peut 
croire  antérieure  à  3 go.  En  effet,  au  dire  dEunape,  Oribase 
resta  assez  longtemps  en  exil;  il  ne  put  guère  rentrer  avant 
366  ou  367,  et  ne  se  maria  qu’à  cette  époque.  En  supposant 
qu’Eustathius  fût  l’aîné  de  ses  enfants,  il  devait  être  né  vers 
3  6  7  ou  3  68  ;  la  préface  de  la  Synopsis  dit  qu’il  avait  appris  com¬ 
plètement  la  médecine;  il  ne  pouvait  donc  avoir  moins  de 

*  Voir  notamment  à  la  table  les  articles  Diah'ete,  Éléphanliasis ,  et  les  passages 
auxquels  ils  renvoient. 


ORIBASE. 


vingt  et  quelques  années.  Dans  cet  ouvrage ,  qui  est  divisé  en 
neuf  livres,  nous  trouvons  un  abrégé,  un  compendiam  de  la 
Collection,  destiné  à  servir  de  guide  habituel  aux  médecins 
éloignés  des  villes  et  n’ayant  pas  sous  la  main  des  ouvrages 
spéciaux  plus  détaillés.  C’est  pour  rendre  son  nouvel  ouvrage 
plus  utile  que  l’auteur  en  a  retranché  tout  ce  qui  regarde  la 
chirurgie,  l’anatomie,  les  machines,  les  luxations,  les  frEic- 
tures,  etc.  C’est,  avant  tout,  un  traité  élémentaire  d’hygiène 
et  de  thérapeutique.  Ici,  malgré  des  emprunts  continuels  faits 
aux  médecins  antérieurs,  l’œuvre  d’Oribase  a  été  plus  per¬ 
sonnelle;  dans  beaucoup  d’endroits  il  ne  se  contente  pas  de 
copier,  il  abrège  et  refond  les  fragments  qu’il  avait  déjà 
employés  dans  la  Collection.  Remarquons  encore,  qu’à  part 
quelques  points  de  détail,  c’est  surtout  Galien  qui  a  fourni 
la  majeure  partie  de  cet  ouvrage;  obligé,  en  outre,  de 
donner  des  méthodes  précises  de  traitement,  Oribase  a  dû 
choisir,  et  dans  la  Synopsis  on  ne  retrouve  pas  à  beaucoup 
près  l’incohérence  qui  dépare  certaines  parties  de  la  Col¬ 
lection. 

3°  Les  Eaporisies.  Tout  en  n’étant  qu’un  abrégé,  la  Synop¬ 
sis  était  destinée  aux  médecins,  les  Eaporisies’,  au  contraire, 
sont  un  manuel  à  l’usage  des  gens  du  monde ,  de  ceux  qui ,  sans 
avoir  étudié  la  médecine  d’une  manière  spéciale,  veulent  pou¬ 
voir  se  soigner  à  l’occasion  et  dans  les  cas  peu  graves,  sans 
recourir  au  praticien.  L’ouvrage  est  dédié  à  Eunape  de  Sardes, 
au  propre  biographe  d’Oribase;  il  est  postérieur,  à  la  Synopsis 
et  a  dû  être  composé  entre  892  et  896.  Il  se  divise  en  quatre 
livres,  indique  sommairement  les  premiers  soins  à  donner  au 
malade  quand  on  se  trouve  dans  une  localité  éloignée,  décrit 
les  symptômes  de  chaque  maladie,  énumère  les  piàncipaux  mé¬ 
dicaments  simples  utiles  dans  chaque  cas,  et  donne  de  longues 
listes  alphabétiques  des  substances  les  plus  employées  en  mé- 


PRÉFACE. 


decine ,  en  indiquant  leurs  e£Fets.  On  n’y  trouvera  ni  théories 
compliquées  ni  détails  techniques ,  mais  des  indications  brèves 
et  concises,  des  formules,  de  courtes  descriptions.  C’est,  en 
un  mot ,  avec  moins  de  méthode  et  de  science ,  un  livre  dans  le 
genre  de  nos  manuels  modernes.  Les  Eaporistes  sont  en  très- 
grande  partie  directement  extraits  de  k  Synopsis,  sauf  une 
bonne  part  du  livre  II ,  qui  n’est  que  la  reproduction  un  peu 
abrégée  d’une  partie  de  la  Collection. 

L’importance  d'Oribase  est  extrême;  on  peut  la  considérer 
à  deux  points  de  vue.  Pour  f  histoire  de  la  médecine ,  c’est  un 
précieux  répertoire  de  faits  et  de  doctrines  tirés  d’ouvrages, 
empruntés  à  des  auteurs  qui ,  sans  lui ,  ne  nous  seraieut  connus 
que  par  les  scholiastes  ou  les  anciens  glossateurs.  En  outre , 
grâce  à  l’ancienneté  de  quelques-uns  des  manuscrits  de  ses  ou¬ 
vrages,  grâce  aussi  à  f  existence  des  vieilles  traductions  latines 
dont  nous  allons  parler  tout  à  l’heure ,  il  fournit  des  auteurs 
qu’il  emploie,  de  Galien  notamment,  des  textes  bien  meilleurs 
que  ceux  des  manuscrits  particuliers  de  cet  auteur.  La  critique 
de  cet  immense  arsenal  de  renseignements  est  encore  à  faire; 
ceux  qui  semblaient  tout  naturellement  désignés  pour  cette 
œuvre  difficile,  MM.  Daremberg  et  Bussemaker,  n’ayant  pu 
mener  à  bonne  fin  la  tâche  immense  qu’ils  s’étaient  imposée. 
Espérons  que  quelque  savant  de  France,  d’Angleterre  ou  d’Al¬ 
lemagne,  se  décidera  à  tenter  cette  entreprise  aussi  honorable 
que  difficile. 

Il  faut  être  médecin  pour  se  rendre  bien  compte  de  l’intérêt 
que  notre  auteur  présente  à  ce  point  de  vue;  mais  il  suffit 
d’être  quelque  peu  érudit ,  quelque  peu  versé  dans  la  connais¬ 
sance  de  fantiquité,  pour  pleinement  sentir  son  importance 
historique.  Sur  les  mœurs  et  les  usages  des  anciens,  sur  leurs 
connaissances  en  botanique,  en  physique,  en  minéralogie  et 
en  mécanique ,  on  y  trouve  les  indications  les  plus  précises ,  les 


ORfBASE. 


plus  nettes.  Nous  citerons  notamment  les  passages  sur  les 
bains,  la  description  et  le  traitement  des  maladies  épidémiques, 
lé  traitement  des  fièvres ,  les  évacuations  sanguines ,  les  luxa¬ 
tions,  les  machines,  les  médicaments  simples,  etc.  Aussi,  dès 
l’apparition  de  ses  premiers  volumes ,  Oribase  a-t-il  immédia¬ 
tement  pris  la  place  qui  lui  appartenait  au  nombre  des  auteurs 
les  plus  précieux  pour  l’archéologie  de  l’antiquité  gréco-ro¬ 
maine. 

L’ouvrage  se  compose  de  six  volumes  en  y  comprenant 
celui  que  nous  publions  aujourd’hui.  Les  fragments  de  la  Col¬ 
lection  remplissent  les  quatre  premiers  ;  le  cinquième  est  occupé 
par  le  texte  grec  de  la  Synopsis  et  des  Eaporistes  et  par  la  tra¬ 
duction  latine  des  livres  I  à  111  du  premier  de  ces  deux  ou¬ 
vrages;  le  tome  VI  renferme  la  traduction  des  livres  IV  à  IX  et 
celle  des  Eaporistes.  Comme  Oribase  a  tiré  tous  ces  ouvrages  les 
uns  des  autres,  nous  avons  cru  utile  de  dresser  une  espèce  de 
tableau  synoptique  des  matières  traitées  dans  chacun  d’eux. 
On  observera  que,  dans  ce  tableau,  disposé  sur  trois  colonnes, 
nous  avons  laissé  un  grand  nombre  de  blancs;  pour  la  Collec¬ 
tion,  ces  blancs  représentent  les  lacunes  énormes  que  cet  ou¬ 
vrage  a  subies;  pour  la  Synopsis  et  les  Eaporistes,  c’est  la  consé¬ 
quence  du  plan  suivi  par  fauteur.  On  observera  aussi  que  toutes 
les  matières  traitées  dans  la  Synopsis  ayant  été  très-vraisembla¬ 
blement  étudiées  dans  la  Collection ,  les  deux  ouvrages  se  com¬ 
plètent  mutuellement  ;  la  Syriopsis  donne ,  sous  une  forme  abré¬ 
gée,  certaines  matières  traitées  dans  les  livres  de  la  Collection 
aujourd’hui  perdus. 

Nous  avons,  en  outre,  rédigé  et  nous  publions  dans  la  der¬ 
nière  partie  du  présent  volume  la  table  des  œuvres  d’Oribase. 
Cette  table  a  été  dressée  sur  un  pian  à  peu  près  semblable 
à  celui  qui  a  été  adopté  par  M.  Littré  pour  la  table  des 
œuvres  d’Hippocrate.  Nous  n’avons  pas  eu  la  prétention  de  la 


PRÉFACE.  IX 

faire  absolument  compiète.  Telle  quelle  est,  elle  donnera,  nous 
l’espérons, une  idée  de  l’importance  de  l’ouvrage,  et  permettra 
de  s’y  retrouver  sans  trop  de  difficultés. 

Outre  cette  table ,  outre  ce  tableau  synoptique ,  nous  avons 
dressé  et  nous  donnons  ici  la  liste  des  auteurs  utilisés  par  Ori- 
base,  en  indiquant  l’époque  où  ils  ont  vécu  d’après  la  Biblio- 
theca  græca  de  Fabricius  et  d’après  quelques  notes  inédites 
recueillies  par  M.  Daremberg  et  retrouvées  par  nous  dans  ses 
papiers  manuscrits;  nous  y  avons  réuni  les  renseignements 
indispensables  le  plus  sommairement  possible  et  sans  aucune 
prétention  scientifique. 


TABLEAU  SYNOPTIQUE 

DES  MATIÈRES  CONTENUES  DANS  LES  OEUVRES  D’ORIBASE. 


Collection  médicale.  Synopsis. 


Des  aliments;  leur.s  pro-  L.  IV,  ch.  i-xxxvii. 
priétés  et  leur  prépara¬ 
tion,  1.  I,  II,  III  et  IV. 

De  l’eau  et  des  boissons,  L.  IV,  cli.  xxxviii-XLi. 

1.  V. 

Régime,  exercices  et  coït,  L.  I,  ch.  i-vi. 

1.  VI. 

Saignées  et  émissions  san-  L.  I,  vii-xv. 

guines ,  I.  VII ,  ch.  i-xxii. 

Purgations ,  1.  VII ,  c.  xxiii-  L.  I ,  ch.  xvi-xxm . 
XXVI ;i.  VIII,  ch.  XXIII- 


Des  évacuations  ,  1.  VIII , 
ch.  i-xxiii.  J, 

De  l’air  et  des  localités,  L.  I,ch,  xxiv. 

1.  IX  ,  ch.  i-xx. 

Fomentations,  cataplasmes  L.  I,ch.  xxv,  xxvi  et  xxx , 
et  ventouses,  1.  IX,  xxxi. 
ch.  XXI-LV. 

Bains, 1.x, ch.i-ix.xxxvii-  L.  I,  ch.xxvii-xxtx,  xxxii. 


ORIBASE. 


Médicaments  topiques  , 


Médicaments  rangés  d’a-  L.  Il,  ch.  i-lv. 
près  leurs  effets ,  1.  XIV, 

ch.  XIÏI-LXVI. 


Médicaments  simples  ('lis¬ 
tes  alphabétiques  )  , 


Préparation  des  médica- 


Médicaments  composés  ,  L.  III. 
1.  XVI. 

Des  tempéraments ,  1.  XXL 
Du  sperme,  i.  XXII. 

Facultés  et  fondions  , 


ception,  1.  XXII. 

De  fhabitude,  t.  III,  8o. 

Du  régime  aux  différents  L. 


p.  82  et  suiv. 
Maladies  des  enfan 
t.III,p.  188. 
Configuration  de  la  t 

t.m,  p.  195. 

Tempérament  des  ye 
t.  III,  p.  198. 

Du  mauvais  tempérami 


PRÉFACE. 

Collection  médiciIlk.  Synopsis.  Euporistes. 

Ou  mouvement  des  mus-  //  « 

des,  t.  III,  p.  2 4 8, 

Description  anatomique  du  //  // 

cerveau ,  des  organes 
des  sens  et  des  appareils 
rc.spiratoire ,  génital  et 
digestif,  1.  XXIV. 

Anatomie,  squelette,  miLs-  L.  VII,  cli.  xxiv-.xxxv.  » 

des  et  nerfs,  1.  XXIV. 

Tumeurs  contre  n.ature,  «  » 


Fractures,  plaies  de  la 

tête,  1.  XL VI. 

Luxations,  l.XLVII. 

Lacs  et  bandages ,  XLVIII. 
Machines  de  réduction , 

1.  XLIX. 

Maladies  des  organes  gé¬ 
nito-urinaires  ,  hernies , 

1.  L. 

Llcëres.l.  LL 

/;  Fièvres 


^1.  VI.  L.III,  ch.  I-XII. 

Poisons  et  animaux  veni¬ 
meux,  1.  III,  ch.i.xiii- 


Plaies,i.VI,  Ch.l-XXHI.  // 

Maladies  de  peau,  1.  VII,  « 

ch.  XXXV I-LI. 

Affections  des  centres  ner-  a 

veux,  l.Vra.ch.  i-xxi. 

Affections  de  la  tête  et  du  'L.  IV,  ch.  i-xii. 
cuir  chevelu,  1.  VIII, 
ch.  xxii-xxx. 

Maladies  du  nez,  des  lè-  L,  IV,  ch.  xlvi-ltv. 
vres,  du  visage,  i.  VIII, 
ch.  XXXI-X.XXVIII. 

Maladies  des  yeux,  1.  VIII,  L.  IV,  ch.  xin-xxxiii. 
ch.  xxxix-lvii. 


Maladie 


des  oreilles. 


ORIBASE. 


LISTE  DES  AUTEURS  EMPLOYÉS  PAR  ORIBASE. 

Adamantids. 

Agathinds,  cité  par  Galien;  il  fut  l’un  des  maîtres  d’Héro¬ 
dote. 

Antyllds,  vivait  au  iif  ou  au  !v'  siècle  après  Jésus-Christ. 
Tous  ses  ouvrages  sont  aujourd’hui  perdus,  sauf  les  fragments 
conservés  par  Orihase,  Paul  d’Egine  et  Nicétas. 

Apollonius  de  Pergame.  On  ne  sait  au  juste  quel  est  cet 
auteur,  Orihase  citant  seul  un  Apollonius  do  Pergame ,  et  ce 
nom  d' Apollonius  étant  assez  fréquent  parmi  les  médecins  de 


PRÉFACE.  xnt 

i’antiquité.  On  connaît  notamment  un  Apollonius,  disciple 
d’Hippocrate;  un  autre,  disciple  de  Straton,  deux  Apollonius 
d’Antioche,  etc. 

Archigène,  Syrien,  natif  d’Apamée;  il  exerça  la  médecine  à 
Rome  sous  Trajan  et  était  disciple  d’Agathinus;  Galien  l’avait 
en  médiocre  estime.  Ses  œuvres  ont  disparu,  sauf  quelques 
fragments  conservés  par  Oribase ,  Aétius ,  Galien ,  Paul  d’Égine, 
Nicétas,  Alexandre  de  Tralles,  etc. 

Aristote  le  Philosophe  (iv" siècle  avant  Jésns-Ghrist). 

Asclépiade  de  Bithynie,  probablement  le  médecin  de  ce 
nom  mentionné  par  Galien  comme  ayant  commenté  les  livres 
obscurs  d’Hippocrate. 

Athénée  (if  siècle  après  Jésus-Cbrist). 

Criton,  médecin  de  l’école  empirique,  auteur  d’un  traité 
Sur  les  Poisons,  mentionné  par  Galien ,  Paul  d’Égine  et  Aétius. 

Démosthène,  médecin  de  Marseille,  écrivit  un  traité  sur  les 
maladies  des  yeux;  était  précepteur  d’Alexandre  Pbilalètbe. 

Diedchès. 

Diociis ,  vécut  peu  après  Hippocrate,  élève  et  exécuteur  tes¬ 
tamentaire  du  physicien  Straton.  Il  ne  reste  que  quelques  frag¬ 
ments  de  ses  nombreux  ouvrages.  Galien  cite  un  médecin  Dio- 
clès  de  Macédoine. 

Dioscoride.  On  connaît  quatre  médecins  de  ce  nom:  i° Dios- 
coride  de  Phocas,  médecin  d’Antoine  et  de  Cléopâtre;  2°  un 
Dioscoride  qui  exerçait  vers  63  après  Jésus-Christ;  y  Dioscoride , 
mentionné  par  Galien  ;  h"  Dioscoride  de  Tarse ,  cité  par  le  même 
auteur. 

Érasistrate,  médecin  du  roi  de  Syrie  Séleucus,  élève  de 
Théophraste  et  maître  de  Straton;  écrivit  un  commentaire 
d’Hippocrate. 

Galien  (iF  siècle  après  Jésus-Christ). 

Héliodore,  vivait  sous  Trajan;  on  croit  que  c’est  lui  que  cite 


OKIBASE. 


Jiivénal  [Sut.  Vï,  v.  872 );  de  tous  ses  ouvrages  il  ne  reste 
plus  qu’un  court  traité. 

HérÔdote,  médecin  de  la  secte  des  pneumati(jues  ou  dei’es- 
prit  vital ,  éiève  d’Agathinus  ;  indiqué  aussi  par  Galien. 

Lycüs. 

Mégès. 

Ménémaqüe. 

MNésiTHÉE  d’ Athènes,  cité  par  Athénée. 

Mnésithée  de  CyziqdE.  Est-ce  le  mêtne  que  le  précédèht  ? 

PHILAGRiDS. 

Philomène  ou  Phiedéène.  Il  vivait,  ditADn,  vers  80  après 
Jésus-Christ;  mais  il  est  cité  pour  la  première  fois  par  Orihaste; 
il  vécut  probablement  entre  celui-ci  et  Galien.  Ses  ouvrages  ne 
nous  sont  connus  que  par  Ocibase ,  Aétius  et  Alexandre  de  Tralles. 

Pfltt,OTiME ,  est  cité  pat  Galien. 

Rdfcs  'd’ÉpHÈSE.  Suidas  le  lait  vivre  sous  Trajan,  et  Galien 
le  compte  parmi  lès  médecins  les  plus  récents  à  son  époque^ 
le  moine  grec  Tzetzès,  sans  doute  par  erreur,  en  fait  un  méde¬ 
cin  de  GlébpâtPe.  On  a  quelquès-uns  dé  ses  écrits  ;  les  autres  ne 
nous  sont  connus  que  par  tes  auteurs  postérieurs  tels  qu’Oribase . 

SaèInüs,  écrivit  un  commentaire  sur  le  traité  des  épidémies 
d’Hippocrate;  Galien  cite  cet  ouvrage. 

SoEAivés.  On  compte  quatre  médecins  de  Ce  nom  :  Somnus 
dé  Cos,  qui  vécut  aune  époque  indécise;  Soranus  dé  Cilictè ,  de 
peu  postérieur  à  Hippocrate;  Soranus  d’Éphèse,  auteur  d’un  traité 
sur  tes  matadies  des  femmes,  d’où  Cœlius  Aurélianus  a  proba¬ 
blement  tiré  son  ouvrage  et  qu’Oribase  a  employé;  enfin  5orù- 
Tim  te  Jeune  ’d’Éphèse. 

TaéoPHRAsTE  (îv®  siècle  avant  Jésus-Christ). 

Xénocrate,  contemporain  de  l’empereur  Tibère;  écrivit  un 
ouvrage  sur  rutüité  (juon  retire  dés  animaux. 

ZopYRE,  contemporain  de  Plutarque,  qui  le  cite. 


PRÉFACE. 


TRADUCTIONS  LATINES  D’ORIBASE. 

Quoique  Oribase  ait  attendu  jusqu’à  notre  époque  une  édi¬ 
tion  vraiment  critique  de  ses  œuvres,  il  n’en  avait  pas  moins 
joui,  pendant  tout  le  moyen  âge,  delà  vogue  la  plus  grande  et 
la  plus  prolongée.  Ce  n’est  pas  la  Collection  médicale  qui  fut  le 
plus  en  faveur  auprès  des  médecins  de  cette  époque  ;  cet  ouvrage 
était  beaucoup  trop  étendu  pour  une  époque  où  les  manus¬ 
crits  coûtaient  si  cher,  où  les  connaissances  étaient  si  restreintes. 
Dès  le  temps  de  Paul  d’Égine,  c’est-à-dire  dès  le  vu' siècle  de 
1ère  chrétienne,  la  Collection  était  presque  introuvable  b  Aussi 
les  médecins  de  l’époque  barbare  s’attachèrent-ils  plutôt  à  la 
Synopsis  et  aux  Eaporistes ,  œuvres  plus  courtes ,  et  qui ,  sous 
une  forme  plus  personnelle,  avec  plus  de  méthode  et  plus 
d’ordre,  formaient  de  véritables  manuels  de  l’art,  des  sommes 
comme  celles  que  le  moyen  âge  aimait  à  composer.  C’est  ce  qui 
explique  pourquoi  ces  deux  ouvrages,  qui  n’ont  plus  pour  nous 
aucune  valeur  pratique,  eurent  l’honneur  d’être  traduits  à  deux 
reprises  en  latin ,  et  pourquoi  les  manuscrits  de  ces  traductions 
sont  si  nombreux.  On  trouvera  dans  la  préface  du  tome  V  la 
description  détaillée  de  quelques-uns  de  ces  manuscrits;  nous 
allons  compléter  ces  premiers  renseignements  et  donner  quel¬ 
ques  renseignements  un  peu  plus  étendus  sur  l’histoire  et  la 
langue  de  ces  anciennes  versions,  et  sur  les  rapports  qu’elles 
ont  entre  elles  et  avec  le  grec. 

A  première  vue ,  ces  manuscrits  forment  deux  groupes  bien 
tranchés;  d’une  part,  une  première  traduction  fort  ancienne, 
représentée  aujourd’hui ,  à  notre  connaissance ,  par  cinq  manus¬ 
crits;  de  l’autre,  une  seconde  version  refaite  plus  tard  directe- 

*  La  Collection  fut  plus  tard  connue  et  employée  par  le  célèbre  médecin  arabe 
Rhazès ,  qui  la  cite  fréquemnient. 


ORIBASE. 


ment  sur  le  texte  grec,  et  dont  nous  connaissons  trois  exem¬ 
plaires  plus  ou  moins  complets. 

Le  premier  groupe  est  de  beaucoup  le  plus  important,  à 
cause  de  son  ancienneté,  du  nombre  et  de  l’excellence  des 
manuscrits  qui  y  figurent.  Cette  première  version  a,  en  outre, 
pour  nous  un  avantage  inappréciable;  faite  sur  le  texte  d’Ori- 
base  à  une  époque  relativement  assez  rapprochée  de  fauteur, 
elle  est  la  reproduction,  souvent  même  le  calque  fidèle  d’un 
texte  beaucoup  plus  ancien  que  les  manuscrits  grecs  aujour- 
dhui  existants.  En  outre,  elle  présente,  dans  sa  division  inté¬ 
rieure  ,  des  particularités  fort  remarquables  ;  les  deux  ouvrages , 
Synopsis  et  Eaporistes ,  y  ont  été  fondus ,  et  l’ordre  des  chapitres 
y  est  tout  à  fait  arbitraire;  ce  qui  prouve  qu’à  fépoque  où  la  tra¬ 
duction  fut  écrite  l’œuvre  d’Oribase  avait  déjà  été  l’objet  d’un 
grand  remaniement,  d'ailleurs  fort  maladroitement  opéré.  Re¬ 
marquons,  en  outre,  que  cette  famille  fournit  nombre  d’additions 
importantes,  empruntées  dans  certains  cas  à  des  auteurs  chré¬ 
tiens  ,  tous  absolument  inconnus.  Enfin  la  langue  de  cet  ancien 
texte,  sans  être  aussi  défigurée  que  celle  des  diplômes  méro¬ 
vingiens,  présente  pourtant  assez  d’anomalies  pour  mériter 
une  étude  particulière. 

Nous  connaissons  cinq  manuscrits  de  cette  première  rédac¬ 
tion  :  deux  à  Paris  (Aa  et  Ab),  un  à  Berne  (Be),  un  à  Saint- 
Gall  (G),  et  enfin  un  en  Angleterre,  chez  lord  Asburnham 
(As)  b 

Ces  cinq  manuscrits  peuvent  tout  d’abord  se  réduire  à 
quatre;  car  un  examen  attentif  de  celui  de  Berne  prouve 
que  c’est  un  fragment  de  Aa  et  qu’il  comble  en  partie  une 

‘  Un  autre  manuscrit  de  cette  même  pour  M.  Daremberg,  maLS- nous  n’a- 
rédaction  se  trouve,  paraît-il,  à  Glas-  vons  rien  retrouvé  sur  ce  manuscrit 
çovv,  au  musée  Hunter;  du  moins  notre  dans  les  papiers  dont  nous  avons  ou 
confrère  M.  P.  Meyer  l’avait  examiné  communication. 


PRÉFACE. 


wrancle  lacune  de  ce  dernier  manuscrit.  En  effet  nous  avons 
fait  remarquer,  dans  les  notes  du  présent  volume,  que  dans  Aa 
manquent  sûrement  quarante  feuillets,  soit  quatre-vingts,  pages 
qui  formaient  les  cahiers  19,  20,  21  ,  22  et  20  aujourd’hui 
disparus.  Or  le  manuscrit  de  Berne  comprend  dix-huit  feuil¬ 
lets,  aujourd’hui  reliés  dans  un  ordre  assez  arbitraire,  mais  qui 
faisaient  partie  des  cahiers  1 9,  20  et  2  1  du  manuscrit  primitif. 
L’époque  des  deux  manuscrits  est  la  même,  vi'  ou  vu°  siècle; 
même  nombre  de  lignes  à  la  page  ,82,  écriture  identique ,  si 
nous  en  croyons  un  calque  assez  grossier  pris  à  Berne  par 
M.  Bussemaker.  C’est  là  plus  qu’il  n’en  faut  pour  identifier  les 
deux  volumes'. 

Le  manuscrit  de  lord  Ashurnham  (As)  provient  de  la  vente 
Libri,  où  il  portait  le  ri°  10;  on  croit  que  ce  trop  célèbre  col¬ 
lectionneur  favaitvolé  à  Troyes.  C’est  un  manuscrit  en  onciales; 
les  caractères,  à  en  juger  par  un  fac-similé  que  nous  avons  eu 
sous  les  yeux,  sont  plus  petits  que  ceux  du  manuscrit  de  Paris , 
Aa.  11  est  aujourd’hui  très-mutilé,  et  une  bonne  partie  de  ses 
feuillets  a  disparu.  Tel  qu’il  est,  il  contient  les  fragments  de  huit 
livres  correspondants  aux  livres  I  de  la  Synopsis ,  II  des  Eapo- 
ristes,  puis  IV  à  IX  de  la  Synopsis.  Dans  la  division  en  chapitres, 
il  paraît  absolument  conforme  à  Aa  et  appartenir  par  suite  à  la 
même  famille  ;  il  a  toutefois  supprimé  deux  livres  que  le  ma¬ 
nuscrit  de  Paris  reproduit,  les  livres  Il  et  III  de  la  Synopsis; 

'  Le  manuscrit  de  Berne  a  été  tout  déjà  impriaiée  quand  nous  retrouvâme.s 
récemment  publié  par  M.  Hagen,  pro-  dans  les  papiers  de  M.  Daremberg  la 
fesseur  à  TUniversité  de  cette  ville,  copie  de  Be.  M.  Hagen  ne  paraît  pas., 
Celte  publication,  faite  au  point  de  vue  '  du  reste,  avoir  soupçonné  l'identité  des 
philologique,  nous  a  détourné  de  don-  deux  manuscrits,  identité  que  MM.  Da- 
ner,  comme  c’était  d’abord  notre  in-  remberg  et  Bussemaker  avaient  reconnue 
tentioii ,  les  variantes  de  ce  manuscrit,  après  un  examen  attentif  de  l’un  et  dt? 
La  partie  corre-spondante  à  cette  lacune  l’autre.  (Hagen,  De  Oribasii  versione  la- 
'Ip  (Va,  et  empi'iintée  par  nous  à  Ab,  était  lina  hernensi  cominenlalîo.Bprnæ;  1  87,1.'. 


ÜKIBASE. 


l’état  du  manuscrit  ne  permet  pas  de  juger  si,  pour  le  livre  II 
il  a  fait  comme  Ab ,  qui  l’a  fondu  avec  le  livre  II  des  Eaporistes , 
en  le  plaçant  tout  entier  à  la  lettre  Q  de  la  liste  alphabétique 
des  médicaments  simples. 

Saint-Gall,  codex  yb  i  (G),  écriture  semi-lombarde;  proba¬ 
blement  antérieur  au  xi"  siècle;  parchemin,  280  ff,  aujour- 
dhui  tres-incomplet ,  intitulé  :  Libellas  medicinalis  ex  Hypocrate 
et  Galeno  collectas.  11  renferme  aujourd’hui  des  extraits  de  Gario- 
pontus ,  les  restes  d’un  grand  antidotaire ,  et  des  extraits  de  la 
Synopsis  et  des  Eaporistes ,  rangés  dans  un  ordre  extrêmement 
défectueux.  Tel  qu’il  est,  ce  recueil  paraît  avoir  été  fait  sur  un 
manuscrit  proche  parent  de  Ab,  sinon  sur  Ab  lui-même.  Les 
différences  de  texte  consistent  surtout  en  corrections  de  latin, 
faites  par  le  copiste  de  G  et  en  suppi’essions  ;  les  additions  sont 
si  peu  importantes,  qu’on  peut  sans  crainte  les  attribuer  au 
copiste. 

Les  manuscrits  de  Paris,  lat.  1  02  33  (Aa)  et  9382  (Ab),  pro¬ 
viennent  tous  deux  de  la  Bibliothèque  capitulaire  de  Chartres , 
mais  ont  ete  tres-certainement  exécutés  en  Italie  ;  nous  en  avons 
donne  la  description  détaillée  dans  la  préface  du  tome  V.  Ces 
deux  textes  appartiennent  évidemment  à  la  même  famille ,  mais , 
dans  Tordre  des  matières ,  ils  présentent  de  notables  différences; 
dans  Ab ,  le  livre  II  de  la  Synopsis  a  été  fondu  avec  le  livre  II 
des  Eaporistes  donné  comme  livre  II  du  nouvel  ouvrage  ;  le  traité 
n  y  comprend  donc  que  neuf  livres  au  lieu  de  dix  qu’il  renferme 
dans  Aa.  C’est  là  une  différence  essentielle;  mais  il  y  en  a  beau¬ 
coup  d autres,  que  1  on  trouvera  indiquées  dans  les  variantes  et 
dans  les  avertissements  de  chaque  livre,  et  qui  toutes  em¬ 
pêchent  de  regarder  Aa  comme  le  prototype  de  Ab. 

Aa  est  de  beaucoup  le  plus  important  de  tous  les  manuscrits 
d  Oribase ,  car  il  est  le  plus  complet  et  le  plus  ancien  de 
tous.  C’est  toujours  lui,  autant  que  possible,  que  nous  avons 


PRÉFACE.  xix 

choisi  pour  le  donner  comme  type  de  la  plus  aiicienne  des  tra¬ 
ductions  latines. 

La  seconde  version ,  que  le  plus  léger  examen  fera  recon¬ 
naître  pour  indépendante  de  la  première  et  faite  directement 
sur  le  texte  grec,  est  aujourd’hui  représentée  par  trois  manus¬ 
crits,  un  à  Laon  (La) ,  un  à  Leipzig  (Li),  enfin  un  à  la  biblio¬ 
thèque  Barberino  à  Rome  (Ba). 

Laon,  n°  k'i-k,  parcbemin,  x'  siècle.  Contient  une  partie  des 
Eaporistes,  c’est-à-dp'e  la  lin  du  livre  11  (le  commencement 
manque  aujourd’hui  par  suite  de  feuillets  arrachés),  et  tout  le 
livre  IV,  qui  s’appelle  livre  111 ,  avec  quelques  chapitres  addi¬ 
tionnels  et,  à  la  fin,  une  dizaine  de  petits  chapitres  empruntés 
à  la  partie  originale  du  livre  111  des  Eiiporistes.  C’est  cette  partie 
du  manuscrit  qui  a  été  publiée  à  la  suite  de  Cœlius  Aurélianus, 
à  Bâle,  en  ihag,  sous  le  titre  de  De  cnrationibus ,  d’après  un 
exemplaire  évidemment  proche  parent  de  celui  de  Laon.  Au 
folio  dy  commence  la  Synopsis ,  dont  les  neuf  livres  sont  tra¬ 
duits  dans  l’ordre  exact  du  texte  grec ,  avec  toutefois  quelques 
différences  dans  la  numérotation  des  chapitres. 

Le  manuscrit  de  Leipzig  a  été  suffisamment  décrit  dans  la 
préface  du  tome  V  ;  il  provient  évidemment  de  la  même  source 
que  La,  mais  non  pas  de  La  lui -même;  ce  ne  sont  guere  que 
des  fragments  aujourd’hui  mutilés. 

Bibliothèque  Barberino,  à  Rome,  n”  y 67,  fol.  199.  Sous 
le  nom  de  Galien,  ce  manuscrit  donne  le  livre I  de  la  Synopsis 
en  quarante-neuf  chapitres,  plus  deux  chapitres  additionnels: 
50,  Caratio  capitis  primo  mense  aprilis,  et  51.  De  auriam  causa, 
ex  lilro  I  Theodori  Prisciani.  Au  feuillet  266,  livre  III  dOri- 
base  (livre  II  de  la  Synopsis] ,  cinquante-cinq  chapitres  compre¬ 
nant  les  chapitres  i-liv  du  texte  grec.  Enfin ,  au  feuillet  21 P , 
livre  IV  d’Oribase  (V  de  la  Synopsis).  On  voit  que  fordre 
adopté  par  ce  manuscrit  est  tout  à  fait  particulier  et  qu  il  ne 


ORIBASE. 


provient  ni  de  La ,  ni  de  Aa .  ni  de  Ab.  C’est  un  recueil  d’extraits 
dans  le  genre  de  G  ;  seulement  ces  extraits  sont  beaucoup  plus 
étendus.  Le  texte  et  la  langue  de  Ba  paraissent  se  rapprocher 
beaucoup  moins  de  Aa  que  de  Ija  et  de  Li,  sans  toutefois  qu’on 
puisse  le  rattacher  d’une  manière  immédiate  à  l’un  ou  à  l’autre 
de  ces  deux  manuscrits. 

De  ce  qui  précède  nous  tirerons  le  tableau  suivant,  dans 
lequel  P  représente  le  texte  grec  original ,  R  le  texte  grec  rema¬ 
nié,  Z  l’original  commun  de  Aa,  Ab  et  As,  enfin  X  l’original 
commun  de  La,  Li  et  Ba. 

P 


I 

G 


n 

As 


Avant  d’aller  plus  loin,  il  nous  faut  faire  tout  de  suite 
quelques  remarques  sur  le  tableau  généalogique  que  nous 
venons  de  dresser.  Observons  d’abord  que,  dans  la  version  la 
plus  ancienne,  celle  de  Aa  et  de  ses  congénères,  les  Euporistes 
ne  forment  plus  un  ouvrage  indépendant;  il  n’en  reste  qu’un 
livre  entier,  le  IP;  les  livres  I  et  IIl  et  même  le  IV',  le  plus 
considérable  de  tous,  ont  été  fondus  dans  la  Synopsis,  au  fur 
et  à  mesure  que  le  copiste  trouvait  des  chapitres  sur  les  mêmes 
matières  ou  sur  des  matières  analogues.  Au  contraire,  dans 
les  manuscrits  de  Laon  et  de  Leipzig,  les  Euporistes  ont  été 
traduits  à  peu  près  intégralement;  le  livre  I  a  dû  exister  dans 
î.a ,  quoiqu’il  ait  auiourd’hui  disparu,  car  le  livre  II  existe  avec 


PRÉFACE.  XXI 

son  véritable  numéro  d’ordre.  Le  livre  IV  s’appelle  livre  IIl  et 
n’a  été  traduit  que  jusqu’au  chapitre  cxxiii,  laissant  de  côté 
vingt-six  chapitres  de  formules  de  médicaments  composés  qui, 
dans  le  texte  grec  lui-même,  ne  sont  peut-être  quune  addition 
postérieure;  le  traducteur  a  remplacé  ces  chapitres  parla  partie 
originale  de  l’ancien  livre  III  du  même  ouvrage. 

Il  est  donc  absolument  certain  qu’à  l’époque  de  la  plus  an¬ 
cienne  rédaction  il  existait  des  manuscrits  grecs  où  les  deux 
ouvrages  d’Oribase  avaient  été  fondus  dans  un  ordre  arbitraire; 
nous  disons  des  manuscrits  grecs ,  car,  si  l’on  peut  supposer 
un  traducteur  comme  celui-ci  capable  dantervertir  ou  do- 
mettre  quelques  chapitres  du  texte  original ,  il  nous  paraît  dif¬ 
ficile,  pour  ne  pas  dire  impossible,  de  supposer  que,  tout  en 
traduisant,  il  se  soit  astreint  à  un  travail  aussi  considérable  que 
la  refonte  des  deux  ouvrages. 

Tout  ce  qui  précède  peut  faire  croire  que  les  auteurs  de  la 
plus  ancienne  traduction  ont  pris  avec  le  grec  de  grandes  liber¬ 
tés;  l’examen  quelque  peu  attentif  du  texte  de  cette  traduction 
prouvera  que  ces  libertés  sont  encore  plus  grandes  qu’on  ne 
peut  l’imaginer.  Non-seulement,  dans  beaucoup  de  passages, 
l’auteur  ne  s’est  pas  attaché  à  traduire  exactement,  mais  encore 
ailleurs  il  a  développé,  en  ajoutant  de  longs  passages  tirés 
de  divers  auteurs  latins  ou  peut  -  être  traduits  du  grec;  ces 
passages  interrompent  à  chaque  instant  la  suite  de  1  exposition 
en  donnant  sur  la  maladie  étudiée  par  l’auteur  une  opinion 
toute  différente,  en  indiquant  pour  elle  un  traitement  tout 
contraire.  Ces  additions  proviennent  de  différentes  sources; 
quelques-uns  de  ces  auteurs  sont  nommés ,  mais ,  maigre  toute 
notre  bonne  volonté ,  il  nous  a  été  impossible  de  trouver  des  in¬ 
dications  bibliographiques  à  leur  sujet.  Parmi  les  noms  quelles 
indiquent,  nous  relèverons  ceux  deSeverianus  episcopas ,  de  Jaco- 
bus,  médecins  chrétiens,  dont  la  mention  prouve  à  quelles 


ORIBASE. 


sources  puisait  ie  traducteur  pour  compléter  l’œuvre  du  païen 
Oribase.  Du  reste ,  les  croyances  religieuses  de  ce  compilateur 
sont  encore  indiquées  par  plusieurs  formules  magiques,  dans 
lesquelles  entrent  des  fragments  de  la  Bible;  nous  citerons  no¬ 
tamment  une  formule  pour  faciliter  f accouchement,  où  fon 
retrouve  quelques  mots  de  la  généalogie  de  Jésus  selon  saint 
Matthieu ^  Enfin,  dans  certains  cas,  fauteur  de  cette  traduc¬ 
tion  a  remplacé  le  chapitre  abrégé  de  la  Synopsis  par  un  chapitre 
plus  étendu  emprunté  vraisemblablement  à  la  Collection  médi¬ 
cale;  peut-être  cependant  faut-il  attribuer  les  additions  de  cette 
espèce  au  copiste  des  manuscrits  grecs  qu’il  avait  sous  les  yeux. 

La  traduction  du  x”  siècle  tout  au  contraire  est  beaucoup 
plus  fidèle  et  reproduit  bien  plus  exactement  le  texte  grec  tel 
que  nous  le  possédons  aujourd’hui;  les  chapitres,  sauf  quel¬ 
ques-uns  qui  .ontîété  soit  dédoublés,  soit  réunis,  y  sont  dispo- 
'Sés.  lout.iïdait  dans  l’ordre  de  foriginal,  et  les  additions  nese  re- 
trouvenl  guère  qu’à  la  fin  des  livres.  De  plus,  çes  additions  sont 
généralement  peu  nombreuses  et  peu  importantes;  à  part  un 
extrait  du  médecin  Criton ,  qui  contient  nombre  de  renseigne¬ 
ments  curieux ,  à  part  de  longues  indications  supplémentaires 
sur  le  traitement  de  la  goutte,  le  reste  n’a  pas  grande  valeur 

Pour  la  langue  aussi,  les  deux  versions  présentent  de  grandes 
différences.  Tandis  que  la  langue  du  manuscrit  de  Laon,  toute 
barbare  qu’elle  est,  est  encore  du  latin  mêlé  de  mots  grecs 
dans  une  foite  proportion ,  les  manuscrits  Aa  et  As  sont  écrits 
en  grande  partie  en  latin  populaire.  On  sait  que,  par  latin  po¬ 
pulaire  ,  on  entend  la  langue  parlée  qui  succéda  au  latin  clas¬ 
sique,  quand  les  invasions  barbares  et  la  destruction  de  l’Em¬ 
pire  eurent  détruit  les  derniers  centres  littéraires  et  fermé  les 
dernières  écoles.  Cette  langue,  dont  les  monuments  les  plus 

’  Vojeî  infra,  p.  622.  —  ’  Voyez  infra,  p.  397  el  625. 


PRÉFACE. 


précieux  sont  les  diplômes  des  rois  niérovingiens  et  les  for¬ 
mules  juridiques  de  la  même  époque ,  présente  avec  le  latin 
classique  de  très-grandes  différences,  non-seulement  pour  la 
grammaire  proprement  dite,  mais  encore  pour  la  forme  des 
mots,  dont  f orthographe ,  notée  d’après  l’accent  populaire ,  est 
toute  différente  de  celle  des  auteurs  classiques.  Ce  latin  popu¬ 
laire,  tout  défiguré  qu’il  nous  paraît,  n’en  a  pas  moins  ses 
règles,  qu’on  a  pu  déterminer  avec  une  grande  certitude  d’a¬ 
près  les  textes  de  cette  époque  que  nous  possédons  aujour¬ 
d’hui.  La  traduction  d’Oribase  n’est  pas  d’ailleurs,  à  ce  point 
de  vue ,  un  des  textes  les  plus  précieux  que  l’on  connaisse  ;  les 
formes  de  latin  populaire  y  sont  relativement  peu  nombreuses, 
et  c’est  plutôt  la  syntaxe  qui  y  diffère  de  la  syntaxe  classique. 

Cependant  la  traduction  latine  du  vif  siècle  présente  encore 
un  grand  intérêt  pour  tous  ceux  qui  veulent  étudier  la  langue 
latine  de  fépoque  barbare.  Aussi  avions-nous  eu  f  idée  de  dres¬ 
ser  un  tableau  aussi  complet  que  possible  de  la  phonétique  et 
de  la  syntaxe  de  ce  texte  ;  mais  nous  avons  d’autant  plus  vo¬ 
lontiers  renoncé  à  notre  projet,  que  M.  Hagen  de  Berne  a  fait 
précéder  le  fragment  de  la  bibliothèque  de  cette  ville  d’une  liste 
complète  et  très-méthodiquement  dressée  de  toutes  les  formes 
de  latin  vulgaire  qu’il  a  pu  y  relever.  Le  fragment  employé 
par  lui  est  assez  long,  la  langue  même  du  texte  est  assez 
pauvre ,  pour  que  nous  puissions  hardiment  affirmer  qu’on  ne 
pourrait  pas  relever,  dans  les  deux  cent  soixante-treize  feuil¬ 
lets  du  manuscrit  de  Paris,  dix  formes  qui  ne  se  trouvent  déjà 
indiquées  dans  le  travail  de  M.  Hagen  L 

‘  Le  relevé  donné  par  M.  Hagen  est  des  exemples  indiqués  par  lui  d’aphé- 
aussi  complet  que  possible;  nous  lui  rèse  de  la  voyelle  initiale  sont  plutôt  le 
reprocherons  même  d'être  trop  com-  fait  de  l’inadvertance  du  copiste ,  ce  qui 
plet  et  de  n’avoir  pas  tenu  assez  compte  se  comprend  d’autant  mieux  que ,  dans  ce 
de  la  nature  de  son  manuscrit.  Beaucoup  manuscrit ,  les  mots  ne  sont  pas  séparé.s 


ÜRIBASE. 


H  ne  nous  reste  plus  qu  u  déterminer  d’une  manière  aussi 
exacte  que  possible  l’âge  de  cette  première  traduction.  Rappe¬ 
lons  d’abord  que  les  deux  manuscrits  de  Paris  sont  certainement 
originaires  d’Italie,  et  que,  par  conséquent,  ce  travail  a  dû  être 
exécuté  dans  ce  pays ,  qui  seul  avait  avec  l’empire  d’Orient  des 
relations  assez  suivies  pour  que  le  grec  y  fût  encore  une  langue 
courante.  L’écriture  de  Aa  et  de  As  est  d’une  époque  indécise , 
et  qu’il  est  difficile  de  fixer  faute  de  termes  de  comparaison  ; 
toutefois  beaucouj)  de  juges  des  plus  compétents  y  voient  des 
modèles  extrêmement  purs  de  la  plus  belle  onciale  du  vEsiècle, 
et  il  est  difficile  d’en  reculer  l’exécution  plus  loin  que  le  premier 
tiers  du  vif  siècle  (6  3  o  ou  6  4  o)  ;  ia  Synopsis  et  les  Eaporistes  ayant 
été  composés  vers  3 go,  c’est  dans  cet  espace  intermédiaire  de 
deux  cent  quarante  ans  qu’a  dû  vivre  fauteur  de  cette  traduc¬ 
tion.  Mais  cette  longue  succession  d’années  peut,  croyons-nous, 
être  encore  réduite;  nous  avons  dit  plus  haut  que  les  deux 
traités  avaient  été  fondus  dans  la  recension  du  texte  grec  em¬ 
ployée  par  le  traducteur;  ce  n’est  donc  pas  du  texte  original 
tel  qu’il  existe  aujourd’hui  qu’il  s’est  servi.  On  ne  peut  guère 
placer  cette  recension  des  manuscrits  grecs  par  un  inconnu 
avant  le  milieu  du  v°  siècle ,  époque  où  avaient  disparu  la  plupart 
des  contemporains  d’Oribase ,  moment  où  la  rareté  des  manus¬ 
crits  des  deux  ouvrages  pouvait  rendre  utile  un  pareil  travail. 

Il  faut  encore  remarquer  que  Aa  est  loin  d’être  le  manus¬ 
crit  original,  et  qu’il  a  dû  exister  un  original  commun  pour 
lui ,  pour  Aa  et  pour  As.  Peut-être  même ,  entre  tous  ces  manus¬ 
crits  et  leur  auteur  commun ,  y  a-t-il  plus  d’une  génération  in- 

Ûtaepoui-  istae,  iimipourntius);  ailleurs  xv° .siècle.  Eu  outre,  dans  ses  remariiues 
il  note  comme  une  particularité  plioné-  sur  la  syntaxe,  la  déclinaison  et  la  cou- 
tique  le  remplacement  de  l’i  par  l’y  jugaison,  M.  Hagen  nous  paraît  avoir 
(uj;  à  ce  compte  l’auteur  trouverait  du  souvent  pris  des  fautes  évidentes  poiir 
latin  vulgaire  dans  les  impressions  du  des  formes  de  latin  vulgaire. 


PRÉFACE, 


XXV 


termédiaire  ;  c’est  ce  que  les  variantes  prouveront  suffisamment 
pour  Ab  ;  pour  As ,  le  fait  nous  semble  probable ,  sans  que 
nous  connaissions  assez  ce  manuscrit  pour  rien  affirmer.  En 
outre,  si  l’on  examine  attentivement  le  texte  fourni  par  ces 
«trois  manuscrits,  on  reconnaîtra,  croyons-nous,  que  Ton  a 
affaire  à  des  copies  d’un  manuscrit  glosé,  dont  les  additions 
marginales  ont  fini  par  entrer  dans  le  texte  b  C’est  de  là,  sui¬ 
vant  nous,  que  viennent  ces  fréquents  id  est,  précédant  la  tra¬ 
duction  latine  d’un  nom  grec  simplement  transcrit  en  lettres 
latines  ;  nous  y  rapporterons  aussi  des  additions  comme  celle-ci  : 
(jiiem  rastici  vacant. . . ,  et  c’est  de  là  que  viennent  encore ,  suivant 
nous,  bon  nombre  des  recettes  qui  se  sont  ajoutées  à  la  tra¬ 
duction  littérale  du  texte  grec,  sans  être  liées  avec  lui  autre¬ 
ment  que  par  item.  Si  cette  hypothèse  semblait .  acceptable , 
nous  trouverions  dans  quelques-unes  de  ce&gloses  un  nouveau 
moyen  de  déterminer  approximativement  fâge  de  .celte  trae 
duction.  Plusieurs  fois,  en  parlant  d’une  herbe,  de  l’isialis , 
ajoute  ces  mots:  quam  tinctores  herbu  vitrum vacant  et  Gati  iinis^ 
dile  addition  que  Ab  fournit  aussi  en  mettant  généralement 
Gabti  pour  Gati.  En  supposant,  comme  nous  le  faisons,  que 
l’original  de  ces  deux  manuscrits  était  un  texte  glosé  ou  la  copie 
d’un  texte  glosé ,  on  pourrait  regarder  ce  texte  original  comme 
antérieur  à  foccupation  de  f Italie  par  les  Goths  ou  des  pre¬ 
mières  années  de  cette  occupation;  les  Goths  ayant  occupé 
l’Italie  depuis  environ  àSo  jusqu’à  55o ,  f  original  de  la  traduc¬ 
tion  de  nos  trois  manuscrits  les  plus  anciens  serait  de  la  fin  du 
v®.  ou  des  premières  années  du  vf  siècle. 

'  Les  manuscrits  Aa  et  Ab ,  qui  ont ,  très  et  de  mots  de  renvoi ,  de  phrases 
à  une  certaine  époque  (au  x* siècle) ,  ap-  explicatives;  l’écriturede  quelques-unes 
partenu  à  la  même  personne  (voir dans  est  presque  contemporaine  du  dernier 
les  fac-similé  du  présent  volume  le  mot  de  ces  deux  manuscrits. 
mensaras  écrit  à  k  marge),  sont  cou-  -  Voyez  notamment  p.  i3i,  col.  i, 
verts  d’annotations  marginales,  de  iet-  l.  38. 


ORIBASE. 


Tout  ce  que  nous  venons  d’exposer  n’est  guère  qu’une-hypo- 
thèse  ;  toutefois  nous  ia  croyons  au  moins  admissible ,  et  nous 
estimons  qu’un  examen  plus  attentif  des  textes  que  nous  n’avons 
pu  voir  par  nous-même  ne  pourrait  que  confirmer  notre  essai 
d’explication. 

Quant  à  la  traduction  du  x®  siècle ,  sa  date  est  beaucoup  plus 
facile  à  déterminer;  le  manuscrit  de  Laon  est  certainement  une 
copie  très-rapprochée  de  l’original ,  qui  ne  devait  pas  être  beau¬ 
coup  plus  ancien  que  lui.  Cette  traduction  ne  peut  d’ailleurs, 
dans  aucun  cas,  être  regardée  comme  faite  à  l’époque  méro¬ 
vingienne. 

On  comprend  tout  l’intérêt  qu’ont  ces  traductions  anciennes 
pour  la  constitution  du  texte  d’Oribase.  Elle  ont  été  faites  sur 
des  manuscrits  bien  plus  anciens  que  tous  ceux  que  nous 
possédons  aujourd’hui  et  représentent  deux  recensions  diffé¬ 
rentes.  En  outre,  dans  la  plupart  des  cas,  elles  sont  d’une  telle 
fidélité,  elles  ont  si  exactement  calqué  le  texte  original,  que, 
malgré  toutes  les  erreurs  qu’ elles  ont  commises ,  malgré  toutes 
les  omissions  quelles  renferment,  on  peut  presque  toujours 
retrouver  le  grec  sous  leur  latin  barbare.  Cette  importance 
avait  été  parfaitement  sentie  par  MM.  Daremberg  et  Busse- 
maker,  et  c’était  pour  cela  qu’ils  avaient  projeté  dès  l’abord 
d’en  donner  des  extraits  à  la  suite  du  texte  grec  b  Si,  au  lieu 
de  nous  contenter  de  ce  système  d’extraits ,  nous  publions  dans 
le  présent  volume  le  texte  complet  des  six  derniers  livres  de  la 
Synopsis  et  des  Euporistes ,  c’est  que  nous  ne  sommes  pas  assez 
habitué  à  la  critique  des  textes  grecs ,  pour  choisir  les  extraits 
les  plus  importants.  L’intérêt  très-réel  de  ces  textes  latins ,  au 
point  de  vue  philologique,  nous  a  d’ailleurs  consolé  de  ce  lé¬ 
ger  inconvénient,  et  nous  nous  sommes  décidé  à  donner  la  tra- 


^  Ce  qu’ils  ont  fait  dans  le  tome  V  pour  les  livres  I ,  I!  et  ill  de  la  Synopsis. 


PRÉFACE. 


duction  aussi  complète  que  possible  des  dix  livres  qui  restaient 
à  publier. 

Nous  publions  en  regard,  sur  deux  colonnes,  les  deux  tra¬ 
ductions;  pour  celle  du  viC  siècle,  nous  recourons  toujours 
au  manuscrit  le  plus  ancien ,  en  complétant  Aa  par  Ab ,  Ab 
par  G;  pour  celle  du x° siècle,  nous  avons  presque  partout  em¬ 
ployé  le  texte  de  Laon,  le  manuscrit  de  Leipzig  étant  infini¬ 
ment  moins  complet  et  n’ayant  presque  aucune  importance. 
Pour  cette  dernière  traduction,  nous  n’avons  pas  donné  de 
variantes ,  ce  que  nous  avons  fait ,  au  contraire ,  pour  celle  de 
Aa.  En  effet,  Ab  nous  paraissant  copié  sur  un  autre  manus¬ 
crit,  plus  près  que  Aa  du  prototype,  nous  avons  cru  utile  de 
donner  quelques  variantes ,  sans  nous  astreindre  à  les  donner 
toutes  ;  on  verra  par  là  que  Ab  complète  et  quelquefois  explique 
Aa  dont  le  texte  est  d’ailleurs  généralement  meilleur  que  le 
sien. 

Tel  est  le  plan  suivi  par  nous  dans  cette  publication  ;  nous 
y  avons  apporté  tous  nos  soins ,  heureux  si  le  monde  savant , 
satisfait  de  voir  enfin  terminée  une  publication  restée  si  long¬ 
temps  incomplète,  veut  bien  se  montrer  indulgent  pour  ce 
dernier  volume  et  ne  point  le  comparer  de  trop  près  à  ceux 
qui  font  précédé. 

A.  MOLINIKR. 


Mai  1876. 


OEUVRES'  D’ORIRASE. 


' EXTRAITS 

DES  ANCIENNES  TRADUCTIONS. 

LIVRE  IV 

DE  LA  SYNOPSIS. 

Le  livre  IV  de  la  Synopsis  nous  a  été  conservé  jusqu  au  milieu  du 
chapitre  xxxiii  par  le  manuscrit  Aa  (Paris,  lat.  102.33),  en  entier  par 
Ab  (lat.  g332)  et  par  La  (Laon);  les  vingt  premiers  chapitres  se 
retrouvent  dans  G  (Saint-Gall).  Ces  manuscrits  se  classent  en  deux 
groupes  :  d’une  part  Aa,  Ab  et  G,  qui  ont  des  rapports  si  étroits,  qu’il 
faut  supposer,  ou  que  Aa  est  l’original  commun,  ou  que  tous  trois  pro¬ 
viennent  d’un  même  original,  aujourd’hui  perdu;  d’autre  part  le  ma¬ 
nuscrit  de  Laon,  du  x®  siècle,  remaniement  des  anciennes  traductions 
latines,  ouvrage  original  à  plusieurs  points  de  vue.  A  ce  manuscrit  se 
rattache  le  manuscrit  Barberino,  dont  nous  avons  renoncé  à  donner  les 
variantes ,  qui  n’ont  presque  aucune  importance. 

Suivant  en  cela  l’exemple  de  M.  Daremberg,  nous  donnons  deux 
textes  ;  d’une  part  jusqu’au  milieu  du  chapitre  xxxiii  le  texte' Aa,  sup¬ 
pléé  ,  à  partir  de  cet  endroit ,  par  A  b  ;  d’autre  part  le  texte  La.  Nous  don¬ 
nons,  pour  les  vitigt  premiers  chapitres ,  les  principales  leçons  de  Saint- 
Gall,  pour  les  trente^-trois  premiers  les  variantes  de  Ab.  Dans  le  choix 
de  ces  variantes,  nous  avons  surtout  cherché  à  rendre  intelligible. 


2  'ORIBASE,  SYNOPSLS,  fV,  i. 

au  moyen  d’une  meilleure  leçon,  une  faute  grossière,  une  erreur  évi¬ 
dente  du  texte,  que  nous  publions  in  extenso. 

[Ghapitke  I,  t.  V,  p,  j5&.] 


[i  2  1  .v"]  Incipit  textüs  libri 

I.  Qnae  sunt  que  suptiliant  in  cibis^. 

Alium,  cepa%  cardama,  porrus,  se- 
napis ,  piper,  smyrnion ,  pireti-us  ori- 
ganus,  caiaminthis  *,  ysopus^  sisim- 
brius ,  puleius ,  thimus  satureia ,  haec 
omnia  virldes’  adsumpta  minus  supti- 
iiant;  siccae  autem  jam  fortiora®  sunt 
ad  extenuandum,  et  medicantur,  sed 
non®  nutriunt  corpus,  üniversa  haec 
omnes  siccae  fortiores  suntviridibus”,  et 
quecumque  in  collibus'^  et  in  locis 
siccis  nascuntur  et  campesti'ibus  for¬ 
tiores  sunt“  quam  ea  que  in  aquosis' 
aut  "  hortis  vel  humidis  aut  paludes- 
tribus"®  locis  nascuntur.  Hoc  autem  super 
omnia  oportet  scire  communiter  que 
sequuntur  :  eruca ,  appius  petrose- 
îinus ,  ocimus  rafanus ,  brassica ,  beta , 
rapa ,  pastinaca'’,  âcalisfes*®,  fenuculus*®, 
coriandrus,  ruta,  anethus®  Libisticus®*, 
cyminus,  capparis,  lupinus,  cariotae 
semen,  anisus®®,  sinonus,  ameos,  dau- 
cus,  seseleos®,  tordillus,  et  omne  quod 


[gg  v°]  Incipit  liber  quartus. 

I.  Quae  sunt  quae  exténuant  in  cihis. 

La 

Alius,  cepas,  cardamus,  porrus,  se- 
napes , piper,  smyrnion ,  piretrus ,  origa- 
nus,  calamentis,  ysopus,  sesimbrius, 
puleius,  tymus,  satureia  viridern  tni- 
nistratam;  sicca  enim  ut  medicamen 
jam  danda  sunt  et  non  ul  cibi.  üni- 
verse  aut  omnes  sicciores  for[ioo]tiores 
sunt  viridibus  ;  et  ea  quae  in  collibus 

cuntur  aut  paludibus  et  in  campis 
quam  qui  in  hortis  nascuntur  fortiora 
sunt.  Hae  omnino  bis  oportet  medicum 
scire  quae  praedicta  sunt.  Deinde  au¬ 
tem  sunt  sequentes  :  eruca ,  appius ,  pe- 
trosilino,  ocymus,  rafanus,  brassica, 
betas,  scolimus,  eringius,  acalifes,  fe- 
nucolus,  coriandrus,  ruta,  anetus  Livis- 
ticus,  cyminus,  capparis,  ettermentus, 
carpus ,  caris  semen ,  anisus ,  sinonus , 
ameus,  daucus,  siles,  turdillis,  et  om¬ 
nes  quae  sunt  boni  odoris  et  acris  et 
calidae  sunt  apertissime.  Fortiter  au- 


Chap.  I.  Var.  [Fol.  33  c.]  :  ‘  Incipit  liber  tertius.  —  ®  ciba.  —  ®  pyretrus.  —  “  cala- 
mentis.  —  ®  hyssopus.  —  ®  thymus.  —  ^  viridis.  —  ®  forciora.  —  ®  nec.  —  sunt  yiri- 
dibus . fortiores  sunt  desunt.  —  '*  in. —  uinedis.  —  paludistribus.  —  secuntur. 

—  appius.  —  ocymus.  —  pastenkca.  —  acalifes  —  fenoculus.  —  anitus. 

—  lybesticus.  —  anesus.  —  siseleus. 

Leçons  :  Le  manuscrit  de  Saint-Gall  (G)  seul  peut  nous  fournir  quelques  leçons  pour 
le  pré.sent  livre,  puisque  nous  publions  le  texte  La  en  regard  du  texte  Aa  ;  en  général  les 
différences  sont  minimes  et  proviennent  plutôt  des  copistes  que  des  traducteurs;  voici 
les  principales  :  *  L’incipît  manque.  —  ®  in  cibis  tleest.  —  deest.  —  ^  quecumque  in 
collibus  et  désuni.  ■ —  •  ih  cosis. 


ÜRIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  i. 


bene  oiit  et  acria  sunt  et  calida ,  mani-  tem  sunt  desiccantes  et  exlenuantis. 
festum  est  quae  sunt  enim  que  fortiter  Kutae  semen  et  cannapis,  et  sint  farma- 
— ptdiant  Rutae  semen  et  canabis'  le-  codes ,  cicere  enim  sementis  mediocriter 
vius  autem  suptiliant  in  cibos®;  panis  et  extenuat  sub  talern.  Leviores  ergo 
de  hordeo  ^  soins ,  secund  us  autem  exte-  sunt  de  ordeo ,  secundo  sunt  d  e  tritlco 
nuat  de  tritico'*  panes  clybanites^;  alii  panis  in  forno  coctis;  alia  vero  absti- 
autem  omnes®  quos  extenuare  volumus  nere  temptanda  sunt  praeterquam  post 
abstenendi  sunt,  nam’  post  longum*  longum  tempus.  Pisus  aut  lenticla  gus- 
tempus’  ienticla“  gustanda  est.  De  pis-  tanda  est  non  ad  satietalem;  debet  qui 
cibusautemaspratiles"tantum.Pullos*’  per  rationem  vult  extenuare,  per  die- 
vero  qui  in  locis  montuosis  et  siccis  tam,  Simihter  et  pisces  aspratilles  et 
nutriuntur,  ab  bis ’’ qui  in  humidis et  ex  montibus  avis  minutas  et  quae  in 
que  muudum  aerem  bolitant  magis  montibus  nutriuntur  animalia  oinnis 
quamquiinnebolosis'*';minores'®enim  sicciora  et  calidiora  sunt  temperantia, 
omnes  animales”  dandi  sunt  [122]  qui  et  carnes  eorum  minus  llegmatica  sunt 
in  montibus^  aut  in  locis  siccis'*  nutriti  vel  gluttinosas  qualia  sunt  sturnus,  me- 
sunt,  quia  sicciora  et  calidiora  sunt  rula,  turdos,  perdices  sunt  comedenda; 
temperantia  ‘".et  carnes  eorum  minus  et  in  quae  intus  in  stotoribus  nutriunt 
llegmatica  sunt  vel  glutinosa®*  ;  sturnus  aut  vivunt  aves  et  ea  quae  in  ubi  spe- 
ergo  et  merulas®®  et  turdus  et  perdices  rulcem  dicunt,  et  palumbaris  per  tur- 
comedendae®*  sunt  et  ea  que®''  in  tnr-  res  commorantes  meliores  sunt  de  do- 
ribus  nutriuntur  abes  ;  columbi  de  tur-  mesticis  et  universi  quae  excitantur; 
ribus  meliores®*  sunt  domesticis,  et  habeat  quae  siccas  causuntur  atque 
universa  que  excitantur®*®  non  exci-  aquae  humidam,  et  ea  quae  mundurn 
tatis®’  meliores®*  sunt,  et.ea  que  siccis  aerem  possedit  at  que  in  nebuloso  di- 
civis  nutriuntur  ab  bis  qui  humidis,  et®*  cunt  melius  extenuantur.  Pisce  aut  as- 
quae  mundum  aerem  bolitant  ab  bis  *“  pratiles  utuntur,  quales  sunt  iudilus ,  et 
qui  in  nevolosis  *' degunt  ;  et  pisces  as-  ficidus,  cuttifus,  merolus,  scarus,  et 
pratiles  quales*®  sunt  iulidos,  ficidos**,  ut  simpliciter  dicam,  omnia  quaecum- 
merula ,  cycla , scaros **,  et  ut  simpliclter  que  macerata  et  molles  sunt  carnes. 
dicamomni3s**qui  molles**etmaceratas  Quae  autem  dura  et  gluttinosam  ba- 
habent  carnes;  duras  autem  aut  gluti-  bent  carnes,  probibenda  sunt  omnino 
nosas  babentes  carnes  abiclenda  *’  sunt  modis.  Molles  enim  unisci  carnes  sil 

Var.  :  >  canapis.  —  ®  cybis.  —  *  ordio.  —  ‘  tridico'l  —  '  clybantes.  —  ®  omnis.  — 

nempe,  —  “  longo.  —  “  tempos  pesu.  —  lenticola.  —  "  aspratilis.  —  '®  pullus.  — 
— is.  —  n  umidis.  —  nebulbsis.  —  *'  minoris.  —  ”  omnis  animalis.  —  “*  sicci- 
biis.  —  19  tompereucia.  —  ®“  carnis.  —  ®*  glulinosas.  —  ®®  merolas.  —  comedendi. 

*  qui.  —  99  melioris.  —  ®*  exercitantur.  —  exercitatis.  —  melioris.  —  et 
chest 9“  is.  —  U  nebulosis.  —  piscis  aspratilis  quaiis.  —  “  iaiidus  ficidus **  sca¬ 
rus.  _  95  omnis.  —  9*  mollis.  —  abclonda. 

f-iîÇoNs-;  '  in  acre  volvunt.  —  '  exercitantur. 


OHIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  i. 


omnino  ;  molles  ergo  sunt  unisci  piscis 
carnes^,  treclae  autem  carnes  iaxatas 
sunt,  non  tamen  molles.  Haec  ergo  lia- 
benda  est  ambabus^  cognitio,  et  in  om¬ 
nibus  piscibus  aextimanda  condicio  ® 
est.  De  mollibus  et  satyris  luxuriosis  car- 
nibus  praebidenda*  sunt  etiam  sensu, 
quod  est  in  txtrisque  ad  saturitatem  co- 
toedendi,  nam  si  ea  deesunt,  observan- 
dum  est  ne  ad  saturitate  edantur,  ut  est 
uniscus  et  treck.  Pelagicos  autem  pis- 
ces  ministrentur  si  aspratiles  desunt, 
et  maxime  eos  qui  cum  senape  'eduntur, 
qualis  est  scorpius®  vel  alii  hujus  gene- 
ris  ;  nam  quorum  mentio  facta  non  est , 
omniapropter’  superfluitate  prohibenda 
sunt  et  anguillas  et  alia  plurima  quae 
mollibus  carnibus  sunt;  [122  v“]  sed  et 
selacion  quamquam  et  ipse  molles  habet 
carnes  propter  glutinationem *  flegme' 
in  eo  babundantis  nociva  est  bis  quibus 
ad  extenuandum  civos  “  dari  oportit. 
Hutiles  autem  sunt  selacion  et  turpedo  “ 
et  trecla  sola  ad  utendum  aliquando; 
etiam  bis  expedire  potest  si  aspratiles 
desunt.  qualia  sunt  bujus  virtutis  bu- 
closa  et  psltta  vel  pullorum  qui  ges- 
tantur  non  prohibeo  utere ,  et  columbos 
et  turtures"  maxime  qui  m  montibus 
nascuntur  aut  nutriuntur.  Oportet  au¬ 
tem  dare  non  recentes  sed  maceratas 
carnes ,  factas  die  una  ut  in  alia  come- 
dantur  die,  ita  ut'®  minus ,  comedantur 
omnia  quae  mediocriter  duras  babent 
carnes.  Nam  etinsulatos  pisces  si  come- 
dant  non  modicam  desicctionem  vel  te- 

Vaii  :  '  carnis.  —  '  ambobus.  —  ®  cog 
“  scurpius.  —  ’  propter  deest.  —  ”  gluttinai 


macerata,  aspratiles  triclas  macerata 
non  autem  mollis.  Haec  ergo  babent 
iitrique  cognitionis  de  omnium  animan- 
tiiim  carnis.  De  mollis  et  ipsatirus ,  id 
est  durus,  et  hoc  adtendis  intellecto, 
quod  utique  sit  in  utrasque  ad  saturita¬ 
tem  commedantur;  alia  autem  nihil 
aliud,  nisi  boc  solum  comedatur.  Aii- 
quando  aliorum  ammissionem  cum  ob- 
servationem  nimietatem  ciborum  satu- 
[100  v”]ritatem,  qualia  sunt  unisci  et 
tricle.  Pelacorum  piscium  licet  ad  prae- 
sens  non  sint  aspratiles  pisce^ ,  et 
maxime  hii  qui  cum  senape  coraedun- 
tuT,  quemadmodum  scarpina  est.  Sunt 
autem  quaedam  généra  animantium, 
quibus  sunt  quidem  alia  généra  quo¬ 
rum  dicti  sunt  cognitionem,  sed  de  bis 
quae  absque  mensura  utrisque  custo- 
dire  oportet;  ex  quibus  est  anguila  et 
alia  plurima  quae  sunt  mollis  habentes 
carnes,  propter  quod  gluttinosa  est  et 
flecmatica  est;  nimis  nociva  que  est  ex- 
tenuandi  dieta  uti  opus  babent.  ütilis 
autem  ad  haec  est  turpio  aut  selation 
aut  tricla  sola  utere  aliquando ,  et  haec 
expediunt  non  autem  pisces  aspratiles 
inventes  ;  ipsa  autem  virtutes  buclossa  e  t 
psaptace  gallinarum  quae  exercentur, 
non  prohibeo  manducandas ,  columbos 
et  turtores  et  maxime  quae  iri  montanis 
decunt  locis.  Oportet  autem  non  recen¬ 
tes,  sed  maceratas  una  die  vel  biduo 
aut  amplius  ;  auferantur  omnia  que  du¬ 
ras  babent  carnes.  Insalatas  vero  pisces 
multum  exténuant  vel  subtiliant.  Ele- 

dicio.  —  ‘  pervidenda.  —  ®  pelagius.  — 

ionem.  —  *  llegmala.  —  *“  cibiis.  —  "  tu- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  1-2.  5 


iiuitatem  corporis  faciunt,  Eügeadi  au- 
tein  pisees  qui  insakncli  sunt  qui 
sunt  natura  habentes  molles  carnes. 
Cytodes  autem ,  id  e.st  pelagicos  prohi- 
bendi  sunt  insalati.  Porcinas  autem 
carnes  insaîatas  gustauda  sunt  quam 
fréquenter  edendas.  Poma  autem  minus 
nisi  forte  eas  que  ventrem  molliunt 
sunt  danda,  molliores  enim  que  sunt; 
nam  dura  probibenda  sunt,  et  ea  que 
grabant  digestlonem  bel  si  edantur  non 
ad  saturitatem,  sed  ut  gustentur;  que- 
cunique  autem  nlmis  austera  sunt  aut 
stlptica  pessima  sunt  bis  qui  extenuare 
desiderant  humores,  Hutilia  autem  sunt 
omnibus  bis  fici  aut  caricas,  nuces, 
pistacias,  amygdala  maxime  subamara; 
olibas  neque  laudo  [128]  neque  vltu- 
pero ,  neque  enim  *  fugienda  sunt.  Dulcia 
autem  omnia  seu  in  cibis  sibe  in  potio- 
nibus  vetanda  sunt  ;  mel  solum  ut  diçam 
valde  suptili  constitutione  est  humorem 
genf  A  mus  autem  dandus  est  albus 
tenuis  qui  incidat  pingues  et  spissos  hu¬ 
mores.  Purgentum  etiam  lactis  sero  fré¬ 
quenter  quia  inter  extenuatoriis  ®  ^  est 
rebus  ;  hutilissimus  autem  est  ad  exte- 
nuandum  inter  cibis  datur  oxymellis. 


gere  igitur  et  ex  hoc  convenit,  et  ea 
quae  sunt  mollis  habentes  carnes.  Pela- 
gicus  autem  insaîatas  vetandus  est  ;  ad- 
hoc  etiam  et  porcinas  simlliter  sunt 
carnes  gustandas  omnibus  cautius. 
Poma  autem  minus  ledunt,  quae  ven¬ 
trem  molliunt;  molliores  autem  magis 
çomedenda  sunt  quam  siccae  quia  tar- 
dius  digerantuiv  Ex  quibus  nihil  ad  sa- 
tietatem  sunt  commedenda,  et  quae- 
cumquae  sunt  austei’a  stiptica  pessimae 
sunt  taies  acceptis  in  cibis.  Proprieta- 
tem  ab  omnibus  sunt  fici  et  noces  et 
pestacia  et  amigdalas  subamaras;  cli¬ 
vas  autem  neque  laudo  neque  vitupero. 
Dulces  vero  non  solum  cibis,  sed  et 
potionibus  prêter  mel  solo  multum  te- 
uiiem  consistentem  générât  humorem. 
Vinus  autem  sit  albus  et  subtiles ,  quae 
extenuare  possint  pinguis  humores  et 
purgare  corpus.  Sed  et  lactis  serus  ad 
subtiliandum  est  utilissimus ,  et  maxime 
ad  bec  utilissimus  est  oxymellis. 


[Chapitre  11,  t.  V,  p.  i58.] 


n.  Quae  pingues  et  spissos  km. 


■  Panes  qui  sine  fermento  sunt  et  qui 
vene**  non  sunt  confecti  pacicymi,  id 
6st  spissos  humores  générant;  oriza  et 
que  cum  musto  aut  dulce  et  semuia 

Vab.  :  1  omnino.  —  ’  extenuaturiis.  —  Gu 


II.  Quae  sunt  guae  inpinguant 
et  replent. 

Non  levatus,  id  est  azimus  panes, 
aut  non  bene  confectus  paciquime  sunt , 
et  de  qui  vocatur  tracus ,  id:  est  farres 
grossa ,  et  de  sapa  simula ,  pemata  et  la 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  3-3. 


conficiuntur  pemmata  et  laganas  et  itrla 
et  omnis  azima  de  4ridicu  facta ,  et  quae 
ex  eo  co^fcmcttiir  cuni  poiiia  dulcia 
facta  cum  iacte  et  semula  ,  nam  et  se- 
mula  et  alica  satis  pacicyma  sunt;  amy- 
ius  vero  mediocriter,  et  bulbi  sunt  pa- 
kcymi,  et  luplni  et  lenticla  et  faba 
fresa,  sesami^  simen,  erismi  simen.  Et 
pisces  qui  vocantur  grece  malacia,  qua- 
11a  sunt  theutides,  saepiae,  polipi,  et 
peiagici  omnes  pisces  satis  pacicymi 
sunt;'ostrea^  cyricae,  porfirae“,  cimae, 
lopades ,  pectines ,  pinnae  et  omnia  os- 
tracoderma,  anguilîæ,  cocleae'*;  de  ani- 
malibus  cervina  caro ,  capruna ,  bovina , 
lepoi'ina,  porcina,  epar,  rfines,  tes- 
ticuli,  cerebellus,  spinaiis  medulla, 
uvera,  clenas\  lingua  mediocriter  pa¬ 
cicyma  ek;  lactés  quae  amplius  coctae 
fuerint ,  caseus  recens  omnis ,  nam  ex 
acida  lacté  facti  minus  sunt  pacicymi, 
melfa,  [laS  v°]  lactés  acidonlca,  tri- 
ticus  elixus,  ova  dura  elixa,  magis 
autem  assa,  adhuc  magis  frixa,  dac- 
tuli,  castaneas,  bulbi,  rapa,  fungi, 
aru*,  radices,  terre  tubera,  nucii,pi- 
nici®,  fîci  qui  non  sunt  bene  maturi, 
citri  carnes ,  cocumeres  si  satis  accipiun- 
tur,  vlnus  dulci  sanguinem  spissum  gé¬ 
nérant  ,  et  magis  plus  adhuc  sapa  et  de- 
fretus',  et  magis  pinguis  et  niger  xinus. 


gana,  et  tytria  et  omnem  agymo  de  tri- 
tico  pemma,  et  que  ex  hoc  ipso  scilicet 
conficitur.  Dulcia  est  autem  et  semula 
scilicet  et  alica  multum  pacicimam; 
[loi]  amulus  vero  mediocriter,  etbulbi  ' 
sunt  pacicimi  et  calidi ,  et  lenticla ,  et 
faba  frixa,  sesami  semen,  erisimi  se- 
men.  Et  quaevocatur  niaiacia  j  teutidis , 
sipiae ,  pullipi ,  et  qui  peiagici  sunt  pis¬ 
ces  nimis  sunt  pacicima.  Ostrea  et  cy- 
ricis  et  porfire,  xime ,  lopades ,  pectines, 
penne,  et  omnia  ut  simpliciter  dicam 
quae  sunt  ostracoderma ,  anguille,  co¬ 
dée;  cervina  caro,  capruna,  apruna, 
bo[vi]na,  leporina,  porcina,  parenis, 
testiculi,  cerebrus,  medulla  spinales, 
ubera,  denas,lingua  mediocriter;  lac¬ 
tés  quod  cocta  flos  fuerit,  casei  omnes 
recentes,  et  lactés  acedonici;  minus 
vero  acida  lactés  quae  ad  ignem  coqui- 
tur,  et  ova  quae  ad  perfectam  coquun- 
tur  (Juritia;  plus  tamen  assa,  magis 
adhuc  frixa  sunt  pacitima.  Dactali,  cas- 
taneae,  bulbi,  sapa,amanite,fungiarum 
radlx,  terre  tufera,  nuclus,  pineae,  fi- 
cos  non  maturos,  cetri  caro,  melones, 
qui  plus  comederit;  vinus  dulcis;  san- 
guis  pinguis  ex  hoc  generatur  et  magis 
adhuc  qui  vocatur  Syrius  et  diffitus  ;  si- 
militer  et  qui  pinguis  et  niger  est  vinus. 


[Chapitre  iii,  t.  p.  iSg.] 


111.  Quae  sunt  media  inter  ea,  quae  exté¬ 
nuant  bel  inpinguant  aut  spissant. 
Panes  bene  confecti,  et  carnes  de 
gallis  aut  gallinis,  fasianas,  perdices. 


III.  Quae  sunt  media  materia  inter 
quae  exténuant  et  inpinguant. 
Media  materia  sunt  gallorum  pullis, 
gallinis,  fasianorum  carnes  et  perdi- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  3-4.- 


coluroborum,  turturum',  gattularam^, 
Bierulas,  turdus  et  minutarum  avium 
omnium;  adhuc  et  aspratiles  places 
circa  iitus  bel  in  pelago  commorantes, 
gufos,  morena,  buglossa^  et  omnes 
plsces  qui  non  liquorem  aut  bromum 
habent  cum  manducantur.  Oiera  sil- 
vestres,  intyva*  et  bis  simiiia  ;  secundus 
ordo  specienim  sunt  lactucae  et  rapa, 
sparagus,  camedafnes,  et  bnoma.  Vi- 
nus  autem  rubeus  simul  et  dulcis  et 
perlucidus ,  qualiasunt  Arius,  [,esbius  et 
Falernius;  bonum  igitur  sanguinem 
haec  vina  faciunt  et  mediocrlter  pin- 
guem  et  spissum  sanguinem  générant. 


.  7 

•  La.. 

cum ,  columborum ,  actagenum  et  turto- 
rum ,  merolas ,  turdos  et  minorum  avium 
carnes  omnium;  adbuc  etiam  asprati¬ 
les  pisces  circa  litus  vel  in  pelago  con- 
sistentes,  gubus,  morena  et  buclusa 
et  omnes ,  ut  simpïiciter  dicam ,  pisces 
qui  non  gluttinantla  aliqua  aut  male 
oient  vel  brumosi  sunt  dum  aeduntur; 
Holera  silvestris  aut  intuba;  hoc  enim 
communis  genus  est  cjuam  plurime. 
Que  autem  secundum  species  unicui- 
que  eorum  proprium  possidet  nomen 
apot  Ateniensis,  qualia  sunt  lactucas, 
condriles  et  gingizla  et  alia  multa  hu- 
jus  generae  sunt,  et  qualis  est  sparagus, 
et  miacantlnus,  et  camedanis,  aspara¬ 
gus  ,  et  de  brionia.  Vinus  rubeus  et  dul- 
cis  et  perlucidus ,  qualia  sunt  Ariosius 
etLevius  et  Faleritis  et  Admo'les;  ulilis 
enim  Itali  vinus  sanguinem  faciunt  me- 
diocriler  pinguem. 


[ClUPITUE  IV,  t.  V,  p.  160.] 

IIIL,  Quac  gfyscron,  id  est  glutinosum  IlII.  Quae  gluttinosos  humores  générant, 
humorem  générant,  hoc  est  Uguorem 
hahentem. 

Triticus  qui  grabis  est  et  spissus  et  Triticus,  qui  gravior  est  et  spissus 
rovorem  in  alto  habent  sub  corio;  qui  et  in  profundo  rubeus  est,  gluttinoMS 
autem  lebis  et  rari  sunt  et  subalbi  aut  humores  générant;  quae  autem  levior 
hel  si  rohorem  modicum  et  non  in  alto  est  et  rarus  et  albus  intrinsecus ,  isti  ta- 
habent ,  minus  glyscron  humorem  nu-  les  minus  [  1  o  1  v»]  gluttihosus  humores  ; 
triunt;  semula  autem  et  alica  hahun-  simula  autem ,  triticus ,  et  alica  multum 
danter  glyscros  nutriunt  humores,  te-  gluttinosos  générant  humores,  et  ner- 
nontes  et  nervosa  et  que  circa  lahiorum  vis  et  cava  ioca  nervorum  ;  et  incallos 
locasunt[i2A] ;et  callosa  etagninacaro,  porcines  et  tota  caro,  et  agni  caro,.et 
et  sesamusemen,hulhi,dactulipingues.  sisami  semen,  hulbi,  dacluli  pinguis. 

Chap.  IV  :  Uien  à  remargaer. 

Leçoks  ;  Chap.  ni  et  iv;  Aucun 


le  à  relever. 


8  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  5-7. 


[Chapitre  v, 

V.  Que  crudas  humores  générant. 

Dactuli^  vlrides  crudos  hunaoi-es  re¬ 
pleut  manducantes ,  ut  bix  calefiant  et 
rigorem  conprehendantur  ;  et  rapa 
cruda  similiter  qui  “  satis  manducaverit  ; 
et  carnes  ostracodermon  qui  dura  sha- 
bentes  carnes  amittentes  salsedinem 
bumoris  ex  muitq  decoctioue';  et  quae 
malacia  '  vocantur,  qualia  sunt  polipi. 
sépias  quae  de  mare  sunt ,  omnes  pela- 
gici  pisces,  venter,  intestina,  vulva 
quadropedum,  et  duriores  adenas  in- 
digesfis ,  acida  lactis ,  panes  calidi ,  uva 
uae  retetur*  et  non  egeritur. 

[Chapitre  vi, 

VI.  Quae  frigides  humores  générant. 

Qui  multum  cocumeres  comedunt  et 
nimis  ex  bis  replentur,  frigidum  re^ 
plentur  humorem  et  facile  in  sanguinem 
ipsum  mutari  fî-igdorem  ostendit  ;  cetera 
vero,  venter,  intestina ,  vulva  quadro¬ 
pedum,  melca  acidonica,  boleti,  toe- 
lata  de  non  maturis  malis  facta,  bulbi. 


t.  V,p.i6o,] 

V.  Quae  crudus  humores  générant. 

La 

Dactuli  virides  crudi  crudus  replet 
humores,  et  dentesjuvat,  et  calafacien- 
lur  conpraehensus  a  rigore,  et  sapa 
amplius  repletus  fuerit  in  cibo  venter; 
et  carnis  bostraquodermon  (quae  du- 

sidinem  ad  multa  coctionem;  et  qui 
malaqui  vocatur  polippodis,  sippiae  et 
quae  bis  similia  sunt,  omnia  qualia 
sunt  in  mare  quiti  animalia;  venter,  in¬ 
testina,  vulva  quadrupedum,  et  durio¬ 
ns  alline  indigeste  ;  lactés  acida  ;  panes 
calidus  ab  aquae  intus  tenitur  et  tarde 
in  secessa  deponitur. 


VI.  Quae  Jrigidis  générant  humores. 

Qui  satis  cocumeris  replentur,  frigi¬ 
dum  congregat  humorem,  contingit 
non  facilem  ostendi  potest  in  sanguine 
utile  transmutatur.  Venter  enim ,  et  in¬ 
testina  ,  et  vulva  quadrupedum  anima- 
lium ,  lactis  acida ,  nolite ,  melata  quae 
nondum  ex  maturis  malis  facta  est, 
bulbi. 


'  [CllAPITRE  VIT,  t.  V,  p.  l6l.] 

VIL  Qucw.Jlegmam  générant.  VIL  Quae  Jlegma  générant. 

Flegmaticum  humorem  simpliciter  Flegmaticum  générant  bumoris  ex 
générant  de  animalia  omnia  nervosa  animalibus  quae  nervosa  sunt ,  cerebro , 
quae  fuerint';  cetera  vero,  cerebrus,  pulmon,  medulla  spinales,  adine,  indi- 

Chap.  V.  Var.  ;  '  Dactali.  —  ^  retenetur.  —  Chap.  vi  :  Rien  à  relever.  —  Chap.  yii  : 
^  que  fuerant  nervosa. 

Chap.  y.  Leçons  :  ‘  quod.  —  ^  malilia.  —  Chap.  vi  et  va  ;  Rien  à  relever. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  7-9.  9 

'^ulmo  spinalis  meduHa ,  adenas  indi-  gestio  et  agnorum  caro  ;  buleti ,  amani- 
P  tas  agni  carnes ,  maceratae  amanae-  tas ,  et  carnes  ostracodermon ,  melata 
boleti ,  et  carnes  ostracodermon ,  non  ex  maturis  melis  facta, 
et  melata  de  non  maturis  maiis  facta. 

[Chapitre  viii  ,  t.  V,  p.  161.] 


VIII.  0““'^  nielancliolieum’"  humorem 
générant. 

Caro  bobina capruna,  magis  hir- 
cina,  et  taurina  aduc  magis',  asinina, 
camliina',  vulpina,  canina,  ieporina, 
porcina,  insaiata  terrestrium  animaiium 
[124  v°],  et  spien  ex  marlnis  piscibus, 
canicia,  cefaius,  focis”,  et  omnes  peia- 
gici  pisces*,  et  cocleae.  Ex  oieribus 
brassica,  et  arvorum  cymas  de  saie  et 
de  aceto'*  conditas,  id  est  de  lentisco  et 
robo ,  et  canini  robi ,  ét  cai’dos  ;  de  ie- 
guminibus  ienticia  permelancholica  est 
cibatio,  et  posthaec  ex  furfuribus  panes 
factus  vel  de  speita  et  aiiorum  pessi- 
morum  seminum ,  et  mollis  caseus ,  et 
vinus  pinguis  et"  spissus  vel  niger. 


IX.  *.  Que  melancolicam  hamoi'em 
générant. 

Caro  bovina,  capruna,  et  magis  hir- 
cinam ,  et  taurina ,  et  adhuc  autem  as- 
lenina,  et  camellina,  et  vulpina,  et 
canina,  et  Ieporina,  et  porcina,  insa¬ 
iata  caro ,  vel  ex  aliis  animalibus  vis- 
ceribus  spien  dico;  ex  maritimis  vero 
tinni,  et  fallinis,  facicomus,  equela- 
gici  quiti,  omnes  cocleas.  Brassica,  et 
arborum  cimas  de  salibus  et  aut  acito 
et  sale  conditas,  ex  lentisco  et  termen- 
tino  et  robo  [162]  et  canino  robo,  et 
caro,  et  Ienticia  est  cibus,  et  cum  boc 
forforacei  panes  et  de  speita ,  et  ex  alio- 
rum  pessimorum  seminum ,  seu  mollis- 
cat  casie  btvetusto  vinus  pinguis  et  nigri. 


[Chapitre  IX,  t.  V,  p.  161.] 

^ïlU.Quaecholeriziim‘ humorem  générant.  VIII.  Quae  colerico  huMore  générant. 

Silique^  cinnaras  sucus  suptiles  et  Ceratiades  cenaras  sucus  tenues  py- 
chob  t  melius  ergo  est  si  cocta  crocolus,  id  est  amara  générât  colera. 

comedantur,  nam  et  mei  facile  in  cho-  ütillus  enim  qui-eum  coquent  et  sic 
lerico  bumore  vertitur  in  calidis  corpo-  aedent  ;  et  mel  facilem  et  coiute ,  id  est 
ribus;  omnes  enim*  species  qui  dulci  in  coleribus  convertitur  humorem  qui- 

Vae.  :  ■  pulmonis.  —  Chap.  viii  :  '  caméliiua.  —  “  .piscibus.  —  Chap.  ix  :  *  enim  deest. 

Leçons.  Chap.  viii  ;  ■  melancum. —  ^  bolbina.  —  "  ceflus  vocis.—/*  et  de  aceto  deest. 

*  vel.  —  Chap.  ix  :  ’  colicum.  —  ^  saeliquae. 

*  Ici  le  manuscrit  de  Laon  a  changé  Tordre  des  chapitres  du  texte  grec,  il  a  mis  IX  à 
la  place  de  VIII;  nous  les  remettons  à  leur  place  respective,  en  conservant  les  numéros 

qne  le  copiste  leur  a  donnés. 


10  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  g-ia. 

sunt  suco  choierici  sunt;  et  vimis  bus  corpus  et  natura  est  caiida.  Omnis 
dulcis  enim  dulci  suci  inatériae  et  rubeam  i 

utuntur  colera.  Simiiiter  et  vlnus dulcis.  ' 

[Chapitre  X,  t.  V,  p.  r 6 1.]  | 

X.  Quac  sunt  perittomaüca ,  Id  est  su-  X.  Qnae  sunt  perittomatica  kabwidanlia 

perjluos  bel  habundantes  cjener^nt  bu-  humorum. 

■  -  I 

Columbi,  anseres  praeter  alas,  vis-  Fatiganseris  praeter  ascellas,  vis- 
cera  omnes,  spine  meduila.  cerebrus,  cera,  meduHa  spinales,  cerebris.  rjni 
et  aves  que  in  pakidibus  bel  stagnis  nu-  in  paludibus  stagnis  degunt,  cicer,.i 
triuntur  et  in  campestribus  locis,  gai-  faba  virides,  faba  Aegyptia,  porcellîj| 
lini  sfîlinotri’,  cicer,  fava  viridis,  faba  ovium  caro  et  omnium  generorum  ani- 
Aegyptia,  porcina  caro  recens,  berbe-  malium,  et  ]  c  it  b  t]  iscibu'»| 

cina,  et  omnis  recens  caro  maxime  de  qui  sunt  fluviales  et  in  limo  nutriti  et 
teneris  vel  pigra  sunt  vita,  et  piscium  omnia  quae  de  pelagia  sunt  in  marej 
fluvialmm  maxime  in  limosis  locis  nu-  animalia  vivantes.  1 

triti ,  et  omnes  pelagici  "  pisces  qui-  in  J 

mari  degunt.  | 

I 

[Chapitre  XI,  t.  V,  p.  162.]  5 

XL  Quae  sunt  aperitia,  id‘ est  non  XL  Quae  sunt  adperitta,  abscjue  ■' 

superjlua.  humorum  habimdantia  nutriunt. 

Collus  animalium,  coda,  alae,  et  sil-  Cervicales  animalium,  caudas,  alas 
bestrium  animalium  carnes ,  et  quae  in  et  agrestium  animalium  caro ,  et  qui  in 
siccis  locis  degunt.  siccis  locis  niitriuntur  vel  degunt. 

[Chapitre  xii,  t.  V,  p.  162.] 

XII.  Qnae  multum  nutriunt.  XII.  Quae  multuin  nutrimentum  dant 

in  corpore. 

Porcina  caro  domestica  de  omnibus  Politron  fason  porcornm  domestico- 
civis  majorem  presta  nutrimentum;  rum  omnium  cibomm  animantium-, 
bobina ,  cerebrus ,  testes,  chor,  spinales  cerebrus,  testiculi,  cor,  meduila  spina- 
et  omnes  meduila;  ex  abibus  vero  an-  les,  et  omnes  meduila,  et  alas  anse- 
seris,  .sed  magis  [i25]  gallorum  et  om-  rum,  et  magis  collorum  et  omnium 

Chap.  X.  ,Vab.  :  *  filunitriti. 

Leçons  :  '  et  bonus  adjecit.  —  Chap.  x  :  ‘  pelagi.  —  Chap.  xt  ;  '  hoc. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  12. 


nîutn  avium  ventres ,  cocleae ,  ostraco- 
aermon  carnes  duras,  qualia  sunt 
cymia,  porfirae,  cyrices  et  omnia  his 
similia  multum  nutrimentum  prestant. 
Astaci”,  paLuri ,  gambari  et  alia  queque 
tali^t  que  a  Grecis  malacia  vocantur, 
polipi,  saepiae,  theuthides^  et  alia  bis 
similia,  rumbus,  turpedo,  pastinaca  ab 
bis  minus  nutriurit.  Lac  pinguior  plus 
nutrit,  aquosior  minus.  De  pane  sili- 
ginea  nutribilis,  post  baec  panes  de 
sub  simula,  et  tertio  loco*  unifarinius' 
coctus  ;  triticus ,  semula ,  alica ,  l'aba  car- 
nem  Iluxiorem  facit;  cicer'*,  faba  nu- 
triunt,  sed  plus  magis  fasioli  nutriunt, 
et  pisus  non  minus  nutrit ,  iupini  nu- 
triviles,  eastania,  lenticla,  dulces  dac- 
tuli,  uvae  dulces,  et  pingues  balani, 
rapa  quas  Imniadas  vocant;  lampadiones 
nutriviles®  sunt  et  magis  bis  cocti.  Mei 
dispumatum  butilius  anodosin  faciendo^ 
nutrit,  et  mulsa  similiter  bene  cocta. 
Omnis  autem  vinus  pinguior  secundum 
rationem  nutribilis  est;  robeos®  autem 
vinos  et  pingues  omnino  ad  sanguinem 
generandum  sunt  hutiles'^;  deinde 
autem  in  sequenti  qui  fuerit  niger  et 
spissus  et  stipticus  horum  enim  minus 
nutriunt;  albus  simul  et  spissus  et  aus- 
terus,  omnium  autem  minus  albus  et 
tennis.  Omnia  autem  quae  pacicyma 
sont,  si  bene  concoquantur®,  et  sangui¬ 
nem  faciunt  et  politrofa  sunt. 


11 

La 

gallinarum  vel  omnium  avium  ven- 
tris,  coclie,  et  magis  quae  ostraco- 
dirme  sunt,  qualia  sunt  duras  habentes 
carnes,  cjuae  dicuntur  quimia,  por- 
fyre,  quiricis,  et  his  similia  multum 
praestant  nutrimentum.  Astracia,  pa- 
guri  carnes,  et  his  similia,  quae  ma¬ 
lacia  vocant  Greci,  polipodis,  sippiae, 
theutides  et  his  similia,  qualia  sunt 
rumbus ,  nasci ,  turpido ,  pastinaca  me- 
diocriter.  Bâti  autem,  et  renes,  et  lio- 
bati  magis,  tritole  et  gubi  minus  nu¬ 
triunt.  Lactés  vero  pinguior  magis, 
humidior  minus  nutrit.  Panis  autem 
nimis  nutrit  siligines ,  deinde  qui  de 
simula  fit,  tertio  locus  incomesti  cocti; 
triticum ,  simularis ,  alica ,  faba  carnem 
inpone  babitudinem  non  constricta  ; 
spissam  carnem  laxam  et  umidam  facit 
magis  cicer  quam  faba.  Nutriunt  magis 
fasiolus  et  pisus;  fenogrecus  plus  du- 
lici,  quos  lupus  et  fasiolus  viridis  vo¬ 
cant,  nutriunt  a  pesu;  non  minus  lu- 
pini  nutribiles  sunt  castaneam ,  lenticla, 
dulces  dactuli ,  et  uvas  dulces ,  et  pin¬ 
gues  balanu,  rapa  quam  bonam  honia- 
tus  Greci  vocant,  pulli  multum  nutri- 
bills  sunt  et  magis  bis  cocti.  Mel 
dispumatum  utilior  facit  anadosis  et 
nutrimentum  prestat,  et  mulsa  bene 
cocta.  Omnis  vinus  secundum  ratio¬ 
nem  nutriunt  pinguiori ,  qui  enim  rubei 
et  pingues  [102  v°]  sunt  bis  sangui¬ 
nem  multum  générant,  est  ad  baec  uti- 
lis  ;  sunt  post  lios  nigri  et  pingues  et 
stiptici ,  a  superscriptis  minus  nutriunt 


Chap.  xn.  Var.  :  '  defloratus  est  adjecit.  —  °  eastania . nutriviles  desmi  —  ^ 

laciendo  deest. 

I  :  *  astau.  —  ^  heuthides.  —  ‘  urinafanius.  —  cetera, 
coquantur. 


'  utilissimi.  —  i 


,  —  '  rubrus. 


12 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  i2-i3. 


suprascriptis  ;  albus  autem  minus  ctl 
spissus  aut  pinguis  et  austeros;  omni.'j 
bus  autem  minus  nutriunt  aibi  vero  et  " 
tenues.  Autem  quae  sunt  pinguia  siîî 
bene  digerantur  et  sanguinem  faciuntJ 
et  puHitrafa.sunt. 


[Chapitre  xiii 
XIII.  Quae  minus  nutriunt. 

Minus  ergo  nutriunt  caput,  pedes 
ammalmm.  vuJba,  benter,  intestina, 
cauda,  aures,  pinguedo  et  omnium 
pene"  avium’  genus  modice  nutriunt 
ad  Gonparationem  genus  quadropedum. 
Et  seniiium  animalium  caro  minus  nu- 
trit  a  crescentibus.  Pisces  autem’’  sup- 
tile  [126  v”]  générant  sanguinem,  ita 
ut  neque  nutriant  balde  et  citatam  dia- 
forisin  facit.  Ostracodermon  genus  quae” 
molliores  sunt  carnibus,  quaiia  sunt 
ostrea,  modice  nutriunt.  Panes  autem 
hordeacii,  quomodo  confecti  fuerint, 
'omnes  mirius  nutriunt  alfita  ex  hordeo 
facta;  simiiiter  panes  de  forfores  bel 
'civarii  et  omnes  lavati  amylon  azima 
de  hordei  alfita  facta^;  abena  melius ,  et 
magis  panicus,  oriza  ,  fava'*  biridis,  pa- 
paveris  semen,  horminu,  sycamina,  et 
robi  canini,  fructos  arceutides,  myrta, 
amygdala,  pistacia ,  coccimela ,  persica, 
armoniaca  vero,  coccla,  aeleae;  et. ma; 
xime  acervae,  avallanas,  et  magis  noces 
Syriacas",  noces,  cornulia,  prumnia, 
robi,  mora,  capparis,  et  magis  si  in 
sale  fuerint  conditae,  beta,  brassica, 
rafanus,  senapis,  sparagi  omnes,  pas- 

Chap.  xiii.  Vae.  :  ‘  aninium.  similitei 

-  Leçons.  Chap,  xiii  ;  '  bene.  —  ^  nutriunt 
Sariacas. 


,t.  V.  p.  i63.]  ' 

XIII.  Quae  minus  nutrimentum  dant. 

Minus  nutrimentum  prestat  in  cor-  ‘ 
pore,  quae  sunt  in  animalibus  id  est  : 
extrema  membrorum,  vulva,  venter, 
intestina ,  cauda ,  aures ,  pinguido  ;  si- 
bus  omnes  gefius  pullorum  minus  nu¬ 
triunt  et  parvum  nutrimentum  prestant' 
ad  parationem  generis  animalium  ter- 
restrium.  Senum  animalium  carnes  1 
minus  nutrimenta  prestant  ex  bis,[ 
quae  juvenibus  sunt.  Piscium  autem 
ad  sanguinem  nutrimenta  minora  sunt,’ 
ut  neque  nutriant  habundanter  et  ci- 
tius  degerantur.  De  ostracoderma  vero 
quae  mollibus  sunt  carnibus,  quaiia 
sunt  bostrea,  oligotrofa  sunt.  Panis  ' 
vero  minus  niitrit  ordiacius ,  qui  confi-  : 
ciuntur  ex  hoc  oligotrofi  minus  sunt,  , 
qui  de  ordium  fiunt  ;  de  alfita  bis  simi¬ 
lis  panis,  ex  forforibus  cibariae  omni¬ 
bus  ,  et  lavata  amilo ,  et  mata  de  alfita , 
ordei,  avenae,  milii  et  magis  panico, 
urci  virides,  papaveris  semen,  urmi-  ' 
nas,  hiccamina,  canini  rubi,  fructus  ’ 
arceutidis,  myrta,  amigdala,  pestacia, 
coccimela ,  persica ,  arminia ,  peracocti , 
olive  maxime  acerbe,  avellanàs,  et  ma¬ 
gis  noces  Siriaci,  cornolias,  prunia,  , 

P - -  facta  desuni.  | 

et  adjecit.  —  '  unae _ <'  folia.  —  *  ncces  i 


ORiBASE,  SYNOPSIS,  IV,  i3-i4. 


Unaca,  daucu,  cariota.  Gepas  autem, 
alius,  et  porros  cmda  nuHo  modo 
nutriunt;  coda  autem  et  magis'  Lis 
ou  ter  modice  nutriunt.  Mala  granata  et 
ipsa  nutriunt  modice,  pira,  cocurvitas, 
uvas  austeras  et  non  pingues,  fasioii, 
pisus®;  ficus  autem  non  simiiiter  aiiis 
pomis  Dutrit,  sed  fungidas'*  carnes  fa- 
eit-  simiiiter  autem  et  uvae,  sed  minus 
a  ficis  floxas  et  infusas  carnes  nutriunt. 
Omnia  autem  quecumque  manducantur 
med'caminum  quandam  ‘  habent  quaii- 
tatem  nimiam;  cum  autem  assatur  vel 
epvninrJ.  deponit  ipsam  maii  quaiita- 
tem  et  modicum  nutnmentum  dant 
corpori;  nam  sic  nujlum  dant  nuti'i- 


[Chapitbe  XIV 

XIIII.  Qme  eucjma  sunt. 

[En  marge  :  Id  est  ~boni  iKci.] 

Bonos  sucos  faciunt  et  humores  nu- 
trnmt  corpori  bonus  iactis ,  maxime  de 
jubenibus  et  crescentibus  animaiibus, 
SI  mox  muigitur  vibatur;  ova,  apaia  et 
sorbiles’;  meliora  autem  sunt  [126] 

■  anserma,  et  fasiani,  et  gajiinacia,  et 
strutionum  ova;  de  piscibus  autem 
quid  (iicam  ?  Qui  modice  omnes  eucymi 

Chap.x.v.Var,  :  >  sorbibilis. 

Leçons  ;  '  îgiiur  adjecit.  —  '  pessüs. — 


13 

mora,  rubi,  precoccia,,  capparis  et 
maxime  insaiata,  termentum  omnia, 
beta,  brassica,  îapatius,  porcacia,  uva 
canina ,  rafanis ,  senapes ,  cardamus ,  pi- 
retrus ,  et  asparagus  omnes ,  stafyiinus , 
daucus ,  careu ,  cepa ,  et  alius ,  porrus , 
amilon,  prason;  ruta  quidem  nuHo 
modo  nutnmentum  prestat,  cocta  au¬ 
tem  bis  aut  ter  modicum  nutnmentum 
prestat.  Mala  granata  oligotrofa  sunt. 
Opéra  autem  et  maxime  majorem  ha- 
betaliquo  nutrimentum;  cocurbitas  ali- 
gotrofa  sunt.  Uva  austeris  et  non  pi- 
guis  media  sunt  oligotrofa.  Fasiolis, 
pis.sus,  lathire,  araci,  et  fica  non  si- 
militer  ut  alla  poma  oligotrofa  sunt; 
fungidum  igitur  carnem  facit  similiter 
uvas.  Faciunt  minus  autem  bec  a  ficus, 
nutriunt  et  floxam  et  infusam  carnem 
faciunt.  Omnia  haec  in  cibo  utentibus 
farmacodis  aliquas  habent  qualitatem 
nimiam,  quando  deponet  [io3]  coctio- 
nem ,  sive  coda  sive  assa  modicum  nu¬ 
trimentum  prestat  corpori,  prius  au¬ 
tem  nullum  prestat  nutrimentum. 

,t.  V,  p.  164.] 

XIIII.  Quae  sunt  eucjma. 

Eucyma  bonus  suous  a  Grecls  appel- 
lant  ;  boni  sud  sunt  ex  omnibus  Iactis  ; 
pene,.omnium  ciborum  utilissima  emm 
est  de  bene  nutritis  animaiibus,  mox 
muigitur  potata,  et  oba,  abala,  et  sor- 
bilis  optima  sunt  prêter  hos  qui  injia- 
ludibus ,  stagna  et  in  lluminibus  limo- 
sis  degunt ,  et  maxime  C[uae  de  civitate 

pungidas.  —  ‘  quunta.  —  '  alexatur. 


14  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  i4. 

sunt  pi'eter  de  paludibus  et  stagnis  et 


liiïiosis  et  fluvialibus  et  maxime  quando 
de  civitate  aqua,  quae  purgat  secessus 
et  coquinas  ^  bel  balnea  aut  fuHonum 
iavaturas ,  et  ingrediuntur  in  flumine  aut 
in  mare.  Caute  igitur”  ofFerenda  sunt 
piscium  généra  semper’’  ubi  non  sunt 
mixtae  maris  ^  aquae  cum  aquis  fluvia- 
iibus,  quaies  sunt  cefali;  pelagici  et 
aspratiles  etenim  in  bonis  sucos  et 
suabitate  multa  praecedunt  alios.  Si 
autem  aliquid  in  utrisque  aquis  nu- 
triuntur,  id  est  in  dulce  et  salsa,  qualia 
sunt  cef’alusj  lupus,  biscors,  merena”, 
et  gambari,.  et  anguiliae,  consoieri 
quidem  oportet  prius  unde  sint  capta; 
post  haeo  autem  odore  et  gustu  cog- 
nosci  debent  ;  etenim  si  malum  odo- 
rem  aut  insuavem  gustum  habent ,  qui- 
cumque  taies  civos  utitur  de  aquis 
malignis;  nam  et  pinguedo  ipsorum 
plus  magis  nocit  quam  ipsas  carnes  et 
putrescunt  cilo  et  pessimos  nutriunt 
bumores  taies  pisces;  et  ideo  cognos- 
cuntur  facilius  odore  et  gustu  quemad- 
modum  triclae,  quae  cancros  comedent 
Aliorum  autem  carnes  quae  duriora 
sunt  cacocyma  non  sunt,  qualia  sunt 
chetbaros ,  et  rombos ,  et  epatos ,  et  bu- 
clossa,  etpsitta,  etsasoi'olostros^;  medii 
sunt  inter  apalas  et  duras  carnes  ha- 
bentibus.  Civos  autem  ipsorum  optimi 
sunt  exercitantibus  et  mbecdlis  et  ex 
aegritudine  convaiescentibus  ;  macerata 
et  molles  civos  ad  sanitatem  est  hutiiis- 
simus,  propter  quod  et  [126  v°]  euci- 
motatae  omnium  sunt  carnes  eorum , 


in  fluminibus  aqua  fluunt ,  quae  pur- 
gant  stercora  et  de  cocinas  sordis  per 
cloacas  ex  balneis  vel  fullonum  lavan-  | 
tibus  decurrant.  Cautius  ei’go  ex  bis 
semper  adbibendi  sunt  pisces,  quia  ' 
miscuntur  ex  mari  in  fluminibus,  qua¬ 
lia  sunt  cevales;  pelagicis  exalitis  et¬ 
enim  in  bonis  sucis  in  suavitatem  multa  1 
praecedunt  aliorum.  Si  autem  aliquid  ' 
in  utrasque  aquae  degunt,  quemadmo-  i 
dum  cefalus,  lapraxiscus,  lapus,  mo-  ] 
l’ina,  et  carcini,  et  anguiliae,  conside-J 
rare  intêrrogare  quidem  oportet  prius,  a 
unde  sint  capta,  post  haec  autem  et 
odore  et  gusto  cognltionem  eorum  fa-  1 
cere;  etenim  malis  saporis  et  insuavisj 
et  lutolento  saporis  sint,  qui  tali  cibo  ; 
nutriuntur  in  aqua  putrida  et  mala,  et  ' 
quidem  pinguls  sunt  multum  plus  ab 
aliis  et  clto  putriscunt;  et  de  quibus^ 
sunt  locis ,  qualis  cibis  et  ubi  nutriun-1 
tur  oportet  cognoscere.  Cognoscuntuf  J 
autem  facilius  et  odore  et  gusto  que-  j 
madmodum  tricll.  Pessimioris  sunt  i 
enim  quae  in  bis  cacancrudus  comed-1 
dit.  Aliorum  vero  carnes  quae  duriora  1 
sunt  non  sunt  ;  cacocymus  autem  et  tba-  :j 
rus,  et  nimbus,  et  epatis,  et  baclusa,| 
psitta ,  et  saurus ,  et  médiocres  sunt  ap-  ! 
palussarcon  et  duras  carnes  babenti-J 
bus.  Civis  autem  ex  eis  optimi  suntj 
exercitan tibus  et  inbecillls,  et  qui  ex 
aegritudinem  tarde  convalescit,  haec 
macerata  et  moHibus  cibis  ad  sanita- 1 
tem  .sunt  ulilissimis.  Propter  quodj 
et  eucymutationibus  sunt  carnes  eo-  j 
rum  piscium,  quando  bene  digeruntur,| 


Vaf..  :  ^  quoquinas.  —  ^  matres.  ■ — ■  ^  satrossorolus. 

I.F.çoN.s.  Chat,  iiv  :  •  semper  adjecit.  —  ’’  .semper  de.p.rt.  —  “  smynia.  —  ''  coiicederis.. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  lA.  15 


quando  bona  digestio  fit  sanguinis',  et 
optiraus  generatur  maxime  de  his  quae 
eucyma  sunt,  qualiasuntgeneris  carnes 
porconim.  Optima  igitur  eorum  sunt 
carnes  et  ad  suabitatem  et  digestionem 
faciendam ,  et  maxime  ea  quae  media 
sunt  etate;  maia  sunt  enim  et  pejora, 
quae  jam  seniores  sunt  porci  vel  post 
partu  roox  iactantes  si  fuerint  accepti. 
Humida  sunt  enim  absque  mensura 
qui  mox  nascuntur  si  comeduntur  et 
flegmaticum  humorem  générant;  mui- 
tum  sumen,  vel  ubereucymus  est,  epar 
et  que  circa  iabia  sunt  ioca,  et  pedes, 
intestina,  et  buiba,  et  cauda;  carnes 
autem  minus  eucyma  qui  adenas  dige- 
rentibus  vene  dant  simüem  cibum 
proxime  secundum  carnes.  Cor  non  est 
cacymos;  meliores  autem  sunt  pedes 
porcini,  de  grunia  et  omnium  meliores 
sunt  aures ,  et  hoc  de  silvestribus  porcis 
plus  sunt  eucymi  quam  de  domesticisb 
Aliorum  autem  animallum  in  quantum 
carnes  in  virtute  civorum  minores  sunt 
a  porcina  came,  in  tantum  et  pedicylia 
ipsorum  minora  sunt.  De  abibus  autem 
meliora  sunt  quae  domestica  sunt  quam 
que  silvestria  sunt;  de  domesticis  enim 
caro  eucymotae  sunt.  Panis  autem  mun- 
dus  et  bene  confectus  eucymos  est; 
alica,  ptysanas  bene-coctas,  fava,  cas- 
taneas  non  sunt  cacocyma,  fici  maturi, 
uvas  maturas  et  adpensas  sine  querella 
sunt;  carlcas  si  cito  digeruntur  eucymi 
sunt,  si  autem  diu  resideant  in  ventre, 
cacocyma  fîunt  et  cOrruptionem  géné¬ 
rant.  Cum  nuces  comestae  optimi  effi- 
ciuutur  civi.  Quicumque  autem  cum 

Vin.  :  '  et  hoc . de  domesticis  desun 


quia  sanguinem  utilem  expedienti  gé¬ 
nérant,  et  maxime  eucimutatus  est  id 
est  bonus  sucus  ad  replendo  in  mem- 
bris  sanguinem  facit.  Porcina  recens 
caro  non  insalata  facit ,  optima  est  baec 
caro  ad  sanitatem  ad  digestionem  data ,  : 
et  maxime  quae  media  sunt  etatem, 
hoc  est  porcastrina;  pejor  enim  est  ’ve- 
tustus  porcus  et  post  partum  scrofa 
mox  comesta.  Humectât  enim  super 
[io3  v°]  mesura  et  porcelius  tener;  si- 
militer  flegmaticum  et  humidum  géné¬ 
rât  sanguinem  plurimum  uber;  eucy- 
mon  est  epar,  et  venter,  et  intestina ,  et 
vulva,  etomnes  extremas  partes,  cute 
de  carnis  minus  eucyma,  adinas  diges- 
tas  bene  dant  simili  nutrimentum  proxi- 
mum  in  carnem.  Cor  non  est  cacocy- 
mus;  meliores  sunt  pedes  porcines, 
grunia  et  tota  aures  secundum  in  quo 
pc  1  1  t  arnes  in  virtute  ciborum, 
quae  sunt  porcarum  in  quantum  et  ex¬ 
tremas  partes  porcina  unicuique  mem- 
bri.  Pejora  autem  sunt  secundum  ip¬ 
sum  animal  cerebri.  De  volatilibus 
autem  muitum  meliores  sunt  in  campis 
silvestris  avis  nutriti  carnes  meliores 
sunt,  quam  domestici  eucymotere.  Panis 
vero  mundus  et  bene  confectus  eucy- 
mus  est,  alica,  ptisanas  bene  codas, 
faba,  castenas  non  sunt  cacocymae; 
fica  matura ,  uva  matura  adpensa  sine 
querella  est,  caricas  anodisin  quldem  ci- 
tata  facta  eucymus  est,  residens  autem 
diu  in  ventre  cacocyma  fit  et  peducu- 
los  générant.  Cum  autem  nocivus  co- 
misti  optimus  fit  cibus.  Quaecumque 
autem  cum  aliquos  aiios  cibos  mandl- 


ORIBASE.  SYNOPSIS,  IV.  i4-i5. 


aliquos  alios  cibos  [127]  comeduiit  vi¬ 
ces  autcaricas,  non  mecliocriter  ledun- 
tur.  Lactuca  quanlum  inter  oleribus 
sanguinem  générât  et  postea  intyva. 
Odorativini  eucymi  sunt;  eucymotatus 
autem  est  vlnus  Falernua  et  magis  qui 
plus  dulcior  est  et  Ariusius  et  roveus 
Cymolites’’. 

[  Chapitre  xv, 
XV.  Qnae  cacjma  *  sunt. 

Non  una  species  est  cacocymiae;  est' 
enim  frigidior,  est  cholerica  quemad- 
modum  alia  melancbolicolera.  Ab  om¬ 
nibus  autem  bis  cacocymis  civis  absti- 
nere  suadeo,  utique  si  ea  quae  vene 
digerantur  accipias;  latens  enim  per 
multum  tempus  pessimos  bumores  in- 
venis  congregatos,  ex  ipsam  igitur  oc- 
casionem  modicam  in  potredinem  to- 
tum  convertet  sanguinem,  et  febres 
malitiosas  operatur  vel  excitât.  Est  au¬ 
tem  cacocyma''  loco  inpriinis  ovium 
carnes  et  capruna  similiter  cuni  acre- 
dine  ;  bircorum  igitur  pessima ,  deinde 
autem  berbicorum,  ita  et  sic’’  tauro- 
rum;  in  bis  autem  omnibus  quae  cas- 
trata  sunt  meliora  sunt.  Seniora  vero 
pessima  ;  leporina  enim  caro  sanguinem 
générât,  melior  est  autem  in  eucymia 
quam  bovina  et  berbicina  cacocymos; 
igitur  nibil  eorum  minus  est  et  eervina. 
Renes  cacocyma  sunt,  et  que  amplius 
saginanlur  testiculi  praeter  gallorum, 
cerebrus,  .spinalis  medulla,  callos', 
splen;  minus  autem  sunt  porcina  vis- 

Chap.  XV.  Var.  ;  '  et.  —  eucyma. 

Leçons  :  ‘  suprascriptus.  Et  hoc  de  salvei 
ticis  adjecit,  —  Chap.  iv  :  *  cacocyma.  —  ^ 


La 

canl  ficus  aut  carecas,  non  parvo  ie- 
duntur.  Intuba  tritaxes  sanguinem  gé¬ 
nérât  ,  et  post  baec  intuba.  Et  vinus 
odoratus  eucymus  est  ;  eucymutatus  Va- 
iernus,  et  magis  qui  plus  dulcior  est, 
qualis  Ariosius  et  rubius  Cymolitis. 


t.  V,  p.  166.] 

Quae  cacocyma  saut  in  eibis.  ' 
Cacocymus.  Non  una  species  est  caco¬ 
cymiae;  alia  sunt  frigidiora,  alia  sunt 
colerica,  alia  melancolica,  omnia  baec 
sunt  abstinenda,  quae  sunt  in  cibis  ca-| 
cocyma.  Suades  quoque  bene  digestus  ,| 
ut  aliquis  accipiat  in  cibus;  latet  enim_ 
in  multo  tempore ,  pessimus  invenit  bu- 
mor  collectus  ex  cacocymis  cibis,  qua 
utique  per  occasionem  modice  in  pu- 1 
tridinem  exsistentes ,  febris  pessima  ope- , 
rantur.  Est  autem  cacocyma  oviumi 
caro  et  caprarum  similiter  cum  acridi-'^ 
nem;  bircorum  aùtem  pejores  sunt  car- i 
nés ,  deinde  autem  arietum ,  ita  tauro-| 
rum  in  omnibus  autem  escas  meliores*! 
.sunt.  Senum  vero  carnes  pessima  suntjij 
iuporum  vero  caro  sanguinem  quidenrj 
dégénérant  ;  meliores  sunt  autem  ad 
bonos  sucus  faciendum  ad  bovinas  car¬ 
nes  et  ovinas,  cacocymas  autem  nibil 
minus  eorum  est  quam  cervinam.  Renis  1 
amplius  enim  cacocymi  sunt,  de  sagi-| 
natis  autem  animalibus  testiculis  pre-i 
ter  gallorum,  cerebrus,  medulla  spi-j 
nales  ,  colins  ,  splen ,  minus  autem^ 


ittis  porcis  ;  plus  sunt  cucyml  quam  de  domes-J 
,  ut  sicut.  —  “  gallus.  1 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV.  i5. 


17 


cera  ab  aliorum  animalium;  ova  frlxa,, 
caseus'  veteris,  boleti,  aliorum  autem 
5,ulitoruin  cautius  est  si  non  eomedan- 
tur  ex  bis  aliquid.  Lenticia ,  avena ,  spelta 
et  panes  ex  ipso,  cicer,  farres  quemad- 
modum  et  avena  et  spelta,  melius,  pa- 
nicus,  et  bis  simiiia.  Aranea,  mustela, 
scorpius,  dracuri,  treclae,  aeernia, 
glaucus ,  et  bis  similes  in  mari  animalia, 
cythodas®  omnes  cacoeymi.  Fici  autem 
minus  [127  v"]  cacoeymi;  fici  autem 
minus  qui^  montibus  nascuntur;  cari- 
cas  autem  si  multum  come.dantur,  non 
satis  hutile  est  sanguinern  qnem  gene- 
raverint;  peduclos  multos  faciunt.  Me- 
lata  ex  nondum  maturis  malis  facta, 
pera,  terebenti  fructus,  cinaru,  id  est 
cardus,  et  maxime  quando  induruerit, 
cocumeres ,  meiones  minus ,  cocurvita 
haec  bis  utiiia  sunt,  quibus  non  cor- 
rumpuntur,  nam  quibus  corrumpitur 
in  ventre,  cacocymus  fit  multum.  Ex 
oleribus  autem  nibil  fit  eucymon,  sed 
media  sunt  inter  cacocymon  et  eucy¬ 
mon  intyba  et  lactuca',  et  post  haec 
malva,  et  sic  atreplex,  et  porcacla,  et 
bletus,  et  lapatius.  Radices  autem  ole- 
rum  quae  sunt  acres  cacocyma  sunt, 
qualia  sunt  cepa ,  porrus ,  alius ,  rafanus 
et  daucus  ;  media  vero  sunt  inter  eucyma 
et  cacocyma  aron ,  rapa ,  quas  napus 
appellent ,  canota,  ocymus;  cacocymo- 
taton  autem  est  rapa  cruda,  brassica, 
bulbi  non  bene  cocti,  cepa,  alius  et 
porrus,  et  ampeloprasa®  cocta,  nam 
cocta  amittit^  cacocymiam.  Novissime 
autem  pessima  et  cacocyma  sunt  omnia 
‘luae  „d.,at,cu  sunt  olera.  qualia  sunt 


porcina  ab  omnibus  aliorum  anima¬ 
lium;  ova  frixa,  caseus  vêtus,  boleti 
[104]  aliorum  fungorum  cautius  sunt; 
non  comedent  aliqui.  Lenticia,  et 
spelta,  brumus,  et  panis  et  ipsus  factus 
nqn  est  eucymus;  cicer,  holera  simili- 
ter,  et  farres  '  est  pessima ,  quantum 
spelta  et  brumas  ;  melior  est  autem  eis 
melius  niger,  et  bis  simiiia.  Non  est  eu¬ 
cyma  aranios,  pisces,  mustelas,  scor¬ 
pius  ,  et  draco  ,  ritriclea ,  acernia , 
clauce,  et  quaecumque  alla  in  mare 
animalia grandia ,  omnia cacocima  sunt, 
que  non  sanguinern  nutriunt  sed  co- 
lera  aut  flegma.  Et  de  montibus  fruc¬ 
tus  menta  quae  sunt  omnes  cacocyma 
sunt,  ficus  autem  minus  ellorum  de 
montibus  pomis;  caricas  autem,  qui 
eas  multum  commedent  non  nimis  uti- 
iem  sanguinern  générant,  unde  eis 
multitudo  peduculos  nascuntur.  Melata 
non  de  maturis  similis  factam,  pera 
antequam  maturiscant,  et  termentinis 
fructus  cacocymus  est;  cenara  id  est 
cardus,  et  magis  quando  durions  fîunt, 
cocumeris,  meiones  vero  minus,  co- 
curbitas  haec  meliores  sunt,  sed  non 
in  ventrem  conrumpantur,  nam  multo 
cacocyma  fit.  Ex  oleribus  autem  nibil 
eucymus  est ,  nisi  inter  eucyma  et  caco- 
cimi  media  sunt  lactucas  et  intubas, 
et  post  bec  malvas,  ita  atreplex,  et  por¬ 
cacla,  et  bletus,  et  lapatius.  Radices 
autem  quae  manducantur  cacoeymi 
sunt  quidem,  quae  sunt  acriores,  qua¬ 
lia  sunt  cepas ,  porrus ,  alius ,  rafani , 
daucus;  medio  autem  inter  eucymus 
et  cacocymus  sunt  cariotas,  et  rapa, 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  i5-i6. 


18 

iactuca,  condriles,  scandix,  gingida, 
intuba,  cycorion.  Vinus  autem  spissus 
■et  pinguis  at  non  vene  oiens ,  sed  in- 
suabis  et  austerus  cacocymais  et  per- 
bersus  est  de  vithinea'  qvii  in  laguinas 
majures  reponitur  ;  qui  autem  in  parvis 
neque  eucymus  est  neque  cacomus ,  sed 
médius  ^  est. 


[Chapitre  xvi 

XVI.  Qnae  sunt  quae  bene  digeruntur. 

Panes  bene  confecti^,  pisces  aspra- 
tiles  omnes,  gubi,  turpedo,  trecia, 
omne  genus  avium  bipedum  a  quadru- 
pedum  digestiviliora  sunt;  maxime  per- 
dices  [128],  gattulas^  columborum 
pulii,  et  fasiani,  puUi  anserum,  as- 
cellas  digestibilia  sunt;  gaiiorum  caro 
et  unibersorum  avium  optima  sunt, 
maxime  pinguiora  et  teneriora  ;  pessima 
autem  macra  et  seniora.  Sagenata  vet'o 
de  seru  iactis,  anserum  epar  et  bis  si- 
miiiter  nutrita ,  gaiiorum  testicuii  bene 
digestibiles  sunt,  etiam  pedocyiia  por- 
corum  ad  digestionem  butilissimi  sunt; 
de  bubus  jubenci  et  vituli;  meliores 

Var;  :  ‘  melius.  —  Chap.  xvi  :  ‘  cücti. 


quo  sinnapus  dicunt.  Oquimum  caco- 
cymum  mutatus  est ,  rapa  cruda ,  bras-  < 
sica,  bulbi  non  cocti,  beta,  cepas,'" 
abus,  et  porrus,  et  ampiioprasa  coc-  ‘ 
tam  factam  cacocyma  deponunt  caco- 
cymia.  Autem  omnes  sunt  et  pessima’’ 
ea,  quae  vocatur  agrestes,  boiera  qua- 
iia  sunt  iactucas  agrestes,  condriales, 
scandes  ,  gegidia  ,  intuba  ,  cicurioni’S 
agrestes.  Vinus  igitur  pinguis  simui 
et  non  bene  oiens  et  insuavis  et  auste- 
ris  cacocymi  sunt,  quaiis  prabus  biti- 
nior  in  macuribus  iagunis  missi,  in  mi- 
noribus  autem  neque  eucymus ,  neque  ' 
cacocymus,  sed  médius.  Cacocymus  au¬ 
tem  vocant  quod  non  bonus  sucus  qui 
sanguinem  nutriunt  facierunt,  sed  hu- 
moris  eucymus  dicunt  qui  bonus  su-  j 
eus,  unde  sanguinem  fit  generatus. '  ’i 

,t.V,p.  168.]  ’ 

XV.  Quae  bene  digeruntw  in  cibis.  . 

Bene  digeruntur  panes  bene  con-  'I 
fecti,  pisces  aspratiles  omnes,  gubus;' 
norci,  pastenaca,  omnera  genum  avium„H 
gailinarum  carnes  conparanda  sunt  ge- 
neri  quadrupedo,  [io4  v"]  meiius  et 
bene  digestibiiiores  esse  et  maxime  pe-  ' 
rences  et  itagines ,  columborum  püHos 
et  fasianorum,  alas  anserum  bene  di- ' 
geruntur  et  maxime  gailinarum,  etse-.  i 
cundum  totum  optima  autem  sunt  quae 
pinguia  sunt  et  recentes  alas;  pessima'* 
autem.  sunt  quae  magra  sunt  et  senio- 
res.  Saginatas  de  saero  Iactis,  ansarisl 
epar,  et  similiter  nutrite  gaiiorum  tes-! 
tes  bene  digeruntur;  extremas  porco- 


Leçons  :  ®  bitinia.  —  Chap.  xvi  :  Bien  à  relever. . 


ORiBASE,  SYNOPSIS,  IV, 


-nt  '■l'gfii’endum  edoi-um  carnes 
quam  caprarum  bimarum,  et  haec  di- 
gestiora  sunt  a  majoribus  capris;  et  ea 
animaiia  digestibiliora  sunt  qiiae  in  sic- 
cis  iocis  nutritae  sunt,  quam  que  in 
humidis.  De  pomis  autem  digestibiliora 
suntnuces  ab  abailanis,  buibi  digerun- 
tur  facile  bis  cocti,  lactucas,  intubas, 
malvas,  cocurvitas  coctas,  si  non  cor- 
r’mpantur.Digestivilior  est  dulcis  vinus 
ab  austero.  Optimum  autem*  ad  diges- 
tionem  esse  sciendum  est,  quod  ad  bi- 
bendum  fuerit  suabe. 


6-17.  19 

rum  partes  ad  digerendum  utilissima 
sunt;  perfectus  bovis  juvencis  meliores 
sunt  ad  digerendum ,  edi  caprarum ,  et 
omnibus  adbuc  crescentibus  caro  me- 
iius  digeruntur  a  majoribus  jam  etatem 
declinantibus ,  et  quae  in  siccis  iocis 
nutriti  sunt.  Nam  digestiora  bis  qui  in 
humidis  -nutriti  sunt  Iocis ,  boc  digesti- 
bilis  magis  sunt.  Abellçine ,  bulvi  dige¬ 
runtur  facilius  bis  cocta,  ova,  abala,  et 
sorbilis,  lactucas,  intubas,  malvas,  eo- 
curbitas  elixas,  quando  non  conrumpi- 
tur.  Dulcis  vinus  aut  austero  digeritur 
magis.  ütiliores  sunt  autem  ad  digestio- 
nem,  sciendum  est  esse  quod  sanis 
utentibus  prope  suavis  est  in  u.50. 


[ClIAPITIiE  XVII ,  t.  V,  p.  169.] 

XVII.  Quae  sunt  dispepta'^.  XVL  Quae  tarde  digeruntur  in  cihis. 

Indigesta  vero*  sunt  capruna,  bu-  Caprarum,  boum,  cervinum  pes- 
buia,  cervina;  pessima  autem  sunt  et  sima  autem  sunt  hircorum  caro  ad  di- 
indigesta  •  hircorum  caro ,  post  haec  gestionem ,  autem  id  est  arietum ,  post 
arietum,  deinde  taurina,  et  de  senio-  hee  taurorum,  et  quae  multum  senes 
ribus  animalibus  omnia  indigesta  sunt,  sunt  quadrupedum  pessima  sunt;  est  et 
et  porci  cum  senuerint  indigesti  elE-  porcina  multum  -senum,  et  venter  ejus 
ciuntur.  Ventres,  jntestina,  vuiba,  cor,  digestus.  Est  intestina ,  vulva ,  cor,  epar, 
epar,  aures,  coda,  renes  omnia  indi-  aures ,  cauda ,  renes ,  et  omnes  viscera , 
gesta  sunt;  omnes  viseera,  cerebrus,  ,  cerebrus ,  medulla  spinales  et  de  majo- 
medulia  spinales,  et  de  majoribus  ani-  ribus  porcis  testicoii,  omnes  sanguis, 
raalibus  testicull omnes,  sanguis;  anser  meserum  ex  bac  aspratiles.  Fattan  py- 
practer  alas,  meruial,  turdus,' sturnus.  Ion  quodtifon  et  parvoiorum  avium 
et  mmutaeaves,  et  qui  duras  habent  dura  est  caro,  et  magis  adbuc  turtor,  et 
carnes,  turtur,'anax,  umpiius,  pavo,  anates.  amplms  aut  pavo  aut  cecmus. 
ciciniis,  et  ventres  ex  omnibus  abibus'"  ventres  eorum.  Omnis  harum  avium  in- 
■ndigesti  sunt:  faliuntur  enim  stru-  divesti  sunt;  faisae  enim  laudent  aliqui 
tionem  et  mergum  fftiasi  digestiviiem  strutianus  et  mergos  sunt  medicamen 
[128  v°]  medicamen,  neque  isti  dige-  digestibiiis ,  neque  eX  ipsis  digeruntur 

V«.  ;  1  est.  -  Chap.  XVI!  :  *  indigesta: 

Leçons.  Chap.'xvii  ;  “  '  ir.ro  fieU.  —  *■  ex  avlbu  omnibus. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV, 


r  tam  facile ,  neque  alionim  civo- 
est  medicinaiis  digestio.  Cocleae 
îstae  sunt,  lactis  acida  indigesta 
Qaxime  his  qui  frigidura  habent 
îm;  caseus  vetustus,  recens  vero 
ne  ille  qui  de  lacté  acida  factus 
X  cocleis  vero  meliores  sunt  por- 
i  et  cirices,  ostrearum  vero  pelles 
i  duras  habent  carnes  indigesta 
(istacus ,  paburus ,  carcini ,  carabi , 
-,  et  alla  his  similia,  polipi,  sae- 
thetides ,  vel  que  a  Grecis  vocan- 
ilacoderma,  id  est  molles  habentes 
i,  qualia  sunt  batilio,  baterinae, 
ntes,  cocciges,  galleonimi,  scor- 
?aguri\  triclae,  orfi,  glauci,  zy- 
,  gongri,  fragos'  similes  aqiiilae. 
dixa,  assa,  frixa,  triticus  elixus, 

,  alfita,  farres,  avena,  vel  si  ex 
ais  fiat,  faba  viridis,  fasioli,  cicer, 

,  milleus,  et  his  similia,  lenticla, 
us,  erisimus,  castanea,  glandes, 
pira,  ficos  non  maturos,  uva 
lica  et  austera ,  dactuli  omnes , 
as.  Citrius  quidem  speciallter  me- 
lis  est,  si  quis  hutitur  hoc,  quod 
<  est  propter  digestionem  facien- 
quemammodum  et  acna  aba 
is,  rapa  cruda  et  subcruda.  bulbi 


facile ,  neque  aliud  cibum  digestibi 
sunt  medicamen.  Coclee  omnes  inc 
tibiles  sunt ,  lactés  acidonica  et 
his  qui  frigidum  habet  ventrem.  C 
vêtus  et  qui  recens,  et  si  maxim 
acidus,  meliores  sunt.  Porpore,  et 
ces,  et  aliorum  ostracodermon , 
duras  habent  carnes,  indigesta 
Astag,  pagori,  carcanica,  rabi,  cai 
et  omnia  his  similia ,  polipodes ,  s 
teutbidis,  et  omnia  que  evocatur 
coterma,  bâti,  liobati,  rine,  draco 
cocis,  galeonymi,  scorpii,  tracori 
glae,  orci  id  est  acernia,  glauci, 
tine,  salpi,  gogori,  fagros  similes  i 
lae.  Dva  elega ,  assa ,  frixa ,  pyiTos  c 
qui  vocatur  thagus,  [io5]  id  est 
majo,  crimnon  indigestibilior  a 
tyle,  farris,  bromus,  et  ex  eo  p 
faba  ocri  id  est  cicer,  fasioli,  latl 
rachi,  herebentior,  ipa,  lupini  ; 
melius,  et  his  similia,  lenticla,  vi, 
sesamus,  herisimus,  balanus,  r 
pera,  ficus  prêter  maturus,  uva  a 
nica  et  austera,  dactuli  omnes,  sC' 
Citrons  specialiter  si  quis  pro  me 
men  utatur,  extrinsecus  corticem 
expedem  ad  digestionem ,  datus  qi 


DKIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  i8. 


[CiupiTiiE  xvni,  t.  V,  p.  170.] 


XVIli.  Qtiae  suiif'  apta  stoinacho. 

Dactuli'’  austères,  mala  cydonia, 
oli''»e  '’iitri  sale  conclilae  Imliliores 
sunt,  si  cum  aceto  conponuntur;  uvae 
austère,  si  cum  ipsis  foliis  pendant, 
noces ,  avallanas ,  magis  et  plus  multum 
si  cum  fîcis  comedantur,  scolimus  id  est 
[129]  cadus  siivQstres,  minus  traga- 
ganta,  cnicos,  cinnarasS  aru^,  radices’ 
coctae  salis  enim  apta  sunt  stomacho; 
gingidia  coda  modicam  quidem  coc- 
tionem  non  sustenit  stomacus;  senapis, 
rafanus,  rapa,  cardamus,  pyretrus, 
sparagus,  basiliscus,  camidafnes',  et 
brionia;  bulbi  digestionem  excitant'* 
stomaco ,  et  capparis  condita ,  cytri  cor¬ 
tex  confortât  pro  medicamine  acceptus. 
Vinus  confortât  stomacum  et  ventrem 
et  maxime  calidam  distemperantiam 
patieutibus,  sicut  et  in  inedicaminibus 
absentius  et  aloes  ‘ 


XVII.  Quae  sunl  in  cibis  apUi 
sthomacum. 

Dactuli  austoris,  mala  cydonia,  oii- 
vns  in  .sale  conditas ,  expediores  autem 
sunt  cum  aceto  condite  ;  uvae  austerae ,  - 
quae  cum  ipsis  adpenduntur  foliis ,  no- 
cis,  abellanas,  magis  et  multum  plus 
cum  ficus.  De  scinis  omnia  quae  nas- 
cuntur,  mediocriter  sunt  cacosthomaco, 
id  est  apta  sthomaco;  quod  est  cololi- 
bis  id  estpastinaca  agrestis,  adractdos, 
leuca,  dipsacis,  nicus,  traganta,  tracti, 
quam  alii  cinarras,  alii  cardus  vocant. 
Radix  coda  ginsidio  similis  ostcandici, 
ncinis  erem  est  apta  sthomaco,  coctus 
si  aedatur;  diutius  autem  coctus  non 
sustinet  ;  napi ,  rafani ,  rapa ,-  carda- 
momu,  piretrus,  et  basilicus,  aspara¬ 
gus,  et  alius  oxymirsfnus,  et  camidaf- 
nis,  yxyacanthis,  et  brionie,  bulbi  et 
apertionem  ventris  faciunt ,  id  est  fasti- 
dium  tollunt.  Capparis  insalata,  citri 
quod  extrinsecus  est ,  id  est  cortex ,  to- 
tius  confortât  inter  medicaminis  fortes 
adsumcns.  Vjiius  enim  austerus  confor¬ 
tât  sthomacum  et  ventrem  et  maxime 
distemperamentum  calidutn  passum ,  et 
in  medicamentis  absentium ,  aloe  poni- 


Chai>.  XVIII.  Vak.  ;  ‘  cineras.  —  ’  aru  deest.  —  ’  asaru  siipplet.  —  ‘  et  aloes  deest. 

Leçons.  Chap.  xviii  ;  *  Quae  sunt  deest.  — •  dauculi.  —  ‘  carmidafes - *'  exercilanl. 

—  '  et  aloes  deest. 


OUIBASE,  SYNOPSIS,  IV, 


19. 

[Chapitre  XIX,  t.V,p.  171.] 

XVIIII.  Qmesuntcacostomaca,idestCjne  XVIII.  Quae  sunt  cata  sthomacnm,  id 
sunt^"  quae  non  sunt  apta  stomaco.  est  quae  non  sunt  apta  sthomaco. 

Aa  _  La 

Arceotides  moi-dent  stomacum,  et  Arciotidas  mordicationem  faciunt 
magis  cedrides,  sucus  amaranti,  agnu  sthomacnm,  clederitdis  magis;  enim 
semen;  beta  cacostomaca  est  ita  ut  et  sucus  amaranton,  agnu  sperma,  beta 
mordicationem  faciat  quando  amplius  cacosthomaca ,  ut  est  mordicationem 
comeditur  ;  lapatus  simiiiter,  ocimus ,  faciat ,  quando  plus  conmixta  fuit  ;  lapa- 
rapa  subcruda,  bietus,  atriplex  cum  dins  simiiiter  cocymon,  rapa  cruda, 
aceto  et  lequamen  et  oleo  accepta  ;  fenus-  bietus ,  atreple.x  cum  aceto  et  legumen 
grecus  evertit  stomacum,  et  sesamus  sumitur;  fenusgrecus  evertit  et  sesamus 
simiiiter.  Lactés  vero  qui  frigidam  ha-  simiiiter.  Lactés  quibus  frigida  habent 
bent  ventris  temperantiam  aciscit,  si  temperantiam  ventris  acida  ;  qui  autem 
manducaberint  ;  qui  autem  calidam  ha-  calidu  carbuncula;  merito  ergo  nociva 
bent  ventris  distemperantiam ,  usturam  est  [1  o5  v”]  et  bis  qui  febriunt  amplius 
id  est  carbunculum  patiuntur  ;  propter  aut  bis  qui  mel  adsumunt.  Molonis 
hoc  ergo  merito  eis  nocit,  et  qui  fe-  non  bene  egetus  colericam  passionem 
briunt ,  amplius  autem  si  lacté  cum  mel  facit  ;  soient  enim  si  antequam  conrum- 
mixta  accipiant.  Melones  non  bene  di-  pantur,  ut  vomat  ütilius  est  et  amplius 
gestis  cbolericam  passionem  faciunt,  manducit  utique  minime.quihoceu- 
solent  enim  antequam  corrumpantur  et  cymum  cibum  supermanducit ,  movit 
vomicam  cetent.  Hutile  est  multum  ma-  omnia  vomitum,  et  mel  opopinus  simi- 
ducare ,  non  eucymos  civos  superman-  liter.  Cerebrus  omnes  cacostbomacus 
ducet  et  sic  mobeat  vomicam.  Sed  et  est  et  nausiam  movit,  quemadmodum 
melopepones^  simiiiter  faciunt.  Cere-  de  ossis  medulla.  Vinus  niger  et  auste- 
bros  vero  omnes  cacostomacus  est  et  rus  facile  acita  et  vomitum  facit,  sed  et 
nauxia  movit ,  quemadmodum  et  ossa-  pingues  et  mustus ,  sicut  enim  in  me- 
rum  medulla.  Vinus  igilur  [12  g  v°]  dicamentis  aprbtanus ,  erifonafon ,  afro- 
niger  et  austerus  facile  in  stomaco  nitrus. 
acescit  et  vomicam  excitât;  pinguis 
vero  et  nobellus  quemadmodum  et  in 
medicaminibus  aprotanus,  erifon  et 
afronitrum. 

Chap.  XIX.  Var.  :  ‘  cacostomaca,  id  est  que  sunt  deest,  —  ’  mel  etpepones. 

Chap.  XIX  :  "  cacostomaca,  id  est  que  sunt  deesi. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  20-21. 


23  • 


[Chapitre  xs 
XX.  Qtiae  caput  ledunt. 

^  Sycainina ,  robi ,  inora  capitis  dolores 
excitât,  arceotidas,  cetrides,  canapi  se- 
men,  meu'  radices,  dactuii  omnes, 
eruca,  fenusgrecus,  iinu  semen.  Vinus 
robeus  etausteris  capitis  dolores  faciunt;- 
etut  intellectus  tangit,  magis  iiiger  et 
austerus  et  boni  odoris  capiti  excitant 
dolores  ;  albus  vero  et  lenis  neque  ca¬ 
pitis  dolorem  faciunt,  nervus  ledit  vel 
tan"it  et  minus  "  nutrit  et  mitigat  capitis 
doloces-  qui  ex  humorum  babundan- 
tiam  in  ventre  constituti  générant  ca¬ 
pitis  dolores.  Lactés  inutiles  sunt  capiti , 
praeter  bis  qui  bregma  habent;  ftcm’’ 
{sic)  una  vero  que  in  aceto  fuerit  missa 
capiti  inutilis  est. 


[CrfAlUTRE  XXI 
XXL  Quae  non  injlant. 

Cyminus  Libisticus,  agnu  sperma  et 
radix,  canapis  semen,  fava,  fresa, 

■  bulbi  excocti  et  conditi,  oleum  et  liqua- 
men  cum  acito  editi,  mel  dispumatus; 
oxymelis  autem  inflationes  eicit.  Panes 
hordiacii  si  consparguntur  et  sic  confî- 
ciuntur  minus  inflant,  media  aute[m] 
sunt  fasioli,  pisus,  lateria’,  races. 


,  t.  V,  p.  171..] 

XVIIII.  Qaœ  caput  ledunt. 

Sycamina,  id  est  mora,  et  de  rubo 
mora  dolorem  capitis  facit;  poma,  ar- 
ciotidis,  cidri,  cannapis,  semen  mu- 
rige,  dactuii  omnes,  eruca,  fenusgre¬ 
cus  ,  lini  semen.  Vinus  rubeus  et 
austerus  capitis  dolorem  excitât,  et  in- 
tellectum  tangunt,  et  magis  niger  et 
austerus,  et  ei  qui  odoratus  est  capitis 
dolorem  movit;  qui  autem  acosus  vilem 
Yppocratis  album  adhuc  neque  capitis 
dolorem  movit,  neque  nervos  tangit; 
qui  autem  oliforus  est,  id  est  minus  nu- 
triens,  et  mitigat  dolorem  capitis,  et 
factus  sucus  in  ventrem  lactineum, 
non  est  utile  capitis ,  si  non  aliquis  for- 
tem  habeat  nunc  infusam  vinacia  vi- 
num ,  quod  vocat  Luria ,  capitis  dolorem 
facit,  aut  in  aqua  uvas  conditas. 

t,t.V,p.i72.] 

XX.  Quae  in  cibis  non  injlant. 

Quiminus  Licusticus,  agnu  spermo 
et  radix  et  semen,  fabas  et  fabas  frac- 
tas,  bulbi  amplius  cocti  et  conditi,  si 
ci,im  oleo  et  llquamen  aedatur  et  aceto 
et  mel  dispumato  ;  oximellus  autem  in- 
llationis  eicit.  Panes  vero  ordiacius,  si 
spargantur  et  conficiuntur,  minus  in- 
flat;  media  autem  sine  inflationes  fa¬ 
sioli,  ova,  racis,  ciceris. 


Chap.  XX.  Vab.  :  *  inen.  —  Chap.  xxi.  A  partir  de  ce  chapitre  nous  n'avons  plus  à  donner 
cjue  les  variantes  du  manuscrit  Ah  :  '  lacterida. 

Leçons.  Chap.  xx  :  *  nimis.  —  fortem. 


24 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  aa-aS. 


[Chapitre  xxii,  t.  V,  p.  172.] 

XXI[.  Quae  injlaivt'.  XXL  Quae  in  cïbis  injlant. 

Pisus,  fasiolus  ,  fa  va,  knticla,  tri-  Pisis,  fasiolus,  lithiros,  faba,  ienti-j 
ticus,  cicer,  iupini ,  fasioli  virides,  cia,  farres  herbarum,  hilupinis,  fasioli  i 
milleus  et  bis  similia;  favae  autem  acri,  nigar  melius,  et  bis  similia;  de 
fai'ina  ventositatem  facmnt,  adbuc  ma-  faba  autem  farina  intlat  adbuc  magls, 
gis  si  integra  est  cocta.  Maza  de  alfitis  (juando  iutra  coquitnr,  aut  aiii  meore 
facta  inflationem  facit  ;  consparsa  vero  cocta  utatur.  Maiva  de  alfita  inflationis  : 
purgat  magis  ventrem,  et  maxime  si  générant,  confecta  autem  et  contusa. 
mel  accipiat,  opii  omnes  et  maxime  quam  pîurimae  magis  ventrem  dedu-  * 
Cyrinaicus,  silfii  opus  et  radix  fici,  si^  cit,  et  maxime  si  mel  aecipiat;  ytiscopi  ■ 
in  ve[n]tre  fardaberint,  bentositatem  omnes  id  est  suci  et  maxime  opo  Cyri-  1 
[i3o]  faciunt,  propter  quod  exeunt  naicum,  de  cerenio  sucus,  opus  silfii,  ,1 
cito.  Quae  autem  bene  matura  sunt  fitraxis,  ficus,  oligracunus  inflationes,) 
prope  nec  ledent.  Similiter  et  caricas,  faciunt ,  propter  quod  facile  exit.  Optime 
et  crudi  dactuli  inllant,  quemadmo-  permatura,  proximior  est  quod  [106]  j 
dumetfici,  et  rapa  cruda.  Lactis ^  facile  nuilo  modo  ledit;  similes  sunt  carecas  ; 
in  ventre  inflationem  faciunt;  bulbi  virides.  Dactuli  inflationem  facit,  quem- ' 
crudi,  mel  non  bene  dispumatus,  dul-  admodum  rapa  cruda.  Lactis  facile 
ces  vmus  inflationem  cum  gravitate  fa-  ventositate  spiritus  facit,  bulbi  crudi, | 
ciunt.Vinus  vero  dulcis  et  austerus  ne-  fluod  non  perfecte  coctus  est.  Dul- 
que  digeritur  neque  continetur,  sed  C's  t'ina  inflant  et  tardam  digestionem  [ 
diu  manens  in  ventre  superiore  vente-  faciunt;  dulcis  autem  simul  et  austeris 
sitatem  cum  spiritus  habundantiam  ge-  quae  habidadesin,  id  est  per  membra  ' 
nerant,  et  mustus  inflatronem  facit.  transmittuntur  neque  digerunt,  si  am- 
plius  morent  in  ventre  superiore ,  pene 
.  omatonosin  praedulcis  tantum  inflatio- 

[  Chapitre  xxm,  t.  V,  p.  178.] 

XXIII.  Qme  proiciunt  snptiliant  XXII.  Quae  in  cibis  sunt,  quae  proiciunt 
et  apertia[n]t.  et  exténuant  et  adaperent  constipata. 

Ptysanas  proiciunt  et  expelluut,  fe-  Ptisanasproiciunt,fenusgrecus,me- 
nusgrecus ,  melones ,  uvas  dulces , faba ,  lopopenus,  uvae  dulces,  faba,  citriae 
cicer  et  maxime  niger  in  renibus  la-  magis  qui  niger  est,bii  et  in  renibus  . 
pides  frangit  manifeste.  Capparis  sup-  lapides  minutant,  ut  manifestum  est; 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  23.  25 


üüat  humores,  et  maxime  condita 
proicit  et  educit'  per  ventrem  flegmata , 
et  de  splene  et  epatis  constippatos  hu- 
extrahit;  datür  autem  capparis 
ad  haec  cum  oxymelle  aut  oxeleo,  id 
est  cum  aceto  et  oleo,  ante  omne  civo 
acceptus.  Qui^  ex  betis  est’  sucus  ex- 
pellitibus»  est,  et  ex  epate  constipa- 
tiones  evacuat  et  exsolvit,  et  magis  si 
cum  senape  et  acito  manducentur;  si- 
mihler  lapatius  et  acalifis’  extenuandi 
habent  virtutem,  aru  et  asfodili  radices 
et  bulvi  et  hi  virtutem  extenuaturiam 
habent  et  laxativae  sunt  locis  consti- 
patis;  propter  quod  et  sparagi  asfo¬ 
dili  ictericis  pro  aliquod  magnum  ad- 
jutorium  iugerunt  cum  sapa.  Cepa, 
abus ,  porrus ,  et  ampeloprasa  suptiliant 
et  incidunt  in  corpore  pingues  et  glu- 
tinosos  humores ,  coctae  autem  bis  vel 
ter  deposita  acridine  suptiliant.  [i3o  v°] 
Cmdos  humores  seras  de  lacté  suptiles 
reddit  ;  pingues  humores  fici  expellunt , 
praeterea  sablonosa  multum  quae  sunt 
in  renibus  si  comedantur  expurgant. 
Caricas  suptiliant  et  incidunt  humores , 
ut  etiam  et  renes  purgent.  Arceotidas 
purgant  pingues  et  glutinosos  humo¬ 
res  ,  amygdala  expurgat  °  viscerum  ioca 
et  expellit’  et  de  thorace  et  pulmone 
purgat  per  sputum.  Pistacia  hutilis  est 
ad  confortandum  epar  et  purgando* 
obclusos  ejus  meatos.  Rafanus  suptilia- 
turiam  habet  virtutem;  mel  suptiliat, 
“agis  ille  qui  in  locis  calidis  et  siccis 
nascitur,  propter  quod  et  mulsa  est  .spu- 
taminum  deducturia.  Oxymellis  incidit 
omnes  spissos  et  glutinosos  humores, 

Chap.  xxnr:  ‘  et  educit  deesl. —  *  quae.— 
expellit  et  purgat.  —  ’  et  expellit  deest. 


capparis  exténuant  liabundantius .  con- 
diti  vero  proicit  et  educit  in  ven¬ 
trem  flegma  consistentem ,  et  in  splen 
et  in  epar,  infraxin  purgat;  vere  autem 
ad  haec  convenit  talia  cum  oxymelli 
aut  cum  oxoleo  ante  alios  omnes  cibos. 
Qui  betis  sucus  projectorius  est  et  in 
epate  infraxis  exsistentis  solvit,  et  ma¬ 
gis  quando  cum  senape  et  aceto  man- 
ducaturus  ;  similiter  ut  lapatius ,  acalifes 
extenuandis  virtutem  habent,  icinaru 
et  asfodili  radices  et  bulbi  virtutem 
habent  extenuatoriam  et  haecpracti- 
cam,  id  est  adaperit  constipata;  prop¬ 
ter  quod  et  sparagus  asfodili  hecteriosin 
aliqui  ut  magnum  adjutorium  prestan- 
dum  cum  sapa  dant.  Cepas,  abus,  et 
porras,  et  ampeloprason  proiciant,  ex¬ 
ténuant  et  corporibus  pingues  et  glutti- 
nosus  humores  ;  cocta  igitur  bis  aut  ter 
amittunt  enim  acrorem,  sic  dati  exté¬ 
nuant  crudus  adhuc  humores.  Multum 
fici  proiciunt,  propter  quod  sablonosa 
multum  nefretici  ad  comendum  datus 
purgant.  Carecas  vero  exténuant  et  inci¬ 
dunt,  unde  et  renes  purgant;  arceuti- 
dis  purgat  pinguis  et  gluttinos  humo- 
ris,  amigdalas  vero  proiciet  et  purgat 
viscera ,  et  de  thorace  et  pulmonis  sputa- 
menta  humida  operandum  purgat.  Pis¬ 
tacia  utibs  sunt  ad  confortandum  epar 
et  purgandum  ea  quae  in  ipso  consti¬ 
pata  sunt  per  eductionem  humorum. 
Rafanus  leptomeres  est,  id  est  exte¬ 
nuandi  jam  habet  partem  virtutis;  mel 
maximum  ad  extenuandum  habet  vir¬ 
tutem;  nara  cabdus  et  siccus  est, prop¬ 
ter  quod  et  mulsa  sputamina  educit. 

’  est  deesl. —  *  cxpellenlibus. —  ’  acamfilis. 
—  ®  expurgandum. 


26  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  23-24. 

facile  purgat  viscera  sine  molestia ,  Hoc  similis  exlenüat  omnia  quae 


multum  etiam  jubat  in  thorace  et  in 
pulmone  natas  passiones  quae  fiunt  ex 
liumorum  pinguium  congregationem. 
Vinus  suptilis  hutiiissimus  est;  si  autem 
sint  humores  frigidi  suptilis  et  veteris 
vinus  cum  acredine;  vinus  autem  albus 
hutibs  est ,  pulmombus  anagozin  con¬ 
fortât  e[t]  humorum  infusiones  incidit 
mediocriter;  dulcis  autem  vinus  in 
acutis  aegritudinibus  ad  sputa  movenda 
hutilis  est,  etiam  digestis  peripleumo- 
nicis  et  f  leriticis  passionibus. 


[  Chapitre  xxi 

XXIIII.  Qaae  swit  encfracticaK 

Lactis  quae  multum  sérum  habit  siiie 
pericuio  accipitur  utique  semper  ea  uti 
oportit;  qui  autem  modicum  habent 
seru ,  plus  babet  caséum  ;  haec  pericu- 
losae  sunt;  ledunt  igitur  renes  et  in- 
portunae  lapides  ibidem  générant,  in- 
Iraxin  epati  faciunt  et  praeparant  pas- 
sionem.  Caricas  epati  et  spleni  [i3i] 
flegmonem  faciunt  pessimum,  quem- 
admodum  et  lici  non  secundum^  pro- 
priam  aliquam  virtutem  praecipuum , 
sed  Communi  ratione^  omnium  dul- 
cium.  Omnia  igitur  dulcia  ledunt  splen 
et  epar;  obeausos*  enimeorum  meatus 
in  duritiam  bertuntur.  Haec  autem  se- 
cundum  se  ipsas  nihil  m  ]ubamine 
neque  in  lesione  fiunt,  cum  eis  admis- 
cetur  quae  suptiiiant  et  incidept  et 


tinosa  sunt  et  pinguia,  facilius  ab  aliis. 
educit,  et  viscera  sine  molestia  purgat; 
nimis  etiam  ju[io6  v°]vat  circa  tbora- 
cem  et  pulmonem  passionem .  si  q^jj 
ibidem  pinguis  sunt  collecti  humons., 
Unus  tenues  ulilissimus  est  si  frigidum 
humoi-is  tenuis  et  vêtus  cum  acridi-, 
nem;  datdodis  autem,  id  est  albus „ 
utiiis  est;  de  pulmonibus  eductionem- 
faclt  confortandum  et  humores  humec- 
tandum  et  extenuandum  mediocriter. 
Dulcis  autem  vinus  in  acutis  passioni¬ 
bus  ad  sputandum  utilis,  jam  digestus.' 
circa  pulmones  et  iaterum  passiones. 

,t.V,  p.  174.] 

XXni.  Quae  sunt  in  cil)is  quae 

constipa.  ■  ' 

Lactés  qui  sérum  multum  babet  sine 
pericuio  est  adhibondo  ;  iila  vero  iactis 
quae  sérum, modicum  babet  et  caséum  1 
plus  babet  inutilis  est  et  periculosa.  ; 
Quia  multum  et  fréquenter  utuntur,  le¬ 
dit  igitur  et  renes  lapides  ibi  généra-  ' 
tido,  infraxin  autem  in  epar  facit  etpa- 
ratus  cito  generare  petens.  Carecus-  ■ 
epalici  et  spleni  inllammato  ledunt,  \ 
quemadmodum  et  fici  non  secundum 
suam  virtutem  praecipiet,  si  coquan-  | 
dum  munerationem  omnium  duicivim.  i 
Omnia  enim  dulcia  ledit  splen  et  epar. 
Constipa  autem  et  scirominis.  Haec  au- 
tem  secundum  nihil  ad  juvamen  sunt 
neque  ad  ledendum  fiunt  ;  comiscentur 
cum  bis  quae  exténuant  et  proiciunt 
medicamentis.  Non  parvam  ergo  juva- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  24-25. 


27 


purgant  médicamenta.  In  quibus  non 
^inor  medicamen  est  muisa,  sed  non 
hutUis  bis  quibus  in  tumore  levata  sunt 
viscera  et  indurata  et  tumentia  et  fleg- 
monem  habentia.  Cito  enim  mel  in 
cholerico  mutari  solit  humore;  papa- 
veris  "eco  semen  retenetonam  est  tho- 
raci.  Pingues  vero  et  dulces  dactuii  in- 
fractici  sunt  et  magis  virides.  Omnia 
eoim  '  quaecumque  de  idria  et  semula 
conficiuntur,  infractica  sunt  et  splenem 
roajurem  faciunt,  et  lapides  in  renibus 
nutriunt;  similiter  et  farina  tritici  cum 
lacté.  Mica  veto  inutilis  est  quibus  epar 
facile  infraxin  incurrit,  et  renes  ad  la¬ 
pides  generandos®  babent  paratos’. 
Vinus  dulcis  infracticus  est  et  tumores 

t  ment  l 

[CHAPITHE  XXV 

XXV.  Qaae  snnt  Iraiifora,  id  est  que 
paras  gravant^. 

Omnia®  quaecumque  de  itria  et  se¬ 
mula  conficiuntur  bradipora  sunt ,  faba , 
fresa,  panis  mimdus,  lenticlae  cortice 
sublala,  cerebellus,  meduHa  spinales, 
epar,  cor,  triticus  coctus ,  ova  elixa  et 
magis  assa  et  adhuc  magis  frixa,  lu- 
pini ,  fasioli ,  pisus ,  sesamus ,  erisimus , 
balaui,  mêla,  pira  nondum  natura, 
corna,  vmus  dulcis  et  austerus  etniger 
etpmguis,  etiam  si  sine  dulcedine  est 
[i3i  v”],  et  omnis  niustus,  et  aquae 
omnes  bradira  sunt. 


■  *  ®utcm.  —  =  generan.  —  ®  partus 
'“est  que  purrus  gravant,  omnia. 


men  est.  Muisa  inutilis  est  quibus  in 
tumore  viscera  scyrumina  et  in  tumore 
et  inflammationem  posita.  Aceto  et  mel 
in  colerico  humore  transire  soient.  Pa- 
paveris  semen  retentarius  est  in  tho- 
race  pinguis  et  gluttinosos  humoris. 
Dactuii  infractici  sunt  et  magis  consti¬ 
pât  virides.  Omnia  enim  quaecumque 
de  itriae  et  semula  conficiuntur,  infrac¬ 
tica  sunt  et  spleni  ditmentitiva  et  lapes 
in  renibus  facit.  Similiter  et  farina  tri¬ 
tici  cum  lactis;  et  omnis  farris  utilis 
quibus  epar  infraxin  patitur,  et  quibus 
in  renibus  lapides  fîunt  expediunt.  Vi¬ 
nus  dulcis  infraxin  facit  et  bumores  in 
viscera'  aucmentat. 

t.V,p,.75.] 

XXIIII.  Quae  sunt  in  cibis  quae 
parus  gravant. 

Omqia  que  de  ydriae  fiunt  et  se¬ 
mula  bradibora  sunt;  faba  frixa,  et  pa¬ 
nes  mundi.'lenticle  portia  sublate,  ci- 
cer  dorsa ,  medullas  spinales ,  epar, 
noces,  triticus  coctus,  ova  cocta  dura 
et  magis  adhuc  frixa,  lupini,  fasioli, 
pisus,  sesamus,  halie,  mele,  et  pera 
non  matura,  et  minime  matura  cornu- 
lia,  vinum  dulcis  et  austerus  et  niger 
sine  dulcidinem,  et  novellus  id  est 
mustus  [107],  et  omnes  aqua,  omnes 
gravant  porus  quod  Greci  bradipara  di- 


;  ■  id  i 


gravant  deest. 


28 


ORIBASE.  SYNOPSIS,  IV,  26-28. 


[Chapitre  xxvi,  t.  V,  p.  175.] 

XXVf.  Quae  sunt  euftarta,  id  est  que'  XXV.  Qaae  tufraxtasimt,  it 
facile  corrumpmtur.  facile  conrumpuntur. 

Persica,  armenia  et  praecoccia,  et  Persica,  armonia,  praecoc 
omnes  stivani^  cibi,  quae  humida  sunt  nés  stivales  cibus  quae  tempe 
temperantia,  soient  in  ventre  cori’umpi;  mida  sunt,  contingit  ut  conr 
quando  autem  non  contigerit  ^  cito  per-  in  ventre ,  quando  occurrit  cita 
transeunt;  propter  quod  in  primis  ea  ire  ;  propter  quod  antea  1 
oportet  comedere,  ut  cito  pertranseant  oportet  ab  iliis,  sic  enim  eas 
et  non  corrumpuntur;  nam  super  alios  mittit  ventre  ante  alios  cibi 
civos'*  si  comedantur,  et  ipsi  corrum-  diunt  enim  postea  retardatas 
puntur  et  illi  qui  ante  comesti  sunt.  que  conrumpitur,  secum  et  i 
invenit  ceierius. 


[Chapitre  xxv 
XXVII.  Quae  sunt  disptarta',  id  est  quae 
sunt  quae  non  facile  corrumpunt. 

Minores^  cocieae,  id  est  quas  Greci 
cymia  et  porfirae  et  cyrices  vocant ,  et 
omnia  ostracoderma  vei  cetera  quorum 
duras  sunt  carnes,  non  facile  corrum¬ 
puntur,  maxime  si  bis  au  ter  aqua  vona 
mutetur®,  et  sic  coquantur  donec  omnis 
salsido*  toliatur.  Item  astaci,  paguri, 
carcini,  carabi,  carides,  et  aiia  bis  si- 
miiia,  qui  incorruptibiles  habent  car¬ 
nes,  similia  duris  carnibus  ostraco- 
dermon  sunt. 


I,  t.  V,  p.  176.] 

XXVI.  Que  sunt  dipharila,  ii 
sunt  difficile  intus  corrumj 
Parvas  cocleas,  porfîre,  id 
purporea  tinguntur,  cyricis,  et 
que  sunt  aiia,  quae  ostracod 
cantur  et  duras  babent  carne 
bis  quibus  conrumpitur  cibu 
tre;  coquentes  duas  aut  iii  vec 
bona,  transmutantes  m  mr 
aqua,  quaudo  jam  aqua  salsa  1 
tur.  Et  stacus ,  et  pagorus ,  et 
>  et  carabus,  et  caradis,  et  aiia 
lia,  qui  babent  carnes  quae  r 
conrumpuntur,  similiter  eis  . 
habent  carnes,  quae  ostracoc.„. 


[Chapitre  xxviii,  t.  V,  p.  176.] 
te  bentrem  moUiunt.  XXVII.  Quae  si 


OlilBASE,  SYNOPSIS,  IV,  28. 


29 


e  oHinia,  quae  a  Grecis  ostraco- 
jerma  vocantur  vel  cocleas  vocantur, 
„,miîctam  habent  naturam  e  contra- 
riis  virtutibus.  Ea  ergo  quae  in  eis  fir- 
sunt  m  umuscujusque  corpore 
bradipora  sunt  et  staltica  ventri;  quae 
autem  humida  sunt  in  eis,  inritant 
ventrem.  Si  quis  ergo  excoquat  ienti- 
clam  aut  brassicam  aut  maritimorum 
aiim-lium  de  quibus  djctum  est.  sic 
condiantur  ubi  coctae  sun  jus  cum oleu 
etgaru  et  piper,  et  postea  ipsum  jus  des 
vibere  quando  huit ,  et  videas  moHitum 
ex  ipsa  potione  [iSa]  ventrem*,  et 
maritimos  ecbinos  et  coclearum  om¬ 
nium  juscella,  et  betusti  gaiti  jus  edu- 
cere  ventrem.  Brassica  autem,  si  vo- 
iumus  ut  educat  ventrem,  ut  ponitur 
caccabus  et  cum  una  aqua  fuerint  coc¬ 
tae,  in  qua®  utique  coctione  si  condiatur 
oleum  et  iiquamen  et  accipiatur,  educit 
ventrem.  Oportit  enim  non  satis  excocta 
esse  niera,  ut  sucum  suum  secum  ha- 
beant,  nam  si  coquantur  bis  aut  ter 
mutata  aqua  constringunt ,  si  cumoieo 
et  acito  comedantur.  Panes  etiam  tri- 
dicei®  educunt  ventrem,  propter  quot 
m  ventre  multo  sunt  perittomatici  et 
quia  forforibus  repeliitivam  birtutem 
participant.  Fenigreci  sucus  coctus  et 
cum  inei  datus  butilissimus  est;  dedu- 
cit  emm  ex  intestinis  per  ventre  omnes 
pessimos  humores ,  simuicum  stercore; 
modicum  autem  esse  oportit  mei,  ut 
>u)n  facire  possit  intestinorum  mordica- 
‘ionem.  Olivas  cum  sale  conditas  edu- 
c«nt  ventrem,  si  ante  cibum  cum  ii¬ 
quamen  adsumantur;  quemadmodum 
«stracoderina  vei  cociearum  sucus  de- 


ces,  ne  omnes  de  mare  jubeo,  ostraco- 
dermon  coclee  vocantur,  conpositam 
secum  habent  naturam  contra  se  con- 
trariam  virtutem.  Ilia  enim  quae  cister, 
id  est  firmiores  sunt  m  bis  unicuique 
in  corpore,  bradiporon  sunt  et  staiti- 
cum ,  id  est  constringunt  ventrem  ;  hu- 
mor  autem  earum  inritat  ventrem  ad 
exercendum.  Si  quis  ergo,  per  quod 
coctus  ienticla  aut  brassica  aut  mari- 
tima  animaiia ,  quas  diximus ,  ita  condiri 
elixa  oportet  de  oieo  et  iiquamen  et  pi¬ 
per,  postea  das  bibere  quantum  vult; 
vides  ventre  purgare  stercora  post  po- 
tionem  ex  maritimis.  Ecinus  et  cocleas 
omnes  juscella  et  ventres  et  diurnos 
callosos  educit;  quod  si  brasica  edu- 
cere  volumus  ventrem  secus  positum 
caccavo  cum  aqua ,  in  qua  coquuntur, 
ferentes  mittimus  lequamen  et  oleo  ad 
condimentum.  Oportet  autem  non  satis 
eas  percoquere,  et  sic  aedes.  Panis  de 
tritico  educunt  ventrem ,  pro  hoc  quod 
in  ventrem  ex  eo  muîta  fît  siiperflui- 
tas,  et  hoc  repellent  virtutem ,  partici¬ 
pât  forum.  Fenigreci  sucus  coctum  et 
me!  ad  accepitus  utilis  est;  educit  enim 
qui  intestini  sunt  pessimi  humores ,  et 
hoc  proiciat  impetum  eundi  [107  v“] 
facit  intestinis  ad  exercendum;  modi- 
cum  autem  esse  oportet  quod  admisci- 
tur  ei  mel ,  ne  quando  faciat  mordica- 
tionem.  Olivas  in  sale  conditas  educit 
ventrem  ante  cibum  acceptum  et  cum 
lequamin  admixtus ,  quemadmodum  et 
ostracodermis  saceto  elei.  Sucus  ventris 
est  epaticus  et  propterea  aiiquis  con- 
diunt  cum  oleo  et  lequamin,  et  vino 
facto  juscello  utuntur,  ut  faciliu  edu- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  28.  31 


ntialltatem  aüquam  in  gustu  bel  odore 
snnt,  hutüius  et  citius  ad  inferiora  per 
ventre  deponuntur.  Sin  minus  nec  ven- 
trem  mobent  nec  conslringunt;  inter- 
dum  enim  constringitnr  venter  ut  de 
muisa  solit  constringere,  quando  ana- 
dosin  fecerit,  id  est  in.  bénis  trahitur, 
et  cum  sanguine  corpori  ministratur,  et 
propterea  non  deducit  ventrem,  sed  et 
mixtus  cibis  anadosin  facit;  si  ventrem 
non  faciat  secundum  quod  si  non  con- 
tigat  ut  anadosin  faciat,  cito  inritat  se- 
cessos  ventris,  habens  in  se*  acridi- 
nem.  Soins  autem  mei  si  non  coquatur 
vene  deducit,  modicum  vero  coctum 
deducit  ventrem,  sed  antequam  ana- 
dosis  fiat.  Oxymellis  autem  radit  quae 
sunt  inbecilliora  intestinae.  Vinus  dul' 
cis  [i33]  adjutat  et  ventris  secessos 
movit.  Sapa  deducit  ventrem;  ova  ré¬ 
centes  cum  muito  gareieo ,  id  est  cum 
iiquamen  et  oleum  mixtum  %  si.  in 
primo  ante  cibum  sorvantur  deducunt 
ventrem. 


humida  sunt  et  aquosa  et  quae  sunt 
absque  aiiqua  quaiitatem  gustantibus 
aut  odorantibus  eas.  Si  enim  utilis  est 
venter  siccidus  est,  exeunt  facllius,  non 
manet  et  ipsa  suspensa  nihil  ad  dedu- 
cendum  juvant,  propter  quod  nuilam 
babet  acridinem  aut  nitrosam  quaiita¬ 
tem.  Medii  sunt  isti  taies  in  cibos  ad 
movendum  ventrem  vei  porrigendum , 
modice  se  inciinans  ad  aiiud ,  quando 
non  nimis  invenitur  piger  venter.  Ad 

exercendum  enim  consiari . agitur 

venter,  propter  [108]  et  quod  meiiigra- 
ton,  quibus  anadosis  catus  praevcnitur 
et  epar  ad  se  non  duxerit.  Tune  enim 
soius  invitât  ventrem  ad  excernendum , 
sed  et  mixtum  cum  cibis  educit.  Quod 
anadosin  ad  epar  traxerit ,  non  cititius 
inritatur  ad  exercendum ,  habens  agri- 
dinem  in  se ,  soius  autem  mei  non  co¬ 
quatur;  dulcido  ipsa  bene  educit  ven¬ 
trem,  constringit  magis  eum.  Quae 
autem  ex  duicis  maiis  meiata  sine  agri- 
tudinem  est,  exire  facit;  acoram  autem 
maia  et  pera  insuavius  aut  sine  sapore 
est,  et  nibii  juvamen  babet.  Quae  enim 
de  mellis  dicta  sunt ,  haec  enim  de  ma¬ 
iis  granatis  et  péris  dicere  creden- 
dum  est.  Lactis  vero ,  si  serus  ejus  de- 
coquatur  et  consumalur,  nulio  modo 
educit  ventrem.  Ciiacon  autem  tamdiu 
ab  ignitis  iapidibus  aut  ferro  decoqua- 
tur,  iaclis  ut  seras  consumatur,  con¬ 
stringit  ventrem.  Hoc  enim  ita  factum 
eis  datur  quibus  ex  acridinem  bumo- 
rem  mordicantem  superfluitatem  in 
venü-em ,  sic  cocta  iactis  datur;  induris- 
cit  enim  facile  in  ventrem  talia  facta 
iactis ,  propter  quod  admiscunt  ei  mei 


32 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  aS-So. 


et  salis.  Cautius  aulem  et  aqua  adjun* 
gunt  et  non  est  mireris,  si  serus  con- 
sumptus  est,  iteram  aqua  superaddi- 
mus.  Non  enim  liumectationem  de  seru 
fugimus ,  sed  acridinem  nimiis ,  si  super 
[108  v°]  quam  solvitur  venter  caridis 
carabis.  Sed  et  aiii  qui  sunt  talia ,  costra- 
con  minus  quidem  ad  ostracodermon 
habent  enim  in  se  salidis  humorem,  si 
amiltit  aquam  quemadmodum  ostrua- 
corme  garo  constricturi  fit,  et  si  de- 
siccare  voluerit  humorem  ventris.  Si 
autem  modice  aut  nullo  modo  coquatur 
mulsa ,  educere  videtur  priusquam  ana- 
dosin  faciat.  Oxymelbs  autem  rapit  in- 
fîrmiora  quae  sunt  intestinarum.  Vinus 
dulcis  aliquantum  adjuvat  ventrem  ad 
exercendum,  sapa  educit  ventrem,  et 
uva  recentes  cum  multo  gareleo  prius 
ante  cibum  accepta. 

[CiiAPiTim  XXIX,  t.  V,  p.  178.] 

XXVIIII.  Quae  sunt  media  catartica  et  Quae  suhl  media  purgativa  et  malactica 
soluturia  bentris  Greci  epilata  bocant.  'ventris, 

Herba  mercurialis  per  se  sola,  at  Linogustis,  id  est  herba  mercuria- 
mixta  cum  oleribus,  cocta  et  in  civo  lis,  aut  per  se  data  sola  aut  cum  aliis 
sumpta,  et  primo  aut  po.stea  ipsum  jus  oleribus  comesta,  prius  exinde  jus  po- 
sorbat,  solvit  ventrem;  sed  et  polipo-  tui  datus.  Polipodius  similifer  semen 
dium  similiter,  in  ptysanas  aut  cum  potus ,  quantum  unus  cocliarius  est, 
gallina  coctus  sucus  ejus;  aut  acalifis  purgat  nigra  colera.  Similiter  et  semen 
semen,  aut  cnicu  semen  tun.sum  in  cnicu  contusa  cum  mulsa  datus  aut 
mulsa  aut  in  suco  gallinae  datus,  et  si  cum  jus  galline  aut  mixtum  amigdala, 
admisceas  amygdala  et  nitru  et  anissiV  et  nitrum,  et  anisum,  et  mel,  et  ca- 
et  mel  et  caricas ,  melius  facis.  ricas. 


[Chapitre  xxx,  t.  V,  p.  179.] 

XXX.  Quae  sunt  quae  bentrem  Quae  sunt  in  cibis  quae  ventrem 

constringunt.  '  constringunt. 

Dactuli  austères ,  uvae  austerae ,  sica-  Dactulis  aùsteris,  sicomora,  rabi , 
Chap.  XXIX.  Var.  :  ^  qnas  siipphl.  —  ^  annessa. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  3o. 


tos  ■  Biagis  myrta  silbestris ,  coccimela , 
pruDinia ,  melata  de  malis  stipticis  facta. 
Acida  vero  melata,  si  spissus  humor 
in  ventre  fuerit  constitutus,  incidit  et 
et  humectât  stercora;  mundum 
autem  inbeniens  ventrem,  constringit 
magis.  Qnae  autem  duices  habent  sii- 
cum  sine  aiiqua  acriçline  anadosia  fa- 
ciunt,  magis  et  cum  acridinem  exint. 
Aqu(  Ultra  sucu  et  sine  sapore  in- 
suavia  sunt  et  nihii  jubamen  habent. 
De  malis  autem  ’  enim  dicta  sufficiant 
nunc,  et  de  mala  granata  etpira  eadem 
ex'stimandum  erit  quod  et  de  melis. 
De  lactibus  vero,  quod  si  lac  ante 
coquatur  ut  serus  consumatur,  nulio 
modo  deducit  ventrem.  Coclacon  autem 
quod  fit  de  ardentibus  pétris  aut  lam- 
mina  ferri  inmissis ,  donec  serus  con- 
summatus  deficiat,  constringit  ventrem  ; 
datur  enim  bis  qui  ex  acridine  humo- 
rum  mordicationem  [i33  y°]  cum  solu- 
tione  ventris  patiuntur.  Coclacon  autem 
non  solum  fit  de  lapidibus,  sed  et  de 
ferro  cyclicos  factos,  id  est  rotundulas 
massulas  ignitas,  ut  de  lapidibus  fit,  et 
caseus  ergo  fit  in  ventre  facile  de  sic 
confecta  lacté,  propter  quod  admiscenda 
est  ei  mel  et  sale.  Magis  enim  sine  pe- 
nculo  est,  si  aqua  mittens  constringat, 
et  non  miseris ,  si  serus  consumatur  et 
iterum  aqua  supermittatur;  non  enim 
humectationem  seri  fugimus,  sed  acri- 
dmem  ipsius  per  quam  ventrem  de¬ 
ducit.  Carides ,  carabi  et  bis  similia 
^luaecumque  sunt  maritima  qiios  Greci 
'"alaco.çfracoiri  vocant,  minus  qiiidem 


33 

La 

rubi  canini,  fructus  ;  magis  autem 
myrte  agritis,  coccimela,  et  prunia, 
melota  quidem  de  stiptica  mêla  facta 
constringit  ventrem.  Acida  autem  mêla 
pinguem  inveniens  humorem  extenuis 
eum  et  educit  et  propterea  humectât 
stercora  ;  mundum  autem  inveniens 
quando ,  mediocriter  quietum  esse  vide- 
tur.  Brassica  prima  aquam  fundis,  sic 
mittimus  mox  in  altero  vas  fervente  m, 
et  post  bec  iterum  in  illo  coquimus, 
donec  excoquantur.  Oportet  neque  ab- 
sem  frigidus  nimis  neque  aqua  frigida 
tangere  donec  discoquantur.  Non  jam 
dilecto  discocta  si  frigdor  tetigerit, 
quamvis  amplius  coquas,  sublata  lenti- 
clae  corticem  ut  fortiter  stipticum  in 
ipsa  est  perdita  non  similiter  desiccat, 
quae  est  in  ventrem  reumam.  Si  autem 
coqui  eam  ad  duas  aquas,  ut  prima 
aqua  ubi  bullit  verses  et  aiia  iterum 
mittas,  et  coquas,  et  modicum  salem 
aut  iiquamen  admisceas,  constrictibi- 
lem  aliquid  habet  ventris ,  donec  ,  in 
gusto  suavitatis  non  agarizata  utilissi- 
mus  fit  medicamen  et  cibus.  Alfita  cum 
vino  austero  pota  desiccat.  Oriza  con¬ 
stringit  ventrem ,  elimon  spueniger  me- 
lius;  leporina  caro;  vinus  austerus  et 
uiger  sine  dulcidinem ,  et  rubeus  aus- 


Chap.  XJ 
“alacostr 


Via.  :  ^  autem  deesL  —  ^  pcï 


34 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  3o-3i. 


ab  osti-acodermon  habent.  Igitur  et  hii 
salsedine  quam  si  in  coctura  amiserit 
aquae,  quemadmodum  et  ostracoder- 
mon  carnes,  constrictiva fit ventri ;  sed 
et  lenticla  et  brassica,  vis  cocta  facta  et 
ex  se  humore  amisso,  constrictiva  fit  ven¬ 
tri  et  desiccativa.  Voientes  ergo  humo- 
rem  ventris  desiccare ,  cum  mediocriter 
videtur  esse  cocta  brassica ,  prima  aqua 
efFundis  et  mox  in  ali  a  aqua  calida  re- 
mittis,  etiterum  coquis  donec  vene  dis- 
cocta  sit.  Oportit  autem  cum  mutas 
aqua  neque  aeri  neque  aquam  frigidam 
tangere  quodvis  erit  coquendum  ;  quod 
si  aut  aerem  frigidum  aut  aquam  frigi¬ 
dam  proximatur,  quambis  diu  coquatur 
non  excoquitur.  Nam  si  lente  auferas , 
scorciam  perdit  stipticam  virtutem ,  et 
similiter  desiccat  ventris  reuma.  Si  au¬ 
tem  tundas  eam  et  bis  coquas  effusa 
prima  aqua,  et  sic  modicu  sale  aut  li- 
quamen  condias,  et  mittas  aliquit  de 
constrictibis  ventri  speciebus,  donec 
gustu  suabis  sit,  hutilissimum facis  me- 
dicamen,  simul  et  cibum.  Alfita  cum 
vino  austero  pota  [i34]  desiccat;  ven- 
trem  oriza  constringit  et  elimon  aut 

terus  et  niger  absque  dulcedine ,  et  ro- 
beus  et  austerus  vinus. 


[Chapitre  xxxi 
XXXI.  Qme  calefacinnt. 

Triticus  elixus  et  ex  eo  panis,  spelta, 
avena ,  fenusgrecus ,  arceotides ,  dactuii 
dulces ,  mala  dulcia ,  sesamus ,  erisimus 
et  calefaciunt  et  sitim  générant.  Canapis 
semen,  uvae  dulces  et  sitem  générant. 
Appius ,  smyrnion ,  eruca ,  rafanus ,  rapa, 
napi,  cardamus,  pyretriis  acer  est  et 


,  t.  V,  p.  180.] 

XXVIIII.  Quae  calefaciunt  in  cibis. 

In  cibis  calefaciunt  frumentus  co 
tus,  et  quae  ex  bis  fiunt  panis,  tifi 
avena,  fenusgrecus,  arceotidas,  dacti 
los  dulces,  mala  dulcia,  resimus,  ei 
simus  et  sitem  faciunt.  Cannapis  s 
men ,  uvae  dulcis ,  propterea  site: 
faciunt  uvae  magis . mollis.  Me 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  3i-32. 


calidus;  pastinaca ,  daucus ,  cariotacale- 
fjcit,  Bianifestius  cepa;  alius,  porrus, 
a„,pèloprasa  satis  est  acres;  cocta  bis 
aut  ter  amittit  acridinem,  Caseus  vêtus 
ealidus  est,  propter'  quod  et  sitem  fa- 
cit  Vinus  dulcis  mediocriter  ealidus  est 
et  sitem  générât;  roveus^  autem  cali- 
dior®  est  nigro,  flavus  vero  calidior  est 
valde,  sive  robeus,  sibe  robrus,  sive 
dulcis,  sive  albus;  omnes  vina  a  flabo 
vino  minus  calent;  vetustissimus  autem 


35 

La 

diocriterappius ,  smia  erminion ,  eruca , 
rafanus,  rapa,  napi,  cardamus,  pire- 
trus  acer  et  ealidus,  pastinaca,  dau¬ 
cus,  carus  calefacit  manifeste,  cepa, 
alius ,  porrus  ;  ampeloprason  nimis  est 
acer,  cocta  ad  duas  aquas  aut  très 
amittit  acridinem.  Caseus  vêtus  cali- 
dus  e.st,  et  propterea  sitem  facit.  Vi¬ 
nus  dulcis  mediocriter  ealidus  est  et 
propterea  sitem  facit;  rubeus  autem  vi¬ 
nus  calidior  est  a  nigro;  flavus  autem 
calidior  est  valde,  ita  corrus,  ita  erit 

Trosseus;  dulcis  albus  omnibus . 

minus  calit;  inveteratus  autem  nimis 


[ChAPITUE  XXXI 
X.XX1I.  Qnae  injrigdant. 

Hordeus  in  omniusu  infrigdat;  mil- 
leus,  panicus,  tubera  terrae,  cocurvitas 
elixas,  melones,  cocumeres,  coccy- 
mela,  sycomore  austera  et  acida,  uvae 
austerae;  melata  de  stipticis  melis  fri- 
gidum  habet  et  terrenum  sapore  ;  acida 
autem  frigidum  et  que  omnino  sine 
aliqua  qualitate  sunt  aquose.  Haec  enim 
et  de  pira  et  de  mala  granata  existi- 
mandum  est  vel  aliorum  arvorum  fruc- 
tus ,  qui  stiptici  sunt  aut  acidi  et  maxime 
quae  reponuntur.  Stiptici  igitur  dactuli 
frigidum  habent  sucum  ;  lactuca ,  inty- 
bus  mediocriter  frigidi  sunt,  porcacla 
amplius;  papaveris  semen,  hoc  et  so- 
poriferum  est  et  frigidum.  Si  autem 
amplius  adsumatur.  cataforicum  facit  ; 
[i34  v°]  juvat  autem  eos  quibus  de  ca- 
pite  suptilis  reuma  currens  catarrum 
excitât;  melior  autem  albi  papaberis 


(,t.  V,p.  i8i.] 

XXX.  Quae  infrigdant  in  cibis. 

Ordeus  quodvis  modo  in  usu  adhi- 
beatur  in  cibis,  melius,  elismon,  tu¬ 
bera,  cocurbitas  elixas,  et  melones, 
cocumeris,,cocymela,  sicomora,  auste- 
ras  et  acldas  uvas,  austerae  uvae,  me- 
latae  de  [109]  melis  stipticis;  frigidum 
habet  et  terrestrem  liumorem  pera 
acosa.  Haec  de  péris  et  mêla  granatis 
existimandum  est;  non  minus  autem 
sunt  et  aliorum  arborum  poma  stiptica, 
et  maxime  quaecumque  reponere  solet. 
Dactuli  stiptici  frigidum  habent  humo- 
rem,  lactucas,  intubas  mediocriter,  por¬ 
cacla,  papaveris  semen.  Hoc  et  som- 
num  facit;  si  autem  amplius  accipiatur, 
cataforeticas  facit,  id  est  lîimis  gravan- 
tur  somno;  juvat  autem  c[uibus  ex  oa- 
pite  tenues  in  praecordiis  Huit  reuma, 
melior  autem  est  albus  papaver.  Myrta 
infrigdat  quidem,  sed  non  hoc  quod 


Chap.  XXXI,  Vab.  :  '  propet.  —  ”  rubeus. — ’  ealidus.  — 


36 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  32-33. 


semen  est.  Myrta  frigida  est,  secl  noa 
simul  et  stipticam;  habet  enim  et  ali- 
quantum  acridinem.  üva  canina  for- 
tem  frigdorem  stipticum  habit.  Aquosus 
vinus  non  manifeste  caiefacit,  propter 
quod  febrientibus  non  est  periculosus. 
Vinus  albus  et  austerus  minus  secundum 
alia  vina  caiefacit.  Vinus  autem  albus 
et  austerus  et  pinguis  et  nobellus  sen¬ 
sibilité!'  infrigdat;  infrigdat  autem  et 
acitus;  suptilior  igitur  est,  et  lumbos  et 
nervos  aniplius  ab  alia  loca  infrigdat  et 
ledit  in  alto,  eos  dissolbendo.  Media 
autem  inter  calefacientibus  et  infrig- 
dantibus  sunt  panes  iavati,  amylus  et 


stiptica  est;  habet  enim  aliqua  qualita- 
tem.  üva  canina  penene  fortem  frigdo¬ 
rem  stipticum  habet.  Aquae  acosus 
vinus  non  manifeste  caiefacit,  propter 
quod  sine  pericula  febrientibus.  Vinus 
albus  et  austerus  modice  acceptis  nimi 
caiefacit.  Albus  autem  austerus  et  pin- 
guis  et  novellus  aperte  infrigdat  ;  eos 
tenior  autem  est  semper  et  nervos  am- 
plius.ab  aliis  infrigdando  ledit  exsolven- 
dum  in  profundo.  Melius  autem  est  in¬ 
ter  calido  et  frigido  panes  levali ,  amy¬ 
lus  vinosus ,  uvas. 


[Chapitre  xxxiii,  t.  V,  p.  182.] 


XXXIir.  Quae.  siccant. 

Lenticla  et  brassica  similiter  ad  invi- 
cem  siccant,  propter  quod  visum  eve- 
tant,  hoc  est  nevolas  facit ,  praeter  quod 
si  contingat  oculos  esse  humidiores. 
Minus  enim  a  brassica  sparagus  desiccat. 
Aliarum  autem  olerum  siccior  caulis  est, 
e  contrario  autem  rafani  et  rapa  et  napi 
et  cardamomus  et  pyretrus  et  omnia 
quae  acria  sunt  sparagi  esse  similes 
contingunt.  Alfita  desiccat,  id  est  fric- 
tica,  agnu  semen,  herbus  si  coctus  sae- 
pius  cum  aqua  in  eivo  accipiatur  desic- 
cativus  est;  meliores  enim  sunt  albi  et 
si  assantur  aut  friguntur  et  sic  come- 
dantur,  sicciorem  cibum  prestant  quam 
qui  in  aqua  coquuntur  ;  quaecumque  au¬ 
tem  in  caccavo  cum  jus  condiuntur,  me- 
diae  sunt  ;  quae  autem  in  conditura  ha- 
bent  habundantius  vinum  aut  hquamen , 
ab  his  qui  non  habent  sicciora  sunt.  His 
ergo  indigentibus  simpliciter  leucozo- 


XXX.  Quae  desiccanl  in  cibis. 

Lenticla,  cerabis  id  est  brassica  si¬ 
militer  in  invicem  desiccant,  et  prop- ' 
terea  visum  obtundunt  prêter  si  humi- 
dioris  oculus  esset  et  contingat.  Minus 
autem  brassice  sparagus  ex  ea  desic¬ 
cant.  Ab  omnibus  autem  oleribus  cau- 
les  ipsius  siccior  est;  et  contrarium 
autem  rafani,  et  rapa,  et  napi,  et  car¬ 
damomus,  et  pyretrus,  et  omnia  quae 
acria  sparagorum  eorum  esse  contin- 
gant.  Alfita  desiccat;  agnus  puram, 
herbus  coctus,  si  quis  saepius  cum 
aqua  cibus  desiccativi  fit;  meliores  sunt 
albi ,  et  quae  assantur  quain  frixaguntur 
manducant.  Sic  calorem  cibum  faciunt  ; 
quae  autem  in  aqua  elixantur  humi- 
diora  sunt  ;  quae  autem  in  caccavo  con- 
diunlur  inter  utraqùe  est  haec.  Quae 
autem  larguiter  habet,  id  est  sola  in  le- 
cozom  incoquitur,  multum  ad  prae- 
dictis  est  humidior,  quem  enim  ex 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  33-35.  37 

mus  coquitur,  quamplurime*  [Ab  4 oc]  aqua  sola  et  hoc  est  huniidior.  Maxime 
de  supradictis  est  hnmidior;  ex  aqua  autem  differentia  fît  si  ipsa  confectio- 
autem  sola  coctus  plus  est  humldior;  nem  supermittas,  eis  semeii  colera  de- 
maxime  enim  iii  coccione  cyborum  fit  siccare  plurimum  possunt. 
dcfferencia  de  lo  que  oupeimetuntui 
eis  -virtutis  seminum  et  olerum  quae 
desiccare  possunt,  aiii  plus,  alii  minus. 

[ClUPlTBE  XXXIV,  t,  V,  p.  i83.] 

XXXIV.  Que  humectant,  XXXII.  Quae  humectant  in  cibis. 

[io  d]  Pt[i]sanas,  cocurbitas  elexas,  Cucurbitas  elixas,  melones,  melope- 
melonis ,  melorepones ,  cocumeris ,  no-  pones ,  cocumeris ,  nocis  virides ,  cocy- 
ces  viredis,  coccimela,  siccomora,  sic-  mêla,  siccomora,sicamina  non  corrupta 
camina,  si  non  currumpantur,  humée-  humectant  omnia  ;  infrigdant  autem 
tant;  infrigidant  autem,  sed non omnes,  non  omnino,  nisi  frigduntur.  Lactucas 
nisi  frigida accipiantur.  Lactuca  humée-  humectant;  intuha  hoc  ipsum  [logv"] 
tat ,  intuha  minus  ;  purcacla ,  malva ,  bii-  prestant ,  nam  inbicillior  est  porcacla  ; 
tus,  atriplex  aquosiora  olera  sunt;  hu-  malvas  autem,  et  betus,  et  atreplices 
midi  igitur  sunt  ;  non  minus  et  aliorum  acose  magis  aliamm  hoierum  sunt  ;  hu- 
arborum  friutus ,  et  maxime  que  non  re-  midi  autem  sunt  non  pauci  et  aliorum 
ponuntur.  Humectant  etiam  et  lactucae,  arborum  poma,  et  ma,xime  bii  qui  fa- 
et  papaveris  semen ,  et  faba  viredis ,  et  ciunt  ad  reponendum.  Humectât  lac- 
cicer  viredis.  Aqua  humectât  et  infri-  tuca  et  papaveris  semen,  faba  virides, 
gidat,  calefacta  autem  humectât  et  ca-  cicer  virides.  Aqua  humecta  est  et  fri- 
lefacit.  gida,  calefacta  autem  humectant  et  ca- 

lefacit. 

[Cn.\PITRE  XXXV,  t.  V,  p.  l83.] 

XXXV.  De  coccionibus  sucorum  XXXIII.  Ad  sorbiciones  coquendos. 

conficiendae. 

Nam  quamdiu  nimis  fréquenter  fue-  Ptysanas  confitenter  confaemntur. 
rent  inflatti,  cum  quoquntur,  foquum  quando  nimis  in  bullitionem  inflatae 
fflajorem  debent  habere;  posttea  autem  fuerint,  sine  odore  sunt;  hoc  iliis  pro- 
ad  lenem  focum  est  coquenda,  donec  ficit,  qui  post  aegritudinem  fastidium 
sucus  faciat  spissus.  Admiscendum  est  habent  sive  duntiam  ventris  patiun- 

Ici  dans  Aa  finit  le  cahier  XVII,  que  suit  immédiatement  le  cahier  XXIII;  ce  qui,  à 
mit  feuillets  par  cahier,  donne  quarante  feuillets,  soit  quatre-vingts  pages,. qui  ont  dis¬ 
paru.  Il  manque  la  fin  du  livre  IV,  tout  le  livre  V  et  le  commencement  du  livre  VI.  Le 
*cxt6  latin  qui  termine  le  livre  IV  dans  cette  édition  est  tiré  de  Ab. 


38  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV.  35. 


Ab 

autem  ei  in  illo  tempore,  dum  inflatur, 
acetus,  et  quando  bene  coxerit,  addi 
oportit  Salem  tritam  non  multum;  ante 
vero  pro  sapore ,  si  in  inicio  mox  oieo 
mittatur  in  coccione  nihii  nocit,  sed 
et  si  porrus  modici  mittatur,  et  ane- 
tus,  et  hoc  ipsum  mox  in  inicio. 
Lenticla  autem,  si  cum  ptysanas  bette 
coquantur,  ita  ut  amplius  ptysélnas  mit- 
tantur  et  condiantur  satureia  et  puleio 
et  cum  cocte  fuerint  edantur.  Est  euim 
cybus  de  cocurbitis  cum  sardenis  vel 
incatera  in  patelia  confeclus;  suavis 
autem  est  cybus.  Qui  autem  infirmions 
sunt  ad  contenendum  et  non  possunt 
suscipire,  pinguem  [4i]  aquam  facis 
de  pane  infusu  optimo  et  quoquis,  et 
spissaverit  et  factus  fuerit  sorbitio, 
multam  virtutem  amittit.  Conficitur  au¬ 
tem  sic  ;  panes  quam  caledissimus  fran- 
gitur  et  infunditur.  et  tritus  cum  aqua 
diligenter  coquetur,  et  cum  aqua  facta 
sorbicione  datur.  Item  febrientibus 
oportit  ordium  non  in  pila  tundere, 
sed  grana  ipsas  opressas  extendere  in 
latitudme,  et  coquere  m  aqua;  prius 
enim  tepidam  mittere  et  elTundere,  et 
iterum  aliam  superfundere  aquam  ; 
coquetur  utique  bene ,  ita  ut  una  emina 
hordei  in  dece  eminas  aqua  coquatur. 
Quoquetur  ergo  quamdiu  bordeos  cré¬ 
pit  ,  et  inde  deponetur,  et  dabis  bibere 
sic,  si  colericus  bumor  dominatur; 
quod  si  non  est  colericus  bumor,  addis 
pocione  mel  et  sic  dabis  boc  et  ventrem 
secundum  reddit,  et  orinam  provocat, 
et  nutrit  bene.  Datur  autem  et  alfida  de 
bordio  fricta  et  macinata,  ita  ut  infusa 
coquatur;  bec  enim  ventrem  constrin-, 
git.  Item  panem  sicum  aut  recentem 
infusum  in  aqua  teris  bene  et  colas 


tur;  ea  rationem  ut  mittas  in  emina 
ptisanas  aqua ,  ad  moHem  ignem  posi- 
tus  diutius  agendo  coquis  donec  suci 
fluunt,  et  sic  mittis  mel  et  acetum,  et 
post  haec  ad  mollis  ignis ,  donec  mul¬ 
tum  succum  faciunt.  Admiscendum  est 
autem  quae  in  illo  tempore  acetus, 
quando  jam  non  inflantur.  Perfectius 
cocta  autem  diligenter  sic  mittere  opor- 
tet,  et  salis  tennis  non  multum  ante- 
quam  des.  Oleo  autem  mox  ab  initio 
mittis,  non  nocis  coctionem  ,  et  jam  si 
et  porrum  modicum  et  anetum  et  haec 
omnia  in  initio  mittatur.  Lenticla  au-' 
tem  cum  ptisanas  conficiatur,  bene 
amplius  sit  ptysanas  niissus  et  conditus , 
amittis  satureia  et  puleio.  Bonus  autem 
et  suavis  cibus  cocurbitas  cum  sarde- 
nas  cum  patelia  coctas.  Qui  autem  im- 
becillius  continent  et  non  possunt  sus- 
cipere ,  pinguiorem  aquam  in  clbo 
temiat,  et  paulatim  coquam  et  frican- 
dus  e.st  cibus  in  funda.  Est  enim  alfita 
et  euthoperas  panis ,  ut  multum  mittat 
virtutem.  Panis  candidus  fractus  infu- 
sus  et  sic  coctus  adhuc  magis  spatio  uti- 
lior  est  et  plus  nutrit.  Febrientibus  au¬ 
tem  oportet  ordco  non  tundere  vel 
pestare  et  granum  ejus  latum  facere, 
et  si  coquis  in  aqua,  prius  vero  cum 
tepida  lavas,  infundis  et  alla  mittis 
aqua  ;  coquis  diligenter  in  decem  coti- 
las  aqua  una  cotila  ordei  latu  fracti. 
Coquis  autem  donec  ordeus  crepet,  de- 
ponls  et  tenuem  iilam  aquam  admlscis 
mel  uncias  sex,  et  hoc  das  febrienti. 
Hoc  bene  solutum  ventrem  facitet,  uri- 
nam  movit  et  nutrit  habundanter.  Da¬ 
tur  autem  et  si  in  alfite  ordeus  frigitur, 
quae  melanca  vocant.  Oportet  autem 
antequam  macenetiir  fricare  leviter 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  35.  39 


apud  lenteum;  admyscls  ei,  ut  alvum 
non  videatur  ex  pane,  ova  cum  cocu- 
jneris  .semen  frixi,  aut  amigdala,  aut 
nocll  pineu,  singuiâs  aut  binas  species 
vel  totas,  çui  addis  modicurn  anissum 
aut  setnen  fenicoli;  febrientibus  in 
rouisa  dabis;  sine  febribus  vino  super- 
fundis.  Sucus  de  ruiileo  miiies  farina 
torres  ad  ignem,  et  ex  eo  facto  sucum 
dabis  eis  bibere,  quibus  venter  ex  egri- 
tudine  colerum  effusionem  laborant  vel 
quibus  subtiiis  aut  multus  secessus  est. 
Oportit  autem  aqua  solve[4i  b]re  fa¬ 
rina  vei  sic  torta  in  mortario  trita,  oxy- 
bafo  uno  in  aqua  oxybafa  dece  ;  colas  per 
ienteum  spissum;  superfundis  viîium 
austerum  modice,  et  sic  coquis  et  sic 
das  sorbire.  Oportit  autem  addere  noces 
cum  membrana  sua,  que  intrinsecus 
habent,  in  coccione  suci.  Item avena de- 
gestibilior  est  omnibus  leguminibus  et 
sorbicio  ex  ea  xitilissima  est;  quoquitur 
quemadmodum  de  ordeo  :  avenae  emina 
una  et  aque  eminas  decae. 


\ 


quo  usta  est  palea,  et  infusam  coquis; 
magis  ventrem  laxant  ab  ilia.  Coctio- 
nem  superiorem  coquis ,  utique  est  om- 
nes  pene  cibum  similiter  qualemcum- 
que  existimaverit  infîr[i  lojmanti  esset. 
Quae  autem  subtrita  sunt,  spissam  qui- 
dem  infusionem  videtur  esse  et  cocta  et 
fortiter  sulfricata ,  quod  utique  pene  om- 
nes  cibos  similiter  indanda  potionem. 
Oportet  autem  panis  siccus  et  recentes 
infundere,  fricare ,  jungendum  aqua  et 
colare  cum  lenteo;  admiscis  autem  in 
ipsis  ad  candorem  non  esset  videtur 
cum  pane  semen  et  siccas ,  et  amigdala , 
nocli  pineum  et  uva  cum  unumquem- 
que,  et  alla  cum  alla  omnia,  anisum 
aut  fenucoli  semen  admiscis;  quibus 
enim  febris  sunt,  in  mulsa  das;  qui  au¬ 
tem  non  febriunt ,  vinum  superfundis. 
Melius  autem  et  aut  milini  fricata 
maxime  et  siccata  expedit  utique  corti- 
cem  sublata,  quibus  venter  colericum 
humorem  deponit,  et  quibus  tenues  et 
multus  siccessus  faciunt.  Oportet  au¬ 
tem  frecata  solvere  aqua,  non  minus 
oxybafli  unu  in  deçà  aqua  oxybasus 
dece  colas  cum  lenteo,  et  superfundis 
vinum  austerum  et  coquis;  das  sorbire 
quibus  expedit.  Si  autem  suflfrecatur 
melius  nucis  cum  cortices  interioris, 
non  utique  multum  colatum  ut  fiat 
unus.  .  .  sus  cum  milio.  Avena  autem 
bene  digestibilis  est  omnium  legumi- 
num ,  et  sorbitio  ejus  maxime  optimus 
est;  coquitur  autem  sicut  ptysanas  ip¬ 
sum  modum,  cotila  una  in  aqua  cotilas 
decem. 


40 


ORiBASE,  SYNOPSIS.  IV,  36-37. 


,  [ChAPITHE  XXXVI,  t.  V,  p.  187,] 


XXXVI.  Que  sunl  (jue  pro  oleo  niillenda 
sunt  in  sorbicionihus  eqrotis. 

Ab  ^ 

Metendum  est  in  .sorbicionihus  cdeo, 
prêter  in  lenticla,  cocumeris  semen 
crudum,  et  tostum  ad  ignem',  et  tri- 
tum ,  et  colalum  ;  miscis  in  ptysanas  et 
ceteris  .sorbicionihus  ant  noces,  aut 
aveilanas ,  aut  amigdalas.  Quibus  aiitem 
venter  fluens  molestatur,  mittis  papa- 
veris  aibi  semen  leviter  frixum,  ita  ut 
rubrus  fiat.  Mitti  autem  oportit  ad 
ventris  fluxum  et  castaneas  cum  me- 
diana  sua  cortice  et  magnifiée  jubat. 


[Chapitre  xxxi 
XXXVII.  De  coccione  ciborum. 

Coquis  semula  in  aqua,  cui  addis 
oleum  modice  et  anetum ,  sed  ante  Ja¬ 
vas  semuia.  Item  panem  frigidum  in- 
fundis  in  aqua  caieda  et  fréquenter 
mutes;  infundis  autem  de  pane  parlera 
interiorem  ;  mensura  autem  iabacio 
panes  non  propter  suavitatem  soJa  fît 
ut  aqua  tociens  mùteretur,  sed  ut  faci- 
lius  eventetur  aut  digérât,  vel  quod 
infirmentatum  in  se  habet  amittit.  Item 
ptysanas  vero  [  4 1  c  ]  amittis ,  unam  par- 
tem  et  panis  partis  xv  sicci  et  triti,  et 
sic  quoquis  donec  nimis  efficiatnr  sub- 
tilis  et  tritus.  Coquis  autem  in  aqua 
munda  quam  piurima,  ut  si  coiiigat 
mittis  et  modicum  sale.  Fit  etiam  et  ex 
maivis  sorbicio  ;  foiia  maive  tenera  cocta 
sine  vino  teris  in  mortario ,  et  iterum 
coquis  in  aqua  ,  et  salem  et  oleum  et 


XXXIIII.  Quae  pro  oleo  niilli  oporiet. 

Mittere  in  omnem  sorhitionem  pro 
oJeo  prêter  in  ienticla  cocumeris  semen 
crudum  conditum  miscis  ptysane  et 
caeteris  coctionibus,  aut  cousin  nuces 
aut  abeJJanas,  aut  amigdalas.  Quibus 
autem  secunde  ventrém  nocentibus  pro 
oleo  mittere  album  papaveris  semen 
aut  cocumeris  foxasita  cum  supermittis 
ad  ventrem;  et  castaneas  mtrmsecus 
cortices  mittis ,  mêla  granata  cum  fruc- 
tibus  suis  subtritum  lente  ex  exsiccate^ 
utatur  bis,  qui  nimium  siccanti  sunt 
corpore. 

,t.  V,  p.  187.] 

XXXV.  Confectio  ciborum. 

Coquitur  semula  baec  rationem , 
unam  in  quarta  parte ,  in  decem  cotilas 
aque,  cum  oleo  mediocri  et  anetum, 
ante  levas.  Simul  ante  pridie  coctum 
panem  infundis  in  aqua  calida,  mutans 
alia  aqua  fréquenter  elFundis  ;  non  to- 
tam  panis  partem ,  sed  quae  intrmsecus  ; 
sunt  mittis.  Pensa  vero  infusionis  ista 
est ,  ut  ex  boc  solum  et  intitor  frumen- 
tus  ut  nihil  de  illo  remaueat.  Ptysanas 
autem  coquis  in  partes  xv  panem  sic- 
cum  coquis,  donec  tenuis  fiat  nimis,  ' 
et  tritum  coquis  in  aqua  munda,  am- 
plius  ut  se  coiiigat  et  babeat  modice 
sale  et  sit  sine  oleum.  Fit  [i  10.  v"]  au¬ 
tem  et  de  malvis  sorbitio  ;  folia  malve 
tenera  cocta  .sine  vino  et  post  baec 
trita  in  mortario,  et  iterum  coquitur  in 
aqua;  mittis  saie  et  oleo.  Ova  autem  co- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  37-39. 


et  coquisinaquaincessanter  quis  in  aqua,  agitas  incessante!'  eas; 

■taiitLim.  Non  enim  conspissantur  si  non  enim  cumpissantur  commota  ne- 
'  gitetur  neque  gluttinalur.  Meiius  igitur  que  indurantur.  Melius  est  autem 
lit  si  in  puscacoquatur;  sic  enim  cocta  pusca  coqui;  omnino  enim  magis  liu- 
,  jMgis  humida  nianet.  mida  permanet. 

[Chapitbe  xxxvui,  t.  V,  p.  189.] 

XXXVIII.  De  mulsa.  XXXVI.  De  mulsa. 

Mulsa  non  satis  coleribus  utilis  est;  Mulsa  non  satis  colericis  utilissima 
colera  enim  ex  ea  amplius  augmen-  est,  et  colente  autem  in  eis.  Oportet 
tantur.  Expedit  igitur  eis  aquosa  mulsa  igitur  in  taiem  habentem  naturam  acu- 
bibere,  que  taie  sunt  natura;  sed  et  sissima  dare  mulsa.  Inutilis  est  etiam 
illis  aquatlssima  danda  est  quibus  'in-  quibus  retinetur  in  aegritudines  adbuc 
lirma  viscera  sunt,  id  est  epar  aud  in  visceribus.  Conficitur  autem  mulsa, 
splen.  Conficitur  autem  mulsa  hoc  ut  babeat  aqua  octo  partes  et  mel  una , 
modo;  octava  enim  pars  rnellis  aqua  et  tamdiu  coquis  donec  disrumpatur. 
miscenda  est,  et  sic  ad  lentus  ignis  est  Qui  sic  ut  convenit  autem,  fréquenter 
coquenda,  cui  spumam  quam  facit  spumam  non  fit,  tollatur  cum  pumis. 
semper  est  auferanda,  et  mox  ab  igné 
cessari,  cum  fuerit  dispumatus. 

[CH-APITEE  XXXIX,  t.  V,  p.  189.] 

XXXVIIÎI.  De  pocionibus  que  injirmis  XXXVII.  De  polionibus  aeijt  otanùbus 
expediunt.  ailles  et  bonis. 

Febrientibus  quidem  hutilis  est  Potiones  autem  febrientibus  est 
mulsa  aut  oxymellis  vel  aqua,  que  abs-  enim  miilia  aut  oxymellis  et  aqua, 
que  aliqua  mordicacione  conficitur,  si  quae  sine  mordicationem  est  ;  dabis  au- 
ventris  turbacio  in  febribus  fuerit  vel  tem  lleumaticis  melancolicis  catarrum 
vomica  stiptica.  Sin  minus  constriccio  patientibus  et  quibus  venter  constrictus 
leiiis,  dulcis,  infundis  ergo  estatis  tem-  est.  Colericis  vero  et  quibus  praecordia 
pore  dulcis  mala  incysa  subtiliter,  in-  sunt  in  tumorem  contrarium  est.  Fe- 
fundis  in  aqua  donec  colitur,  aut  mala  brienti  autem  apobregmata  stiptica  ba- 
Cydonia  matura  incysa  siniiliter  in-  bentes  species  faciunt,  maxime  bis  qui- 
fundis  donec  colitur,  aut  mala  Cydo-  bus  turbationem  ventris  fit,  non  inutilis 
nia 'matura  incysa  simiiiter  [  4)  d]  in-  est  jam  sunt  ad  vomitum.  Infundis  au- 
fundis.  Haec  autem  dabis  colera  vo-  tem  in  State  dulcis  mala  incisa  tenuiter, 
mentibus  que  ex  mele  fît  cotoneis  aqua.  donec  bene  aqua  coloratur,  aut  mala 
Ad  ventris  vero  solucionem ,  ex  pétris  Cidonia  matura  incisa  simiiiter  infun- 
conficis  aqua ,  nam  styptica  et  dulcis  est.  denda  sunt.  Dabis  autem  qui  colera  vo- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  39-40. 


Myrtae  igitur  mollis  folia  infunduntur 
in  vino  dulci ,  et  elEcitur  vinus  absque 
mordicacionem ,  et  lenis  est  pocio. 
Infunduntur  aetiam  et  semenlis  uvae. 
Haec  autem  coccio  utilis  est;  nullam 
habens  in  se  agridinem  neque  in  gustu 
acidonica  pocio  efficitur. 


munt  de  melis  et  quibus  venter  flu! 
Fera  autem  infunduntur  quae  stiptic 
sunt  et  dulcis.  Mirta  qutem  tenera  ir 
fusa  vinum  dulci ,  vinum.  autem  facit  1 
[ne]  mordicationem  et  lenempotionen 
Infunditur  autem  et  giganta ,  id  est  uva 
sementis;  sicce  autem  magis  facit,  di 
coctio  ejus  bona  est  nullam  acritud: 
nem  neque  agrorem  babentem. 


[Chapitre  xe, 

XL.  De  lactibiis.  Rufus  auctor. 

Que  lactem  potaturus  est ,  ab  omni¬ 
bus  cybis  est  abstinendus,  donec  di¬ 
gérât  et  ventris  plenitudinem  deponat; 
utilis  etiam  est ,  si  mane  bibatur,  mox 
ut  mulgitur,  ita  ut  a  cybo  bis  qui  bibe- 
rit  absteneatur,  etvi  mi[n]oremoveatur 
labore.  Nam  si  laboravèrint  necesse  est 
ut  aceescat,  sed  quisciendum  et  deam- 
bolandum  leniter  et  vigelandum  est 
et  interdum  quesciendum.  Sic  enim 
faciens  cum  prima  pocio  fuerit  aegesta 
per  ventre,  aliam  bibat,  Inprimis  ergo , 
cum  purgaveritbene ,  nibil  minus  faciat 
et  sequens.  Hla  vero  que  remanserint 
in  ventre  per  venis  ministrata  nu- 
triuntur,  etiam  secessus  non  faciunt. 
Colerica  vero  reuma  vel  ea  que  ex 
^solucionem  corporis  per  ventris 
fluunt,  id  est  quod  Greci  syntyxsyn  ap- 
pellant,  coquenda  est  lactis.  OBservan- 
dum  est  etiam  ne  ostoletur;  oportit 
ergo  leniter  quoquere  ad  ignem  et  agi- 
tare  sine  intermissione,  et  spuma  que 
super  colligit  cum  pinna  tollere;  omnino 
movenda  est  autem  cum  ferro  lantida, 
•et  in  ipsa  bullicione  labia  vasae  spungia 
est  deter[42]genda.  Saepius  enim  ex 
ipso  bronio  que  in  bori  vasi  colligit  tota 


,  t.  V,  p.  190.] 

XXXVIII.  De  lactis  potionem.  Rufus. 

Qui  lactem  bibere  babet,  et  a  bono 
cibo  se  abstineat,  donec  digérât  etpur- 
getur.  Juso  optimum  est  non  si  mane 
bibat  multa  et  jejunus  sit,  super  id 
quod  bibit  et  laboribus  nimis  abstineat; 
tune  quia  qui  laborat  necesse  est  ut  ar- 
gutentur,  sed  qui  et  deambolandum 
est,  et  inter  haec  vigilias  requiescat. 
Sic  enim  faciens  qui  bibit  solvit  eum  et 
deinde  alteram  lactem  bibat.  Inprimis; 
[ni]  ergo  purgatbene,  nibil  multum 
aliud  jam  non,  qui  vero  in  ventre  est 
ducitur  in  venis,  nutrit  etiam,  non 
purgat.  Quibus  autem  colerica  reuma 
est  et  qui  essent  ex  bis  de  ventrem ,  de 
vino  erit ,  id  est  dessicatio  fit  membro- 
rum,  coctam  dabis;  coquis  autem  hoc 
modum ,  et  post  modicum  ut  pars  qui- 
dem  per  ventrem  deducatur.  pars  au¬ 
tem  introducàtur.  Post  haec  adhuc  ma¬ 
gis  coquis,  observantur  ratur  sit,  ad 
mollem  ignem  coquis  et  cum  illam  et 
cum  illo  coquitur  mox  mulgis.  Coqui- 
tur  getus  quod  supra  statera  dis ,  omnino 
agitas  autem ,  quae  ferula  nitide  et  te- 
nuem  ;  et  de  labris  caccavi  toiles  bromo, 
qui  se  collegit  cum  spungia  purgas; 
saepius  enim  indc  et  aliud  conrumpi- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  4o-4i.  43 

gx  eo  lattis  currumpitur  et  casseum  effi-  tur.  Sicut  tlictum  est  lactis  da ,  haec  pin- 
citur,  ut  dictum  est.  Ergotanidiu  buHiat  guior  fiat  et  qualiter  et  dulcior  fiat, 
ut  lactés  ipsi  pinguior  equaliter  et  dul¬ 
cior  a  cruditate  fiat. 


[Chapitre  xli,  t.  V,  p.  192.] 

%UÏ*.  DeaquammcUferencia.  XXXIX.  Da  ai/uù. 

Oportit  igitur  aquarum  diversilatis  Oportit  aquas  et  malas  et  bonas  me- 
scire,  que  sunt  bone  vel  que  maliciose  dicus  debet  exportas  essent.  Multum 
aut  corrupte  sunt.  Bona  quippe  aqua  bonas  enim  aquas  pene  omnes  magis 
pene  ab  omnibus  in  usu  humano  est  est  scire  omni  modi.  Oportet  igitur  bo- 
cognuscenda.  Bona  igitur  aqua  secun-  nam  aquam  in  qualitatem  esse  et  in 
dum  qualitatem  su§m  et  in  gustu  et  guslo  et  odorem,  mox  autem  in  hoc 
odore  et  in  sapore  suavissima  et  visu  suavissimo  esse ,  quibus  et  vinum 
munda  et  in  tactu  lenis  et  levis  esse  munda ,  et  quae  in  ypocondria  non  tar- 
debet,  ut  etiam  dum  putata  fuerit,  a  dat,  cito  pertransit,  non  est  quaerenda 
precordiis  velociter  subducatur.  Si  talis  alla  melior.  Quae  autem  in  praecordiis 
inveniatur,  non  est  melior  ab  bec  ut  diu  resedens ,  ventrem  repercutiunt  et 
alia  quaeratur  aqua.  Que  autem  in  ypo-  inflant  et  gravant  praecordium,  mala 
condriis  diu  resedet  et  ventrem  perçu-  exstimanda  est  aqua,  ea  vero  quae  ne- 
ciendum  gravaverit  et  inflaveril,  non  que  calefit  cito,  neque  cito  infrigidis- 
est  ad  usu  bec.  taies  utilis,  sed  mala  cit.  Talis  aqua,  gravis  esse  judicanda 
erit  exstimanda,  et  ea  que  neque  ca-  est,  et  ilia  praeterea  quae  in  ea  coqui- 
lescit  cyto  neque  infrigidatur.  In  bac  tur,  gravat  digestionem  et  malitiosa 
igitur  aqua  quicquid  coctum  fuerit  gra-  est.  Melius  est  enim  per  experimentum 
vior  cybus  efficitur  si  sumatur.  Melius  taies  dijudicare  aquas.  Qui  autem  vo- 
est  enim  experimento  judicare  taies  luerit  per  scientiam  cognoscere ,  et  per 
aquas.  Volentibus  autem  intellegere  ea  quae  ab  antiquis  dicta  sunt  judicare 
que  dicta  sunt ,  ea  que  septentrionale  eas ,  qui  a  septembrionali  parte  fluunt , 
parte  aversu  sole,  ea  quaeque  sunt  bradipora  est  id  est  gravant  porus,  et 
bradiporasunt,id  est  [42  b]  gravant po-  pissima  sunt,  et  tarde  calefiant  et  in- 
ros,  per  quos  spiritus  vitalis  transitum  frigdit.  Quae  autem  ad  orientem  par- 
habent ,  et  pessima  sunt ,  et  non  cyto  ca-  tem ,  id  est  a  solis  ortu  usque  ad  nona 
lescunt;etcumtardiusfuerintcalefacte,  hora  fluunt  vel  curruntper  meatus  ali- 
iterum  tardius  infrigidantur.  Solis  vero  quos  aut  per  terra,  colantur  et  caliscit 
cursus  quascumque  peneb-averit  loca,  et  [bona]  existimanda  esset.  Et  etiam 
id  est  que  aperte  sunt  labié,  que  sur-  credenda  est  quae  State  frigida  est  et 

-  •  *^'**’'®  'i'^ux  cliapitres,  le  manuscrit  Ab  en  intercale  un  autre ,  qu’il  intitule  :  xli  , 

Ma  lactés  dentes  nocenl,  et  qui  n’est  que  la  traduction  de  Act  Emap.  1.  111 ,  c.  xiv. 


44  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV, 


Ab 

gunt  aque,  colate  sunt  et  lympide,  et 
cyto  calescunt,  et  cyto  infrigdantar; 
iste  sperande  sunt  bone  aque  esse. 
Bona  autem  est,  quae  State  frigida  est 
et  hyeme  calida.  Nonnuili  autem  ex 
pondéré  et  Jevitate  existimant  judicare, 
et  meliorem  dicunt  que  levior  est;  nam 
quisque  judicare  de  aquis  vult  absque 
pinsa  poterit  judicare.  Levem  quippe 
dixit  esse  Hypocrates  aquam  piuviaiem , 
que  est  dulcis ,  lucida  et  subtiles ,  que 
adducitur  aqua  in  aere  et  propter  solis 
ardorem  levior  et  subtilior  efficitur.  Nam 
in  aere  non  ex  dulcibus  solis  aquis ,  sed 
ex  mare  adducitur  in  aere  ;  propter  quod 
aque  pluvialis,  aliae  cyto  putriscunt, 
aliae  non  facile  putriscunt;  non  ergo 
aliquis  existymit  malani  aquam  esse 
que  cyto  putriscit,  quod  enim  rautatur 
magis  virtutis  est  aqua  maliciae,  uti- 
cumque  habeat  cognicionis  bonarum 
aquarum.  Si  qua  ergo  cyto  putriscit, 
aqua  bona  existimandum  est  ipsa  mu- 
tacione ,  nam  quedam  aquae ,  quare 
faciunt  vicia  in  guttore ,  et  tusses  mo- 
vent  et  raucitatem  et  gravidinem  et 
guttorosus  faciunt  ;  pluvialis  igitur  aquas 
in  estate  tonitru  tempestiva  sunt.  Le- 
viora  avocem  ex  cristallo  sunt  et  nevae 
pessimesunt;  [43  c], que  enim  si  gelave- 
rit  aqua ,  amissa  subtilitate  sua,  efficitur 
spisso  et  femosa,  et  que  eam  utuntur 
in  quibus  locis  insederit ,  générât  pas- 
sionis.  Maxime  tamen  in  muscolus  gy- 
lae  resedens  facit  brencocelas,  id  est 
guttorosus,  set  et  tussem  excytant  et 
raucitatem  facit.  De  paludibus  vero 
aquas  coquende  sunt  et  sic  potande, 
sed  cnm  potata  fuerit  myxta  cum  vino 
bibatur  ;  quae  autem  styptice  sunt 
aquae,  dulci  vino  tcmpcrcntur;  alii  au- 


bieme  caiida.  Aliqui  autem  et  per  pinsa 
arbitrante  aque  in  pensa  levior  est  me¬ 
liorem  esse  de  illis,  qui  graviores  sunt 
aquae,  laudat.  Soium  autem  hoc  non 
sufficit  hoc  judicium.  Esse  honarum 
aquarum  levissimam  autem,  sicut  ait 
Ypocrates ,  pluviales  et  dulcis  et  lucida 
et  tenuis,  propter  [m  v”]  hoc  quod 
sub  solis  ardorem  traxta  levior  fit,  et 
tenues  eductat;  autem  non  de  solas 
alias  aquas  sit  et  de  et  eorum  corpori- 
bus,  propter  quod  imputribilis  fit  om¬ 
nium  aquarum,  utique  sub  differentia»' 
multarum  qualitatibus  consistentium ,  a- 
caeteris  putribilis  sit,  neque  egitur- 
existimet  malitiosam  essent,  quae  in- 
putribilis  est  aqua  ;  quod  enim  facilius 
mutatur  virtutem,  optima  est  magis 
quam  malitiosa,  ut  quae  habet  cogni- 
tionis  bonarum  aquarum,  utique  ut 
inputribilis  sit  optima  existimanda  est 
esse  mutari.  Quidem  in  initio  bibenti- 
bus  vitia  ingérant,  corizas,  et  tucis,  et, 
raucas  voces  faciunt.  Nam  hoc  fluviales  , 
aquas  aestivalis  ex  terientatibus  et  toni- 
trui  sunt  utilis  sunt.  Consistente  au¬ 
tem  ex  cristallis  et  nivibus  gelatas  pes- 
sima  sunt.  Gelatas  autem  quae  fuerint 
omnem  quod  est  in  ea  tenuissimum^ 
consumetur.  Bene  utique  habentpr  si 
de  paludibus  et  putridis  locis ,  putridas 
aquas  recidunt  qualitates  eorum,  si  co- 
quantur;  .et  melius  mutatus  efficitur, 
minus  nociva  sunt,  sed  si  bibantur  et 
maxime  cum  vino  temperata.  Quae 
enim  stiptico  sunt  sapore,  cum  dulce 
vino,  quae  autem  salso  sunt  sapore, 
cum  stiptico 'bibat,  et  non  de  subito 
neque  satis  patente  hora.  Aliqui  autem 
adinvenerunt  escas  et  potionis  ad  aquas 
malitiosas  adjutorium;  si  quis  cecobri 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IV,  4i. 


*  1 1  si  pt  f  t  1  e  t  t  11 

iiitorcliim  etiani  et  coliimlas  sunt.  Que 
autem  nimium  fngicli  simt,  post  cybo 
bibere  debent  et  non  de  subito  vei  im- 
peto  neque  patente  satis  ore.  Quidam 
enim  adinvonorunt  poi-  cybum  et  po- 
tum  aquas  inalas  posse  vitare,  id  est 
cyclris  cocti  aqua  ante  bibant  et  ipsum 
cycere  edunt,  cum  caleda  autem  cum 
pyscicolis  coda,  sed  et  fenocolus  simi- 
bter  coctus  ;  que  autem  betas  et  cocur- 
bitas  antequam  bibant  cum  sale  et  vino 
lemperatas  aedant,  ab  aquis  raalignis 
non  leduntur. 


45 

coctus  est,  aqua'  ante  bibat  et  ipsum 
comedat;  caucaledis  autem  similiter 
cum  piscibus  cocta,  renuculos  simili¬ 
ter  ;  quicumque  autem  betas  et  cocurbi- 
tas  ante  manducant,  quae  sale  vino 
temperatum. 

FINIT  LIBER  QDABTUS. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  1-2.  47 

num  insumat  (  in  sumnia  La)  necesse  est,  et  precipiti  iapsu  ingérât  {ingérant  La) 
jliarcidam  senectutem,  et  maxime  {illas  addit  La)  quod  nondum  fuerit  {annis 
acid  La)  conpetentibus  nupta  {nuptas  La) .  Virginitatem  vero  salutarem  necessario 
conprobamus  {cuniprohcmus  La),  siquidem  et  iioxius  sit  nature  concubitus.  Vi- 
dimus'  etiam  cetera  animalia  prohibila  ventri  esse  {veneriis  se  La)  forciora,  et 
nia"is  feminas  ;  tune  aetiam  mulieris  que  se  contenent  minus  esse  insumptas  {in¬ 
sultas  La)  sive  morbis  affectas  {adfectas  La),  que  forte  iege  vel  Deorum  euftu 
{Dei  coûta  La)  interdictu  ventris  {veneris  La)  non  vixerent  usu  {usumha)  pro 
usu,  et  hoc  pocius  {spathimfit  La]  in  virginltate  permanentebus  ignaras  (  ynorans 
La)  concupiscenciae  commotionis  affecta  {ejfeclo  La).  Hic  {hinc  La)  denique 
salutaris  virginitas  conprobatur,  ut  etiam  in  feminis,  sic  denique  {et)  viris;  sed  (et 
sit)  naturafe  {nataralii)  commocione  {commotionem) ,  datur  racio  quo  {quod  La) 
germina  permaneant  {ne  mandi  spatia  deserta  hanc  vacuatur  per  add.  La)  ani- 
mafium  [43  c)  snceessionem  cessante,  interlecta  {interjecta  La)  est  Venus,  qua 
silii  mixta  corpora  crearentur  utile  vexacione  conjuncta.  De  qua  re  aptas  feminas 
conceptui  judicamus  et  annorum  .xv  etatis  usque  ad  quadragenta  {quadragesimo) , 
ut  saepius  occurrit,  nam  tendilur  hoc  et  in  annum  quinquaginsimum. 

IL  De  conceptum. 

Cum  enem  concipere  voiunt ,  cum  omni  cautilla  se  agere  debent  et  neque  hu- 
morosam  contenetur  (coiiamit  «Sic  La)  matricem  neque  (om.  La)  siccam  (om. 
La),  neque  plurimum  ferbida  vef  calidam  aut  e  contrario  frigidam.  Est  preteria 
purgacionis  ordinem  juxta  fegis  {ejus  La)  natura,  ut  (om.  La)  neque  a  (om.  La) 
liquoribus  {coleriis  La)  variis  aut  tavosis  fiant  sed  magis  sanguinis,  neque  pfuri- 
mum  neque  refusus  {rarsus  La)  parum  {pari  La).  Ipsa  quoque  femina  e  deges- 
cione  facilis  neque  adsidue  ventris  fluoré  purgentur  bylarae'  {elari  La),  recte 
{secte  La)  valentes  corpore  adque  mente  et  animo  exhylaranle,  et  omne  corpus 

rire.  Nam  ager  si  {est  La)  calidus semina  creare  minime  potest,  et  {ex  La) 
vexacione  sui  germina  {germinate)  connimpit  {cnmriimpit  La).  Sic  aetiam  femina- 
rum  corpus  bono  naturae  insertum  {bonum  narorem  desertum  La)  inminet  {insimil 
La-acceptum. . .  interire  post  ;  insertani  inminet  La)  cogniti  (  cogit  La)  quae  fuerint 
jactata.  Est  igitur  ventris  tempus,  mox  cessante  sive  déclinante  purgacione,  cum 
adpetencia  sive  delectacione  cummixcionaes  feminis  in  ventrem  {veneris  La)' 
cogit,  et  quando  corpus  neque  plénum  cy^)is  neque  suco  deficiens,  hoc  est  neque 
ebrietatem  aut  cybi  indlgescione  gravatum,  sed  {sit  La)  uno  cybo  [43  d]  et  non 
plurimo  nutritum  et  omni  {boni  La)  tranqudlitatc  pcr.spccuum.  Incqjiente  igitur 
purgacione  minus  est  apta  concepcio ,  deficientem  vero  melius  est. 


48 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  3-4. 


Iir,  Decissa. 

Cissa  igitur  àb  antiquis  nomen  accipit,  quam  alii  ab  anxietate  prégnantes  cum 
utere  [commotion  La)  comitatur  augmentum  appeilarunt,  alii  a  [ad  La)  sinriii-., 
tudinem  edere,  quam  cissa  Greci  vocant,  ut  ipsa  nexu  vicina  sibique  [Juerint  suppiet 
La)  suo  robore  conllectetur,  sic  bec  passio  desideriis  plurimi.s  evagata  prégnantes 
vota  diversa  partitur.  Alii  vero  ad  similitudinem  aves  [habens  La),  quam  Greci 
cyssa  vocant ,  Latini  gaiam”  dicunt,  ut  enim  iilam  pmnarum  varietatem  dist>nc- 
tam  atque  voce  mitisona  [miitis  unam  La)  esse  perbibitur non  aliter  haec  pas¬ 
sio  variis  [varias  La)  desideriorum  ingerit  formas.  Inruit  igitur  bec  passio  sae- 
pius  cum  gravida  facta  fuerit  a  die  quadragisimo  et  usque  ad  mense  quarto  ‘ 
pertingit,  quibus  enim  minus,  quibusdam  amplius  incipit  aut  persévérât,  quam- 
quam  plerisque  usque  a  (ad  La)  diem  partus  comidatur  [commitatur  La)  aut 
inruit  omnino.  Contingit  autem  bec  causa  ex  indigescione  cyborum  repletis  et 
ebrietate  cum  [causae  La)  conmiscuntur,  aut  si  mila  [mala  La)  sit  purgacio, 
vel  si  in  media  purgacione  concipiat.  Sequitur  autem  eas  qui  cissam  paciun- 
tur  nausia,  fastidium  aiiquando  [(juando  La)  omnium,  aiiquando  certarum 
rerum,  tune  aetiam  insuetorum  delectacio,  ut  carbonum  et  [ex)  ceterarum  re- 
rum,  tune  salivarum  fluor,  et  displicens  sanitas  ruptacionis  [ruptalinis  La)  acide 
{ accidit  La) ,  tarda  degescLo  et  ciborum  [verum  La)  facilis  corrupcio;  (est  caratio 
La),  quibusdam  vero  vomitus  cybi  et  colerum,  quibusdam  etiam  fluxus  ventris, 
capitas  gravitis  [gravitas  La),  corporis  ebitudo  (om.  La),  pallor  in  vultu, 
mam[44]marum  [amarum  La)  inflacio  (om.  La),  et  color  arquati  morbi  .similis 
quibu.sdam ,  et  pedis  intumiscunt ,  et  stomacbi  vexantur  dolore. 

lül.  Caracio  cissae. 

Cissam  pacientibus  cybis  ”  neque  nimis  stypticus  neque  nimis  duicis  dandi 
sunt;  vinus  vero  rubeus  sit  et  bene  odoratus;  quinque  [de  viginti  addit  La) 
annorum  maxime  debet  esse,  et  parva  pocio.  Haec  omnia  bis  expediunt  qui 
nausiam  paciuntur  et  vomunt  et  fluxum  paciuntur  ventris  [etvomunt...  ventris 
om.  La)  haec  erit  observacio  in  cybis  et  potum.  Médicamenta  autem  sunt  poli- 
goni  herba  in  aqua  cocta  et  potui  data;  dabis  aetiam  et  anetum  similiter  et  reu 
Pontycum  ante  cybum,  et  post  cybum  similiter  datur.  Deforis  autem  epitimate 
modum  inponis  senancium  “,  balaustia,  cytisus,  smirno  coma,  et  fenucoli  se- 
men,  bec  contusa  cum  dactulis  miscentur  et  vinum  vêtus  [et  cum  vino  La) ,  et 
sic  cataplasme  inponis.  Qui  autem  cardiogmon'*  paciuntur,  id  est  stomacbi  dolore 

III  ;  '  galam.  —  ■■  perhibelur.  . —  ‘  quarla.  —  iv  :  '  cibus.  —  '■  qui  nausiam . 

ventris  deMÎ. — '  enantiiim.  —  ''  cardiogmon  deest, 


ORipASE,  SYNOPSIS,  V,  i.  49 

veïantur,  relevantur  si  sorbiant  aqua  calida,  et  lente  déambulent,  et  précordia 
tegant  lana  molli  et  munda  et  fascia  '  tcgant.  Qui  autcm  fastigium  {fastidio  La)  pa- 
ciuntur,  varii  cybi  et  suavis  ofFerendi  sunt  et  maxime  quos  desiderio  coguntur 
adpetere  {sunt  coquantar  adpaterint  La) ,  sed  et  laboris  et  longi  iteneris  ambula- 
cio  adsumendi  sunt.  Que  autem  consuevit  contra  '  consuetudinem  carbones  aut 
terrant  vel  is  similia  [44  b]  comedere,  bec  talia  pacientibus  supra  dictas  non  sus- 
tenentes  labores  vel  subitanius  motus  ad  exercendum,  idioque  agrestibus  {acrus 
cibas  La)  ad  comedendum  sunt  offerendi ,  et  maxime  saenape  ad  edendum  jejunae 
est  ministrandus.  Quod  si  pedis  intumuerint ,  folia  brassice  lata  super  inponenda 
sunt  et  leganda,  sed  et  [leg.  sed  et  om.  La)  cymolia  cum  aceto  trlta  et  {aceto  si- 
militer  La)  inlita  jubat,  et  styptiria  cum  aceto  simiiiter  inlita  [et  stjpt...  inlita 
om.  La);  optimum  autem  remedium  est  utmedico,  id  est  cytrium  in  aqua  coc- 
tum ,  et  ex  ipsa  aqua  calida  pedis  fumitentur  *  *. 

V.  De  parla. 

Post  partum  que  est  diligenciam  adhibenda.  Mox  [enim  La)  ut  peperit,  oporlit 
spongiis  aqua  tepida  expressis  loca  detergere.  Tune  jubenda  est  e  chatedra  cele- 
rius  surgere  ne  frigore  conceptum  matrix  vexetur;  aqua  item  [atque  ita  La)  mol- 
lem  spungiam  sive  lanam  aut  latum  pannum  iimbris  [febris  La)  sunt  (om.  La) 
inponenda,  ut  lapsi  fluoris  excipiantur.  Tune  clunum  et  pube  tenus  usque  ad 
umbilicum  lana  munda  loca  sunt  contegenda ,  ad  (et)  si  forte  aliqua  fuerit  sicuta 
de  parta  [secata  de  partum  La)  quassacio,  eruntoleo  duici  calido  lanae  tinguendi , 
et  sic  locis  dolentibus  sunt  inponendi;  quod  si  oleum  non  sit,  exungiae  pellis  ex- 
sailate  sunt  inponende  (integer  versus  deletus  add.  La).  Locus  vero  in  quo  jacit 
mediocriter  calidus  est  elegendus;  quam  oportit  jacere  non  junctis  femoribus  ut 
materia  fluens  ne  ejus  exitus  arceatur,  sed  nec  sates  dislantibus  ne  frigore  [44  c] , 
partis  facile  penetrintur.  Adita  obsetrix  jugiter  [jungitur  La)  demutates  [demu- 
tatis)  pannis  pudendorum  foveat  loca;  adbibita  loca  requiae  et  abstenencia 
{adhibere  et  abstinentia  La)  cybi ,  ut  in  ceteris  causis  et  ut  viris  egerint  [viriqo  ge- 
rit  La  ) ,  est  resumenda.  Tercio  quoque  die  sessionis  ex  aqua  tepida  aut  ex  oleo  et 
aqua  fiant  et  totum  corpus  oleum  est  perunguendus,  adque  ita  cybus  est  diges- 
tibiiis  dandus.  Die  vero  quinta  ad  baineum  convenit  ire,  et  sic  vini  dari  pocio- 
nem,  et  varias  ac  degestibilis  [digestibilis]  cybis  ministrare.  Numquam  plerum- 
que  ventris  tygmena (tinmina  La) , quod  Greci  epigastrion  vocant,  (nos  subventralem 
dicimus  add.  La) ,  utire  distinccione  rumpuntur;  non  est  alienutn  transactis  primis 

faslia - '  mêla  addit  —  ®  fumentur.  —  v.  Ce  chapitre  manque  dans  le  manuscrit 

deSaint-Gall. 

.  On  peut  regarder  ce  chapitre  comme  la  véritable  traduction  du  chapitre  i  du  texte 
grec  { t.  V,  p.  1 96- 1 98  )  ;  les  autres  chapitres  seuls  sont  réellement  accessoires. 

Vt.  4 


50  ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  1-2. 

diebus  ceretaria  ventri  adponere  ex  oleo  roseo  confecta,  admixta  cerussa 
spuma  argenti,  et  alumen  rotundum,  tune  mediocriter  inpraessis  {in  prisais  La) 
fascioJarum  cinguiis  adlegare. 


VL  Si  mamme  intargiscent. 

Si  mamme  post  parta  ingestu  lacté  inturgescant ,  quod  Greci  spargîsin  vocant  * 
novo  pondéré  lactés  gravate  mammae  primo  turgiscunt,  deinde  dolore  acce 
dente  atque  ferbore  tenduntur,  quibus  sic  oportit  adhibere  curacionem.  Utilis 
satis  est  medicamen  ova  integra  cruda  cum  oleo  roseo  temperata,  et  cum  stoppa 
aut  lana  sint  inposita  ;  et  non  solum  ad  mamellarum  inllammacionis  hutilissimum 
est  (reram  etiam  et  in  aliis  lacis,  nam  add.  La),  et  si  intra  mammellas  lac  recoa-' 
gulaverit  {recougolaverit) ,  et  restringit  (restringet)  et  resolvit,  et  humor  qui  su- 1 
percurrit  repremit.  Si  sordis  que  in  palestra  sunt,  quos  Greci  ripoi  appellant ,  ^ 
faciunt,  et.flegmonis  sanat  1  mell  n  et  que  ibidem  [44  d]  detentur  {dete-'' 
nenturLa)  per  invisibilis  vias  extrahit  et  degerit;  sed  et  fabe  farine  et  mammel- ■ 
las  et  testicolis^  cataplasma  inposita  jubat,  et  maxime  si  cum  oleo  roseo  et 
sapa  et  vetella  ovarum  (et  sapa...  ovar.  om.  La)  inponatur.  Item  ad  flegmonis 
omnis  cerotum,  faba  farina  '<-ii,  cera  -rv,  oleo  roseo  d'Ü,  oleo  anetino  >cii,  ova-1 
rum  vetella  v;  confîcis  et  bütéris  (item...  huteris  om.  La). 

[Chapitre  ii,  t.  V,  p.  198.] 


Vïï.  Adnulricis  ehgendas  [Ad  notrices  elegandas  ha).  ;! 

Elegere  enim  oportrt  nutricem,  quae  sana  est  corpore  et  nullam  del.'iiclur  ÿl 
{deienentur  La)  passionem,  et  neque  satis  juvenem  neque  satis  senem  {sene  La),  ') 
sit  enim  annorum  xxxv  (xxv  La)  ;  habens  mammellas  {mammillas  La)  grandis,  et  : 
pectus,  et  capitella  mammarum  [mamellarum  La)  et  neque  clausas  neque  sursum  <; 
habens  [capitellas  La)  erectas.  Sit  autem  corpore  neque  pinguis  [pingnior  La)  ; 
muitum ,  neque  exilis  aetiam  ( exelimsitiam  La)  ;  major  sit  ejus  infans  et  puerum  • 
habens,  et  neque  nimis  sit  calida  [calidam  La)  neque  nimis  sicca,  neque  in  ea  i 
agri  inveniantur  [inveniantur  esse  La)  humoris.  Observit  [observât  La)  autem  . 
nutrix  a  cybis  [cibis  La)  siccis  muitum,  et  saisis,  et  agribus,  et  acidis,  et  styp-  ’ 
ticis,  et  amaris,  et  nimis  calidis,  et  ab  omni  cybo  [omnem  cibum  La),  qui  malus  > 
[mala  La)  habent  odoris  [odorem  La);  bonus  autem  odoris  que  condituras  acci-  \ 
piunt  aut  agrès  removeantur.  Oportit  autem  et  a  marito  suo  abstenere  [se  absti-  ‘i 
néant  La).  Laborit  autem  [laborem  enim  La)  manibus  cum  fuso,  et  in  bracbiis'  ; 
habens  infantem  deambulet;  portetur  autem  in  bracbiis  cum  fuerint  [faerit  ■ 
ergo  La)  mensibus  tribus  aut  quatuor. 


. . .  gescant  pro  titalo  ponit.  —  Icsticulis.  —  Ciup.  ii  :  Rien  à  relever. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  3-4. 


51 


[Chapitre  iii,  t.  V,  p.  199.] 

VIII.  Que  lactis  est  melior^  [De  elegendam  lactem  La). 

Elegetida  est  lactés  (om,  La);  melior  est  mediocriter  pinguis,  colore  et  odore 
(om-  La)  et  gustu  faona;  optima  igituf  est  quae  super  [45]  ungue  {snbpmge  La) 
majore  gutta  imposita  es.  [et  La)  inclinata  unguae,  adtendas  ut  neque  cito  neque 
tardius  decurrat  utilis  est;  nam  que  cicius  currit,  subtilior  [tenuior  La)  est, 
que  autem  tardius ,  pinguior.  Probatur  enim  lactés  et  hoc  modo  :  mittimus  igitur 
partes  octo  [et  hoc  ...  octo  om.  La)  in  vasu  vitreo  in  ipsa  mensura,  et  teris 
digitis  [cum  digito  La),  et  sic  cognuscis  si  caseus  plus  est  pinguior,  et  si  serus 
tenuior  [tenior  La),  et  si  serus  melior  est  quam  si  caseus  sit;  bona  est  si  equale 
mensura  sint  [gaod  si  serus  plus,  sic  bonam,  si  aequalem  mensuram  sit  La). 

[Chapitre  iv,  t.  V,  p.  200.] 

VIIII.  Lactis  emendacio,  quomodo  emendanda  est  lactis,  se  malafuerit. 

Lactis  que  mala  fuerit  emendari  oportit.  Quod  si  pinguis  fuerit,  per  (om.  La) 
vomitum  emendari  oportit;  utilis  [ntilius  La)  fît  vomitus  oxymelle  dato  [datum 
La)  sublata  flegma,  et  laboribus  plurimis  subtiliatur  [extenuatur  La)  lactés,  si 
ante  cyvus  (cifco  La)vel  postea  adpetantur  [adpotantur  La] ,  sed  si  .nute  cyb"s 
(cito  La)  utatur(po(afHr  La)  origanum,  (autLa)  hysopum,  («ntLa)  satureia,  et 
(aut  La)  tymum  in  apozyma;  utilis  sunt  [ad  edendum  La)  et  rafani  et  sardinas 
cum  oximelle  accepti;  si  autem  [quod  si  La)  fuerint  subtilior  lactis  [lactés  tenues 
La)  et  agrior,  labor  levior  est  inponendus;  nutrienda  est  igitur  nutrix  sorbicio- 
nibus  et  carnibus  porcinis,  et  sapa  dabis  bibere  et  vinum  dulcem,  Quod  si  lactés 
defîciat.  sorbicionibus"  utatur  et  cibetur  dieta  abundanti  [Imbundanti  La)  et 
vinum  bibat  dulcem  etfrecit'’  [fricet  La)  diligenter  pectus  manibus  suis  aut  certe 
alienis  [aliéné  La);  perfrecentur  etiam  simul  et  mammellas  [mamillas  Lu) ,  et 
ventosas  supra  dictis  [praedictis  La)  [45  b]  inponenda  sunt  locis.  Leviter  médica¬ 
menta  [media  monta  autem  La)  que  lactem  provocare  possunt  absque  cybis  non 
niinistrentur,  nçque  fréquenter  dare  conveniunt  [convénit  La);  resolvunt  enim 
[ergo  La)  carnis  et  desiccant  fortiter;  qualia  sunt  fenucoli  radicis  et  semen  cocti 
cumptysanas,  [gitler,  glaucio  La) ,  et  cytisi  [cittis  La)  folia  in  vino  nigro  aut  cum 
ptysanas,  gyttis,  glaucio,  et  annetu,  et  pastenacae  radicis  et  semen;  oportit 
autem  prius  calefacere  et  sic  dare  [radere  La).  Omne’m  [omnes  La)  ergo  [qui  La) 
pessimam  lactem  que  (om.  La)  babuerint,  id  est  aut  pinguem  aut  agram  aut 
male  olentem,  mulgat  se  prius  et  sic  det  sugere  infanti;  nam  [aut  La)  si  agria° 
tantum  sit  lactés,  numquam  jejuna  det  sugere  [suhiere  La);  quod  si  male  olit, 

Ciup.  III  :  "  Ad  clegandam  lactem.  —  Ciiap.  iv  :  *  sorbiliones.  —  ^  fricetur.  — '  acra. 


52  ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  5-6. 

utique  vinus  odoratus  et  cibus  suavis  emendare  possunt  {et  cibis  smvissimi  dare 
possunt  La). 

[Chapitre  v,  t.  V,  p.  202.] 

X.  De  hyfmiis  natTitara" -,  (jaomodo  infantem  oportit  ci%ri. 

Inprimis  postquam  (piwca "La)  lactem  suxerit  (swnpserit  La) ,  melus  {milii  La) 
ferendus  [offerendus  La)  est  bys  aut  ter  in  die;  aut  (ut  La)  satis  cum  autem  desi- 
derare  ceperit,  prestito  meilis  jubamine  (Javamen  praesteni  illis  La);  mox  cybis 
[cibus  La)  offeris  [ojferit  La)  non  ad  sacietatem.  Quod  si  amplius  acciperit  cybum 
[cïbo  La)  et  ex  eo  repletus  sit,  somno  (somnum  La)  multo  premmitur  [oppremitur 
La),  et  piger  eflicitur,  et  elevacior  [elevatio  La)  apparit  venter  [ventrem  La),  et 
orinam  aquosam  [acosamLà]  facit,  quibus  [cibos  La)  consideratis  nihii  dabis 
donec  digérât  cybis  (eiJiisLa).  Sufficiat  enim  infantem  in  annis  tribus  iactare, 
et  sic  ad  usum  cybi  transire. 

[Chapitre  VI,  t,  V,  p.  202.] 

XI.  Ad  exantematu.  injancinm"  (om.  La). 

[45  c^  Exanthemata,  quam  nos  scatebram  cutis  possumus  dicere,  scatebris 
[excatebram  La)  adque  pussuiis  [pnsteüus  La)  ex  humoribus  ad  superficiem  cutis 
erumpentibus  cum  ulceracione  [ulccracionem  La)  inlata;  oportit  cum  Manda 
mitigacione  [medicacioneni  La)  infantem  agere  [adÿerit  La.),  et  cum  pereruperint 
ulcéra ,  tune  est  curacio  adhibenda.  [n  primis  fumentacionibus  [fumentationis  La) 
calidis,  ubi  decoctasit  myrtaaut  ientiscus  autrosa,  et  sic  oleo  [oleumLa)  roseo 
(om.  La)  aut  scinino,  id  est  ientiscino,  ulcéra  perunguntur  [perunguantur  La); 
post  bec  cerotum  de  cerussa  [cirasa  La)'‘  factum  superponis,  aut  superspargis 
nitrum  [nitro  La)  moliiter  tritum;  non  enim  forciora  [fortiorum.  infantes  La)  sus- 
tenit  médicamenta.  Observit  [observet  La)  igitur  nutrix  et  cybetur  dulcioribus 
cybis,  et  infans  sic  lactetur,  ne  multum  repleatur  et  ulcéra  majora  fiant,  aut 
[ne  add.  La)  indigencia  [indigestia  La)  passus  exacervacione  facta  plus  [pus  La) 
erumpant.  Quod  si  infantem  ex  eadem  causam  aut  ex  alia  venter  prodefluat  [por- 
jluitLa),  me!  coctumad  edendum  dabis.  Prohibenda  est  aetiam  labacio  [laxatio 
La)  fumentandi  [fumentationis  La  )  aque  [algue  La)  gestaeio  '.  Adponenda  est  ventri 
[epati  add.  La)  epytbima,  quae  constringere  possit  [possint  La),  et  (om.  La) 
nutrix  cybis  stipticis  est  nulriénda  et  a  vino  et  a  lavacro  abstinenda  est.  Quod  si 
dificultatem  ventris  afifectu  [adfeclus  La)  egescionis  [egestionem  La)  obstaculo 
[obstaculum  La)  infans  fuerit  diutius  fatigatus  [fatigalur  La),  nutrix alenda  [exa- 

Ciup.  v  ;  *  De  infantis  nutritura  deesl.  —  Ciiap.  vi  :  *  infancium  deest.’ —  ’’  ccrosa.  — 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  6-8.  53 

lenda  La)  ^  est  cybis  et  pulmentis,  quibus  [qui  La)  alvi  solucio  reprematur.  Hoc 
etiam  novissime  clocendum  est,  quod  infantes  quamdiu  iacte  [lactés  La)  nutriun- 
tur,  nutrix  [nutrico  La)  '  cum  (om.  La)  cybi  ministrandi  sunt,  qui  ad  [quia  La) 
[45  d]  passionem  uniuscujusqiie  infantis  [ad  passioneni  ejus  add.  La)  proCcere 
pos.sit.  Ad  constriccionem  vero  ventris,  si  terebentina  quantum  cicyris  [ciceris  La) 
magnitudo  est  accipiant,  satis  jubat.  Quod  si  profluat  venter,  milleus  (mcZ  La) 
maxime  dandus  est  in  cybo. 

[ChAPITOE  VII,  t.  V,  p.  2o3.] 

XII.  Ad  tussem  infantum  et  coriza. 

Quod  si  tussicula  infantis  exagitat,  oportit  infantem  aqua  calida  fomentari; 
tune  nutrix  super  jenua*  -[jenaam  La)  sua  (xuom  La)  possitum,  demersu  (^i- 
misso  La)  capife,  digito  [minore  La)  in  ore  (om.  La)  misso  [mittere  La),  linguam 
micius  pressam  [premere  La) ,  excidit  (om.  La)'"  vomicam  (ut  vomat  La)  ;  vomit 
enim  flegma  multa  et  liberatur  [evacuatum  ventrem  dejleqma  colerem  tussem  La). 

Item  Suranus  auctor  infantibus  tuscientibus  nocleis  [nocli  La)  pinneis  [pinio 
La)  et  amigdalis  usque  ad  nidorem  levi  pruni  tostatis  [livi  pronatar  datas  La), 
et  lini  semene  [semen  La),  ac  suco  glyrici  [liclirize  La) ,  et  tragagantum  cum 
melîe  confectum  vellut  electuarium  [electarium  La)  usus  est.  Item  aiiut  elec- 
turium  :  nuclu  pinium  frictum  Zxvi,  me!  emina  [ex  nocli  pininm frktum  LXVI, 
mel  emina  una  La).  Item  aiiut  :  tragaganta  Zyii  [Z.rni  La) ,  uva  passa  semine  Ziiii , 
mel  quod  sufficit,  infundis  tragaganta  in  aqua,  (et  sic  add.  La)  miscis  et  uteris. 
Item  aiiut:  cypiru  ^  i,  yreus  ii,  api  [appii  La)  semen  r  iil;  teris  cumnardino 
[nardmum  La)  oleo  [oleum  La)  mixtum,  et  superponls  cerebro  [infantum  La). 
Item  :  epythema'  butero  (  hntyrum  ad  infantes  tussientilus  La)  -r  i,  adype  [adapes 
La)  ansermum  -r  i  [Ziin  La),  salicis  folia  tenera  i,  sinfitu  -r  i  (om.  La), 
ceraalba  -r  ili(/mLa)^  erei  pulvis  f  i  [oleo  milino  f  ii,  oleum  jrinum  La); 
confîcis  et  uteris, 

[Chapitre  viii,  t.  V,  p.  2o4.] 

XIII.  De  eodaxismonnon'  [adaxismum  La). 

Odaxismonnon  [adaxismum  La)  Greci  (om.  La),  latine  proritus  sive  mordi- 
cacio  [46]  dicitur.  Proriente  igitur  infantum  corpus  hutilis  est  fumentacio  [famen- 
tacior  La)  ferbencior  (om.  La) ,  quam  Greci  pyriasin  vocant,  et  unccio  moderata 
parvo  frusto  [frustru  La)  cre  [scire  La)  oleo  (om.  La)  resolutam,  quo  grassius 
“at  et  diu  inmoritur  (et  moritiir  La)  corporibus. 


''  alenda  est. 
oleum  melinu 


nutricum.  —  Chap.  vu  ;  ‘  genua.  —  ^  e: 
oleo  yrinu.  —  Ciiap.  viii  :  *  ad  odaxismon. 


54 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  8-9. 
Xllir.  De  timoré'"  in  fancibus  infantes. 


Ad  tumorem  faucium  iiifantibus  utimur  mBÎsam,  instellantes  in  ore  (ipsortin 
La)  et  (om.  La)  ptysanae  sucus,  aforis  cum  ianas  invoivimus. 

XV.  De’’  rogmon. 

De  fragoso  [fracuso  La)  rugitum  faucium ,  quod  Greci  rogmon  appeiïant,  ex 
fluoré  vei  congescione  [cumgestionem  La)  flegmates  venientem  et  rugitum  dantes, 
in  faucibus  infantum  ex  humoris  tenaces  [sthomaci  La)  consistentes ,  hoc  [ki  guo 
La)  modo  succurrendum  est._  Convenit  ergo  aqua  muisa  bumorum  crassitudinem 
(gravitudinem  La)  tenuare  disteliacione  frequentu;  quod  si  forte  inflans  {infans 
La)  iluentem  bumorem  ü'ansvoraverit ,  quod  necdum  dispu eri  valiat,  erit  ejus 
üngua  nostro  digito  depremeiida,  ut  commoto  vomito  facile  transvorata  reiciant, 

[Chapitre  ix,  t.  V,  p.  20/1.] 

XVI.  Ad  dentes  nascentes'"  (iifantum  add.'Lu), 

Infantibus  denlibus  ut  (beiw  La)  nascaentur  septimo  mense  contingit  (continge 
lia)  ;  tune  ergo  si  intumiscant  gingivae  et  (aat  La)  maxelle,  ita  ut  alicociens*’  aetiam 
(ttt  La)  spasmi  [spalmi  La)  supervenient  [superveniat  La)  et  interiant  [interea  La), 
tune  {ergo  add.  La)  oportit  nihil  dari  infantebus  masticandum  nisi  digitum  olFerre 
{digito  offerens  La)  fréquenter,  post  fumentacionem  vero  gyngivas  frecare  et  ma- 
kxareadypi  {adipe  La)  gaffinacio  aut  cerebrum  {de  cerehro  La)  leporis. Dentibus 
quippe  exeuntibus  lana  molli  munda  vellare  eollum**,  cervices  et  eapud,  vel 
maxellas  infusas  (om.  La)  oleo  dulci  et  ealido  {sit  add.  La)  et  in  naribus  [46  b] 
est  stellandus  {olens  instillatas  La).  Puer  autem  cybandus  est  cybis  mollioribus  et 
fomentis  calidis  uti  débit,  et  si  fluxum  ventris  habet  constringendus  {constrin- 
gendum  La)  est  epythematibus”,  maxime  cyminu  sparsolae  {sparsus  lane  La), 
aut  annesu  {anisum  La )^  aut  apii  semen;, optimum  tamen  est  semen  rose  simul 
myseere,  et  calidum  est  adponendum.  Si  autem  constrietus  {constrictio  La)  sit 
venter,  inritandus  {ritandus  La)  estbalanis  ex  melle  coeto  factus,  aut  ealamentis 
tritae  cum  me!  unguendus  est  anus.  Quod  si  spasmus  {ei  add.  La)  fuerit  natus, 
optimum  adjutorium  est  infantibus  hyliotropyum  {hyliotropio  La)  coctum  {cocto 
La)  in  aqua,  et  ex  ipsa  fumentetur  aqua  (om.  La).  Jubat  autem  {eam  add.  La) 
si  oleo  erino  {yrino  La)  aut  cyprino  aut  certe  scinio  {Sicionium  La)  ealido  perun- 

Chap.  INTERCAI.  :  ‘  facta  addit.  —  ad.  —  Chap.  ix  :  *  infantibus  addit.  —  ^  aliquo- 
tions.  —  “  epitematibus.  —  ^  anissu. 

*  Les  deux  chapitres  suivants  ne  se  retrouvent  pas  dans  le  texte  grec. 

'**  Ici  le  manuscrit  de  Laon  porte  au  haut  do  la  page  ces  mots  :  Item  Soranus  auctor. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  g-iS.  55 

uantur  loca  spasmo  [spasmus  La)  laborancia.  Ex  junctis  {exewites  La)  autem 
hero  La)  dentis  infantibus,  dum  prurent  {prurit  La)  gyngivas ,  mordent  digitus 
suus  et  vulnerant  [vulnera  La);  quibus  oportit  iry  [yrei  La)  radicem  siccam 
font  La)  in  ore  tenere,  quam  masticit,  (et  add.  La)  quod  vulneraverit  masli- 
candum  gyngivas  (  mast. . .  gyngivas  om.  La) ,  butyrum  cum  mei  inimguntur  (  inun- 
uantnr  La).  Proritum  autem  gingyvarum  caro  sardine  insakte  absque  oleojubat 
{juvare  consuevit  La). 

[Chapithex,  t.  V,  p.  206.] 

[XVII.]  De  aptas  infantum  (om.  Ab). 

üstio  (  usli  vigeiar  La  )  cum  fuerit  infantibus  in  ore  generata ,  quod  Grecy  aptas 
vocant,  que  fit  subalbita,  ex  flegmatae  fit  {generatur,  quae  La)  vero  subrubea  ex 
coieribus  [coleris  La)  rubeis;  fit  etiam  (eniin  et  La)  subnigra  ex  coleribus  nigris, 
{gvuxe  add.  La)  omnibus  deterior  est  (en  add.  La)  que  subnigra  fuerit  [habuerit 
La)  scara  et  poenae  mortaies  [est  add.  La).  Jubantur  [46  c]  enim  si  yreus  cum  mel 
tritus  adhibeatur  aut  pulvis  ex  ipso  insuffletur  [in  ip^is scaris  add.  La).  Rosae  vero 
[quoqae  La)  folia  sicca  (om.  La)  et  trita,  et  flos  rosae,  et  crocus,  et  modicum 
myrra ,  et  galla ,  et  libanus ,  et  mannis  simul  omnia  myxta  et  per  se  ipsa  (  ipsis  La) 
singula  adbibeta  cum  mel  (et  add.  La)  inlita  sanant;  nam  et  ipsa  ulcéra  de  sucum 
mala  granate  dulcis  aut  mulsa  elavare  oportit. 

[Chapitre  xi,  t.  V,  p.  207.] 

XVIII.  Ad  intertriginis  {in  coxis  infantibus  factas  La). 

Ad  coxam  infantum  intertrigines;  inter  coxis  vel  in  {inter  La)  testicolis  de  orina 
(orinam  La)  infantum  factas  intertrigines  myrtae  folia  siccae  pulvis  supersparsus 
sanat,  similiter  et  cyperus  et  rosae  pulvis. 

[Chapitre  xii,  t.  V,  p.  207.] 

XVIIII.  Ad  auris  humidas  {infantum  add.  La). 

Si  auris  infantibus  fondant  liquorem  {humorem  La),  desiccat  lana  adposita, 
neenon  et  styptiria  vino  mulso  temperata,  et  in  aure  instellatur,  aut  crocus  cum 
vino  tritus  {et  in  aure  missus  La). 

[Chapitre  xiii,  t.  V,  p.  207.] 

XX.  Ad  infammacione  cerebrD  {quod  Greci  siriasin  vocant  La). 

De  flegmone  cerebri ,  quod  Greci  syriasin  vocant.  Syriasis  dlcitur  ferbor  {febrae 

Chap.  x-xii.  Bien  à  relever.  —  Chap.  xiii  :  ’  Ad . cerebri  deest. 


56 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  i3-i5. 


La)  aut  tumor  cerebri  et  (m  La)  menengae;  quos  sequitur  {fit  in  La)  anterioris 
patris  [parlcm  La)'’  cappitis,  quod  Greci  bregmaYocmt  [sequitur  aulem  eos  La), 
oculorum  cavitas  cum  pallore  corporis  et  siccitate  adtestante  fastidio.  Curantur 
autem  si  [sic  La)  :  ovi  vetellus  cum  oico  roseo  super  bregma  inpositus  in  modum 
tegmati  et  fréquenter  mutatus  sanat. 

[Chapitre  xiv,  t.  V,  p.  208.] 

XXI.  Scacio  injantum°  (om.  La);  de  dieta  infantibns  [injantum  La)  et  criscentibns 
usque  ad  etatem  juventutis. 

Puerus  igitur  jam  [46  d]  ablactatus  in  requie  sunthabendi,  et  inbyiaritate 
[a  claritate  La)  exercendi  sunt;  cybi  vero  offerendi  sunt  levis  et  degestibills 
usque  ad  septimum  annum;  deinde  puerus  [pueras  La)  vel  puellas  in  scola  ma- 
gistro  tradendi  sunt.  Qui  magister  mitis  et  [metisin  La)  amicicyae  gracie  [gratia 
La)  blandus  similiter  et  anima  equior  [qui  ora  La)  ad  bonam  mentis  et  corporis 
nutriendam  vitam  exerceat  [exerciat  La).  Infantes  duodecimo  vero  anno  ad  gra- 
maticus  oportit  tradere  et  [ad  add.  La)  geumetricas;  corpus  aetiam  exercitacio- 
nibus  [exercit.  diversis  La)  est  agitandus.  A  quarto  vero  decimo  anno  usque  [ad 
add.  La)  très ebdomadaes  expedit,  ut  discant  studere  pylosophyam  [fg'losofiam La)’’ 
et  exercere  amplius  adsumere  studium  corporis,  ut  et  animâe  et  corporis  laboris 
(om.  La)  impetus  adsuescat  cum  vini  [cum  vini  om.  La)  jubamine.  Cum  ergo 
circa  xx  fuerint  annum ,  vinum  vel  exercidia  aut  dietam  perfectam  utantur  in 
omnibus  cum  animae  et  corporis  mobilitate;  propteria  exercitacionis  aut  pallestra 
omnes  uti  debent ,  maxime  autem,  hii  qui  consuite  '  sunt.  Cybus  vero  sufficiens 
sit  et  [eos  add.  La)  qui  beno  nutrire  possent  [passant  hdi).  Déclinante  autem  jam 
aetate,  et  cibi  et  exercitacionis  et  opéra  paulatim  removendum  [semàvenda  ha) 
est,  quia  babetudo  vel  natura  corporis  incipit  frigiscere. 


[Chapitre  xv*,  t.  V,  p.  209.] 

XXX.  [49  c]  De  replecione  qui  per"  [116  v"]  XXII.  De  laboribas  qui  in 
excitacione  fit.  geinnasiis  exercitantur. 

.  .  ,  .  .  T, 

Exercitacio^plurimum  trahiet'’  per  L’Icodis  labor  dicitur  qui  ex  plenitu- 

partes.  —  Chap.  xiv  :  "  scacio  infantum  deesf.  —  ^  pliilosopLiam.  —  "  conslituti.  — 
Chap.  XV  :  ’  replectione  quae  cxcitatione.  —  ^  trahit. 

*  Le  chapitre  xv  porte  dans  Ab  le  n°  xxx  ;  nous  le  donnons  à  la  fois  d’après  La  et  d’après 
Ab ,  à  cause  de  nombreuses  différences  dans  le  texte.  Dans  le  manuscrit  de  Paris  le  texte 
du  chapitre  xv  est  remplacé  par  dix  chapitres ,  qui  portent  les  numéros  xxn  à  xxix  ,  plus 
un  chapitre  sans  numéro,  et  qui  sont  la  traduction  des  chapitres  ii  (2'  moitié),  ni,  iv, 
v,  vu,  vin,  IX  et  x  (i"  moitié)  du  livre  I  des  Euporistes;  Saint-Gall  présente  les  mêmes 
particularités.  Nous  publierons  ces  chapitres  avec  les  fragments  des  traductions  latines  de 
cet  ouvrage. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  i5. 


âfversa  corporls  membra  cyborum  li- 
quores,  ex  quibus  omnis  caro  nulrire 
probatur.  Très  enim  sunt  degesciones 
in  corpore  :  prima  in  ventre ,  secunda  in 
epate,  tercia  vero  per  omnis  venas  dis- 
currens  singula  nutriuntur  membra. 
In  exercitacione  nam  qui  constitutis 
hec  très  degesciones,  dum  adhuc  se 
crudus  trabatur  in  membris  humor, 
plurimae  passiones  surgere  videntur. 
Ex  quibus  una  est  qui'  a  Grecis  elcodes 
appellantur,  id  est  trabentem  plenitu- 
dinem  humorum  tenues  etagris^  abun- 
danciam.  Aiia  vero  passio  que  a  Grecis 
thonodis  vocatur',  in  qua  passione  tenti 
videntur  corporis  membra ,  in  qua  ple- 
nitudinem^  superflui  bumores  abun- 
dancia  nuiia  est,  qua  opéré  precio  effu- 
sui  digestae  materiae  per  membra  fit 
ordinate,  et  ideo  passio  in  muscuiis  et 
nervis  tantum  dctenetur  per  quos  dis- 
tenduntur  membra.  Tercia  vero  passio 
estquam  Giecy  Jlegmonodcs  appeiiant, 
in  qua  rumpi  vel  frangi  diversa  videntur 
membra  per  inflammacione  membro- 
rum  videntur  sentire.  Haec  ergo  tune 
constringere  *  solit,  quando  calefacti  per 
Ia[49  d]borB  nimio  musculi  trabunt  in 
SC  superflui  humoris  abundanciain.  Est 
autem  et  quarta  passio,  que  nascitur 
quando  musculi  et  nimio  labore  fuerint 
dessicati,  in  qua  re  adtractus  et  siccus 
et  opressus  apparit  corpus,  et  mem- 
brorum  motus  fit  pigrior.  Curantur  vero 
hoc  modo.  Cum  autem  elcodes  passio 
fuerit  generata,  cum  igitur  facta  fuerit 
ventris  egescio,  friccionem  uti  oportit 
tocius  corporis  ienem  et  moHem  cum 
oleo  abundanti,  nihil  in  se  babentem 


dinem  fit  ex  superfluitatibus  tenuibus 
et  simul  acribus  humoribus.  Thonodis 
autem  dicitur  ex  hoc,  quod  tenendi  vi¬ 
dentur  membra  ipsius,  in  quo  super- 
fluit  hoc  humorum;  nuHa  est,  quia  et 
opéré  praetium  laborantem  corpore 
muscoli  et  nervi  tendi  videtur,  et  hoc 
quibusdam  locis  velut  tendi  videntur, 
et  utique  nondum  tenduntur.  Flegmo- 
ilodis  autem  hoc  est  cum  inflammatio- 
nem ,  in  quem  sicut  lesion'es  vel  con- 
fractiones  inflammantibus  sentiuntur 
per  loca  membrorum,  tune  quando  hoc 
sentiunt,  contingere  soient  quando  ca- 
lefacit  nimis  ex  labore  musculi  traxere 
in  se  circumdaret  superfluitatibus  bu- 
morum  [117]-  Est  autem  et  alia  passio 
quarta,  cujus  quidem  genesis  in  eo 
quod  desiccantur  per  labore  plusquam 
conpetit,  ita  ut  exsiccato  et  adtracto  et 
expressum  esse  videatur  corpus,  et  ad 
movendum  pegrior  fit  corpore.  Sanan- 
tur  autem  elcodis  labor,  habens  in 
acoctionem  superfluitatibus,  per  fric- 
tiones  multas  et  lenes  vel  mollis  cum 
oleo  multum  nulla  in  se  habens  stip- 
tica.  Alter  autem  labor  qui  dicitur  tho¬ 
nodis  ipsam  contemplationem  autem 
adjutorium  erit,  agendus  per  frictio- 
nem  ;  adjutorium  enim  habeat  ex  his 
quae  relaxat.  Laxatur  autem  quod  ten- 
sum  est  frictionem  modicam  simul  et 
Ienem  cum  oleo  dulcem.  Si  autem  sit 
istas,  requiescat  quidem  omnino  et 
pauset  et  lavit  balneis  temperatis  et  fri- 
çare  b  en  e  in  calida  aqua  solii ,  ut  bis 
et  tertio  lavit,  et  plus  juvat  passionem. 
Tertia  autem  passio  tribus  modis  habet 
adjutoria,  et  très  sunt  ejus  contempla- 


plcniludo.  —  ‘  contingere. 


58  ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  i5-ï6. 

stypticum.  nia  autem ,  que  t/ionoJei  ap-  tionis,  evacuationem  superfluitatis,  et 
peliatur,  contemplacione  facta  ea  que  requiem  propter  tentionem,  et  infrig. 
tensa  sunt  membra ,  friccione  sanantur,  dationem  ardoris  ;  oleo  ergo  muitutn 
ex  is  que  valeant  relaxare  distentus  tepidum,  etadhuc  strictiomaïacotata  et 

musculus;  iaxanturautem  friccione  iene  in  aquis  temperatis  solii  strictio  prolixa 

et  modica  cum  oieo  dulci  adhibeta.  sit  taiis;  boc  modo  sanabis,- et  requies 

Quod  si  in  estate  bec  passio  fuerit  gene-  multa  et  maxime  fréquenter.  Quarta 

rata ,  requies  est  adhibenda  et  iabacio  autem  passio  :  oportet  mox  in  prima  die 

calidi  balnei  et  frecacio  in  soiio ,  hoc  est  nihii  mutare ,  si  in  consuetudinem  per- 

in  aqua  caiida  diu  adhibeta,  ita  ut  bys  maneat,  nisi  tantummodo  aquam  cali- 

ettercio  sic  eos  facias  labare,  et  cum  dam  qui  coilegere  paulatim;  socidam 

hoc  fecerit  melius  jubatur.  Tercia  vero  (corr.  secandam)  autem  vecem  a  cura- 

passio  tribus  modis  curatur  :  prius  eva-  tiones  gemnasiu,  ducendus  enim  est  in 

cuetur  superflui  humores  habundanter  ;  balneum  et  piscinam  utatur,  mox  autem 

secunda  vero  requies  est  adhibenda  omnes  cecoptomini  opus  habet  cejus. 

tensione  pacientibus  membris;  tercia 

autem  infrigidanda  sunt  ioca  que  sunt 

inflammata  vel  ignita  multo  oleo  te- 

pido,  sed  et  in  solio  aut  in  caiida  tem- 

perata  friccione  lene  fieri  oportit.  Quod 

si  prolongata  egritudine  multo  tempore 

ex  bac  passione  fuerit  occupatus,  cu- 

randus  est  requie- multa  et  maxime 

friccione  multa.  Quartam  vero  passio- 

nem  cum  incurrerit'*,  opor[5o]tit  in 

prima  die  nihil  mutare ,  sed  sccundiim 

consuetudinem  permanens  exercere, 

nisi  tantum  calidiorem  aquam  adducere 

paolalim;  secunda  autem  die  curetur 

exercidio,  deinde  balneum  utatur  et  in 

piscina  discendat;  mox  autem  ab  inicio 

qui  bas  passionis  paciuntur  oportit  cy- 

bare. 

[Chapitre  xvi,  t.  V,  p.  21 1.] 

XXXI.  De  corporis  consirictionem  vel  XXIII.  De  siioseas  qaando  de  cotis 
ispissitudinem  facto  cotis,  coiistrictionem. 

Si  enim  constriccio  cutis,  quam  Quando  autem  stegrosis  fit,  id  est 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  16-17.  59 


Grecy  appellant,  qui  consti- 

cutis  densitatem  efficitur;  que 
hoc  modo  cognuscitur  ;  paiiore  enim 
fedantur  corpore,  et  alibi  efficitur"  in- 
durata  et  condensata  cute,  nec  m  exer- 
ritacione  calcficiimtur.  Curantur  igitur 
sic  :  caiefaciendi  sunt  forcioribus  exer- 
citacionibus  adhibetis  necnon  et  caii- 
dioribus,  lavacriadhibendus  est  usus, 
nuHam  in  pyscinam  faciens  mora,  sed 
nec  aqua  in  pyscina  multum  frigida; 
vestinicntis  igitur  utantur  grossis  quibus 
frigus  valeant  vitare.  Interdum  aetiam 
unguendus  est  oleo ,  qui  membra  caie- 
faciat^  quaie  est  dulcem  et  subtile  vir- 
tutem  habentem.  Constipacionis  vero 
cutys  benc  curât  oleus  anetbynus,  ma¬ 
xime  de  viride  anethy'  confectus,  sed 
et  publinus  oleos  operatur  simiiltcr. 

[Chapithk  xvii 

XXXII.  De  ispontaneos  lahores'. 

Ex  acridine  cacocymiae  et  humorum 
abundancia  passio ,  que  a  Grecys  elco- 
des^  vocatur  exurgit.  [5o  b]  Quod  si  mo- 
dica  omnino  est  cacocymiae ,  ad  curam 
exercitacio  nec  mocio°,  ut  supra  dictum 
est ,  sufficére  potcst.  Nam  si  major  fuerit 
cacocymia  et  in  profunditatem  causa 
constiterit ,  jam  tune  non  exercitacio  nec 
mocio  aliqua  corporis  est  adbibenda, 
sed  requies  cum  somno  absque  cyborum 
accessione  est  contenendus  tota  die  ;  ad 
vesperum  vero  perunctus  multo  oleo  in 
caleda  labandus  est  balnco;  post  bal- 
neum  vero  cybus  eucymus  et  sorbiles 
modice  mynistrandi  sunt ,  vinum  açtiaro 

Chap.  XVI  :  •  albi  effvcli. —  ^  califaciunt, 
—  ^  hilcodes.  —  “  nec  mocio  deesU 


constrictio  cotis ,  quam  quidem  ex  con- 
stipationem  corporis  aut  ex  conspissatio- 
nem  viarum;  ad  hoc  cognoscendi  si 
sunt,  quia  subpallidi  sunt  et  albo  cor- 
pore  et  condensata  cute,  et  quando  in 
gemnasiis  est  defilis  concaliscit.  Sanan- 
tur  autem  haec  passio ,  si  calefactus  bis 
fortiter  in  gemnasiis,  utendum  est  et 
balneum  calidissimum ,  et  in  piscîna 
non  diu  stetit,  neque  ipsa  quod  satis 
aqua  sit  frigida;  vistiatur  enim  magis, 
peruncto  aliquo  qui  mediocriter  calefa- 
ciat  oleo  dulce  et  leptomarii.  Conspis- 
sata  autem  cute  et  porus  clauses  ha- 
bundantus  sanatur,  si  anetblno  oleo  et 
maxime  de  viride  aneto  facto;  anethino 
oleo  et  yrino  oleo  bene  juvant. 


,t.V.p.212.] 

[117  v°]  XXIIII.  De  potaneus  laboris. 

Ex  cacocymias  superfluitatem  agridi- 
nis,  fit  elcodis  labor.  Si  ergo  ex  modico 
somno  fit  elcodis,  cacocymia  fit ,  gemna- 
sion  uti  sufficit  quia  curauonem  fit.  Si 
autem  nimius  et  in  alto  enim  est,  non 
jam  talem  neque  per  gemnasion  duca- 
mus,  neque  per  aquam  evacuationem 
sit;  quiescere  et  dormire  juhemus  dor- 
mire ,  j  ejunum  observans  tota  die  usque 
saera;  ad  vespero  ungüimus  pinguius, 
et'  lavlt  temperato  calido  balneo.  Gibus 
eucymus  et  in  sorbitiones  damus;  non 
modice  prohibeamus  autem  eos  neque 
vinum  bibere,  quia  digerit  mesodiges- 
tus  humores,  sicut  aliud  nibii  melius 

_ '  aneta. —  Chap.  xvii  :  '  adhibetus  addit 


60  ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  17. 

Aa  La 


non  prohibentes  ;  vinum  enim  degerit 
eos  humoris  que  non  fuerint  perdigesti 
ex  bis  enim  anputatam  passionem ,  ad 
consuetudinem  revocandus  est  bomo. 
Quod  si  adbuc  aba  die  maniat  passio , 
excogitanda  est  *  forciora  adjutoria  ;  nam 
si  ejus  vii-tus  fortis  est,  fleubotomandus 
est  aut  certe  catartico  purgandus  est. 
Unde  utrumque  erit  considerandum  ; 
nam  si  infirmior  est  is,  que'  patitur, 
fleubotbomum  tantum  erit  adbiben- 
dum ,  et  mediocriter  purgare  ;  quod  si 
crudi  in  eo  bumoris  piurimi  abunda- 
verinl,  neque  fleubotomum,  neque  ca- 
tarticum,  neque  exercitacionem ,  neque 
uHa  omnino  modo  neque  balneus  est 
adbibendus,  sed  conteneantur  in  re- 
quie  omnino ,  edentur  cybi  et  pocionis 
vei  médicamenta ,  que  subtiiient  et 
incident  bumoris  sine  aiiqua  manifesta 
calefaccione.  Dabis  aetiam  eis  in  tysanas 
oxymeiie  mixtum,  interdum  propinabis 
et  mulsam.  Quod  si  eis  ypocondria  erit, 
id  est  précordia  ievata  in  tumore  infle- 
tur,  et  si  quodcumque  [5o  c]  acceperent 
facile  inflacionem  paciantur,  melius  est 
si  in  cybo  piper  accipiant;  optimum  est 
aetiam  et  si  diaspolitem  accipiant  me- 
dicamen,  sed  et  dea  trion  pepereon  ac- 
ceptum  jubantur;  butilissimus  est  et 
oximellis  datas.  Pocio  autem  eis  sit 
apomeii,  et  maxime  cum  acidi  erit, 
sed  et  vinum  subacidum  modice  datas 
jubat;  cybi  vero  dandi  sunt,  qui  exté¬ 
nuent  bumoris  absque  aliquo  calore, 
quia  alia‘'  sunt  capparis  cum  oxymeiie 
aut  cum  aceto  et  oleo  data.  Quod  si  et 
passio,  que  tonodis  dicitur  plenitudinem 
locis  ostendit  per  quam  tentundur  ea 


ut  vmus.  Si  igitur  ex  bis  praedictis  con- 
ponitur  baec  adcidentia,  ad  consueta 
secundum  rationem  se  vertatur.  Si  au¬ 
tem  in  sequentibus  adbuc  permanet 
causa,  deliberandum  enim  est  ut  adbi- 
beant  adjutoria  fortia.  Cum  igitur  op- 
tise  est  virtutem  una  et  duobus  fiant 
seu  lleothomia  sive  cathartico  oporteat 
et  duobus ,  considerandum  est  ;  si  inbe- 
cillior  est  fleutomandus  non  est,  porte- 
tur  autem  mediocriter.  Si  autem  crudi 
bumores  quam  plurime  nlmis  sint  ex- 
sistentis,  neque  fleotomum,  neque  ca- 
tbarticum,  neque  gemnasion  sit,  neque 
penitus  move  neque  balneo  sit.  Si  su- 
dentur  in  omnes  quietadines .  et  duris 
cibis,  et  potus,  et  médicamenta  quae 
exténuant  et  incidunt  absque  calefac- 
tionem  manifesta.  Dieta  autem  sit  : 
oxymeiie  modice  in  ptisanas  datar,  in¬ 
terdum  autem  in  mulsa  dabis.  In  qui- 
busdam  autem  et  ypocondria  eis  in- 
tumiscit,  et  inflatur,  et  facillus  quos- 
cumque  accipiunt  inflatur.  Melius  est 
ergo  dare  eis  cui  cibo  piper;  utilius 
est  autem  diaspoleticum  utere  medica- 
men  et  dia  trion  pepereon  simplicem  ; 
et  oxymeiie  utilissimus  est  eis.  In  poto 
autem  utatur  apomeliti  et  maxime 
quando  accidam  vinus  leviter  et  cibus 
qui  exténuant  sine  calefactionem,  qua- 
lia  sunt  capparis ,  aut  cum  oxymellis  aut 
cum  oxyleo  accipiant.  Tbonodis  autem 
labor  quando  sine  gemnasion  consistit 
plenitudine  ostenditur  steria,  id  est 
quae  sunt  in  corpore  llrmiora.  Certum 
autem  est  quando  ex  sanguinem  reple- 
tus  optimum  est,  ut  fleotometur  aut 
dierisis  dentur  per  tibias.  Si  autem  fleg- 


podigesti.  ■ —  ‘ 


qui.  —  ®  fleotomum.  —  "  qualia. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  17-18.  fO 


que  sunt  firmiora  in  corporc,  quas 
Grecy  sterea  vocant,  manifestum  est  au- 
tem  quia  sanguis  incysa  vena  est  aufe- 
rendus.  aut  tybias  scarefaccione  facta 
educendus  est.  Quod  si  occisaagentibus 
flegmonodis  passio  fuerit  generata,  vel 
ex  pontaneis‘  vel  subetaneis  contingere 
laboribus,  bec  nec  duo  vel  très  sustenit 
jies;  sed  mox  gravatus  febribus  nimis 
occupatur,  si  non  aliquis  antecipit  aut 
preveniat  causam,  autequara  accen- 
datur  sanguis'.  Nam  in  prima  evacua- 
cione  usque  ad  angustia  est  auferendus, 
secunda  vero  non  est  expectanda  an¬ 
gustia.  Qui  sic  enim  fuerint  lleuboto- 
mali,  ad  bonam  spem  salutis  perveniunt 
vite  prions. 

[Chapitre  xvii 


monodis  fuerit  vel  aterisis  labor,  neque 
horas  modicas  sive  duo  aut  très  dies 
potest  fierit  tardas..  Si  mox  et  febres  ac- 
cedit  nimia,  quae  si  non  antecepitur, 
incenditur  sanguis.  Optimum  est  ergo , 
si  possibile  est,  autferri  bis  in  die  san- 
guinem;  inprimis  evacuatur  [118]  us¬ 
que  ad  angustias ,  [secunda]  vero  vicem 
neque  angustia  temer  convenit,netolla- 
tur  sanguis.  Soient  enim  si  cor  stitutum 
factum  bonum  ut  sanetur  habent  opus. 


[,t.  V.p.2i5.] 


XXXIII.  De  dieta  senum. 

Senes  igitur  sunt  sicci  et  frigidi. 
Emendacio  eorum  vel  reievacio*  est 
calefaccio  et  humectacio;  qualia  sunt 
lavacra  calida  de  dulcis  elfectas  aquas, 
et  vini  pocio ,  et  cybi  liumidi  et  calidi  ; 
utantur  aetiam  friccione  [5od]  absquela- 
bore.  Dandi  sunt  enim  cybi  inbicillioris 
ter  in  die;  accipiant  autem  ora  tercia 
panem  in  melle  Atico  infusum ,  deinde 
ora  septima  friccione  utatur  et  exercia- 
tur  convementibus  cxercicus  senum, 
etpostquam  laberent,  accipiant  cybus 
qui  ventrem  deducant;  post  bec  adsu- 
mant  pyscis  vel  pullus  aut  gallinas.  In 
cena  vero  eucymutatus  accipiant  cybus 
vel  eos  qui  non  facile  corrumpuntur,  et 
maxime  tune  quando  senibus  aliqua 


XXV.  Dieta  senum. 

Senes  est  siccus  et  frigidus ,  et  emen- 
datio  enim  eorum  est  calefactio  et  bu- 
mectatio;  sit  igitur  per  balnearum 
usum  ea  aqua  dulci  facta ,  ut  nec  potio 
nec  cibus  infundat  simul  et  calefaciat  ; 
oportet  autem  et  strictionem  atque  la- 
bore.  Cibis  autem  accipiant  qui  sunt 
inbecilliores ,  fortior  autem  in  bora  ter- 
tia  panem  infusum  cum  mel  Attico ,  et 
post  baec  bora  septima  defrecatis  et 
exercitatis  quae  conveniunt  et  exercita- 
tionem  senum  et  lavatis  offerendi  sunt 
cibi  :  inprimis  ergo  quae  secundum  re- 
deat  ventrem ,  deinde  oportet  pisces  aut 
pullos  vel  gallina.  Post  baec  in  caena 
eum  commutatus  cibus  et  quae  difficile 
conrumpuntur.  Non  prohibebo  autem 


‘  sponels.  —  '  in  qua  re  bene  fit  ut  in  die 
Chap.  xviii  :  ■  revelatio. 


bis  auferatur  sanguis  addit.  — 


62  ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  i8-iq. 

Ab  _  La 

suspicio  senum  nascetur,  ut  lapides  in  neque  his  qui  conficiuntur  uti ,  et 
renibus  generentur,  aut  certe  e  potagra  maxime  quando  suspectio  aliqua  se- 
vexantur,  bec  inter  quibus  sunt  con-  num  est  in  renum  lapides  générâtes  aut 

diende  aut  in  apozyma  potui  danda,  pudacicus  esse,  ut  admisceatur  ei  pe^ 
quale  est  petroselinum  vei  huic  similia.  trosilinus.  Sin  menus  flegma  ex  ipso 

Si  autem  flegma  in  ventre  generata  ventre  generata  est,  necesse  est  ut  ele- 

consistat ,  elegenda  sunt  ea  qui  incidere  gamus  quâe  ei  mixturare  oportit ,  citius 
et  amputare  possent.  Mutare  autem  ea  his  qui  humectant  cibis.  Dabis  autem 
oportit  cycius,  et  dare  eos  qui  infun-  eis  et  maturas  ficos  ante  aliquos  cibos 
dant  cybus;  fiçi  autem  mutari  ante  et  in  bieme  cancas.  Nulia  s'mtomata 
aleus  inpnmis  offerendi  sunt;  hyeme  sentientes  in  dextram  partem  ypocoa> 
vero  caricas  nullas  intumata  accedente  driarum  propter  acosam  superfluita- 
in  dextro  latere.  Solit  enim  senioribus  tem,  quod  in  sene  pus  collicta  est  cor- 
in  parte  dextera  vel  vissica  aut  in  aliis  poribus,  urinam  cottidiana  provocari 
locis  superfluos  humor,cum  cybus  bene  oportet  et  ventrem  similiter;  quae  edu- 
non  degeretur  collectus,  passionem  cat  maxime  de  oleo  sorbeant,  prius- 
aliquam  generare,  unde  urina  cotidie  quam‘ cibum  accipiant.  Certum  est  eis 
portit  provocare,  similiter  aetiam  et  post  baec  quae  de  oleribus  fiuut  olera 
ventris  officia  ut  facile  sint  providenda  omnia ,  primo  cibo  utuntur  cum  oleo  et 
sunt,  interdumetiametpurgandisunt;  garo.  Amplius  his  mittis  si  ventris  est 
maxime  oleum  ante-cybum  ut  sorbeat  constrictio  et  si  contingat,  addis  berba 
jubendus  est.  Et  lera  que  ventrem  moi-  mercurialem  in  ipsis  hoieribus  suffi- 
liunt  accipere  ante  cybum  oportit  cum  cienter  et  cnico.  Facit  bis  et  terebentina 
oleo  et  lequamen  abundanter.  Quod  si  accepta  interdum  quidem  ad  abellane 
constriccio  ventris  fuerit  facta ,  aetiam  magnitudinem ,  interdum  autem  ad 
mercurialem  [5i]  herbam  dari  oportit  duas  abelianas  aut  amplius.  Faciat  au- 
simiiiter  et  cynicum.  Facit  autem  et  tem  et  de  oleo  per  clysterem  curam  qui 
terebentina  accepta,  ut  gluteiatur  ad  ventrem  patiuntur  constrictionem  pa- 
avellane  inagnitudine.  Interdum  et  due  tiuntur,  sive  utilissimus  est. 
aut  amplius  iniciendi  sunt  oleum,  si 
constriccionem  ventris  paciantur,  et  est 
magnum  adjutorium. 

[Chapitre  xix*,  t.  V,  p.  217.] 

XXXIIII.  De  que  non  affectantur'. 

Qui  ad  mulieris  non  possunt  adfectare‘,  unguere  oportit  veretro  ex  pingue 
adype  fréquenter,  cui  admisciaturpulvis  exnarcissi  radicis  modicam  partem,  aut 

Chap.  XIX  ;  *  de  que  non  afiectantur  deest.  —  ^  aflectare. 


Ce  chapitre  manque  dans  le 


rit  de  La 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  19-22.  63 

cocognidiu,  aut  peretru,  aut  staphydagria',  au  semen  cynidiu,  aut  agnu.  Inritat 
autem  et  si  quis  sucus  posuerit;  comedendi  sunt  aetiam  ante  cybum  bulbi  rubri 
minores  cum  saie  et  oleo  permixta^  sardinae,  aut  ex  cilla'  modicum^ 

[Chapitre  xx,  t.  V,  p.  218.] 

XXXV.  De  rugas  corporis".  XXVI.  Ad  memhroram  rugas. 

Tolluntur  rugus  de  corpore  cum  fa-  Sine  rugas  fît  corpus  de  farina  orobi 
rina  herbi  myxta  brionie  pulve.  Item  vitebus  mixta  alba ,  id  est  brionia.  Item 
alia  :  smigma  fréquenter  supersparsa ,  id  alio  :  smygma  fréquenter  passa ,  fica  ma- 
est  ficus  maturus  cum  brionia  contusa,  tuyas,  et  brunia  dura,  et  farina  orobi 
et  farina  herbi  usta,  aut  sepiae  testa  usti.aut  sta  de  sepia,  mel  superstilla- 
cum  melle  trita  modicum.  tur  paulatim. 

[Chapitre  xxi,t.  V,  p.  218.] 

XXXVI.  üt  lene  oleat  corpus.  XXVII.  üt  bene  oleat  corpus. 

üt  autem  bene  oleat  corpus  et  subis"  üt  enim  bene  oleant  corpus  tactui, 
fiat  tractu,  admyscenda  est  coma  co-  admiscis  comas  copressi  viridis  aut 
pressu'’  sicca  contusa,  aut  pyni  cortyx  siccas  tunsus,  aut  picci  corticem  ad- 
conmyxta,  ut  maniat;  cum  rebus  mo-  mixta,  Quo  modo  [118  v°]  Syricumves- 
dice  factus  cassia,  et  herba  Savina.  timentum  modice  faciendum  est,  cas- 
sia  aut  herba  Savinam. 

[Chapitre  xxii,  t.  V,  p.  219.] 

XXXVII.  De  calefaccione  corpus^.  XXVIII.  üt  calejiat  hahitado  corporis. 

Habetudo  aetiam  corporis  calefît  Quoniam  quidem  habitudinem  cor- 
hoc  pulver,  si  in  balneo  utaatur,  quaiia  poris  pulvera  lavantibus  ut  calefîat 
sunt  calamentis ,  samsucum ,  ysophum ,  corpus ,  utendum  est  calamentis ,  samsi- 
lauri  bacas,  libanotyda,  quam  ros  cum ,  et  ysopo ,  et  lauri  bacas ,  et  liba- 
ma[5ib]rinum  vocamus  lapidera  phy-  notidas,  et  liton,  pertinet  salis,  et  feces 
ritin'’,  Salem,  fecis  vini  ustam,  nitrum,  ustas  vini,  nitro,  etpumicem,  secun- 
pumicem,  secundum  racionem  unam-  dura  rationem  aequales ,  et  modicum  se- 
quamque  speciem,  et  modicum  senape,  napem ,  et  stafidasagrias ,  et  cocogni- 
ct  stafîdagria,  aut  cocognidiu;  ex  is  dio;  in  balneum  acopo  unctionem 
acobum  utatur  calefacturmm.  calidae  utere. 

'  stafisagria.  —  ■'  permlxta  deest.  —  '  scilla.  —  '  infusa  addit.  —  Chap.  xx  :  *  Ad 
membrorum  rugas.  —  CiiAP.  xxi  :  "  suabi.  —  ’’  copressi.  —  Ciiap.  xxii  :  '  Ad  calefa- 
ciendam  hibitudinem  corporis.  —  ’’  pyritben. 


64 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  aS-aS. 


[Chapitre  xxin,  t.  V,  p.  ai  g.] 

XXXVIU.  Ad  paledam  coloreiti'^.  XXVIIII.  Ad  pallido  colorem. 

Ab  ■  La 

Paiior  vita  non  bona  utentibus  gene-  Corporis  autem  palloreijn  facit  re- 
ratur;  myscendasunt  rafani,  etporrus,  mota  vita  bonam  et  non  conpetens; 
et  cicer  viredis.  Bonum  autem  colorem  admiscenda  est  rafani ,  et  porrus  ;  viri- 
faciunt  glicyriza’’  râdicis  sucus,  si  sor-  des  cicer  bonum  etiam  colorem  facit,  et 
beatur;  bonum  est  etiam  et  oleum,  in  dulces  radices  sucus,  si  sorbiatur.  Bo- 
quo  brioniae  radicis  diu  cocti  fuerint;  nus  autem  est  et  oleus  coctus  diu,  ubi 
Hoc  et  tensum  et  absque  rugas  esse  fa-  bullit  in  eum  brionie  radix.  Hoc  est 
cit  corpus  ;  et  bulbi  narcissi  radicis ,  et  tensum  reddit  corpus  sine  rugis, 
brioniae  radicis  faciunt  similiter,  amyg- 
dole  amare  radicis,  vel  ipsa  amygdola 
amara,  in  aqua‘  utatur  in  balneum. 

[Chapitre  xxiv,  t.  V;  p.  220.] 

XXXVIIII.  Ad  livoris  ad"  maculas.  XXX.  Ad  livorem  corporis. 

Anputandi  sunt  enim  sive  livoris  seu  Prohibit  autem  livores  consistere, 
maculas  in  senibus  pinguiorae  cute  seu  pinguiorem  reddentes  cutem  et  diffi- 
generati ,  babitudinem  jam  non  consis-  ciliorem  ad  patiendum ,  et  babitudinem, 
tentem  caledam  ;  sed  ut  celerius  fiat,  corporis  valde  calida,  ut  celerius  effi- 
salem  utatur  in  balneis  locis  nigris  con-  ciatur.  Sale  utere  in  balneis ,  ubi  inni- 
sistentibus,  et  post  liaec  fumentas  griscit  aut  libidiscit  corpus,  et  post 
spungiis  infusas  in  aqua ,  ubi  rafanus  haec  fumentas  cum  spungia  infusa  in 
et  absencius  coctus  est.  decoctionem  rafani  et  absenti. 

[Chapitre  xxv,  t.  V,  p.  221.] 

XL.  De  dentibus  dilienciam".  XXXI.  Ad  dentes  salvandam. 

Dentes  non  defièiunt,  qui  bec  fa-  Dentes  ut  non  exeant.  pnmum  om- 
ciendo  observaverit.  Primo  omnium  nium  ut  non  conrumpatur  cibo,  caveat 
absteniat  se  a  corupcione  cyvus ,  eus-  fréquenter  vomitum ,  qui  servit  a  cibis 
todiat  etiam  se  et  ad"*  frequencîa  vo-  ficos  siccos,  mel  coctus  et  durus  nimis, 
miti”.  Cybus  vero  absteneat  ficus  siccus ,  et  dactuli  qui  duri  sunt ,  et  omnia  quae 
mel  coctum  et  satis  durum  factum,  et  gluttit  habent,  et  quae  stupiscere  facit. 

Chap.  xxiii  :  *  Ad  pallidum  colorem  membrorum.  —  glyrloae.  —  '  coda  âddit.  — 
CuAP-  xxiv  :  '  et. —  Cuap.  xxv  ;  *  Dentibus  que  diligenli^  est  adbibenda.. —  ‘  si  et  a. — 

'  frequenli  vomito. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  25-37.  65 

jactiilas  duras,  et  omnia  quecumque  dentes  et  quae  sunt  frigida  et  malo  sa- 
1  tinosa  sunt,  vel  que  stuporem  fa-  pore  omnia.  Oportet  autem  post  cenam 
ctot  dentis,  et  que  frigida  .sunt  et  purgare  dentes. 
aspera.  Oportit  autem  ^po.st  cena  pur¬ 
gare  dentes. 

[Chapitre  xxvi,  t.  V,  p.  221.] 

XLI.  De  aurium  gravilatem°.  XXXII.  Ut  aures  n^n  graviscantur 

auditum. 

Ubi  non  audiant  graviter,  primo  pur-  Ad  aures ,  ut  non  graventur  audi- 
gentur  sordes  do  porus  aureum  per  tem-  tum  et  minus  audiant ,  prius  purganda 
pus,  [Sic]  deinde  lenteum  intinguis  sunt  sordibus  pori;  purgatur  porum, 
dropaci  et  superponis;  extrahit  enim  et  simulatio  probatio  sit.  Post  haec 
ab  extremis  aurium  poris ,  expurgat  et  autem  quantum  orobi  magnitudo  est 
simul  auditum  reddit  aures'’.  Post  hec  et  per  singuios  dies  oieo  amigdaii- 
autem  quantum  herbi  magnitudo  est  num,  aut  nardinum,  aut  camemilli- 
in  aurem  mittis,  et  cum  eum  toileris,  num,  aut  adapes  anserinus,  et  modice 
ungues  cotidie  oieo  amigdalino,  aut  fel  bovinum.  Iterum  post  dies  senape 
nardino,  aut  camemelino',  aut  adype  cum  ficus  teris,  et  factum  ex  eo  coiy- 
anserino  cum  modico  bovis  fel.  Iteruin  rio  mittes  in  aures ,  et  sit  ibi  usque 
post  aliquos  dies  senape  et  ficus  teriS;  horas  duas;  postea  toiles  et  infundes 
et  facta  colieria  in  auribus  mittis ,  ut  oieo  tepido  in  caccavo  cum  asfodili  ra- 
sit  ibi  oras  duas  ;  deinde  sublato  colle-  dices ,  mittis  in  aures. 
rio ,  infundis  oleum ,  qui  coctus  est  cum 
suco  asfodilli  radicis. 


[Chapitre  xxvn,  t.  V,  p.  222.] 

XLII.  Ad  caliginem  oculorum.  XXXIII.  Ad  nehula  oculoram. 

Ut  caliginem  vel  nebulam  non  ali-  Ut  autem  non  patiantur  caliginem 
quls  possedeatur,  abis  quando  se  in  oculi,  et  quando  mergent  si  in  aqua 
aqua  mergunt  frigida ,  diu  in  eadem  frigida ,  iongius  videre  possunt  in  vi- 
oculis  apertis  intendant;  addltur  igi-  sum.-[i  1 9]  Non  enim  inpedit  ad  iegen- 
tur  ex  ea  in  oculis  virtus  visul.  A  vino  dum  visio  ;  additus  enim  ex  hoc  virtus. 
enim  dulcem  se  absteneat,  simlilter  diu  In  suspltionem  sit  vinus  multus  et 
remorarit*,  que  indigesti  sunt  et  bu-  dulces  et  cibos  qui  in  superiora  ventrls 
worem  générant  pigrum,  pinguem,  multum  manet  et  indigestis  et  humida 

^  igitur. 

Chap.  xxvn 


graviter  aiidial.  —  auribu 


66 

qualia  sunt  euruca,  et  porrus,  et  om- 
nia,  quorum  agrido’’  sursum  detenen- 
tur.  Observandus  est  ne  in  iecto  jaceat 
supinus  diu.  Vetandus  est  etiam  frigus , 
et  ventus,  et  fumus,  et  pulver.  Jubat 
enim  oculus,  si  per  singuios  dies  sic 
faciat  aqua  et  ex  ea  fumentit,  ita  ut 
intra  oculus  intra';  in  imo  mensis  dies 
fenuculum  viridem  mittis  in  vaso  testeo, 
qui  deforis  picis  sit  linitus ,  cum  aqua 
pluviale;  post  baec  repositum  babebis, 
et  projecto  fenuculo  uteris. 

[Ghapîtee  xxvm 
XLIII.  De  plenitadmem  cibi. 

Maxima  olTensio  est  in  plenitudinem", 
quamvis  degescionem  ventris  babeat 
bonam.  Quam  cum  si  repleverint  venas 
laborantes,  tenduntur  et  rumpunt  se, 
aut  certe  obcluduntur,  et  spiritu  re- 
plentur  ;  quod  satis  credibile  est ,  pessi- 
mas  ex  bac  causa  [5 1  d]  egritudlnis  fîeri. 
Quando  autem  ventri  plenitudinem  sen- 
seremus  esse ,  evacuacionem  per  vomi- 
cam  aut  ventrem  fieri  oportit.  Cum 
ergo  aliquis  fuerit  esca  nimia  repletus , 
statim  vomere  debet;  periculose  enim 
agit  qui  multa  congescione  replet  venas 
suas,  et  magis  si  ad  accipiendus  cybus 
incontinens  fuerit,  et  non  evacuatus 
fuerit  venter.  Vomendum  est  autém 
antequam  conrumpatur  cybus  in  venter; 
quod  si  aliqua  causa  prohibeat,  ut  non 
vomat  et  venter  profluat ,  sepejubantur. 
Sin  minus ,  dormiendum  est  abundan- 
tissime,  et  potum  aqua  calida  est’’ 
dânda  est  fréquenter.  Sin  vero  jam  de- 
.gestus  est ,  et  maxime  per'  secessu  la- 

^  acredo.  —  '  inti-et.  —  Chap.  xxviii  :  ’ 


I-a 

générant  opéra  et  pmguia ,  eruga ,  po- 
rus ,  et  quaecumque  sunt  agra  fugiant , 
et  lectum  supinum  non  jaceat  indini; 
et  frigus  et  ventus  contrarius  est,  et 
fumo ,  et  pulvere.  Et  cura  causa  oculo- 
rum  per  singuios  dies  boc  faciant; 
aqua  triginta  et  una  diebus  fenucolum 
viridem  mittes  in  vaso  ceram  et  deforis 
picitum  de  pice  ;  aqua  sit  pluviales  ;  et 
projecto  fenuculo,  de  aqua  cottidie  la¬ 
vas  oculum  aptum  fovis. 

t.v,p.  223.] 

XXXIIII.  De  plenitudinem  cihorum. 

Maximum  est  et  male  peccare  inci- 
dentem  in  plenitudinem  ciborum;  sed 
bene  superinplete  labora  multa  et  ten¬ 
duntur  aliquotiens ,  et  rumpuntur,  obs- 
cluduntur  et  ventositatem  replete  Ilunt , 
et  satis  aeErrotum  malitia  aegntudmem 
esse.  Quod  autem  ventris  plenitudinem 
causa  plenitudinis  evacuandus  est  sur- 
•sum  et  deorsum ,  per  ventrem  omnino 
si  inbicillitas  venarum  non  est,  autem 
elegendo  ut  bis  qui  plus  manducavit 
mox  vomat;  periculum  est,  si  non  vo¬ 
mit  et  replètur  venas ,  et  magis  si  fré¬ 
quenter  aliquis  accipiendum  inconti¬ 
nens  est,  nullam  evacuationem  antequam 
conrumpatur  cibus.  Si  autem  alia  pro- 
bibitio  fît,  ut  non  vomant,  et  si  qui- 
dem  currit  ventrem ,  multum  juvantur. 
Quod  si  non  est  solutus  venter,  si  dor¬ 
mit  quam  plurime,  bibat  calida  aqua 
quae  digestionem  faciat  ventris ,  et 
maxime  si  venter  secutus  est,  lavet  et 
fumentet  se  cibos ,  qiios  accipiat  modi- 

cibi  addit.  —  est  deest.  — ■  '  pro. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  27-28. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  zS-sq.  67 

batus  est  venter,  iabare  debet ,  et  cybum  cos,  et  potionem  acosam  bibat.  Si 


njodicum  adsumere,  et  pocionem  aquo- 
sain‘‘  libéré.  Si  autem  constriccionem 
ventris  patitur  et  non  degerit,  et  totum 
corpus  tardum  et  gravera  vel  pigrura 
habet  ad  raovendura  et  somnum  plus  a 
racione  fuerint  gravati,  et  mente  vel 
sensu  sit  piger,  ho[c]  enim  significat  ve- 
nas  esse  repletas;  et  ideo,  ut  supra 
dictum  est,  sic  se  agere  debent.  Nam 
qui  copodes  ex  bac  possione  fiunt ,  do- 
nec  digescio  fiat  in  ventre  fiat,  quies- 
cere  oportit,  post  bec  vero  laborando 
evacuare  oportit,  quod  repletum  est. 


enim,  quoraodo  ea  eget,  accepta  sunt, 
degeruntur.  Sicoria  periculo  sunt  di- 
gerentem  bene  ventre.  Si  autem  neque 
ventrem  facit,  neque  digestio  citata  fit 
et  tota  gravis  fit,  et  non  est  facilis  ad 
movendum ,  .  et  somnum  gravatur,  et 
quandam  contra  rationem  pegri  sunt 
mente,  hoc  enim  significat  venas  re¬ 
pletas  esse.  Quicumque  enim  copodis 
ex  bis  fiunt,  donec  venter  digérât, 
quiescere  oportet  cum  laborem  et  oc- 
cupationem ,  ut  lavanti  quis  dictum  est  : 
Ponospononti,  id  est  labor  labore  solvit. 


[Chapitre  xxd 
XLIIII.  Dieta  ascaloviP. 

Qui  occupacionibus  detenentur,  opor¬ 
tit  contemplare ,  si  antequam  observa- 
cionibus  evacaret,  exercere  consuetus 
erat  sive  non  erat,  et  pro  bac  re  non 
ferat  observancie  insubitos  labores. 
Nam  is,  qui  fréquenter  non  egrotat, 
iste  bene  habet  invisibilis  poros  apertus 
[Sa],  per  quos  evaporatur  humana  na- 
tura,  et  hii  taies  eadiabnensla  Grecis 
dicuntur.  Talem  ego  corporis  naturam 
non  oportit  in  aliquam  aliam  trans¬ 
ferre  consuetudinem.  Quicumque  autem 
consiieterunt  per’’  observacionem  fré¬ 
quenter  egrotare,  contemplandum  erit 
se  pletorici  sunt  sive  cocymi.  Qui  enim 
pleuritici'  sunt,  dieta  ejus  mediocris 
est  ordinanda,  et  non  ea  que  multum 
nutrit,  sed  ea  que  modicum  prestat 
alymentum ,  quas  Grecy  oligotrofas  vo- 


:,t.V,  p.aaS.j 

XXXV.  Dieta  qui  in.  ascalohies,  id  est 
qao  occupalionem  vilae  dicmt. 

Oportet  eum  contemplare  et  ita 
gimnahiste,  id  est  exercere,  secundum 
anterioram  vitam ,  ut  consuetudinem 
habet  sine  exerceat  in  ven[ii9  v°]trem 
mediocriter,  fiet  dieta  consuetudo,  ut 
non  aegrotent  fréquenter.  Bene  Eba- 
tratus,  quoi-um  naturam  talis  corporis 
non  oportet  transmutare  ad  alia  con¬ 
suetudinem  ,  nullo  modo  quoque  aegro- 
tant.  Si  autem  aliquid  fréquenter  ae- 
grotare-  videtur,  si  ergo  plethorica 
consideratio  fuerit,  tibi  per  totum  sani- 
tati  dieta,  ut  mediocriter  habeant  hu- 
mores.  Si  autem  per  cacucymia ,  utilis 
plethora  enim  congregata;  quam  qui- 
dem  per  contraria  in  .balneo  intrantes 
frictionem  mutatur  et  adhuc  modi¬ 
cum,  si  moveat  ante  alterum.  Quae 
ante  bis  anticipare  alia  voluerit,  ad  mo- 


68  ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  aq-So. 

Ab 


cant.  Sin  vero  ex  cacocymia  egrotant, 
contrarium  humori  cybum  débit  adsu- 
mere.  Qui  vero  pleuritici'*  sunt  et  ex 
plenitudinèm  congregates  humoribus 
egrotant,  et  contrario  in  baineum  in- 
trare  debent,  quos  frecari  oportit, 
quamquam  et  evacuare  modicum  primo 
debent  sanguinem;  qui  antecybando 
bec  facit  in  modico  agere ,  hoc  ipsum 
suademus.  Cacocimi  vero  humoris,  si 
congregati  fuerint,  non  una  erit  consi- 
deracio.  Quibusdam  enim  flegmaticus 
humoris  frigidus  congregatur;  quibus¬ 
dam  vero  caiidus  et  colericus;  quemad- 
modum  autem  alii  melancolicum.  Abs- 
tenendi  sunt  ergo  a  cybis  qui  générant 
unum  ex  is  dominantem  humorem  in 
corpore:  offerendi  sunt  vero  qui  eum 
non  nutrire  solum ,  sed  menuere  pos- 
sunt.  Omnibus  tamen  hoc  adjutorium 
cummune  est  ventris  purgacio ,  secun- 
dum  quaiitatem  humores  qui  domi- 
nantur. 


dicum  aiurmcntaudum  et  hoc  ipsu... 
suadimus  minorem.  His  oportet  cibi  ea 
quae  non  satis  habenda  sunt.  Cacocy¬ 
mia  autem  collecta  vel  congregata ,  non 
est  in  ea  una  consideratio  quia  neque 
cacocymia  una  species  est.  Flegmatica 
enim  et  frigida  collectio  fîet,  quaedam 
autem  calidam  et  colericam ,  quemad- 
modum  alia  sunt  melancolici;  absti- 
nendi  sunt  unusquisque  ad  cibis  gene- 
rarent  eos  qui  colliguntui-  in  eis  hu¬ 
mores.  In  omnibus  autem  adjutorium 
est  communis  ventris  eductio  vel  se- 
ductio. 


[Chapitre  xxx*,  t.  V,  p.  227.] 

XXXVI.  De  his  (fuibus  in  ventre  conrnmpitur  cibns. 

De  corruptionem  ciborum  in  ventrem  fîunt,  vomere  omnino  convenit  eis. 
Cibus  autem  haec  moret  absque  molestia  catharticum  aut  inritandum.  Qui  autem 
sic  constituti  hoc  subinde  patiuntur,  expedit  eis  ante  cibum  vomitum  fieri  ex  vini 
potionem  dulce  factus.  Suadere  his  oportet  nuHo  modo  huslura  bromosa,  id  est 
carbunculum  patientis,  taiis  alios  cibos  non  accipiat,  qui  facile  conrumpuntur, 
sed  eis  sunt  offerendi ,  qui  sunt  eucymi.  Ea  quae  sic  enim  habet  ex  intervallam 
tempus  mediocriter  ventrem  deducere  expedit  per  mediocrem  catharticum. 

''  plelhorici. 

*  Ce  chapitre  manquant  dans  Saint-Gall  et  dans  le  manuscrit  de  Paris,  nous  donnons 
le  texte  de  Laon  ;  le  sujet  qui  y  est  traité  est  le  même  que  celui  du  chapitre  ni  du  livre  1 
des  Eiiporistes. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  3i. 


69 


[Chapitre  xxxi,  t.  V,  p.  228.] 

XLV.  Dieta  iter  agentibas;  Dmcles"  XXXVII.  De  Dicleo;  viatoribas  diela. 
auctoris. 

La 

'^“iter  agentibus  oportit  in  estate  fascia  Ad  itinera  carpentlbus ,  si  aetas  est, 
nioiiem ,  habentem  in  latitudinem  digi-  fasciolas  mollis  latas  sint  septem  digi- 
tus  septem,  in  longitudinem'’  vero  non  tos,  habeant  in  longitudinem  non  mi- 
minus  cubitus  quinque ,  de  qua  obligans  nus  quam  quinque  cubitos ,  habeat  ad- 
lumbusfasciansusqueadilia.Virgaenim  hibita  ad  pectore  usque  ad  lumbos;  et 
inma[52b]nuhutilisestiterfacienti,in  baculum  utiliter  adhibentur,  qui  iter 
quagradiendosesustenendoconfortetur  ambulant.  In  autem  iter  arnbulantem 
corpus.  Cum  autem  pausaverit,  ungua-  fortitudinem  corporis  prestat  cum  enim 
tur  et  modicum  cybum  accipiat;  nam  pausaverit,  in  una  unguatur  coxas  et 
in  estate  cybi  modici  et  pocionis  medio-  modicum  cibum  accipiat  in  statem  et 
cres  expediunt  in  hoc  tempore  iter  agen-  potum  mediocrem.  Expedit  ipsa  hora 
tibus.  Post  prandio  vero  pausare  débet,  et  post  prandium  pansent  antequam 
et  antequam  ambulit,  inaedya  urgente  ambulet.  Sitien[i2o]tem  vero  tenuem 
aut  site,  alfita  subtile  cum  aqua  bibat  alfita  cum  aquae  sale  modicum  bibant. 
cum  sale  modicum.  Estus  vero  si  fuerit  In  cauma  autem  et  solis  ardorem  vela- 
cum  solis  ardore,  corpus  coperire  opor-  mentum  tegere  debet,  ut  nihil  sol  tan- 
tit,  etnullum  m.solemembrumnudum  gat  membrorum,  ut  non  indurescat 
habere;  sedomniacopertaessedebent,  desiccatum  in  via;  hoc  enim  quando 
ita  ut  sudent  et  non  induriscant  dissic-  labor  minus  contingit,  et  praedictae 
cata  ab  itinere.  Quod  sicut  dictum  est  passionis  nullo  modo  fiat.  Similiter  aü- 
ita  fuerit  observatum ,  nulla  poterit  in-  tem  et  in  hieme  frigdoris,  antequam 
currere  passionem.  Hyeme  autem  frig-  ambulet,  unguatur,  manducit  hiemalls 
dore  consistentem,  cybi  qui  ventrem  cibis  multum,  et  potum  modice  expe- 
molliant  dandi  sunt  et  plurimi;  pocio  dit  accipere;  et  iuvolvat  se  fascia  longa 
vero  parva  expedit;  fascia  autem  utenda  non  .solum  lumbos,  sed  et  spinam  et 
est  longa,  et  non  solum  lumbus  et  ilia  pectus  bene.  übi  autem  pausaverit, 
fascianda  sont,  sed  et  spina  et  pectus.  nianontem  fricus  nomis  omnique  uti- 
Cum  vero  pausaverint,  ne  unguere  se  que  ob  illi  apta  fuerit  mansio;  post  igi- 
debent,  et  neque  cybum  neque  potum  tur  longum  itinere  labore  minus  ob- 
adsumore.  Post  hautem  itinere  longo,  servare  jubemus. 
et  abus  fortis  labores  utique  hoc  modo 
quomodo  typus  paciuntur,  observent. 

Chap.  XXXI  :  ■  Diodes.  —  ’’  digitus . longitudinem  deest. 


70 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  32-33. 


[Chapitre  xxxn,  t.  V,  p.  23o.] 


XLVI.  De  aqnas  malas  in  itinere". 

Ab 

Quomodo  oportit  in  itinere  aquas 
que  non  sunt  bonas;  nitrosas  aquas  et 
subsalsas  vino  odorato  et  diuritico  quam 
optimo  ampiius  miscere  in  pocione 
oportit,  et  vinosiorem  dare  pocionem 
interdum,  et  mel  quam  optimum  ad- 
miscere ,  et  ut  ex  utrisque  admisceantur; 
sic  enim  aquas  que  malas  sunt  nocere 
nonpossunt;  et  non  soiuin  mutacionis 
aquarum  pervidere  oportit  ab  is,  qui 
iter  faciunt,  sed  aeris  qualitatem  et 
omnia  que  adhibentur  in  itinere  ;  nam 
causam  futuri  egritudinem  [52  c]  sicace- 
dat  in  itinere ,  aut  ex  plenitudinem  cybi 
causa  nascatur,  aut  ex  cacocyma,  aut 
ex  spiritus  demissione  vel  atraccione 
per''ore  redditus  vel  adeeptus. 


XXXVIII.  Erasistraü  de  mulalionihns. 

Ad  mutationem  aquarum  ;  ad  nitro¬ 
sas  aquas  et  salmacidas  quaedam  con- 
sistentia ,  vinum  odoratum  et  dmrilicum 
quam  optimum  ampiius  missus  quam* 
aquam  est  omnes  non  multum  juvat 

. *  et  quae  vix  digerantur,  vinus 

bis  qui  non  datus  est  mixtum  cum 
melle  quam  optimum  est  utrique,  am- 
plius  est  mixtura  faciat,  et  omnes  non 
multum  acceptas  humor.  Haec  autem 
summinus  utique  quis  de  aquae  mali- 
tla  ledltur,  quando  hoc  aquae  miscltur 
sucus,  fréquenter  et  ampiius  sit  con¬ 
trario  aquae  malitiae ,  et  omnem  liqui- 
dum  non  ampiius  habendus  est.  Trans- 
mutatas  autem  et  in  die  tali  adhibitas 
expedientibus ,  et  aque  malitla  non  so- 
lum  aquae  metavolin  adtendere.  Opor¬ 
tit  proficiscentibus  iter  sitem  qualita¬ 
tem  erunt;  qualitatis  sunt  enim  talis 
egritudinis  faciant  aut  plenitudinem  ci- 
borum  ;  divisa  fit  autem  in  cacocymia , 
aut  in  spirationem  humorum  fit  egrltu- 


[ClIAPITRE  xxxin,  t.  V,  p.  2  3i.] 

XLVII.  Navujantihus  dicta.  XXXVIIII.  De  cucjmis  navicanlibus. 

Quibus  navigantibus  vomitus  contin-  Dioclius  vero,  quibus  navicantibus 
git,  iii  primordio  neque  facile  neque  inprimis  neque  facior  debet  neque  uti- 
iitiliter  repremitur,  qiiod  omnino  quam  lis  dicendus  est;  quamvis  enim  haec 
plurime  solit  is  quibus  contingit  esse  utilia  si  videantur.  Oportet  enim  post 
jubamen.  Oportit  igitur  post  vomitum  vomitum  neque  multum  neque  quales- 

Chap.  XXXII  :  *  Quomodo  oportet  ilinere  aquas  que  non  sunt  bonas  in  iitulo  ponit. 
—  >■  pro. 

*  Ici,  dans  le  manuscrit,  manquent  quatre  ou  cinq  mots. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  33-34.  71 


non  multus  neque  qualiscumque  cybus 
adsuniere ,  sed  sola  lenticla  est  utenda 
cum  pusca  cocta  et  modicum  puleio, 
aut  pane  confractu  in  vino  aquoso,  id 
est  albo  et  odorato;  pocione  vero  utatur 
modica,  et  hoc  vino  aquoso  aut  pusca. 
Lenticla  autem  coquenda  est  et  deinde 
est  frecanda  nimis,  et  sic  siccata  in 
arentino  vasu;  et  qui  vomuit  dabis  ad 
edendum,  et  potum  accipiat  modicum 
cum  aceto  et  mel  cum  aqua,  ubi  tymus 
est  infusus  aut  puleiu,  et  aqua  cum 
alfita  vetere,  aut  vino  bene  odorato  cum 
multa  aqua  similiter.  Difficile  autem  vo- 
mentibus  odoris  naribus  suntadponendi 
,  de  mellis  aut  cythoniis  aut  tymo  aut 
puleio.  Oportit  autem  atendere,  qui 
minus  non  est  in  mari  inconsueta  ve- 
niant  loca  in  navi  vivens,  ut  agatur 
aquas  que  non  fuerunt  in  usu  aut“ 
turbita,  aut"*  male  olentis,  aut  salma- 
cidas. 


cumque  cibos  accipiant.  Lenticla  enim 
utantur  cum  aceto  aut  pusca  cocta, 
puleium  modicum  habentem  aut  pa- 
nem  minutum  cum  vino  acoso  et  odo- 
ratum.  Potum  autem  utatur  modicum 
et  hoc  cum  vino  acoso  aut  pusca.  Len¬ 
ticla  autem  coquenda  est,  et  cum  se 
solserlt  terenda  est,  inter  très  horas 
desiccânda  est.  Nam  quibus  amplius 
factus  est  vomitus,  ab  omnibus  hoc 
fortior  est,  et  puto  de  aceto  [120  v°] 
oportet  sorbire.  Si  autem  potio  ex  aqua 
cacocyma  in  eum  infusum,  aut  pu¬ 
leium  in  aqua  cum  alfita  vetere,  aut 
vinum  bene  odoratum  cum  multa  aqua 
similiter  ad  haec  quid  turbatur  odora- 
menta.  Si  quae  inveniuntur  qualia  sunt 
mala  cidonia,  aut  cimas  satureia,  aut 
puleium  odorare  debet.  Oportet  etiam 
praevidere  quia  in  marinam  aquam 
fuit  ideoque  donec  conficitur  esca  in 
nave  permanere;  et  ipsas  aquas  conve- 
nit  scire  ut  neque  turbuientas ,  neque 
male  olentes,  neque  salsa  sit,  in  nave 
numquam  fuit  ut  consuescam. 


[Chapitre  xxxiv,  t.  V,  p.  233.] 


XLVin.  De  ebrietalem. 

Qui  inebrlantur,  si  confestim  vomant 
satis  jubatur.  Oportit  autem  aquam  suf- 
fîcienter  superbibere  aut  mulsa ,  et  sic 
vomere,  et  quam  plurime  sic  facilius  vo- 
ment  et  mordicacione  “  obtundent.  Post 
vomitum  vero  ungue[52  d]re  debet;  ce- 
terum  autem  tempus  in  requie  est  haben- 
dus  etinvolutus  pannls  dormiat  abun- 
danter,  donec  ab  ipso  vinus  recedat. 


XL.  De  aebrietatem. 

Qui  ebrletatem  tenentur,  vomitum 
expedit  confestim  fieri.  Oportet  autem , 
ut  habundanter  aquam  bibant  mulsa, 
dormiat  multum  et  ut  mordicatio  ob- 
tundatur;  plus  vomitum  verum  un- 
guere  et  requiescere  et  dormire,  donec 
sine  vinum  omnlno  sit. 


vel.  —  Chap.  : 


iiv  ;  '  quam  plurime  addil. 


72 


ORIDASE,  SYNOPSIS,  V,  SS-Sy. 


[Chapitbe  XXXV,  t.  V,  p.  233.] 

XLVIIII.  De  îuxoriis^  qui  inactis  XLI.  Qui  se  multam  in  adalterio 

Venerisfatiqati  simt.  multum  faliqaverunt. 

Ab  _  /N  •  1  1  . 

Qui  autem  plus  quam  conpetit  con-  Qui  plus  ad  mensura  cum  mulieri- 

venire  si  miscentis  lassati  deficiunt,  ex-  bus  fatigati  defîciunt,  cooperlus  caie- 
pedit  ei  ut  copertus’’  vestimentis  in  re-  ■  faciunt  se  et  in  requie  scit  et  dormiat, 
quie  habealur;  delnde  ortandus^est  vit  donec  adsiduitas  ilia  fatigationis  re- 
dormiat  abundancius ,  donec  inquie-  quiem  accipiat  corporis. 
tudo  ipsa  requiescat,  et  confortetur 
corpus,  et  ex  ilio  reparetur  defecti°. 

[Chapitre  xxxvi,  t.  V,  p.  234.] 

XLII.  Ad  eos  qui  infrùjdanlur. 
Infrigdatus  bis  nimis  factus ,  lectum 
habeat  in  caiido  cubiculum ,  et  ungues 
eos  oleo  cyprino  aut  yrinum.  Post  au¬ 
tem  calefactus,  dabis  piper  et  smyrne 
cum  vino  aibo,  aut  aceto  vetere,  aut 
opu  Cyrinu  cum  vino  aut  aceto.  Gibus 
autem  oportet  caiidus  et  mediocriter. 


L.  De  infrigido"  corpore. 

In  frigldoi-e  nimio  cum  quis  fuerit 
fortiter  infrigidatus ,  jacere  debet  in  io- 
cis  calidis,  perunctus  oieo  cyprino  jacere 
aut  yrinu.  Post  bec  cum  fuerit  caie- 
factus ,  dabis  ei  piper  et  murra  cum  vino 
aibo  odorato  vetetere  (sic)  ut  bibat,  aut 
opium  Cyrinaico  cum  vino,  aut  acetum, 
aut  certe  peretro,  aut  castorio  cum 
aceto.  Cybus  vero  oportit  offerri  caiidus 


[Chapitre  xxxvn,  t.  V,  p.  2  34.] 


LL  Ad  eos  qui  in  aeslu  eacarserint. 

Qui  vero  in  nimio  aestu  vei  soie  exar- 
serit,  jacere  debent  in  iocis  aurosis, 
iabare  vero  faciem  ejus  et  manus  et 
coxas  aqua  frigida.  Si  vero  autem  fac- 
tam  dabis  bibere;  nam  hil  qui  non  sunt 
consueti,  pauiatim  ana  modicum  bi- 
bant ,  et  non  de  subito  ;  cybum  vero 
accipiant  modice  et  degestibliis  ;  hu- 
midioris  sint  magis  quam  frumentosis. 

Chap.  XXXV  :  ’  de  luxoriis  deest,  — -  ^  prot 
data.  —  CiiAP.  xxxvn  :  Rien  à  relever. 


XLIII.  Qui  in  nimio  sole  urantar. 

Qui  in  sole  nimio  exardiscunt,  cu¬ 
biculum  habeat  in  aurosis  iocis.  Fo- 
veam  ut  faciem  et  manus  et  coxas  et 
pedes  aquam  frigidam;  ad  sltem  fac- 
tam  bibant  frigidam  aquam,  si  con¬ 
sueti  sunt.  Si  vero  non  de  subito  si- 
tiat,  anam  modice  pauiatim  bibant. 
Cibos  autem  accipiant  modice  bene 
ordinatos,  humidos  magis  quam  fru- 
mentosus. 

us.  —  '  delTectu.  —  Chap.  xxxvi  :  '  infrag- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  SS-Sg. 


73 


[Chapithe  xxxviii,  t.  V,  p.  2  35.] 


LII-  Deflegma,  si  in  superiore  ventre 
]iabnndaverit.  Galienas  auctor. 
^"^Quendam  hominem  vidi  cybus  quos 
accipiebat  orrere  et  sine  cybo  pene  vi- 
ventem;  et  si  violenter  offerentur,  nau- 
siam  paciebatur,  nisi  tantum  dant  ei 
suabes .  agrimonia  ad  edendum;  cum 
autem  accepissint  [53],  inflacione  ten- 
debatur  venter  cum  nausietatem;  rup- 
tacione  vero  sola  relevabitur.  Nam  cybi 
qui  accipiebantur  corrupti  sunt,  acido- 
nicam  ructacionem  faciebant,  cognuvii 
flegma  et  repletus  erat  sthomacus. 
Idioque  ut  projeceretur  ipsa  flegma,  ad 
sanitatem  ejus  capitalem  usus  sum  ad- 
jutorium ,  quale  est  rafanus ,  cum  oxy- 
melle  dedi  et  vomere  feci.  Vomuit  enim 
multum  icredibilempinguem  et  spissam 
flegmam,  et  confestim  sanus  factus 


XLIIII.  Galenas.  Ad  eos  guijlegmam  in 
ventrem  saperiorem  repletiim  hahent. 

Quaedam  inveni  aliquem  hominem, 
nutribilis  cibis  accipiens  vomebant  et 
male  post  cibum,  et  si  violenter  acci- 
piebant ,  nausia  illi  fiebant.  Escam  aü- 
tem  illi,  quae  agria  erant,  accipiebat 
aliquod  tempore  ne  hoc  accipiebat, 
sed  inflahatur  et  tendehatur  ventrem, 
et  nausia  modice  movens  ructum  con- 
rumpahatur.  Autem  qui  quando  acris 
non  accipiebat  cibos ,  sed  maxime  con- 
peliantur  adjutoria.  Ego  [121]  adhuc 
adhibui  qui  occupabantur,  oxymelle 
cum  rafanum  dedi  manducandum,  ex 
plenu-  ut  vomerit  quam  pinguissima 
flegma;  confestim  autem  sanus  factus 


[Chapitre  xxxix, 

LUI.  De"  indistemparatis  aerrnn 
gualitatibus.  Galienas  auctor. 
Contemplacionem  in  omnibus  aerum 
qualitatibus  fieri  oportit,  ut  etatem  et 
uaturam  uniuscujusque  homiuis,  vel 
que  est  in  ipsis  habitude  corporis  se- 
cundum  ipsam  aerum  qualitatem.  Si¬ 
milis  enim  aerum  qualitatem  et  egritu- 
dinis  generantur;  nam  qui  contrarie 
sunt,  expediunt.  Sed  ettemperates  cor- 
poribus  temperati  aeres  sani  sunt,  no- 
vici  vero  distemperatis.  Sed  quemad- 
modum  nulla  est  distemperancia  aerum 
Chap.  xxxviii  :  '  homo  addit.  —  Chap. 


t.v,p.  236.] 

XLV.  Galenas.  Quae  faciendam  est  in 
distemperatis  aerum  qualitatibus. 

Oportet  autem  et  natura  uniuscu¬ 
jusque  hominis,  qualem  habitudinem 
habuit,  et  qualis  aer  est,  qualis  enim 
eorum  qualitas  est,  et  quales  egritudi- 
nes  fiunt.  Contraria  expediunt  tempe- 
ratis  quidem  corporibus  et  temperata 
est  aerum  qualitas,  sanitas  est,  et  no- 
civi  sunt  distemperantiae ,  quemadmo- 
dum  nulla  temperate  aerum  qualitas 
bona  temperatis  est ,  sic  iterum  magis 
nociva  est  in  distemperatis.  Haec  simi- 
xxxix  :  ”  Quid  faciendum  erit  in  distempae- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  3q-4o. 


Ab 

bona  temperantis  corporibus ,  sic  neque 
satis  nociva  contrarie  distemperatis  con- 
sistenlibus.Quecumque  enim  proximus 
languor  per  egritudinem  ingeretur,  ea 
simile  qui  nos  circumdat  distemperan- 
cia  convincetur,  et  sic  cito  in  egritu¬ 
dinem  ruunt.  Que  autem  e  contrario 
sunt  temperata  distemperato  aere  nihii 
ieduntur.  Fit  melior  sine  mensura  tem- 
peratis  contraria  mensuratis.  Si  .ergo 
bec  aiiquis  potuerit  cognuscere,  sani- 
tatem  corporis  sin  poterit  custodire, 
contrarius  cybus  adsumens  aere. 

[CnAPlinE  XL, 

LIIII  [53  b].  De  extenuando  corpore*. 

Galieni. 

Quando  aiiquis  multum  inpingua- 
verit,  et  carneum  extrea  mensura  in 
moliem’’  corporis  ingenti  creverint, 
extenuare  et  purgare  oportit  carnium 
mollem;  et  quia  jam  alibi  dictum  est, 
quia  calida  natura  tenuem  faciat  cor¬ 
pus,  talia  enim  ad  bec  is  faciendum 
est,  qui  celeriter  voluerint  fieri  me- 
diocris  corpore.  Dedicisti  enim,  quia 
cuta  exercitacio,  et  cybi  que  subtiliant, 
et  médicamenta  talia,  et  anime  sollici- 
tudo  inmutant  temperanciam  et  elTi- 
ciunt  sicciorem ,  per  quam  corpus  sub- 
tilior  fit.  Qui  enim  subtiliant ,  manifesti 
sunt  cybi ,  et  médicamenta  sunt  forciora 
ad  bec,  qualia  sunt  rute  semen  et  ma- 
gis  selvatice,  cum  ipsis  corimbis,  aris- 
tolocia  rotunda,  centauria,  subtiles 
genciana,  puleio,  et  quecumque  sunt 
fortiter  diuretica,  qualis  sunt  petrosi- 
linus.  Singula  enim  bec  vel  sibi  per¬ 


les  qui  nos  circumdata  aeris  disteinpe- 
rant  c  t  c  t  r  t  j  e 

rat  quem  circumdat  nos ,  ad  quae  nulla 
lesio  sit.  Melius  est  si  mensura  esset 
temperantia  contrarietas  mediocrem 
minimatam.  Si  enim  haec  aiiquis  co- 
gnoscit  sanitatem,  custodiat  corporis 
contraria  debes. 


t.  v,p.  287.] 

XLVI.  Galenus.  Ad  carnes  pleno 
corpore. 

Quantum  plus  ad  mensura  carnis 
repletur,  macrum  eum  facit  et  pur- 
gane  oportet.  Dieta  est  autem  quia  ca¬ 
lida  distemperantia  gracilem  facit  cor¬ 
pus;  et  enim  qui  futures  pingues  si 
vult  fieri,  mediocriter  deduces,  quia 
cata  exercitatio  et  ciborum  tenuitas  et 
médicamenta  similis  et  anime  solcitudo 
faciunt  temperantiam  totam  sicciorem. 
Ita  per  hoc  corpus  fiet  tenetur,  et  ex- 
tenuantia  enim  dieta  manifesta  est. 
Médicamenta  vero  fortiora  sunt  rute 
semen  et  magis  agrestes,  cum  ipsis 
curabis,  aristologia  rotunda  tenues, 
et  centauria,  sive  gentiana,  sive  pu- 
leiu;  neque  sunt  diuritica  sunt  for¬ 
tiora,  qualia  sunt  petroselinus.  Unam- 
quemque  enim  talis  ipsa  sola  et  cum 
aiiis  omnibus  exténuant  bumoris,  satis 
évacuant;  proprius  tarde  serpentes  ta¬ 
ies  factus  fortiter  exténuant.  Corpus 


'  Üt  pinguis  extenuentur.  • —  ’’  molem. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  4o. 


roixta  omnia  vakle  reddunt  subtilis  hu- 
moris,  et  évacuant  corpus.  Sed  ad  bec 
propria  sunt  et  ustis  serpentibus  facti 
salis  ad  extonuando,  scd  et  ipsa  tyriaca 
degerit  et  subtiliat.  Nam  si  unguatur 
oleo  in  quo  cocuntur  cocumeris  agrestis 
radicis',  et  aristolocie  radicis,  et  puleio, 
et  centauria.  Oportit  antem  eos  cybum , 
quem  accepturi  sunt,  non  mox  post 
balneum  adsumére;  sed  primum  ut 
dormiant  jubere  et  post  très  oras  cy¬ 
bum  accipiant.  Aqua  autem  optima  est, 
quam  utiturin  baineo  utsint  diaforitica^ 
caiedarum  aquarum ,  qualis  sunt  in  Me- 
tiilini;  sin  minus,  flos  maretime  salis 
aque  miscenda  est.  Vinum  vero  utatur  al¬ 
bum  et  subtilem ,  sed  et  slccam  [53  c] 
friccionem  oportit  eis  adbibere  de  saba- 
nis  grossis  et  spissis.  Oportit  etiam  plus 
a  racioue  exercera,  et  minus  cybus  of- 
ferre.  Jubantur  autem  et  si  solis  ardoris 
susteniant'.  Oportit  enim  ut  unum  cy¬ 
bum  in  die  sint  contenti  et  frecare 
corpus  nitro  et  sale  asparsus  ;  multum 
enim  nitrum  si  in  balneis  utantur  sub- 
tiliantur.  Modica  autem  inritacio  est 
cybi  eutrofia.  Subtiliant  enim  si  mis- 
ciatur  simul  piper  et  petrosilini  semen , 
duplum  assarum^  autem,  et  anissum 
medietatem;  hoc  enim  et  adaperit  et 
degerit  camis,  et  per  ventre  deducit. 
Et  in  baineo  si  utantur  pulver  hoc 
modo  confectum ,  multum  desiccat  Gar¬ 
nis  ;  nitro  -r  üü,  sulfor  vivo  -r  ü;  hoc 
etiam  est  utile  ad  proritum. 


75 

.  . 

inlitur  oleo  ubi  coctus  fuerit  cucume- 
ris  agrestis  radices,  et  evisci,  et  gen¬ 
tiane,  et  panis  radices,  et  aristologia, 
et  puleiu ,  et  centauria.  Oportet  autem 
non  mox  post  balneum  dare  cibos  an- 
tequam  dormlat,  si  potest,  horas  très. 
Melius  autem  est  ut  aqua  balnei  sit 
diaforetica  aut  si  [121  v°]  naturalis  ca- 
lida,  qualis  est  et  in  Mittislini.  Semen 
melius  alosantus  maritime  aquae  mix- 
tum,  vinum  vero  albo  utatur  et  te- 
nuem  sichis  orieti  oportet  cum  savanis 
genusis  exténuant  nimis.  Oportet  au¬ 
tem  ad  rationem  et  exercitationem  mi¬ 
nus  jubere  cibos.  Jubat  autem  et  sole 
eos  cibus  nlmia  replet  carnem.  Opor¬ 
tet  autem  neque  protine  et  uno  semel 
in  die  cibum  acceptum  et  fricare  cor¬ 
pus  asperioribus  savanis,  quam  qui- 
dem  enim  si  multus  nitro  et  balneis 
exténuant;  modicas  autem  inritatio  est 
ad  bene  manducandum  ;  exténuant  au¬ 
tem  si  ei  admisceas  piper  et  petrose- 
lino,  duplo  asaru,  aut  anisus  media 
pars.  Hoc  autem  inventas  est  optimus 
ad  discernendum. 


'  et  ibisci,  et  gcniiana  radicis,  et  panicis  radices  addil.-^  ^  et  maxime  addiU —  *  ardo- 


76  ORIBASE,  SYNOPSIS.  V,  4i-42. 

[Chapitre  xLi,  t.  V,  p.  289.] 

LV.  De  replendo  corpore'.  XLVII.  Qaomodo  natrire  oportet 

desiccato  corpore. 

Quomodo  curandi  vei  nutriendi  qui  Quibus  autem  nutrire  volumus  car- 
subtiiis  sunt  corpore.  Tenues  enim  in-  nés  extenuatas ,  vinura  vero  damus 
plentur,  si  hoc  modo  nutriantur.  Bibant  pingiies ,  cibus  qui  inpinguit ,  et  exer- 
vinum  pinguem ,  et  cibus  simiiiter  que  citia  autem  ienta  et  strictionem  medio-  , 
inpinguant;  exercidia  utantur  tarda  et  crem,  et,  ut  simplicitei:  dicam,  omnia 
friccionem  mediocrem,  et,  ut  simpli-  quae  ante  praedicta  sunt  contraria.  i 
citer  dicam,  omnia  que  superius  dicta  ütiiissima  est  eis  et  conspicis  per  dies 
contrarium  est.  Utile  etiam  is  est  et  très  aut  quattuor.  Contra  vere  jejunus 
cum  pice  aut  résina  cutem  evellendum  lavit ,  et  ante  balneo  oportet  cum  savano  | 
tractare  aut  trahere  per  dies  iii  aut  iiii.  fricare  corpus,  donec  robor  accedat; 
Ante  balneum  vero  cum  sindonem  per-  et  postea  dura  non  multum  conciudit  ; 

frecare  corpus,  donec  in  robore  duca-  cutem  spissam  facit  et  duram.  Oportil  ■: 

tur.  Oportit  igitur  is  qui  paliido  coiiore  autem  acutiorem  animum  fieri  (piam  i'; 

et  nutrimentum  nullum  senciunt  nec  pallium  et  nutrimentum  non  facit  ;  ba-  ii 

anime  commoctoms  oxythias  facere.  bent  et  commutiones  anime  facere.  -  ; 

[Chapitre  xlii,  t.  V,  p.  240.]  ’a 

LVI.  Caere  desiccato  corpore  “.  XLVIII.  Quomodo  sananda  sunt  l 

Quomodo  sanantur  qui  aliquo  mem-  Si  igitur  in  partem  aliqua  membro-  | 

bro  corporis  fuerint  siccati.  Factam  ali-  rum  extenuata  sunt,  replere  oportet  > 

quam  parti  membri  tenuem  aut  subti-  per  multum  tempore  quiaetudo  ipsa,  A 

lem,  ita  ut  naturaliter  minor  sit  aliis  aut  fracturarum  legaturam  modum  in  1 

membris ,  replendus  est  enim  per  Ion-  passionem  banc  veniunt.  Oportet  ergo  ! 

gain  diuturni  temporis  adhibetam  re-  contrarii  ipsius  loci  virtutem  adducere  i 

quiem,  aut  certe  iegaturis  quibus  in  sanguinem  habundantius ,  frictiones 
fractura  facere  solemus ,  si  in  ipso  adhi-  utenies,  mediocriter  mutum  corporis  ^ 
beantur  membro.  Oportit  ergo  is  inpri-  et  superfusiones  calidae  aque  medio- 
mis  confortare  ipso  loco,  ut  vir[53d]-  cres.  Haec  fac  donec  robor  fiat,  suble- 
tutem  recipiat  et  trahat  in  ipso  ioco  vato  loco ,  et  anteqüam  se  deponat  pau- 
sanguinem  abundancius,  frecacionibus  sandum  est.  Oportet  autem  et  cum 
utendo  et  mediocribus  mocionibus ,  et  picem  medicamentum  adhibere  ,  et 

Chap.  xli  :  ’  de  replendo  corpore  deesl.  —  Chap.  xlii  :  ■  Caere  desiccato  corpore 


ORIBASE.  SYNOPSIS,  V,  Aa-AA.  77 


superfusio  aque  caiide  mediocrem.  Hec 
enim  facere  oportit,  donec  ipse  locus 
roborem  accipiat  cum  sublevaciones 
eûtes ,  et  antequam  ipsa  sublevacio  ca- 
dat,  aqua  superfusio  removenda  est. 
Oportit  etiam  de  résina  aut  pice  coctem , 
ut  supra  dictum  est,  evellere.  Cum  au- 
tem  senseris  locum  quipatiturfrigdorem 
habere,  cum  sindone  aspero  frecandus 
est,  et  medicamine  calido  est  unguen- 
dus;  in  qua  re.usi  sumus  etiam  et  tap- 
sia.  Est  enim  quando  cum  mel  inun- 
guimus;  est  autem  quando  et  cum 

[Chapitre  xliii 

LVII.  Cognicio  iemperanciae^  corporis. 

Temperatus  est  homo,  quando  cor- 
pore  videtur  esse  médiocres  in  omnibus 
membrorum  pocionibus in  tenuetate 
et  orossicie  médius ,  in  molliciae  et  du- 
ricia,  in  calido,  frigido,  sicco  et  hu- 
mido  médiocres,  et  ut  conpendiosi 
dicam  naturam  et  officia  corporis  et 
anime  sine  qu[e]rella  habere.  Médius 
etiam  esse  debet  inter  pellorum  nudi- 
tate  aut  multum  pilis  vestitum ,  et  inter 
nigrum  colorum  corporis  aut  album; 
capillus  vero  habuet  dum  infans  fuit 
rubeus  magis  quam  nigrus,  majoris 
autem  mutati  sunt. 


cum  praedictis  locis  laborantibus  tra- 
hendum  evellere  loca.  Quando  autem 
sentitur,  qui  frigidior  est  locus,  ipse 
cum  sindone  perfricandus  est,  et  alico 
medicamento  utilem  calefactorium.  üsi 
sumus  autem  nos  et  tapsia,  quando- 
quidem  mel  superlenui.  Est  autem 
quando  cum  ceruto  imposui. 


,  t.  V,  p.  ail.] 

[122]  XLVIIII.  Cognitio  bonae 
temperantiae  hommis  naturae. 

Bene  temperatus  est  homo ,  quando 
in  corpore  videtur  médius,  rationabili- 
ter  in  omnibus  est  in  tenuitatem  et 
spissitudinem ,  in  molestiae,  in  duri- 
tiae,  et  calidus,  et  frigidus,  et  humi- 
dus ,  et  siccus ,  et  ut  conpediose  dicam , 
naturam  et  diversa  officia  animae  vel 
corporis  inculpabilis  aut  media  est,  in¬ 
ter  piloso  et  sine  pilis,  et  in  nigridi- 
nem,  et  in  alborem  color;  et  capillos 
babet  puer  quidem  rubeos  magis  aut 
subnigros;  major  autem  mutatur. 


[Chapitre  XLiv,  t.  V,  p.  242.] 

LVIII.  De  distemperaciae  corporis'.  L.  Cognitio  distemperantiae  naturae. 
Cognitio  distemperanciae  bominum  Qui  corpore  mediocriter  calldi  sunt. 


Chap.  xliii  :  ■  temperentla.  —  ^  positionibus.  —  Ciiap.  xliv  :  ■  De  distemperaciae 
corporis  deest. 


78  ORIBASE.  SYNOPSIS,  V,  44- 


Ab 

diversas.  Quorum  membra  mediocriter 
calidiora  sunt,talis  natura  cito  criscit, 
quod  etiam  manu  tangent)  bus  cabdiora 
esse  videntur.  Tantum  quantum  et  ip- 
sam  temperanciam  est  calidior,  hyr- 
sutus  vero  tanto  plus  est ,  quanto  natüra 
plus  ca[54]lidior  fuerit,  et  minus  pin- 
guis  est,  habens  colore  rubrum  et  ni- 
grus  capillus  et  mediocriter  spissus, 
et  rectas  babens  venas.  Quod  si  talis 
natura  inpinguavent ,  non  natura  est, 
sed  consuetudinem  reputandum.  Fri- 
gida  autem  natura  hominum  signa  ha- 
bent  bec  :  tactu  igitur  sunt  frigidi,  et 
nudi  pilis  pinguis  sunt;  color  autem  in 
is  simul  et  capilli  rubii  sunt.  Quod  si 
nimio  natura  sunt  frigidi ,  iipido  colore 
sunt.  Consuetudo  igitur  antiquos  est 
taie  colore  bominis  molybdocrotas'',  id 
est  plumbo  similis ,  et  subtilis  habent 
venas,  et  tenues  fuerint  corpore,  iste 
in  necessitate  et  ex  consuetudine  tenues 
est.  Sicco  vero  corpore  si  cui  fuerit,  na- 
tuqa  siquidem  dura  est  perfectam  sicca 
natura  est.  Quod  si  tenues  est  et  non 
sit  innata  temperancia,  sed  accedens  est 
ex  consuetudinem  longa,  quam  Greci 
epyctitus  vocant.  Signa  autem  sicci  na¬ 
ture  siccitas  inmobibilis  est,  id  est  diffi¬ 
cile  movetur,  et  sicco  et  extenuatu  a 
siccitate  ipsum  fît  corpus.  Humidam 
autem  naturam  similis  est  pene  in  cor¬ 
pore  temperate  nature,  sed  moHior  et 
carnosior  invenitur;  et  bec  ei  qui  hu- 
mida  natura  est  inseparabiie  corporis 
molliciis  est,  quemadmodum  et  pin- 
guidum  non  innatu  vel  insitu  solum 
sequitur  temperanciae .  sed  et  ex  con¬ 
suetudine  longa  accipit  consuetudinem. 


est  in  naturales  ceierius  crescunt  et  tan- 
gentibus  calidus  esse  videtur.  Tantum 
quantum  et  est  temperantia  cabdior 
et  pilosus  quantum  et  calorem  in  se 
plus  habuerit,  et  pinguis  est;  colore 
est  autem  subrubro ,  est  capillos  nigros , 
et  mediocriter  pilosus,  et  rectas  ha¬ 
bens  venas.  Si  autem  simul  aliquis  fue- 
rit  pinguis ,  rectas  babet  venas ,  propter 
consuetudinem  iste  fîet  pinguis,  non 
autem  natura.  Frigida  autem  tempe¬ 
rantia  signa  sunt  :  tactu  frigidioris 
sunt,  sine  pilos,  colorem  autem  in 
pinguamentis  corporis  simul  et  capillos 
l'upti.  Multi  autem  frigidioribus  natura 
exsistentibus  libidinem,  et  consuetudo 
est  medicorum  aliquantorum  talis  vo- 
care  molibdocrudo,  id  est  plumbeo  co¬ 
lore;  angustas  habent  venas  et  tenues 
et  graciles  est;  iste  ex  necessitate  talis 
est  et  consuetudinem.  Si  autem  sicca 
temperantia  signa  siccitatis  est,  diffici- 
lis  ad  movendum ,  et  siccus  est ,  et  per 
dies  siccatur  corpus.  Fractura  autem 
humidae  distemperantiae ,  et  quam 
quidem  si  in  perpendium  similiter  car- 
nosus  est,  et  molles  babet  carnes,  et 
hoc  in  eum  semper  mobilem  est,  aut 
mollitudo  quemadmodum  non  pingui- 
dum ,  non  setus  solum  hoc  est  et  tem- 
perantiam,  sed  utique  et  consuetudi- 
nem.  Peprimis  est  humectationem 
quod  gravis  est  corpore,  sed  humecta¬ 
tionem  de  calidae  sicca ,  et  sicca  natura 
pelosissima  est  et  calidissima  et  siccis- 
sima  et  non  est  pinguis.  In  capite  bis 
capillos  bene  fluentes  et  nigros. . .  mul¬ 
tos  habent  in  juventutem,  autem  aeta- 
tem  procedentem  tempore  calefiunt. 


molyptocrolas. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  44- 


Propria  sunt  autem  humide  distempe- 
ranciae  graciae  habens  corpus ,  ab  ipsis 
bumoribus  in  eis  constitutus.  Caiida 
autem  et  sicca  natura  hyrsutus  est  pylis 
et  caiidior  et  duridior  corpore ,  et  non 
pinguis  ;  capiili  vero  capitis  subflavi ,  et 
nigri,  et  crispi  sunt  injuven[54  bjtute; 
precedente  vero  tempore  calvi  fiunt; 
venas  rectas  et  majores  babent,  quem- 
admodum  et  arteriae  majoris  sunt 
simul  et  fortiter  puisant,  et  musculosi 
sunt,  et  sine  pinguidine  totum  corpus 
est,  sed  et  cutis'  corporis  dura  est. 
Frigida  autem  et  humida  natura  thorax 
est  amusta^,  sed  et  totum  cor  pus  sine 
pilis  mollis  et  albo  colore  est,  subru- 
beus  habens  capillus  et  maxime  in  ju- 
ventute ,  et  calvi  non  fiunt  in  senectute. 
Sunt  autem  tymidi  et  non  audaces  et 
duri,  et  absconsas  babent  venas,  et 
crassus  et  pingues  nervi,  et  mnscoli 
bonae  sunt;  tybeas  autem  curbas  ha- 
bent.  Quod  si  frigidioris  et  bumidioris 
fuerint,  et  amplius  in  ipsa  natura  fue- 
rint  augmentatum  in  colore,  sed  et 
capillus  rubeus  et  quam  plurime  aug- 
mentantur  in  libore.  Caiida  autem  et 
bumida  si  fuerint  natura ,  mollior  et  ca- 
lidior  et  multum  carnosior  invenitur  a 
bona  temperancia;  sepius  cnim  airg- 
mentatum  in  eis  pntrido  et  cito  ab  egri- 
tudine  conprehenduntur,  quia  et  ca- 
cocymia  ipsa  natura  facile  preparatur. 
Quod  si  modico  plus  humidior  fuerit, 
molliori  sunt  corpore  et  plus  carnosi. 
Pelosi  vero  non  minus,  sed  et  tangen- 
tibus  non  minus  calidioris  sunt ,  nigrus 
habentes  capillus ,  et  caro  sine  pingui¬ 
dine  est.  Nam  si  modicum  plrrs  fuerit 


79 

La 

et  venas  habentes  spatiosas  quomadmo- 
dum  et  arterias  intergrandes  sunt,  si¬ 
mul  et  fortiter  puisât ,  et  ipsas  articulas 
spatiosas ,  et  muscoli ,  et  nibil  in  toto 
corpore  pinguis  est,  et  cutis  ejus  du- 
rior  est.  [  r  2  2  v°  ]  De  frigida  et  humida 
temperantiam  ;  frigida  et  humida  dis- 
temperantia,  quae  sunt  in  thorace  ip- 
sorum  conjuncta  est,  si  et  toto  corpus 
sine  pilis  est  mollis,  alba  srrnt  cute,  et 
subritbeos  babent  capillos  et  maxime 
in  infantiam ,  et  non  fiunt  calvi  in  se- 
nectutem;  mox  et  timidi  sunt,  et  non 
audaces,  et  duri,  et  absconsas  et  non 
incertas  babent  verras,  et  pinguis  et 
crassi,  et  nervi,  et  muscoli,  et  venis 
sunt  positi ,  et  tibias  curvas  babent.  De 
caiida  et  humida;  caiida  bis  humida 
temperantiam  mollior  est  et  caiidior 
est,  et  mnlto  carnosa  optima  tempe- 
rantia  est,  si  amplius  in  ea  augmenta- 
tur  putrido,  et  citius  conpraehendun- 
tur  in  aegritudinem ,  quia  cacocymus 
paratrrs  est  ut  fiat.  Si  autem  modice 
sit  bumida  et  plus  multum  sit  caiida, 
meliores  quidem  modice  sunt  medio- 
criter;  taies  enim  carnosi  sunt,  et 
pulsi  autem  non  modice  sunt,  et  tardo 
non  modice  calldi;  nigri  enim  sunt  in 
eis  capiili,  et  caro  non  est  in  ea  pin¬ 
gues.  Si  autem  calor  in  eo  modice  mi- 
nor  fuerit,  sed  in  eis  caro  multa  et 
caro  cummlxtus  et  rubor  et  albus,  et 
tangentibus  modice  est  calidus,  fri¬ 
gida  bis  et  humida  distemperantiam  ; 
modica  quidem  utrisque  tamentatio 
sine  pilis  est,  et  albi,  et  pingues,  et 
grosses;  amplius  arrtem  ab  allos  ratio- 
rralem  in  se  babet  qualitatem  humée- 


80  ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  44-4.5. 


Ab 

caiictior”,  mollis  est  quidem  caro  et 
multa  et  colore  permyxto  rubri  et  albi 
est;  frigida  autem  et  humida  natura  et 
modico  ambobus  sine  pilis  est ,  et  albo 
colore ,  et  mollis ,  et  grossus ,  et  pinguis 
amplius  quam  racio  postulat  hocmen- 
tacioms4  Colera®  autem  simul  et  ca- 
pllll  rubeus.  Sed  et  in  plurimis  inve- 
nîuntur,  et  lipidus;  quod  si  inequalis 
fuermt  hacugmentus  [54c]  qualitatis, 
contenit  magis  augmenti  proprietatis  ; 
si  autem  frigida  et  sicca  fuerit  natura 
equaiiter  consistentis ,  durum  et  siccum 
habent ,  et  sine  pilis  sunt.  Tatu  autem 
sunt  frigidi  et  pingues;  similiter  eis 
et  qui  gracilis  sunt ,  consparsa  est  caro 
capillis,  autem  colore  is  qui  equaiiter 
natura  sunt  frigidi,  eo  modo  habent; 
anime  autem  motus  non  sunt  audaces , 
sed  tymidi  et  tristes  ;  tamen  ut  breviter 
dicam  secundum  cognicionis  conti- 
nenciae. 


tationis.  Color  autem  simul  et  capilli, 
ea  quae  admodum  amplius  utrisque 
repletis  livor  cutis,  et  aequali  aucmen- 
tatio  in  qualitatem  continentes  magis 
plenus  propriae.  Si  autem,  frigidior  si¬ 
mul  et  siccitas,  qualiter  aucmentatur 
naturaliLer  durarn  et  tenuem.  est  co-- 
pus  sine  pilis  et  tactus  frigidus,  aut 
pinguido  coque  similis  eis  gracilibus 
consparsum  carnem,  et  capilli  colorem 
secundum  raüones.  Mensura  animae 

dus  et  tristes.  Et  ut  conpendiose  di¬ 
cam  secundum  cognitionem  tempera- 
tionum,  semper  qui  super  tenuem 
conjunctiones. 


[Chapitrexlv,  t.V,  p.  2  46.] 


LVIIII.  De plasmatura^  capitis. 

Parva  factura  capitis  pessima  est, 
ad  cerebri  sessionem  proprium  hoc  sig- 
num  est;  si  autem  grandis  est,  et  non 
per  necessitatem  signo  bone  est  fac¬ 
ture.  Si  ergo  propter  loci  virtutem  et 
fortitudinem  materiae  bona  et  multe 
nature  sue  officia  operaturus,  bonum 
signum  est;  si  autem  propter  materie 
plenitudinem  solam,  non  est  signum. 
Discernenda  est  ergo  scena  ipsius; 
semper  hoc  enim  ei  bonum  signum  est , 
ut  nascentes  ex  eo  nervi  omnis  bene 
nutriantur  et  fortis  sint. 


LI.  De  fractura  capitis. 

Parvum  quidem  caput  pessima  est, 
cerebrus  constrictio  prius  signis  se 
contractionis  est  signus.  Si  igitur  prop¬ 
ter  virtutem  continendam  factus  bis 
major  ilia  calidas  virtutes  ad  materla 
utilem ,  et  multa  operationem  bonus  si¬ 
gnus  est.  Contemplandum  est  autem 
haec  scema  ipsius  bene  odorata,  quae 
oportet  bonum  signum  esse  posita,  et 
nervos  ejus  bene  nutriuntur  et  fortes 
sunt  et  a  cutem  adtendunt  [i23].Foris 
oculi  ad  tenuitatem  deficiunt;  rétro  ca- 
pite  aut  frontem  foris  plus  quam  con- 


'  quam  humidior  addit.  - 


‘  augmentalionis.  —  *  color.  —  Cbap.  xi 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  46.  81 

petent  augmentatum  ;  quam  plurimae 
igitur  sicut  majore,  sic  et  istas  inveni- 
mus  cuipabiies,  in  raro  hoc  sit  quae- 
dam  fincte  virtutes  fortes  exsistentes. 

[Chapitre  xlvi,  t.  V,  p.  24.7.] 


LX.  De  cerebri  temperanlia". 

Signa  et  cognicio  de  cerebri  tempe- 
rancia.  Temperatus  cerebrus  médio¬ 
cres  liabet  frigdoris  efficienciam  et  hu- 
moribus  superfluis  abundanciam  non 
habens.  le  talis  minime  leditur  ab  omni 
extrinsecus,  que  accedunt.  Capilii  vero 
capilis  in  infancia  sunt  subrobei ,  pueris 
subflavi,  aduiiscentibus  vero  flavi;  in¬ 
ter  bec  non  satis  piani,  et  plani  non- 
dum,  et  neque  caivi  fiunt'’;  sic  tam 
facile  in  oculis  venas  sensibiiis  sunt ,  et 
■  capilii  cito  nascuntur.  Quod  si  multum 
plus  maniat”  calidior  capud,  capillus 
habent  nigrus ,  et  erispus ,  et  crossus 
et  non  multo,  subflabus  quidem  in 
primo,  et  sic  postea  nigriscunt;  profi- 
ciente  vero  etate  caivi  fiunt,  et  magis 
bii  quibus  amplius  calit.  Humoris  au- 
tem  in  palato  et  naribus  et  o[54  djeulis 
vel  auribus  sunt  parvi ,  et  naturalitersine 
querella  sunt  sani.  Repletur  autem  ca¬ 
pud,  et  gratur  sub  is  cybus  vel  pocio- 
nibus,  qui  calefaciunt,  et  odoribus,  vel 
ea  que  extrinsecus  accedunt;  parvos 
somnus  in  is  sufbeit  et  neque  profun- 
dus  est  satis.  b  nuidus  autem  cerebrus 
coguuscitur  hoc  :  humoris  plurimi  et  per 
palatato  et  narés  et  auris  vel  oculis  pro- 
fluunt;  capilii 'autem  recti  et  robei  et 
diuturne;  et  facile  ex  qualibit  causa 
frigdoris  cataru  vel  coriza  conprehen- 


LII.  De  cerebri  cognitiones. 

Temperatura  enim  cerebrus  medio- 
criter  habet  fnadorem  sufficiat.  et  su- 
perlluitatem  minus  leditur  ab  omnibus 
extrinsecus.  Flavos.capillqs  habent,  in 
frontem  subrubeos ,  omnes  autem  sub- 
flavos;  juvenibus  autem  fiunt  flavi, 
quemadmodum  exsistunt  certe;  flavi 
autem  non,  neque  caivi  fiunt  facile. 
Ego  autem  calidus  fui  mediocriter,  ru- 
bra  calidi  circa  caput  omnia,  et  in 
oculis  venas  sensibiiis  ornatis.  Citius 
in  capite  nascuntur  multum  calidi , 
manent  nigri,  fortes  et  crispi,  non 
multum  sufflavi  quidem  inprimis,  si 
nigrantur;  procidentem  aetatem  caivi 
fiunt  magis,  sed  plus  calidi  sunt.  Su- 
perfluitas  autem  per  palatum  et  nares 
et  per  oculos  et  aures ,  quando  bis  est 
inculpabiles  sanitas.  Inpletur  autem  et 
gravatur  caput  ad  calorem  ciborum ,  et 
potiombus ,  et  odoribus  extrinsecus  ex- 
cidentius  ;  modicus  somnus  in  taie 
temperantia  veniunt,  ad  quae  neque 
graves  fiant.  Frigidum  autem  cere- 
brum  cognitio  talis  est  :  superfluitas 
multa  et  effusiones;  capilii  vero  rictae 
et  rupti  et  diuturni;  et  facilius  sub 
frigdoris  causa  leditur  et  catarrus  et 
coriza  fréquenter  conpraehenduntur  ; 
in  oculis  venas  non  apparent,  et  som- 
niclosi.  Vel  siccum  autem  cerebrum 


Chat,  xivi  :  •  De  cerebri  temperantia  deesf.  —  ^  califinnt,  —  '  mane  et. 
VI.  6 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  46. 


Ab 

duntur,  et  in  ocuiis  venas  eis  non  ap¬ 
parent,  et  omnino  sunt  cumniclosi  . 
Quod  si  sicca  nature  cerebros  fuerit , 
cognuscitur  sic  :  per  meatus  capitis 
nullus  efHuit  humor,  et  sinsum  sunt 
acutum,  et  vigilias  paciuntur  aut  in- 
somnietatis;  capiiius  vero  fortis  et  cito 
crescentis,  et  maxime  crispus  habent 
capiiius ,  et  calvi  fiunt  citum.  Humidum 
autem  habentes  cerebrum,  capilli  sunt 
plani  et  nullo  modo  calvi  fiunt ,  et  Sensu 
opressu  veiut  nevoiosum  habent,  et 
humerum  in  eo  est  abundancia ,  som- 
nus  vero  multus,  et  profundus,  et 
graves.  Calidum  et  siccum  qui  habent 
cerebrum,  absque  humoribus  sunt  in 
capite,  et  sensus  eorum  vigilans  est,  et 
insomnietatem  paciuntur,  et  cito  calvi 
fiunt;  primo  enim  nativitatem  capilii 
cito  gignuntur,  et  facile  nutriuntur,  et 
nigri  sunt  et  crispi;  et  tactu  calidior 
est  ipsi  capud,  et  capilli  in  media  eta- 
tem  robri  fiunt.  Quod  si  humectacio 
fuerit  calore  modico ,  enim  plus  est  in 
utrinque  médiocres  et  bonus  color,  et 
caiidus;  in  ocuiis  vero  vene  grandis 
sunt;  humorum  superfluetas  medio- 
criter  degesta  vel  matura,  et  capilli 
recti  et  subrobri,  et  non  facile  fiunt 
calvi  ;  replentur  igitur  capud  cyto  hu¬ 
moribus  et  gravantur  sub  calore.  Cum 
autem  amplius  humidus  et  caiidus 
fuerit,  fréquenter  capitis  egritudinis 
[,15]  paciuntur,  et  facile  calore  vel  hu- 
mectacione  leduntur,  sed  neque  exci- 
tantur  nisi  perconpleant ,  et  senciant 
sed  dormisse.  Frigida  autem  et  sicca 
cerebri  temperancia  si  fuerit,  frigidum 
habent  capud ,  et  venus  in  ocuiis  invisi- 


hoc  modo  cognoscitur  :  sine  aliqua  su- 
perfluitatem  sunt  elfusiones  de  capite; 
sensibiiitas  omnino  est,  et  persomnie- 
tas  apertius ,  et  capillos  fortes  quidem , 
et  cito  nascuntur  crispi,  magis  calvi 
fiunt  cito.  Humidum  autem  cerebrum  • 
capilli  sunt  et  nullo  modo  calvi  fiunt, 
et  sensibilités  nebulosa  est,  et  super- 
fluitas  habundans ,  et  somnum  multum 
et  profundo.  Calida  autem  et  sicca  ce¬ 
rebri  temperantiam  :  absque  super- 
fluitatem  capitis  sunt,  et  habundans 
in  eis  sensus  sunt  et  vigilantes,  et 
calvi  fiunt  cito;  et  mo\  n  j  nordio 
capilli  nascuntur  citius;  grossi  bene  et 
spissi  sunt  capilli.  Cerebrum  si  autem 
humidum  fuerit,  et  color  minus  qui 
plus  est  utrumque,  quod  mediocriter 
bono  colore  sunt  ;  colores  quidem 
oculi  ,  venae  grandis  ,  superfluitas . 
multa,  mediocriter  et  capilli  sunt  plani 
et  [i  2  3  v°]  subrubri  et  non  fiunt  calvi; 
facile  replentur  autem ,  gravatur  caput 
sub  calore.  Quando  autem  humorem 
quam  plurimae  frigdor  venit ,  ut  aegri- 
tudo  capiti  fit  et  facilius  ex  calorem  et 
bumectationem  leditur,  neque  multum 
saturi  ledentur  ad  somno.  Frigida  au¬ 
tem  et  siccam  temperantiam  cerebri 
efGciunt  caput  :  fit  ut  autem  taies 
temperantiam ,  ut  in  ocuiis  venas  non 
appareant,  sub  ipso  frigidioris  causa 
est  ad  ledendum  inaequaliter  sanantur; 
senslbilia  autem  in  juvenibus  habun- 
danter  sunt  et  incuipabiles;  haec  om- 
nia  mitigantur  marcidi  citius,  et  ut 
conpendiose  dicam  cito  seniscere  clrca 
caput,  vel  sine  nutrimentum  quem  et 
robidem  humidam  et  frigidam  et  tem- 


ORIBASE.  SYNOPSIS,  V.  A6-47.  83 


bllis  sunt,  et  frigidoris  causa  cito  le- 
duntur,  propter  inequaliter  sani  sunt. 
Sensus  autem  in  eis  in  juvenibus  acutus 
est,  et  incuipabilis  sunt  omnino;  pre¬ 
cedente  vero  tempore,  marcescunt 
que  circa  capite  sunt  omnia;  capiili 
autem  vis  nascuntur,  et  ipsi  qui  nas- 
cuntur  sine  nutrimento  enim  sunt  et 
robei.  In  frigido  vero  et  humido  cerebro 
signa  sunt  bec;  nam  bumidum  et  fri- 
gidum  cerebri  temperancia  sunt  scoto- 
matodes ,  et  cito  caivi  fîunt  quam  sicca 
temperancia;  sunt  somniclosi  et  pravi 
in  sensu,  et  humoris  in  capite,  et  cito 
conprebenduntur  catarus  et  coriza. 

[Chapitre  xlvii 
LXI.  De' ventris  temperanciae. 

Ventris  temperancia  boc  modo  cog- 
nuscitur.  Quod  si  natura  sit  sicca,  cito 
sitem  inferit,  et  modica  eis  suffi cit  po- 
cio,  et  si  satis  biberint,  gravantur  et  in 
ventre  gurgus  faciunt  au  supernatat; 
cybi  vero  sicci  vel  in  locis  sicei  nati 
gaudit  sicca  temperancia  ventris  susci- 
pere.  Humida  vero  temperancia  si  fuerit 
ventris,  neque  sitit naturaiiter  et  abun- 
danciam  bumoris  susceptam  sine  mo- 
iestia  sustenit,  et  cyborum  in  accep- 
cionem  gaudet  cum  humidi  ministrati 
fuerint  et  dé  humidis  locis  nati  sunt. 
Caiida  autem  natura  ventris  degerit 
bene  de  quod  adpetit,  et  magis  ea 
que  dura  sunt  vel  tardius  concoquntur; 
gaudit  autem  calidus  cybus  et  potus 
acceptas ,  neque  frigidis  nocitur  rebus 
secundum  mensura  accepti.  Quod  si 
frigida  fuerit  ventris  temperancia,  ad- 


perans.  Frigida  autem  et  humida  dis- 
temperantia  cerebri  cognitio  haec  est  : 
humida  ergo  sunt ,  somniclosi ,  et 
sensu  brevem ,  et  superfluus ,  et  cito  ad 
frigdorem  conprebenduntur  caput  ad 
catarrum  et  coriza,  et  non  caivi  fiunt 
hii  taies. 


,  t,  V,  p.  25i.] 

LUI.  Ventris ‘et  intestine  cognitio. 

Cognitio  ventris  quidem,  si  natura 
sit  caiida  et  siccido ,  eis  satis  lit  et  mo¬ 
dica  eis  suffi  cit  potio,  et  gravantur 
amplius ,  girgitis  habent  ut  sunt  muta 
in  ventrem,  quod  Greci  gljdonas  di- 
cunt,  aut  velut  natans  in  ventrem  sen- 
tiatur,  adque  velut  in  utrem  sentiatur 
ipsa  superfluitas.  In  cibis  autem  aut 
de  siccis  humidus  aut  ventrem  neque 
sitem  patitur;  qui  autem  nimis  est  hu¬ 
midus,  sine  molestia  ferit  cibus;  gau¬ 
det  autem  in  humidis  cibis.  Caiida 
autem  naturam  ventrem  :  digerit  dili¬ 
genter  et  magis  qnaecumque  sunt  dura 
et  difficile  digerit;  gaudet  autem  in  ca- 
lidis  cibis  et  in  potionibus,  neque  a 
frigidis  cibis  nihil  leditur  inmensu- 
riosa.  Humida  autem  naturam  ventris , 
appetitio  quidem  cibl,  bona  digestio. 
Si  autem  non  bona  digestio  et  maxime 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  47-48. 


peticio  cybi  est  magna,  degescio  vero 
non  bona ,  et  maxime  quecumque  tarde 
degeruntur,  et  que  frigida  est  cyborum 
natura,  aciscit  in  eo  facile  ;  gaudit  auteni 
frigidis  rebus,  leditur  calidis  acceptis. 
Si  quidem  ex  egritudinem  in  ventre 
distempcrancia  [55  b]hec  defferunt  in- 
natum  sibi  contraria  desiderando  non 
simiiiter  innati.  Quod  si  degerit  bene, 
venter  temperatus  est;  si  autem  non  de¬ 
gerit,  distemperatus  est;  quod  si  fu- 
mosus  et  insavis  générât  ruptus ,  quod 
nos  oarboncuium  vocamus,  secus  duras 
igneas  in  stbomacho  générât.  Caiidus 
est  venter,  si  autem  acitat;  frigidus 
venter  est  simiiiter  etiam,  si  ea  que 
tarde  digeruntur,  bene  digesta  sunt.  Ca- 
lidus  est  venter  sin  minus  e  contrario 
frigidus  est;  quod  si  vomat  infirmus 
cybus  per’’  distemperaneia  ventris,  con- 
templandum  est,  si  per  àliquos  super- 
venientis  humoris  bec  fiat  accidencia 
aut  certe  ex  distemperaneia  ecce°  re¬ 
niant,  jam  superius  dictum  est.  Quod 
si  ex  humoribus  fît'’,  ex  coieribus.  vero 
fumus  incendit  sthomacum  ardor,  quod 
Latini  carbunculum  apellant,  commu¬ 
nia  agitur  accendencia  sunt  nausiam; 
quod  si  in  is  certa  est  manifestacio , 
pessimi  ex  locis  susexpulsi  humoris 
infiguntur velinfundit  tonicam  ventris, 
et  natantis  in  sthomacon  vomica  pro- 
vocatajiihil  possunt  reicere;  is  enim  in 
tonicis  ventris  contenetur  humor  acce- 
dens. 

[Chapitre  xlvi 

lÆ-ü.-De  pulmonis  tempeie  cognicio‘. 


ea  quae  vix  digeruntur  et  frigida  sunt 
in  cibis,  agitatur  autem  cito  in  eo- 
quibus  gaudet  enim  frigidus  et  leditur 
et  frigidis  cibis  absque  mensura  accep- 
tus.  Si  autem  frigidam  est  temperan- 
tiam  ventris,  cerebri  alienatio  sit,  de- 
fecerunt  autem  innatum  in  nobis 
calidum,  aut  contrarium  desiderant, 
quemadmodum  si  innatum  in  se  ha- 
bent  calidum  sinfitum,  id  est  natura- 
lem  calorem.  Frigidus  bene  digerit, 
ventrem  temperatus  est;  quod  si  non 
digerit  bene,  distemperatus  est;  mali- 
gri  carbunculum  patltur  plus  arsura 
cum  ardorem  ignltum  ;  sed  autem  [124] 
acidum  cum  ructant,  et  contrario  fri¬ 
gida  est  distemperantiam ,  et  tarde  con- 
tenit  baec,  bene  non  digerunt,  voment 
quidem,  indigesti  sunt.  Qui  autem  di¬ 
gerunt,  considerare  oportet  aliquis  bu- 
mor  supercurrit,  qui  banc  simptoma 
facit,  si  ex  flegma  est  hoc,  si  ex  reuma 
fiunt.  Quod  si  colericus  supercurrit  bu- 
mor  et  borborodes  aut  aliqua  inconse- 
quens  ‘  qualitas .  communem  autern 
simptomata  est  nausia;  alii  autem  infi- 
ciuntur  pessimiores  in  tonicas  ventris, 
summiter  ad  vomicam  exerciatur  frus¬ 
tra,  et  non  vomunt;  in  illis  autem 
nausiam  movit,  quibus  in  ipso  corpo- 
ris  certa  tenetur  membranis. 


t,t.  V,  p.  253.] 

LIIII.  Pulmonum  cogniiio. 


Non  enim  solus  venter  syticlosus  est.  Non  solum  venter  sitem  générât, 


■  *  pro.  —  ■  baec.  . —  "  rejectio  si  ex  flegmate  fucrit,  acida  ructatio  fit  addit.  — 
CiiiP.  xLvin  :  ’  cognitio  pulmonum  temperentia. 


85 


vel  sine  site  faclt  esse  hominem,  et 
frigidaet  calida  pocione  adpetit;  set  et 
torax  vel  venter  non  mox  pausans  sine’’ 
potum  frigidum  senciant;  nam  in  piil- 
monum  distemperancia  réfrigérât  aer 
l'rigidus  adductus  intrinsecus.  Ventris 
auteni  et  racio"  non  sic  sed  de  con¬ 
trario  potus  anputat.  Pulmonum  autem 
sub  sispisso  et  frigido  aere  tractu  sentire 
possunt  frigdorem.  Frigidus  autem 
pulmo  hoc  modo  cognuscitur  :  flegma 
cum  tusse  sputant;  sicci  autem  pulmo- 
nis  sine  aliquo  humore  sunt,  et  vocis 
sunt  mundae;  quemadmodum  et  hu- 
midi  pulmonis  humoribus  abundant,  et 
raucedo  voces  et  brungcodes  incurrunt, 
et  currit  eis  ex  ore  multus  bumor;  nam 
et  acuti  loquitur. 


,  et  fri- 

et  calidam  potionem  diureticus 
est;  sed  et  thorax  quidem  bibentes 
non  mox  mitigat  sitem ,  ne  frigidas  po- 
tiones  cessare  facis;  sed  magis  sitem 
plus  ad  calidum  infrigdatur.  Oportet 
eis  qui  de  pulmones  sitiunt  frigidum 
âerem  ad  se  trahere,‘unde  levios  itur; 
si  enim  contra  rationem  patiantur  so- 
lit.  Cognitio  autem  haec  est,  qui  pul¬ 
mones  habet  frigdus ,  sed  ex  flegma  ex¬ 
erçant  conitus,  sed  expuent.  Siccos 
autem  pulmones  sine  aliqua  superflui- 
tatem  expurgati  ad  flegma,  sicut  quae 
humidus  est  pulmo  de  superfluitatem 
flegmae,  et  clara  non  habent  vocem 
sed  subrauca,  incurrit  eis  superfluitas 
magna,  et  acuta  babens  loquilla. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  48-49. 

aut  siticlosus  aut  fit  sine  sitem 
gidam 


[Chapitre  xlix,  t.  V,  p.  2  54-] 


LXIII.  De  cordis  temperancie  cognicio. 

Cordis  natura  si  sit  calida,  signum 
■  est  in  quo  grandis  adspiracio  fit ,  pulsus 
similiter  citatus  est  [55  c]  et  spissus, 
audax  et  foriosus  vel  impetosus.  Est 
autem  et  birsutus  in  thorace,  et  ma¬ 
xime  in  pectus  et  ypocondria  et  que- 
cumque  sunt  iocis  ipsis  vicina,  quem¬ 
admodum  illi  est  qui  totum  corpus  ca¬ 
lidum  habet,  prêter  se  non  sit  ei  con- 
trarius  cerebrus.  Frigida  autem  natura 
si  fuerit  cor,  pulsus  habent  parvos  me- 
diocriter,  tymidi  sunt  naturaliter  et  non 
audaces,  sed  tard!  et  pectus  sine  pilis 
est.  Quod  si  natura  siccus  est  cor,  pul¬ 
sus  facit  durus  et  ad  furorem  tarde  mo- 
vetur.  Quod  si  in  furore  fuerit  excita- 
tus ,  tarde  ad  graciam  revocatur  et  quam 


LV.  Cordis  cognitio. 

Cordis  igitur  calidam  naturam  signa 
sunt  haec  ;  maxime  naturae  inspiratio 
et  magna,  et  pulsus  citatus  et  spissus 
est;  audaciam  inimae  transit  in  furia  et 
impetus;  est  autem  eis  et  pilosa  tho¬ 
rax  ,  et  maxime  pectus  et  ypocondria , 
et  quaecumque  sunt  vicina  quam  plu- 
rimae  pilosa  est;  omnes  membra  ca¬ 
lida  sunt,  nisi  oportit  fortius  resistere 
epati.  Enim  et  si  sit  thorax  latior,  co¬ 
gnitio  caiidioris  signum  est,  prêter  si 
non  utique  aliquando  cerebrus  erit  fri- 
gidior.  Frigidus  vero  cor  pulsum  habet 
parvum  mediocriter,  timidi  sunt  natu- 
raiiter,  talis  et  non  audaces  sed  tarde, 
et  sine  pilis  est  pectus  eorum.  Sicca 
autem  si  fuerit  cordis  natura,  pulsus 


86  ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  ha-bo. 


Ab 

plurime  totum  siccum  est  corpus,  si 
non  est  epar  contrarius.  Quod  si  hu- 
midus  fuerit,  signa  hec  sequntur;  pul- 
sus  molles  est ,  et  impetu  cilo  movetur 
ad  furore,  et  cito  in  se  revertitur,  et 
omnis  corpus  humidus  est,  prêter  si 
epar  contra  agit.  Calidum  autem  et  sic¬ 
cum  si  cor  fuerit ,  pulsus  durus  et  gran¬ 
dis  est,  et  citatus,  et  spissus,  et  anilli- 
tus,  grandis  et  citatus,  et  spissus  ex 
toto;  ilii  pelosi  sunt  in  pectus,  in  ypo- 
condria  ;  in  accionibus  autem  inpigri  et 
foriosi  sunt,  et  audaces ,  et  tbyrranicis 
moribus  ;  vivit  nam  et  acuti  et  sine  re- 
quie  sunt.  Quod  si  humectacio  supera- 
verit  calorem,  pelosi  quidem  minus  de 
supra  dictis;  parati  autem  sunt  ad  agen- 
dum  ;  feroces  autem  sunt  et  acuti ,  sed 
ad  ferore  parati  sunt;  pulsi  autem  sunt 
grandis,  et  lenis,  et  citati,  et  spissi. 
Humidi  autem  consistenti  et  frigida  cor- 
dis  natura ,  pulsus  lenis  habent ,  in  mo¬ 
ribus  autem  non  sunt  audaces,  sed 
tymidi  et  pygri;  sunt  etiam  sine  pilis 
pectus  et  ypocondria ,  et  minus  inpetosi 
sunt  sed  cito  fuerint.  Frigida  autem  et 
sicca  cordis  tem[55  d]perancia,  pulsus 
durus  habent,  et  parvos,  et  sine  iracun- 
dia  sondia  sunt;  cum  autem  irati  fue¬ 
rint,  diutenentiracundiam;  sunt  autem 
et  in  pectore  sine  pilis,  et  maxime  om¬ 
nibus  membris  sine  pilis  sunt. 


[Chapitre  l, 

LXIUI.  De  epatis  temperancia. 

Epar  sic  qualidus  fuerit  natura,  co- 
gnuscitur  sic  :  venas  sunt  majoris,  11a- 
vis  coloribus  plenus  esse  inveniuntur; 


fiat  siccus,  et  animus  ejus  paratus  non 
ad  ferocitatem ,  et  dilficilius  cessantem 
ut  quam  plurimae,  et  totum  [124  v°] 
corpus  siccus  est,  nisi  forte  ad  epati 
contrarietas  résistât.  Humido  vero  cor 
signa  sunt  haec;  pulsus  habent  mol¬ 
les,  et  incessum  acille  ad  frontem,  et 
facile  in  se  revertuntur  et  corpus  bu- 
midus  est,  prêter  nisi  epar  contra  ré¬ 
sistât.  Calida  autem  et  sicca  cordis  na¬ 
tura,  sed  pulsi  duri,  et  magni,  et 
citati,  et  spissi,  et  respiratio  magna, 
et  citata,  et  spissa,  et  omnes  isti  pi- 
losi  sunt  pectora  et  ypocondria.  Actio 
autem  erunt  haec;  non  enim  sunt  pin- 
gues,  sed  animosi  et  audaces,  et  pty- 
ranni ,  et  acuti  sunt ,  marens  et  in  quie- 
tem.  Si  autem  humectatio  simul  calor 
obtineat,  pelosi  quidem  minus  sunt  ad 
praedictis;  parati  sunt  autem  in  actio- 
nibus ,  sunt  ehim  feroces  et  acuti 
animo,  et  pulsum  habent  magnum  et 
molles,  citatus  et  spissus.  Humidus 
autem  et  frigidus  exsistentis  cordis  na- 
turam,  pulsi  quidem  molles,  incisus 
autem,  timidus  et  tardus,  et  piger; 
sunt  autem  et  sine  pilis,  et  pectus 
parvum,  et  furiosi  sunt,  ut  etiam  ad 
iracundiam  sint  parati.  Frigida  autem 
et  sicca  cordis  distemperantia,  pulsus 
habent  duros,  parvos,  sine  furorem  et 
iracundiam  sunt  isti  furentes,  sitientes; 
habent  autem  sine  pilis  pectus  quam 
maximê. 

t.  V,  p.  256.] 

LVI.  Epatis  distemperantia  cognitio, 
Calidae  epatis  distemperantiam ,  ve¬ 
nas  spissas  sunt,  flavis  coleribus  am- 
plius;  in  autem  tompore  State  nigra; 


ORIBASE,  SYNOPSIS.  V,  5o. 


et  estatus  tempore  etiam  et  nigra  co¬ 
tera  ;  calidus  in  eis  est  sanguis,  propter 
quod  et  totum  corpus  calidum  est, 
prêter  si  non  contrarie  agat  cor.  Hyr- 
sutus  in  ypocondriis ,  id  est  precordiis , 
et  ventre  est.  Frigidus  autem  si  fuerit 
epar,  parve  et  tenues  sunt  veaae,  et 
flegmate  sunt  plene,  simul  et  frigidum 
est  corpus,  si  cor  e  contrario  caiidus 
non  fuerit;  sine  piiis  est  ypocondria  et 
venter.  Si  vero  siccus  natura  fuerit 
epar,  sanguis  est  pinguior  et  modicus, 
et  vene  et  habitude  corporis  sicciores 
sunt.  Quod  si  humidus  fuerit  epar,  san¬ 
guine  abundahunt  humidum,  et  vene 
molles  sunt,  et  sic  totum  corpus  hu- 
midior  invenitur,  prêter  si  cor  non  e 
contrarier  temperancia  siccior  sit.  Nam 
si  calidus  et  siccus  fuerit  epar,  hyrsuta 
sunt  précordia,  et  sanguis  pinguior  et 
parvus  invenitur  et  coleribus  amarus 
plenus;  in  media  vero  etate  et  nigrus 
coleribus  plenus;  venas  autem  grandis 
et  duras,  sed  et  totum  corpus  calidum 
et  siccum  est,  si  non  cordis  calor  su- 
perit;  nam  calor  cordis  vincit  et  opre- 
mit  epatis  calorem,  quemadmodum  et 
siccitas  siccitatem.  Sicckas  autem  non 
potest  [56]  adcorhumorem  adducere; 
manifestum  est,  quia  quando  in  uno 
côncurrunt  in  is  duorum  principum 
temperanciao .  totum  corpus  lortiter 
conprebendunt,  etsecundum  ipsusdis- 
ponitur.  Humidum  autem  simul  et  ca- 
liduin  si  fuerit  epar,  minus  est  in  pré¬ 
cordia  pulsus;  amplius  autem  venas 
sunt  sanguine  plenas  et  majoris  inve- 
niuntur,  et  habitude  corporis  bumida 
et  calida  est,  si  cor  contra  non  agit.  Si 
enim  utrisque  amplius  qualitatis  mu- 
tentur,  plus  a  natura  paratus  est  cor- 


87 

La 

calidior  autem  eis  sanguis  ellîcitur,  et 
propter  cor  contra  non  resistit;  pelosa 
sunt  ypocondria  et  venter  frigidus. 
Epatis  cognitio  est,  angustas  babent 
venas  et  flegma  plenas;  frigidum  est 
totum  corpus  nonnisi  ad  cordis  sit  ca¬ 
lor;  sine  pilis  est  ypocondria  et  venter, 
Sicca  autem  epatis  naturam  est  cogni¬ 
tio;  sanguinis  est  et  pinguis  et  modi- 
cum,  venas  siccas  sunt,  et  totus  cor¬ 
pus  habet  sicciores.  Humida  autem 
epatis  naturam  cognitio  fit  :  sanguis 
habundans,  et  humidas  venas  sunt 
molliores;  hoc  autem  et  totum  est  cor¬ 
pus,  non  cor  contra  resistit.  Calidum 
autem  et  siccum  capitis  cognitio  :  pi- 
losa  sunt  ypocondria;  sanguis  pinguior 
simul  et  parvus,  et  amara  colera  sunt, 
multum  autexn  in  statum  autem  posi- 
tum  et  nigre  fîunt,  venas  babent  spa¬ 
tiosas  et  duras;  hoc  autem  et  totum 
corpus  calidum  et  siccum  babent,  et 
corde  calor  urguitur  vincere  ypoces 
epa[i2  5]tis  accidentem  frigdorem,  si- 
cut  et  siccitas  ;  et  contrarium  modicum 
babent  humorem,  amplius  autem  ca¬ 
lorem.  Minor  est  post  contraria  partem 
sub  cordis  humectatio  facta  aut  acer; 
manifestum  est  autem  quando  conrum- 
punt  principum  utrasque  temperantia 
totas,  secundum  ipsos  disponitur.  Hu¬ 
midus  autem  et  calidus  epar  minus 
quidem  ac  frigidus  et  siccum ,  in  prae- 
cordia  minus  fit  pilosa,  multum  au¬ 
tem  sanguinem  babent,  venas  grandes 
babent,  et  habitudo  corporis  humidum 
est,  et  calida  nimis  forte  quod  résis¬ 
tât.  Si  amplius  utrisque  qualitatem  uti- 
tur,  secundum  naturam  paratus  est  ad 
conprehendendum  putridinem  et  caco- 
cymiae  passionem,  adhuc  magis  am- 


88  ORIBASE.  SYNOPSIS,  V,  5o-5i. 


Ab 

pus  ad  putridinem  nutriendam  et  ca- 
cocimiam ,  que  est  egritudinem  mater, 
facere;  adhuc  enim  magis  si  amplius 
increscat  humectacio.  Major  autem  sit 
calor,  et  contrario  autem  si  modica  flte- 
rit  humectacio ,  et  amplius  fuerit  calor, 
minus  fit  cacocymia.  Si  autem  humida 
et  frigida  epatis  est  natura,  sine  pilis 
est  précordia ,  sanguis  vero  est  flegma- 
ticus,  simul  et  venas  parvas  hahet,  et 
totus  corpus  frigidus  est,  si  non  con¬ 
traria  agit  cor.  Si  vero  sicca  et  frigida 
epar  fuerit  natura ,  et  modicum  sangui- 
nem  habent  et  parvas  venas ,  et  corpus 
frigidum  est ,  et  précordia  nuda  pilis  est , 
si  non  utique  vincatur  a  cordis  calore. 

[  Chapithe  LJ , 

LXV.  Quomodo  emendanda  est  calida 
distemperancia. 

Calida  distemperancia  hoc  modo  eos 
que  paciuntur  oportit  adhibei-e  cura- 
cionem  :  in  quibus  si  fuerit  necessarium 
et  abundet  humore  colericum ,  purgari 
debet  per  ventre ,  si  inferior  fuerit  oc- 
cupatus;  quod  si  superior  venter  labo- 
rat  ,  per  vomica  est  curandus.  Exercicia 
vero  ante  cybum  parcius  facienda  sunt; 
ipsum  enim  exercicium  melius  est,  si 
non  est  acutus  vel  citatus,  sed  longus 
et  finis.  Aliqui  autem  hii,  qui  nimis 
sunt  calidi,  exercere  eos  non  permit- 
tunt,  sed  sufficere  dicunt  solam  deam- 
bulationein  ;  balneus  vero  eis  [56  b]  uti- 
lis  est,  ut  utatur  post  cybum,  et  in  eis 
gaudent;  si  autem  calor  cum  siccitate 
fuerit,  dieta  humida  esse  debet,  per 
quam  infundi  possit  similiter,  et  bal- 
neum  magis  post  cybus  utantur.  A'bsli- 
nendi  sunt  vero  tempore  celcrius  de 


plius  aucmentandam  humectationem 
sub  modicum  calorem ,  et  contrario 
sub  modica  humectatio  amplius  autem 
colorera  minime  cacocymia  fiunt.  Si 
autem  humidus  et  frigidus  fuerit  epar, 
sine  pilis  est  praecordiam,  autem  san- 
guinem  habent  flegmatico,  simul  et 
venas  tenuis ,  et  totum  corpus  similiter 
habent,  si  non  ad  corde  contraria  aetas 
transponat.  Si  autem  frigidus  simul  et 
siccus  epar,  sitem  modicam  habent, 
sanguinem ,  et  tenues  habent  venas ,  et 
corpus  ôt  cor  frigidus  est ,  et  praecor- 
dia  nuta  sunt  et  pilis,  si  non  utiorve 
hune  vincat. 

t.  V,  p.  259.] 

LVII.  Cognitio  calida  distemperuntia. 

Quam  quidem  ex  calida  distempe- 
rantia  colerum  fit  aucmentationem , 
per  ventrem  quidem  deponontibus  ma- 
nifestum  eis  nihil  oportet  fieri  ;  quod  si 
superiores  partes  venter  as  pedes  cole- 
rico  humore,  per  vomitum  debet  eva- 
cuare,  plus  exercitationem  ante  cibum 
ex  se  aqua.  Exercere  autem  eis  melius 
est  non  acutum ,  nec  de  subito  fortem 
exercitationem,  sed  longo  lenem.  Qui¬ 
dam  autem  nimis  calidis  nullo  modo 
possunt ,  sed  eis  sulficiat  deambulatio 
tantum,  fit  et  balneum,  uti  expedit 
post  cibum  quia  et  ipsi  magis  hoc  de- 
lectantur.  Si  autem  cum  siccitatem  ca¬ 
lor  dominantur,  opus  habent  dietam 
humidam ,  que  humectandum  oportet , 
et  abstinentia  sit  ab  exercitationem  va¬ 
lida  et  multa ,  et  magis  statis  temporis , 
et  celerius  lavari ,  et  post  cibum  et  ite- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  5i-52. 


niane  iabare  debet,  et  iteram  post  cy- 
bum  secunda  vice  si  utatur  non  peccat, 
sed  jubat  valde.  Expedit  autem  et  fri- 
gida  pocio;  contraria  autem  eis  est, 
qui  sicca  sunt  distemperancia ,  venas 
et  iabor,  vel  estas  nimis ,  et  solicitudo , 
hoc  vel  insomnietas.  Quo^  si  bumidam 
habent  nataram  et  maxime  pueri,  reu- 
maticis  et  plethoricys  conprehenduntur 
egritudinibus,  quibus  ut  bec  removeatur 
putrido  opus  babent,  ut  multum  exer- 
citentur,  cum  ventris  degescione  sub 
omni  diligencia  procurata,  sed  et  per 
urinas  simiiiter;  et  bys  et  tercio  in  die 
eos  Iabare  convenit  ,  maxime  ut  aquas 
naturaliter  calidas  utantur;  jubantur 
meiius.  Superfusio  autem  aque  de- 
super  providere  oportit  in  balneo  ut 
fiat,  et  exercitare  multum  ante  cybus 
jejunus  debet,  et  secessus  ventris  vel 
urinae  ante  factus.  Nulla  etiam  probi- 
bente  causa ,  et  apud  flegmatismus  uti 
oportit  et  catarticum;  cybus  vero  eu- 
cymus  et  vinum  qui  burinam  provocit 
dandi  sunt“,  ut  aedantur  aut  putentur. 


LXVI.  Quomodo  emendanda  est  frigida 
distemperancia 

Frigida  autem  distemperancia  et  res’’ 
sunt  différencie;  pejor  ex  is  sicca  dis¬ 
temperancia;  etenim  boc  in  tempore 
senectutis  fit.  Et  maxime  in  prmcipium 
quos  humectare  oportit  et  califîeri ,  erit 
autem  hoc  adhibendum  per  exercidium 
mediocrem,  et  cybus  humidus  minis¬ 
tratus  et  calidus ,  et  vini  caiida  pocio , 
et  somno  abundanciore ,  providentibus 


rum  secunda  vice  lavare.  Juvat  eos  et 
frigida  potio;  contraria  est  siccis  distem- 
pe[i2i  v'’]rantia,  in  qua  vinus  absti- 
nendus  est;  parcendum  est  labori,  et 
sollicitudp  removenda  est,  et  insom- 
nielas  est  vetandam.  Qui  autem  hu- 
mida  sunt  naturam ,  in  pueris  aetatibus 
reumaticas  et  pleureticas  conprehen- 
dunt  passiones,  et  adhuc  putridinis 
humorum  incurrunt;  opus  igitur  ha¬ 
bent  non  exercitationes  multas ,  quibus 
neque  matura  est  et  integra  ventris  di- 
gestio  custodiendam  est.  Expedent  ut 
lavent ,  sed  naturalium  calidarum  aqua- 
rum  utentes  maxime  juvantur,  et  ad 
fluxo  ventris  providere  oportit  per  bal- 
neum  et  exercitationem  multa  ante 
cibo.  Evacuatio  urine  et  ventris  percu- 
randa  est.  Nihil  autem  probibit  et 
apud  flegmatismum  licet  et  catharti- 
cum  cibus  eucymus  utantur,  et  vinum 
bibant  qui  burinam  amplius  movant. 


t.  V,  p.  261.] 

LVIII.  Emendalio  frigidae 
distemperanliae. 

Frigida  autem  ’  distemperantiae  très 
sunt  differentias  per  costamen.»  Sicca 
distemperantiam  quod  cito  enim  per 
tempora  fiunt  senes;  ab  initio  obser- 
vandum  est  humectare ,  ergo  eos  opor¬ 
tit  calefacere.  Si  autem  eis  extra  ratio- 
nem  médiocres  cibis  et  humidi  et 
calidi ,  et  vinum  potio  calefaciens , 
somnus  multus  est  providendus,  et  qui 


90  ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  52-53. 


nobis  ut  per  singulus  dies  [56  c]  qui  fue- 
ril  superflues  bumor  in  corpore  evacue- 
tur  omnino.  Vinus  vero  omnibus  que 
sicca  sunt  natura  inimica  est ,  et  maxime 
sicca  et  frigida  natura  habentibus.  lUus 
vero  solus  non  nocit  vinus  qui  caiida  et 
humida  sunt  natura,  pessima  est  autem 
eis  qui  frigida  et  humida  babent  na¬ 
tura,  et  maxime  qui  reumalicam  fré¬ 
quenter  conprehenduntur  egritudinem, 
Jubantur  vero ,  si  non  hii  utantur  bal- 
neum,  sed  ut  exerciantur  ampbus  et 
subtfliter;  unccionis  vero  mediocriter 
caiida  ulantur.  Que  autem  frigida  sunt” 
et  minus  sunt  sicci  vel  humidi ,  exerci- 
tacionibus  confortare  et  calefaccionibus 
oportit.  Humida  autem  natura  et  sicca , 
omnis  dieta  ex  media  debet  se^  mate- 
ria,  et  exinde  sunt  species  elegendae. 


per  singulis  dies  superflui  crescunt  hu- 
mores  in  corpore  evacuanda  sunt  oin- 
nia.  Venere  omnibus  siccis  corporibu» 
inimica  sunt,  et  maxime  siccis  et  frigi- 
dis  enim  solis  sine  lesionem  sunt;  cali- 
dis  et  humidis  pessimi  autem  sunt 
cum  humectationem  fri  d  q  e  u 
temperantia,  et  maxime  et  bis  qui  reu- 
matica  sunt  conprehenduntur  aegritu- 
dinem.  Juvat  igitur  eos  absque  la- 
vacrum  gemnasiam  et  unctionem 
mediocriter  caîidi ,  cumque  frigida 
sunt  naturam ,  mediocriter  utantur 
diaetam  aut  ex  mediam  materiam  ele- 
genda  est.  Sicci  et  buimdis  temperan¬ 
tia  et  ut  crescunt  et  conroborantur  ca- 
lor  in  eis.  In  autem  humidam  non  et 
sicca  naturam  totam  diaeta  médias  et 
materia. 


[CHAPiiaE  un,  t.  V,  p.  262.] 


LXVII.  Curatio  ventris  distemperancisae 
et  explar'  ubicjue  semelaes. 

Sicca  distemperancia,  sub- 

tantiam  aut  omiomerin”,  quam  nos  fir- 
missimam  corporis  substanciam  dicere 
poteremus ,  id  est  in  nervis  et  muscoiis 
vel  quicquid  ex  nervis  in  humanis  sunt 
conpositi  membris,  in  quibus  si  sicci- 
tas  fuerit  facta  insanabilis  est  passio. 
Si  autem  ex  sanguinis  concrecione  facta 
substancia  vel  generata ,  id  est  in  carne , 
quod  ex  ipsa  proprietate  humoris  nu- 
triuntur  diversa  corporis  loca,  perfec- 
cius^  igitur  que  perdiderant”  nutri- 
mentum^  cyborum  fîeri  non  potest,  et 
ideo  pericu[56  d]losa  in  taie  passione 


LVIIII.  Ad  ventris  causam,  veîat 
exempli  distemperanliue.' 

Et  in  steria  substantia  omnis  corpo¬ 
ris  ,  id  est  qui  in  eis  quae  sunt  firmis- 
sima  et  nostri  corporibus ,  qualia  sunt 
nervia  et  ossa  sicciora ,  haec  sanabilia 
sunt.  Si  autem  carnosa  loca  subsistant, 
ad  haec  proprietas  humectationem  re- 
num  frinsici  possunt,  desiccata  loca 
perfectius  per  diaeta  [126]  reparantar, 
cum  ad  inunçis  continentur  secundum 
omnia  vitalia  loca  ad  nusum ,  id  est  ro- 
ras  epatis  sanguinem  totam  corpus  in- 
fundis  in  seta.  Haec  autem  inponere 
locis  inpossibile  est  sine  cibis  et  prop- 
terea  pessmium  est  in  talis  pa  si  nnbus 


'  natura  addit.  —  ”  esse.  —  Chap.  lui  ;  *  exemplar.  — -  ^  si  inter  eam  addit.  — 
'  Omni  bumeri.  . —  '■  longa  profectus.  —  °  prodiderant.  —  ‘  de  rore  sanguinis  venienleœ 
reparari  possunt,  quod  absque  nulrimentum  addit. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  53.  91 


sanitas  est,  quia  per  venas  etarterias, 
que  tonicas  habent  nervosa,  sicca  facta 
distemperancia  in  nervis  nutrire  non 
possunt,  et  ideo  perniciosa  est  infir- 
mitas  et  sanabilis.  In  carne  autem  sic- 
citas  facta  curare  potest;  omnis  igitur 
siccitatis  curari  convenit  humidis  rebus 
nutrimentum  ministrato  inplere,  bu- 
mido  nervis  vero  desiccatus  balneus 
providendus  est  ex  aqua  dulei  et  caiida, 
temperato  soiio  perfrecandus  est  dili¬ 
genter  egrotus;  post  balneum  vero  mox 
lacté asanae  recens potui  danda  est,  de 
presenti  multa.  Oportit  autem  et  mel 
modicum  tepidus  scire*  lacti,  et  post 
bec  requiescat  usque  ad  secundum  bai- 
neum  et  frecandus  est  mediocri  ut  ter'‘, 
simul  et  lapare*  de  oie  facta  ungundus 
est,  diligenter  et  lacté  que  data  est  si 
degissit,  quod  ex  rupto  et  ventris  tu- 
more  poterit  contemplare.  Arbitracio 
autem  a  primo  balneum  usque  se¬ 
cundo  ,  aequinoccii  oras  quatuor  aut 
quinque  in  spacio ,  inter  se  debent  ba- 
bere.  Nam  si  et  tercio  adhuc  voluerit 
labare,  labentur  amplius  vero  non  sit, 
et  oleo  sunt  unguendi ,  antequam  ves- 
tiantur  per  sigulus  balneus.  Si  ergo 
suavis  est  ei  lactis,  et  post  secundo 
balneo  damus  ei ,  ut  aecipiat  ut  supra 
lactem;  sin  vero  damus  tysani  sucus 
bene  coctus,  aut  alice  sucus,  sicut  ty- 
sanas  coctus  damus ,  et  item  post  bec 
quiescere  debet  egrotus,  et  sic  ad  ter- 
cium  si  potuerit  docendu  est  balneo; 
et  si  non  est  contraria  cena  dandus  est 
panes  bene  confectus  glibanites ,  mun- 
dus  piscis  vero  aspratilis,  qualis  est 
[5  7]  uniscus  in  leucozymo  factus.  Ut 

'  miscerc.  ''  mediocriler.  —  ‘  lepora 


curatio.  In  parvis  igitur  arterias  et  ve¬ 
nas  consistentes  bac  siccitatem  curare 
convenit  bumectantibus  cibis,  ut  re- 
pleant  bumectationem  unamquemque 
bumoris ,  a  balnea  sunt  pervidenda  ex 
aqua  pluviale  temperatum,  et  in  ipsa 
aqua  solio  frecandum  est  muitum.  Post 
autem  balneum ,  mox  dabis  lactem  ase- 
ninum,  mox  muleum,  et  mel  modi¬ 
cum  tepidum  admiscere  cum  lacté,  et 
post  baec  dimittes  eum  quiescere  us¬ 
que  ad  alium  balneum.  Frecandum  est 
enim  tune  mediocriter  simul  et  cum 
ipso  unguere  diligenter;  digesto  lacté 
quae  data  est,  coquitur  et  ventris  ex- 
trictionem  dum  cernes  mediocriter, 
quam  in  primo  balneo  boras  aequales 
et  innoctiis ,  et  sit  secunda  vicem  post 
boras  quattuor  el  quinque ,  et  si  ad  ter¬ 
tio  voluerit  lavare ,  leve  si  minus  trans- 
unguensoleo  quam  festantpersingulos 
balneis  et  si  sudaverit  testa  diligenter 
unctas ,  aut  aliqua  coda  sicut  ptysane , 
et  sic  eum  jubis  requiescere,  et  sic  cer- 
tius  sedatus  fuerit  ad  balneum.  Sed 
contrario  antequam  dormito  vadat , 
pane  bene  coctus  clivanitis  mundus  da¬ 
bis  et  pisces  aspratiles ,  qualis  est  uni- 
cus  leueugumum  datum,  et  ut  brevi- 
ter  dicam  capitalia ,  cibo  bene  digestus 
sit  et  nutribilis  et  gluttinosus  et  super- 
fluus  nutrientes  humores.  Potio  autem 
sit  vinus  aeosus ,  sed  etiam  et  albus ,  et 
inmundus  elleborus,  et  est  medicamen 
ferseris  in  aqua  modica  'i'iii,  sed  ba- 
bens  stiptieo.  Maxime  igitur  siccitatis 
baec  curatio;  médiocres  autem  acci- 
dentis  siccitatis  non  intingentes  stricta 
dieta,  sed  fortiorem  possibile  est  utere 


«2  ORIBASE.  SYNOPSIS,  V.  53. 


Ab 

..uturti  cajjilalum  tibi  dicam  senten- 
ciam,  cybi  bene  degestibibs  sint,  et  hii 
qui  liutnmentum  multum  prestentb 
Minus  autem  vinus  sit  aquosus ,  et  abs- 
que  modicum  anisus  babeat ,  et  mo- 
dici  sit  stypticus.  In  magna  igitur  cor- 
poris  siccitati  adjutoria  bec  sunt;  si 
autem  médiocres  fuerit  siccitas  in  cor- 
pore,  sub  taie  observacione  non  indi¬ 
gent  cybus ,  sed  humanioris  sunt  ordi- 
nandi,  quibus  addendum  est  in  cybo 
priore  calefaciencia  materia,  et  aiiquid 
addemus  ad  eam  que  dicta  sunt,  ita  ut 
in  lacté  mel  amplius  adiciamus.  Vi- 
uum  autem  minus  sit  aquosus  dandus 
est,  quam  superius;  sed  et  ipsi  cybi 
caiidi  dandi  sunt,  non  solum  naturale 
temperanciae,  sed  etiam  recenti.  quali- 
tate  facte;  nam  et  nardino  oieo  fré¬ 
quenter  unguendi  sunt  vel  masticino. 
Quod  si  frigdor  consistât  muitus  simui 
cum  siccitate,  inprimis  etenim  eam 
pessima  existimanda  esse,  et  defficiie 
posse  emendare;  quos  bec  oportit  uti 
cum  ipso  mei  non  coctus,  sed  spu- 
matu.  Vinus  autem  elegendus  est  ve- 
tustissimus.  Obtimum  autem  medica- 
men  est  in  taie  causa  fréquenter  cum 
pice  ventre  inposita  evellere  vel  ad  se 
trahere  cutem,  dum  adhuc  calida  est 
pyx.  Jubat  etiam  talis ,  si  infans  calida 
natura  et  carne  repletus  est,  si  simui 
dormiat  ut  semper  ejus  tangat  ventrem. 
Miscitnr  enim  siccitas  calorem  [5  7  b]  in- 
fantis  procurata  vel  humectacione  ejus 
facta  temperanciae  meliori,  mel  ergo 
nulle  modo  gustandus  est,  vinus  vero 
modicus  et  veteris  dandus  est;  et  tepiti 

^  dandi  sunt  qui  viscidi  sunt  aunt  aut  p: 
qui. 


diaeta.  Subjacentem  autem  eis  similis 
siccitas  anteriorem  die  q  ( 
cientibus  materiis  etiam  quae  praedicta 
est  de  lacté  iesum  et  mel  plus.  Vinum 
autem  minus  aco.siim  d-amu»  in 
riorem  curationis ,  sed  et  in  cibas  caii- 
das  damus ,  non  solum  piper  ter  natu- 
ralem  temperantiam ,  sed  ad  sequentis 
qualitas  et  nardinum  oleum  sequenter 
transfungimus  autem  masticis  frigdo- 
rem  causa,  exercentes  multa  simui 
cum  siccitatem  exslstentem.  [126  v"] 
Inprimis  ergo  pessimum  est  existimavi 
et  difficilis  ad  emendandum,  et  boc  ip- 
sud  ad  baec  utrisque  et  cum  bis  mel 
non  coctum  dispumatum;  vinum  au¬ 
tem  elegis  plnguissimum.  Optimum  au¬ 
tem  medicamen  est  in  talis  causas  om- 
nes,  ut  fréquenter  picem  utatur  et 
litum  ventrem  evalsanti  traberit,  adhuc 
dum  calida  est.  Juvat  autem  taies  pas- 
siones  et  infans  cornus  bene  enim  cum 
eum  dormiet,  ita  secus  junctus  tangit 
subventralem  semper.  Post  hoc  admix- 
tus  siccitatls  calorem  mediocrem,  ex 
boc  prima  existimationem  custodiens, 
mel  nullo  modo  gustet;  vinum  modice 
vêtus  adjeciat;  tepidi  autem  sint  cibi 
et  iactiniae  accipiat,  et  a  venter  super- 
unguimus  de  oleo  omfacinum  et  me- 
linum,  et  infrigdatum  autem  fortiter 
non  est  absque  pelum.  Febrientibus 
quemadmodum  taies  erunt  qualitati- 
bus  quando  angmentatur  calor  subpo- 
situm  enim  iterum  optime  calida  dis- 
temperantia;  admiscitur  autem  eis 
humëctatio  in  talem  distemperantiam 
licentius,  ad  quae  frigida  potio  cura. 

leorimatici.  Polio  autem  addit.  —  ‘  et  albus 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  53. 


93 


cipi  et  lactcuei,  et  venter  superinun- 
guendus  estomfacino  vel  meiino  oleo; 
infrigidare  autem  eos  cere'  non  sine 
pei'iculo  est  etiam  febricitantibus.  Sed 
quod  admodum'"  taies  aerum  tempe- 
ries ,  cum  augmentatur  calor,  certandus 
est  iterum  obtenere  calidam  distempe- 
ranciam  et  admiscere  humedam  et  ta- 
iem  distemperanciam,  licencius  aque 
fi'igidi  pocio.  Curatur  enim  utiliter  si 
stypticus  utatur  cybus ,  sin  autem  bec 
absque  aliqua  re  quod  caiefacere  post° 
austera  bumidi  autem  distemperanciae 
bec  soia  necessaria  sunt.  Ea  que  sicca 
sunt  in  cybo  data  fortiter  jubant,  et  ad 
bec  penuria  de  pocionibus  consuctis. 
Que  autem  cum  frigdore  bumidi  sunt 
distemperancia ,  optima  sunt  agria  om- 
nia,  quibus  admiscendum  est  et  que 
styptica  sunt  absque  frigdore.  Mani- 
festum  optimurti  autem  est,  et  simul 
modica  pocio  data  et  bec  calefacta  for¬ 
titer,  vinum  siquidem  in  quaiitatibus 
distemperatis  causis..  Hec  sunt  cura- 
cionos  ;  sepius  enim  circumtenitur  bu- 
mor  in  tonica  ventris ,  aut  certe  in  ipsis 
tonicis  conbibetur,  et  distemperanciam 
facit;  bonum  est  ergo  et  de  is  dicere. 
Quod  si  acitonicum  si  in  ventre,  per 
vomica  aut  catarticum  conponitur  fa¬ 
cile  ;  si  autem  iterum  ex  aliquo  alio  su- 
percurrit  [Sy  c]  loco,  diligenter  oportit 
cognuscere ,  ut  ceracio  mox  subsequa- 
tur.  Nam  nem  curam  secundum  pas- 
sionem  oportit  adhibere.  Nam  ea  que 
supercurrunt  repremenda  sunt ,  et  ilia 
que  contenentur  purganda  sunt  ;  fit  au¬ 
tem  boc  distypticis  “  rebus  et  sanitatem 
corporis  pertinentibus  ;  in  tonica  autem 


Expediunt  autem  stiptici ,  quae  usi  .sint 
autem  haec  sine  calorem  austera,  id 
est  quia  stiptica  sunt.  Humida  autem 
distemperanlia  sola  eonsistentem ,  qui 
et  desiccant  cibis  absque  calefactionem 
et  infrigdationem  fortiter  adhibet,  et 
adhuc  consuetis  potionibus  cum  infrig- 
dationibus  bumidi  distemperanlia.  Op- 
timi  sunt  quidem  agria  omnia  mixta 
cum  stipticis ,  quae  sine  frigdore  sunt 
nimis;  optime  autem  simul  cum  bis 
modica  potio  et  hoc  calefaciens  fortiter 
vinus.  Si  enim  bis  quaiitatibus  distem- 
perantia,  quales  quidam  sunt  sanitatis 
adjutoria;  sed  si  autem  circumtenetur 
humor  in  tonicis  ventris ,  aut  certe  ip- 
sas  tonicas  sint  inbevitas ,  et  haec  dis- 
temperantiam  exinde  fiunt,  bonum  est 
ut  et  de  eis  dicamus.  Anterior  passio 
simul  consistât  aut  vomat,  et  purgata 
conponitur  facile.  Si  autem  iterum  ex 
alium  ex  aliquo  loco  super  recurrit, 
dihgentius  opus  babet  cognitionem,  et 
cognita  causa  curatio  subsecuntur. 
Omnes  igitur  curatio  patienti  loco 
oportit  adhibere.  Probibenda  est  au¬ 
tem  qui  susciperunt  loca,  tantum  so- 
lum  ut  non  facile  suscipiant  quae  su- 
perfluum  fit ,  utique  boc  de  stipticis  et 
de  bonam  valitudinem,  ad  unctio[i2'7]- 
nem  corporis  et  tonicas  ventris  caco- 
cymiae  exsistentes ,  per  ea  quae  medio- 
criter  purgat;  qualis  est  apes  aut  eum 
eonfectum  medicamen,  qui  dicitur  pi- 
(jra,  qui  gluttlnosus  et  flegmaticum 
cum  inbibitur  in  venas  tonicis  educit. 
Dabis  eis  inprimis  quae  exténuant  et 
sic  postea  quae  purget.  Utilis  autem  fit 
eis  ex  rafani  vomitum.  Si  autern  neque 


de  stipticis. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  V,  53. 


94 

Ab 

ventris  cacocymia  mediocritér  purgatur, 
quale  est  aloe  et  ex  ipso  confectum 
médicament,  quam  pjgra  vocaverunt 
antiqui.  Viscosus  enim  et  simul  cum 
flegmate  ventris  inerentis,  hoc  datu 
extenuare  et  purgare  potest  ventrem, 
aut  certe  cum  rafanis  vomica  provo- 
cabis;  quod  si  neque  viscus  neque  pin- 
guis  fuerint  humoris ,  sufficit  de  tysane 
sucus  vomicam  facere,  sed  et  mulsa 
semper^  potui  data  facit;  bibenda  est 
etiam  et  absenti  sucus  in  mulsa  cum 
mel  modicum  ;  secundum  racionem  is- 
tam  oportit  in  aliis  partibus  sanare  sin- 
gulas  distemperancias,  ut  supercur- 
rentes  humore  invenias,  cujus  natura 
sunt;  si  autem  neque  tardât  in  loco 
consestes’  vaporis  subdoribus',  oportit 
evacuare  augmentatus  humoris  aut  li- 
quores  in  eo,  quemadmodum  spiritus 
ventositati  plenus  sit  et  circumtenitnr- 


gluttinosi  sunt  humores  neque  piu- 
gues,  sufficientes  cum  suco  ptysauae 
vomitum  facere,  et  mulsa  facit  vomi- 
tum.  Juvat  etiam  absenti  sucus  in 
mulsa,  secundum  rationem.  Oportet 
et  aliis  partibus  membrorum  sanare 
distemperantia  expediunt,  quibus  su- 
perfluerit  inveniunt  humores.  Si  au¬ 
tem  neque  caVatori  sit,  quando  qui 
diuturnus  est  locus  habens  in  se  vapo- 
rem  et  sudorem,  et  evacuare  oportit 
aucmentus  humor  aut  tycura,  id  est 
subtilis  fluentis  de  spissitudinem  hu¬ 
moris  ,  quemadmodum  ut  spiritus  ven- 
tositatis  mflatio  est,  quae  m  eis  conti- 
nentur. 

ExPLICIT  ÜBIVASn  LIBER  QUINTUS  AD 

Eustatium  pilium  suum. 


Explicit  liber  quartus  Horivasii. 

■'  simililer.  —  ’  consistentes.  —  '  sudoribus. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI. 


95 


LIVRE  VI 

DE  L4  SYNOPSIS. 

Le  livre  VI  de  la  Synopsis  nous  a  été  transmis  par  les  manuscrits  de 
Paris  [Aa  et  Ah)  et  par  les  manuscrits  de  Laon  et  de  Saint-Gall.  Mais 
aucun  de  ces  manuscrits ,  par  suite  soit  de  mutilations ,  Soit  des  change¬ 
ments  des  copistes ,  ne  présente  un  texte  absolument  uniforme.  Le  ma¬ 
nuscrit  .da.  le  plus  ancien  de  tous,  ne  commence  le  livre  qu’au  cha¬ 
pitre  xxxiv;  d’autre  part,  Ah  nedonne  pas  plusieurs  chapitres  (xxx-xxxin), 
qui  sont  remplacés  par  un  chapitre  additionnel  lui-même  mutilé,  sans 
qu’il  y  ait  trace  de  la  disparition  d’un  seul  feuillet.  De  son  côté ,  le  ma¬ 
nuscrit  de  Laon ,  qui  représente  le  texte  le  plus  récent ,  a  perdu  les  feuil¬ 
lets  qui  contenaient  autrefois  les  chantres  vii-xxviii  du  texte  grec.  Seul 
le  manuscrit  de  Saint-Gall  renferme  la  traduction  entière  du  texte  grec , 
outre  quatre  chapitres  ajoutés  à  la  fin,  et  qui  lui  sont  communs  avec 
Aa  et  Ah. 

Le  plan  que  nous  avons  adopté  pour  la  publication  de  ce  livre  a 
donc  dû  être  très-compliqué.  .Jusqu’au  chapitre  vu ,  nous  avons  donné 
le  texte  Ah,  d’une  part,  et  le  texte  La,  de  l’autre,  avec  les  principales 
leçons  de  G;  à  partir  de  ce  chapitre  jusqu’au  xxvii',  nous  avons  donné  le 
texte  seul  de  Ah  avec  les  leçons  de  G.  Au  chapitre  xxviii,  les  deux  textes 
reprennent  pour  continuer  sans  interruption  jusqu’au  chapitre  xlvii. 

Mais  la  deuxième  partie  du  chapitre  xxix  et  les  chapitres  xxx-xxxiii 
manquant  dans  ^6  et  dans  Aa,  nous  les  avons  remplacés  par  le  texte  de 
G,  qui  dérive  peut-être  directement  de  A  a,  tandis  que  Ah  semble  n’en 
provenir  que  par  un  intermédiaire  aujourd’hui  perdu  (voir  la  préface  du 
présent  volume).  Avec  le  chapitre  xxxiii  finit  la  grande  lacune  qui  existe 
dans  et  nous  reprenons  alors  la  publication  de  cette  traduction ,  avec 
les  variantes  du  manuscrit  Ah  et  les  principales  leçons  de  G.  Enfin ,  pour 
les  chapitres  additionnels  de  la  fin,  c’est  encore  ce  texte  A  a  que  nous 
donnons ,  avec  les  mêmes  leçons  et  les  mêmes  variantes. 


06 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vl,  i-3. 


[Chapitre  i, 
Ikcipit  liber  qüintus. 


[58  b]  1.  —  Ea  que  signa  sant  hona,  si 
iniciam'^  egretndinis  fiant  mala  sunt. 
Galiienus.  Signa  que  sunt  bona  in 
determinacione  febrium,  si  in  inicium 
egritudinis  appariant,  maia  rànt  judi- 
canda  ;  degescio  egritudinis  non  fit 
quando^  in  inicium  que  bona  sunt  signa 
apparent;  butiiis  autem,  si  signa  exis- 
timanda  sunt,  que  neque  in  inicium 
egritudinis  neque  in  augmentum,  sed 
in  statum  jam  declinantem  apparent, 
signa  esse  bona  sunt  exestimanda. 

[Chapitre  ii;, 

n.  Qiwmodo  bona  determinancium.  “ 
febrium  cogiiuscenda  est. 
Galiienus  [58  c].  Si  quidem  quando 
.  febris  determinacionem  factara  ’’  est , 
quia  egrotat  tali  omnibus  liber  invenltur 
simpatomatibus ,  et  color  in  eo  bonus 
apparet  secundum  evacuacionis  racio- 
nem ,  et  pulsus  melior  et  forcior  inveni- 
tur.  Hec  est  bona  determinatio ,  quod  si 
eorum  minuatur  virtus  in  tantum,  in- 
hutilis  est  determinacio  in  quantum  de- 
jecitur  virtus. 


'  [Chapitre  iii, 

IJL  Quomodo  futura  determinacio 
cogiiuscenda  est  in  febrïbus. 
Galiienus.  Quando  igitur  increscunt 
et  antecedunt  accessionis ,  et  semper 


t.  V,  p.  269.] 

[127  v"]  InCIPIT  liber  SEXTDS 
Uribasii. 

I.  Qaae  signa  terminationis . 

Si  in  initio  febrientibus  appareat^ 
pessimum  est,  digestio  febrium  non  fit 
quando. mala  signa,  neque  enim  in  ini¬ 
tio,  neque  in  augmente,  sed  in  statum 
est  apparere  oportet. 


t.V.p.269.] 

IL  Quomodo  instatem  bona 
determinutionem  cognoscere  oportet. 

Si  est  quando  febres ,  solvenda  est  in 
terminationem  passiones,  ab  omni  levis 
fit  accidentia,  boni  coloris  fit  ei  ad  ra- 
tionabilem  ,  et  pulsus  melior  apparet, 
et  fortitudo  erit  ad  consurgendum.  His 
enim  optima  fit  determlnationem  ;  si 
autem  aliquid  de  eorum  tantum  est  aut 
designatio  bona  determinatio ,  quantum 
virtntem  deficiens  si  extiterit. 


t.  V,  p.  270.] 

III.  Quomodo  futura  determinationeni 
oportet  cognoscere. 

Si  enim  [128]  increscunt  et  antece¬ 
dunt  semper  horas ,  aut  rationem  acces- 


ttddit. —  CriAP. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  5-à.  97 


pîiis  a  racione  per  singulos  clies  accé¬ 
dant  et  oras  et  forcioris  fiant,  et  quam- 
plarimi  in  diatriton  venientes  celere, 
egritudinem  determinate  signifîcat.  Si 
aatem  pigti  moventur*  et  in  ipsa  hora 
accedd  qaemadmodum  per  smgulus 
dies  acedere  solit,  post  muitum  tem- 
pas  fieri  determmacione  significat.  Si 
aatem  rigores  habeant  nimius  is  qui  fe- 
bret,  non  fit  solucionem ’’  antequam  mi- 
tigetar  rigori.  Hoc'  autem  non  cessanti 
inpossibile  est,  ut  statum  faciat  egri- 
tudo,  de  qua  re  magis  neque  deciina- 
cionem  oportit  sperare.  , 


sionis,  et  fortioras  muitum  fiunt,  et 
des  I  t  c  unt  cito,  baec  passio  de- 
terminare  se  ostendit.  Si  autem  pigre 
movitur,  qua  solitus  est  in  aliis  facere , 
post  muitum  tempus  futura  significat 
esse  determinationem  ;  et  quaecumque 
rigorem  nimium  febriunt,  non  potest 
fieri ,  ut  solutionem  faciat  antequam  mi- 
tigetur  rigor.  Hoc  enim  nullo  modo  ces¬ 
sant  inpossibilem  est,  qui  enim  statum 
ad  hoc  non  accipit  passio ,  scilicet  magis 
ncc  declinationem  sperare  oportet. 


[Chapitre  iv,  t.  V,  p.  271.] 


IIII.  De  urinis'  infebribas.  IIIl.  De  urinarum  cognitionem . 

Gallienus.  Horina  obtima  est,  que  Urina  pptima  est,  qui  sanis  est  simi- 
sanis hominibus  similis  appariat,  id  est  lis,  qui  talis  ut  sit  subrubra  simul  et 
subrubia  aut  subflava  cum  pinguidine  subGava,  babensiu  sepinguidinem  me- 
modo  médiocre  consistentem.  Habet  au-  diocriter  cohsistentem.  In  tribus  enim 
tem  in  se  très  deferentias'’  ;  burina  tur-  differentias  turbidarum  urinarum  conis- 
bita,  quod  si  mingerit  turbulenta  bu-  tunt;  si  enim  mingitur  turgoles  residens 
rina  et  post  modicum  resedit ,  aut  certe  '  post  modicum  fit  lempida ,  aut  certe  si- 
permane[58  d]tur  turbulenta ,  aut  certe  militer  turgoles  permanet,  aut  mundam 
facit  munda  et  post  modicum  efficitur  mingitur.  Pessima  quidem  baec  tertia 
turbulenta.  Pejor  est  bec  novissima,  le-  est,  lenior  autem  est  prima,  et  media 
vior  autem  ilia  prima ,  media  vero  utri-  autem  utrorumque  et  munda  mingitur  ; 
que  est.  In  secundam  aquosa  urina  satis  et  postea  turbolantur  misti  sunt ,  quia 
est  prima  media  vero  utrique  est  in  se  grande  ventositatem  in  genus  venarum 
digesta  et  disperata  est  iiidegescionrs  demonstrat,  et  inconpositum  sangui- 
simptomata ,  indicium  est  et  venarum  nem  esse  siccit  venam  novellam  adhuc 
genus  inesse  passionis,  sicutveram  ven-  ferventem.  Pessimior  autem  est  indi- 
tris  indegescionem  per  effusionem  esse  gesta ,  qui  est  sicut  aqua ,  ex  bis  tantum 
cognuscitur,  ita  cum  cito  urina  manando  qualis  est  disperata  digestio  adcidentia. 
elTundetur,  et  vocatur  diabetis.  Hec  ergo  Cognitionis  venarum  esset  genus  passio- 
est  indegescior  urina,  et  ideo  pessima  nis,  qualis  est  totius  ventris  indigestlo, 
est;  deinde  aut  ista  que  est  subtilis,  quando  citius  transmittens  et  dicitur 
■  Chap.  iu  :  "  movitur.  —  ‘  solutio.  — ^  “  baec.  —  Chaf.  iv  :  *  originis.  —  ^  dilferen- 
tias.  —  '  turbulenta  burina.  .  .  aut  certe  deest.  —  prima;  media  vero  utrique  est. 

Vt.  7 


98  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI.  4- 


aJba  aqui  similis;  hec  enim  proxima  est 
alterius  urinae;  et  in  multis  passioni- 
bus  videtur,  veiut  vinus  minus  subtilis 
et  albus  apparit,  et  dicitur  rpocro .  hoc 
est  subrubia  siligene  coloré  subsimilis  ; 
ocra  autem  terra  dicitur  quam  tinctures 
utuntur  et  seligeno  colore  ex  ea  tin- 
gunt  ;  fît  utique  jam  hoc  ex  ac  subru¬ 
bia  ,  etiam  isti  digescionem  facit,  Oportit 
autem  eam  pinguem  exire ,  etiam  et  si 
aquosa  fuerit,  degeretur  bene  quantum 
ad  colore  pertinit  ;  quod  si  secundum 
naturam  color  diligenter  custodiatur,  et 
sedenim  album  et  levem  et  equalem 
etmultum  faciat,  digescionis  sunt  signa 
et  multus  crutus  humores  purgare  sig- 
nifîcat.  Quod  si  pinguior  fuerit  medio- 
criter  et  habit  aliquam  ypostasine ,  bec 
omnino  jam  digesta  est.  Quod  si  floccos 
in  sedimen  habiat,  autem  lamminosa 
est  aut  forforibus  similis  appariant,  et 
aut  nigras  aut  lebidas  aut  viridis  aut 
malu  [Sg]  sudoris  ypostemam.  Ilia  au¬ 
tem  que  bono  colore  est  simul  et  se¬ 
dimen  album  et  lenem  et  equalem  et 
collectum  babeat,  et  aut  nebulam  ali¬ 
quam  in  superficie  babeat ,  aut  aniores- 
mata^  facta  babeat,  id  est  in  medio 
nebulam  si  suspendat,  hec  de  omnibus 
urinis  sunt  meliores  et  maxime  qui  de 
sine  mores®  sedeat.  Secunda  autem 
se  anevrisma  est.  Tercia  vero  si  nebula 
in  sommo  appareat ,  hec  inicium  deges- 
cionis  significat;  banc  urisma  autem  in 
medio  digescionem  esse  ostendit.  Nam 
ypostasi  se  ipsam  determinacionem  os¬ 
tendit;  nebule  vero  quantum  plus  su- 
perius  fuerint  possita'*,  tantum  meliores 


lienteria;  per  urina  autem  transmissa 
celerius,  dicitur  deavites  ;  sit  hoc  enim 
indigesta  urina  pessima  est.  Deinde  au¬ 
tem  eis  est  tenues ,  et  ea  quae  ad  mo- 
dum  aquam;  haec  autem  proxima  est 
alterius  urina ,  et  multis  aegntudmibus 
apparens,  sicut  unus  videtur  et  nimis 
albus  et  tenues.  Qui  autem  subcolorata 
post  haec  est,  hoc  agra  autem  si  fuerit 
jam  utique  hoc  quanto  coloris  causa. 
Oportet  autem  haec  pinguem  tantum 
esset,  ab  acosa  sis  et  digesta  venae,  et 
quanto  et  colorem  ;  si  quidem  secundum 
naturam  colorem  dilisenter  custodvtur 
ypostasin,  albo  et  lenem  et  aequalem 
multa  faciens ,  digestionem  quidem  sint 
nimia  cognitionem ,  multos  autem  cru- 
dus  humores  purgare  significat;  et  pin- 
guiorem  autem  si  fuerit  mediocriter,  et 
habet  aliquam  ypostasin ,  non  hominum 
jam  digesta  est.  Si  enim  flucus  in  sidi- 
mentum  aut  lamnosa  autXor[i28  v°]fo- 
rosa  aut  nigram  aut  lividam  aut  viridem 
aut  mal  e  olens  ypostasin  habens ,  ad  haec 
omnia  talis  indigesta  esse  et  omnino 
pernitiosa  esset.  Bonum  autem  colorem 
simul  et  aut  ypostasis  alba  et  lenes  et 
aequales  aut  inolosa  aliquas  similes  aut 
librissima  faciat ,  id  est  in  medio  stetit 
calicem,  omnium  est  urinarum  utilior, 
et  maxime  quidem  si  ypostatis  talis  fue¬ 
rit.  Tertia  autem  si  nebula  ad  simplicis 
urinas  mlatam  utili  atque  sicut  in  cir- 
cum  tenetur  justum  tantum  meliits  est. 


ypostasis  babeat  haec  onmia  habentem  urlnam  indigestam  esse  et  omnino  pesslmam 
it  —  '  aneurismata.  —  '  quidem  si  in  imo.  —  ''  positae. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  5. 


99 


[Chapitre  v,  t.  V,  p.  273.] 


V.  Be  spaioriim  in Jebribus  signa’’  (G). 
''^Gallienus.  Si  quando  sulîlava  sunt 
espatamina ,  et  subrubia ,  aut  subocra , 
id  est  suo  seligena ,  eo  colore  et  subi- 
spumosa  est ,  et  subtilis ,  bec  indigescio- 
nis  solius  sunt  signum ,  malum  vero  in  se 
nibil  es[se]  significat.  Qui  autem  vaide 
fuerint  flava ,  aut  rubia ,  aut  spumosa , 
aviridis,  aut  viscosa,  et  rotunda,  et 
adhuc  nigra ,  magis  bec  pessima  sunt  ; 
prêter  sanguinem  nam  alii  humores 
intemperati  sunt’’  stacionem  '  flammeo 
ardore  generata.  Sanguine  vero  et  fleg- 
matica  sputamenta  médiocres  sunt  et  ie- 
viores  sunt  ;  qui  autem  de  flavis  colori- 
bus  generatur  aut  nigris  pessima  est. 
Adtendere  autem  oportît  et  ascensum 
bumoris  ipsius,  quomodo  proicitur;  si 
enim  facile '•expuunt ,  manifeste  talis 
sputus  bonum  signum  est;  qui  autem 
contraria ,  pessimae  sunt  ;  perfecta  enim 
sunt  degescionis  signa  sunt,  id  quod 
expuunt  est  levis  et  albus  et  equaiis,  et 
constitucio[59b]ne  neque  liquidas  satis 
neque  pinguis;  omnino  autem  inde- 
gesta  sunt,  quod  non  facili  aut  nuHo 
modo  spui  potest.  Quod  si  non  spuunt 
nigrum,  sed  adhuc  indegestus  est, 
constat  adhuc  indegescionem  abscon- 
sam  esse.  Si  autem  vaide ,  sed  rubium 
aut  flavum,  non  bonum  signum  est;  si 
autem  libida  aut  viridis  aut  nigra,  vaide 
perpesema  sunt. 


V.  De  sputamina  signa. 

Quibus  enim  subflava  sputanea  et 
subfovia  et  subacra ,  id  est  siligenis  co¬ 
lore  et  subspomosa  et  subtenues ,  haec 
sola  indigestionis  sunt,  malum  autem 
nibil  ostendat.  Qui  autem  nimis  est  flava 
et  rubea,  subspumosa  et  virides  et  glut- 
tinosa,  et  adhuc  magis  que  nigrae  pes- 
simiores  sunt;  prêter  enim  saiiguineam, 
quaecumque  utique  aliorum  humorum 
intemperata  sunt  ;  pessima  significat 
passionem  ex  calida  flegma  habent  nas- 
centiam. 


Chap,  V  :  ’  Dans  Ab,  le  tilre  est  entièrement  effacé,  nous  le  donnons  d’après  G.  —  *  (ali 
colore  et  pessimam  signilicat  addit.  , —  ”  passionem  ex  califactione  nddit. 


100 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  6, 


[Chapitre  vi,  t.  V,  p.  274.] 


VI.  Signa  efemerum  febriwn. 

Gallienus.  In  femeris  febribus  pro- 
prium  et  inseparabili  signum  est  un- 
narum  degescîonem  in  ipsa  prima  diae 
habere,  et  ipse  calor  in  istis  febribus 
micior  invenitur  ;  hoc  proprium  et  in- 
separabiie  signum  est.  Et  post  primum 
a  degescionis  febrium ,  certa  est  cogni- 
cio  ;  pulsus  habent  non  valde  inequalis , 
aut  sordidus,  aut  deficiiis,  aut  duras, 
sed  sunt  semiiis  sanis ,  sed  et  ipsis 
odores  corporis  non  cum  pqre  sunt  aut 
agridine,  qualis  est  fumosus.  Isti  enim 
qui  elFemeras  febris  paciuntur,  caiida 
et  sicca  maxime  sunt  temperancia,  et 
totum  corpus  amaris  coioi'ibus  plenus 
esse  videtur. 

Vil*.  Curacio  efemerum  febrium. 

Gallienus.  Hii  vero  qui  ex  iabore  fe- 
briunt,  olio  habundante  moiliter  per- 
frecare  et  labare  oportit;  qui  vero  de 
siccitate  febriunt ,  frecandus  est  minus , 
iavandus  autem  sepius;  qui  autem  et 
sollicitudinem  febriunt  et  tristicia  et  dé 
insomnietatem  et  furorem,  non  fré¬ 
quenter  labare,  sed  oleo  non  multum 
et  tepido  modice  mixtus  stiptico  nec 
multo  frecaiidi  sunt.  Qui  autem  ex  ca- 
lore  solis  nimio  febriunt ,  mox  in  princi- 
piumfrigidi  curandi  sunt  et  balneum  ute- 
ris  [Sgc]  habundancius,  minus  quidem 
olio  et  friccione.  Roseos  enim  oleos  ad 


VI.  Signa  efemerum  febrium. 

Effemerum  febres  proprius  et  insae- 
pabilis  signus  est  urina  digesta.  In  ipso 
primo  die  calor,  et  ipsi  calor  mox  talis 
est ,  febris  prius  et  insaeparabilis  signus 
est.  Post  autem  prima  solationem  fe¬ 
bris,  fidelis  habebis  cognitionem  arti- 
riarum  motio,  secundum  omnia  adsi- 
militur  sanitatem.  Nullum  aliae  febris 
secundum  natura  sua  redemit  et  infir¬ 
mantes  linitas  magna  est..  Signum  est 
facile  captae  de  bis  febribus,  sunt  in 
quibus  defluxiones  corporis  sunt  non 
vapores,  sed  etiam  acris  et  quaedam 
fumodas  babent  ;  et  ipse  sunt  caiida  et 
sicca  temperantia ,  et  totum  pigros  color 
hoc  amaris  coloribus  jam  amaris  plenus. 

VIL  Curatio  effemerum  febrium. 

Si  ergo  et  fi  1  i  Ile  e  conpre- , 
bensus  ad  hoc  sanitatem  recipiunt.  Cu¬ 
ratio  effemerum  febrium;  qui  ex  Iabore 
nimium  febriunt ,  oleo  habundantiijs  in- 
fimdendum  perfricare  oportet  et  Iabore  ; 
qui  autem  et  siccitatem  febriunt,  fre- 
candi  sunt  quidem  minus ,  lavandi  sunt 
frequentius  ;  qui  autem  ex  tristitia  fe¬ 
briunt  et  sollicitudinem  et  insomnie¬ 
tatem,  minus  lavandi  sunt,  amplius 
autem  oleum  tepidum  minime  stipti- 
cum  exsistentem,  et  non  multum  fre- 
candi  sunt.  De  solis  ardorem  ;  qui  autem 
ex  solis  ardore  ** . 


Chap.  VI.  Ce  chapitre  manque  dans  Saint-Gail. 

*  Les  manuscrits  de  Paris  et  de  Laon ,  qui  seuls  nous  ont  conservé  le  chapitre  vi ,  en 
ont  fait  deux  chapitres  différents. 

**  Le  manuscrit  de  Laon  ne  contient  plus  aujourd’hui  ni  la  lin  du  chapitre  vi,  ni  les 
chapitres  vti-xxvin,  par  suite  de  feuillets  arrachés. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  6.  101 

.^j-j.;giJanclum  erit  adhibendus ,  aut  umfacinus  sine  saie  factus.  Infrigidare  autem 
ipsum  oiium  oportit  depositum  in  aqua  frigida  aut  nive,  et  sic  ex  eo  infun- 
jendus  est  caput  cum  iana  infusa  et  bregmati  superinposita  instillando  ;  pauiatim 
bec  usque  ad  deciinacionem  faciendum  est ,  et  sic  ducendus  est  ad  baineum.  Quod 
si  de  frigdori  aquis  febriat,  ad  baineum  ducere  in  declinacione  febrium  oportit; 
quod  si  catarnis  fuerit  obsecutus,  non  iabit  antequam  catarrus  degeratur.  Si 
autem  ex  caiore  fuerit  catarrus ,  iabit  de  presenti  in  baineum  et  caput  utrisque 
infundatur,  quibus  infrigidare  opus  sit  sicut  ex  caiore  passionis  que  fiunt,  an  bis 
quibus  ex  frigdore  contingit,  ea  que  calefacere  possunt  mediocriter,  quaie  est  ■ 
oiio  yrino  et  nardino  utere  eos  oportit  in  deciinacione  post  baineum.  Qui  autem 
de  stignosin,  id  est  de  constriccionem  cutis  febriunt,  jubantur  baineo  ex  duice 
aqua  facto,  et  friccionis,  et  exercidia  que  rara  faciant  cutem,  et  cibi  sint  duici 
suco  conpositi  ;  qui  autem  constipant  et  infrigidant  aut  giuttinant  porus  nocit 
nimium  anc  passionem.  Que  autem  de  cibis  pius  a  racionem  acceptis  febriunt, 
deciinati  febri  ad  balneas  est  ducendus,  et  babundanti  oleo  tepido  infusus  perfre- 
cetur,  et  in  soiio  diu  remoretur,  et  ibidem  iterum  perfrecetur  ;  cum  autem  iavarit , 
rcquiescat  donec  reparentur  vires ,  et  iterum  iavit  ;  et  cum  de  baineum  exirit ,  dabis 
ei  sucus  ptisane  aut  iactucas  eiexas ,  et  post  bec  piscium  carnes  modes  habentis  ex 
ieocozomo  factus.  [Sg  d]  Cummunus  est  autem  omnibus  efemeris  febribus  iaboran- 
tibus  degestibilis  cybus,  qui  non  sint  infractici  dare  oportit.  Qui  vero  ex  ardore 
solis  febriunt  aut  de  furore  aut  de  iracundia,  opor  qui  infrigidant  et  buinectant; 
qui  autem  ex  frigidore  febriunt  que  mediocriter  calefaciunt  dandi  sunt;  qui  autem 
ex  tristiciis  et  soiiicitudinem  vei  de  vigiiiis  febriunt ,  cybus  dandus  est  qui  minus 
nutriunt,  quos  Greci  atrossus  vocant.  Qui  autem  ex  frigidore  febriunt,  dandi  sunt 
cibi  qui  nutriant.  Efemeris  autem  omnibus  cibi  ex  media  danda  sunt  materia,  vi- 
num  autem  in  omnibus  efemeris  febribus  dandus  est,  si  non  caput  doleat  acro  et 
subtilem.  Stignosin  vero  pacientibus ,  si  non  gravide  tenêtur  egntudmem  et  pletbo- 
riciis  si  non  est ,  vinum  potui  dabis  ;  quos  autem  stignosis  nimium  conprebendit  et 
pietoricus  non  est,  probibendus'est  vinum  bibere.  Qui  autem  deinguinibus  febriunt, 
îabare  antequam  vuinus  de  quo  inguina  generata  est  procurelur  non  présumât; 
cum  autem  decfinaverint  febris ,  baineum  utatur,  similiter  etiam  et  vinus  est  probi- 
bendus,  donec  inguine  cadent;  postea  autem  dandus  est  vinus  et  cibis  tenues.  Fri- 
gidi  enim  pocionis,  in  quibus  acris  et  fumosi  hunioris  congregantur,  j  ubat  omnis 
sanus,  etquiaiiqua  efemera  egrotat,  aut  si  est  consuetusegrotare,  etiam  si  in  con- 
suetudinem  habeant  in  inicium  egritudinis,  inbutilis  est  vel  nutrire  eos  cibo;  mox 
a  principio  coiera  enim  cuinmovent,  et  maxime  si  colerica  sint  natura  sin  autem 
ionga  abstinencie  cibi.  [6o]  Si  ex  aliquis  occassionibus  orrorem  corporis  pati  inci- 
piunt,  dabis  ei  vinum  temperatum  etpanem  in  eo  infusum  accipere,  rigor  enim 
statem  pausat ,  et  sic  febrire  incipit  in  eo  ante  febre  non  dabis  ;  cum  autem  declinare 
ceperit ,  confestim  nutriscet  non  espectas  remissionem  febris  ;  sin  autem  vaporosam 
et  calidam  et  siccam  habetudinem  corporis  non  utique  requiescit,  accessio  ante- 


102  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  6-7. 

q\iam  balneum  et  cibis  infundatur  vel  humectetur.  Inrita  vero  natura  in  deges- 
cioni  cibi  facta  febribus  accendetur  corruptis  enim  cibi  et  fumosani  vaporacio- 
nem,  Id  est  si  carbuncuius  accesserit,  et  sic  febrierit  evacuatur.  Ergo  cum  fuerit, 
qui  corruptus  cibus  labare  oportit,  et  cibo  dare  convenit  in  declinacione  febris, 
primo  ventris  facta  consideracione  ;  quod  si  major  sit  ventris  facta  efFussio  et  de- 
ficiat  virtus ,  nutriendus  est  cibo  anlequam  labit  providere  que  necessaria  sunt 
ventri;  adhuc  enim  ventris  manenti  eiFussione  cum  oieo,  ubi  absencius  decoctus 
est,  ianas  sunt  superinponendas.  Mordicacio  vero  si  aliqua  fuerit  facta,  vel  de- 
fectus  si  sit  sthomaci  aut  ventris ,  absus  purpore  siccus  et  calidus  aut  certe  infusus 
in  oieo  puro  vel  nardino  et  expressus  sunt  ventris  superponendi.  Sthomaco  autem 
defecto,  miscis  in  olio  nardino  mastici  trita  et  infusa ,  ut  sit  spissa ,  sicut  mel  liqui- 
dum ,  et  infundis  ibidem  purpora  et  superponis ,  calida  autem  adhibenda  sunt.  Hec 
ômnia  virtutem  in  sthomaco  servent,  nam  teplda  so.  [60  b]  virlutem  stomacl.  Si 
autem  calida  natura  fuerit  homo ,  et  venter  satis  profluat ,  melinum  oieo  pro  nar¬ 
dino  rosa  uterls;  utere  et  hoc  ceroto  quali -est. cera  et  nardo  equalea  pondéra, 
aioae  autem  et  mastici  octava  parti  mittis,  et  sic  calidus  est  venter,  pro  nardinum 
melino  mittis.  Sunt  autem  ex  enantivi  tipoquistidirs  et  balaustia  et  dactulorum 
carnis  ad  hec  utilia  médicamenta.  Cibus  autem  dabis  plscis  aspratiles;  si  adhuc 
venter  fluit,  alfila  cum  aqua  interdum  calidum,  satis  interdum  cum  suco  male 
granati,  aut  péris,  aut  melis.  Quod  si  jam  non  fluit  venter,  alega  subtilis  sunt 
simili  modo,  ut  ptisanas  conditas  acetum  habenlis;  dabis  etiam  piscis  aspratilis, 
in  oieo  cocto  dabis;  et  poma  styptica  sola  et  cum  pani  data  jubant  ;  post  hec  vero 
fobis  précordia  et  totum  ventrem.  Si  autem  cum  nimia  mordicacione  sit,  bene 
jubat  emaccio  olio ,  in  quo  resolutus  est  adhlpis  anserinus ,  aut  pollinus ,  aut  por- 
cinus ,  cum  modica  cera;  quod  si  ipneumatusis  fuerit,  id  est  habundancia  spiritus 
ventussitatis,  uteris  oleum  in  quo  decocta  sunt  ruta  et  semeu  apii  et  cimino  et 
fenuculi  semen.  Deducto  enim  ventre,  dabis  mox  cibus  accipere,  qui  non  habeant 
aliquid  sfipticum.  . 

[Chapitre  VII,  t,  V,  p.  278.] 

VIII.  Signa  de  febribus,  que  ex  pulridiiiem  humuram  fiant. 

GaHienus.  Ex  humorum  putridine  febris  que  fuerint  generate,  [60c]  hoc 
modo  cognusci",  pratacarticon  appellant;  nam  rigore  incipiunt  sine  alico  calore 
vel  frigdore  ex  aere  nimio  precidenti;  proprium  igitur  signum  in  his  est,  pulsum 
habent  oppressum,  qualis  inicio  accessionls  fîeri  solit,  id  est  parvos  satis  et  equa- 
lis’’;  nam  inicio  acessionis  parvos  fit  et  non  citatus  puisus,  in  statuto  vero  major 
et  citatus.  Nam  in  tahbus  precipui  febribus  propria  et  maxima  cognicio  est ,  ut 

Chap.  vu  :  *  cognoscaiitur,  quibus  neque  cxli-insccus  aliqua  procedit  causa,  quam 
Grcci  addii.  —  ‘  iiiaequalis. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  7-9.  103 

calor  in  ipsa  febri  fumoso  vapore  sit  et  tangentibus  diu  ipsa  membra  expressa 
manum,  ex  agridine  cutis  vel  vaporis  mordicacione  in  manu  senciat.  Proprium 
autem  est  et  maximum  signum  urina  indegesta  cum  subtilitatem ,  et  si  aiiqua  de- 
gestio  sit,  obscura  est;  nam  mox  in  inicio  egritudinis nuilo  modo  degesta  apparil, 
nam  epialus ,  et  iiberidia  febris ,  vel  emitriteos  quid  aliut  est ,  nisi  ex  putridinc 
....criintiir  febris,  sed  et  causus,  et  tsfudis,  aut  bis  similis  febris  omnis  ex  hu- 
morum  generatur  putridinem. 

[Chapitiie  VIII ,  t.  V,  p.  279.] 

Vlllf.  Caracio  febrium,  qui  ex  putridine  générant’. 

Hii  vero,qui  ex  bumorum  putridinem  febriunt,  si  virtus  fortis  est  fleuboto- 
mandus'’  est  mox  in  inicio;  quod  si  venter  indegestus  fluat,  aut  virtus  infirmier 
sit,  vel  etas  probibeat,  fleobotomus  non  est  adhibendus.  Post  autem  evacuacionem 
sangninis,  purgare  oportit  qui  potruerunt  humoris  per  urinam  etventrem  et  su- 
dores  ;  quod  si  voluntarius  de  sthomaco  pervomica  fuerit  facta  purgacio,  per  alias 
quas  diximus  partis  non  oportit  contra  natura  inritare  liumores.  Elegenda  est  vero 
materia,  que  sine  calefacionem  deducant  [60  d]  et  purgent,  qualia  sunt  sucus 
ptisani ,  mulsa ,  oximellis  et  apomellis ,  vel  apii  radicis  in  aqua ,  que  est  bibenda , 
si  dequoquatur  et  sic  potui  detur;  bec  autem  ipsa  et  per  ventre  deducunt  et  uri¬ 
nam  movent.  Quod  si  ventns  pacmiitur  constriccionem ',  adhibendus  est  clystiris 
ex  mulsa  et  oieo;  omnem  igitur  corpus  antequam  evacuetur  rarefacere  non  opor¬ 
tit;  evacuatum  vero  potest  reddere''  slccum  olium  tepido  camimelo,  perunguas 
corpus,  vinum  vero  potui  dandus  est  albus,  lenis  et  acosus  ;  movit  enim  deges- 
cionis  et  balneum  temperatum  ex  aqua  dulci  facto.  Sed  si  forti  fuerit  febrium 
magaitudo,  qualis  est  sinocus,  neque  vinum  ntl  oportit  neque  balneum  neque 
trasunccione  olei  camemilini ,  sed  sola  que  frigida  in  bis  febribus  potui  dandus  est , 
si  non  aiiqua  res  probibeat  ;  nam  virtus  sulficiat  infirmât!  et  febris  sit  causodus , 
et  degescionis  signa  sint  manifesta,  aqua  frigida  dabis  confidenter  bibere  ;  nam 
si  et  canebus  fuerit  repletus,  et  tempus  aeres  estas  sit,  siccati  que'  in  piscina 
frigida  si  jubeas  ut  discendat,  non  ledis  sed  pocios  jubas.  In  eo  autem  ipso  tem- 
pore  de  piscina  exit,  cum  in  sabanis  pausat,  statim  sudare  débit.  Quod  si  venter 
ei  Huit  colerico  humore ,  et  médiocres  ^  sit  febris ,  et  virtus  valida  sit,  simul  et  de¬ 
gescionis  signa  appareant,  jubat  talis  balneum  et  umfacio®  et  olei  camemole 
transunccio. 

[Chapitre  IX,  t.  V,  p.  281.] 

X.  Signa  terciana  febris, 

Gallienus.  Se  vera  est  tèreiana,  qua  est  et  non  est  vera;  vera  ergo  terciana  llavis 

CiiAP.  vm  ;  ■  generaiilur.  —  lleolomandus. — '  et  siccitalcm  sufficienter  quae  putrida 
sunt  addil.  —  ''  raram  et  addit.  —  "  sicca  utique.  —  '  mediocviler.  —  'ut  vini  potlo. 


1 


104  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI.  9-11.  J 

generatur  coleribus  [61]  necesse  est.  Mox  a  principio  cum  ingenti  nascitur  orrore  ' 

et  frigdore  ;  differit  autem  a  quartano  ipse  rigor;  nam  in  terciano  ipse  rigor  pun-  : 

gere  et  pertundere  videtui-  corpus  ;  nam  a  quartano  solus  rigor  est  cum  frigidore  ni- 
mio.  In  cotidianis  vero  non  precidit  rigor,  sed  frigidore  soie  consumuntur;  pulsu„ 
vero  in  tercianis  est  ingeris,  vebemens,  et  citatus*,  et  creber  ;  sitis  instat,  vehe- 
mens  sit  ^  aut  incendat  omnem ,  et  pos[t]  modicum  déclinât  et  calore ,  qualis  in- 
venitur.  Quod  si  siperposueris  maniim,  omni  caiida  cum  agritudinem  vaporis 
ascendit  de  corpore  ;  post  modicum  vero  cum  biberit ,  statem  ascendit  vapor  caiidus 
per  cutem,  pronuncians  sudorem.  Vomitus  vero  si  fuerit,  fit  coiericus,  et  venter 
simiiiter  soivatur,  coiericus  fit,  si  de  urinas,  cholericus  facit.  Post  bec  requiescit 
febris  ;  omnem  autem  tempus  cummucinis'  habit  oras  non  plus  quam  duodecim; 
in  aliis  vero  duodecim  horas  pausat;  in  istis  autem  duodecim  horas  pausat  vera 


[CnAPrrnE  x,  t.  V,  p.  282.] 

XL  Caratio  terceane  vcre. 

Veram  tercianam  humectare  et  infrigidare  oportit,  et  bumorem  que  fluxit  in 
ventre  evacuândus  est  per  vomitum  et  urinas  vei  sudorem.  Ventrem  autem  molli 
clistirem  educere;  hurinam  vero  coctasin  aqua  radicis  apii  et  anetum,  ipsa  aqua 
potui  danda  est.  Cum  tibi  signa  degescionis  apparuerint,  confidenter  utatur  et 
absencium  dabis  bibere  ;  balneum  metetur“,  utatur  ex  aqua  dulci  fluviale  calda, 
et  neque  nitrum  neque  salem  neque  saponem  in  balneis  utatur,  sed  solum  tepi- 
dum  oleo  infusum,  deponis  in  solio  ama[6i  bjtoris;  etiani  balneis  bis  in  die  la- 
barent  non  peccant,  bec  quando  tibi  jam  signa  degestionis  apparuerint,  et  si  fre- 
quencius  labent,  non  peccant.  Vinum  autem  antequam  degescio  fiat  egritudinis 
omnino  prohibendus  est,  inicienti*’  vero  degescione  dabis  vinum  album,  subtile 
et  acosum  et  modicum;  dandi  sunt- autem  cibi  a  primo  usque  ad  in  fine,  que 
huméctint  et  infrigident;  abstenendi  sunt  vero  a  mel  et  senape  et  salsamenta  et 
acria  omnia  et  vino  vêtus  vel  qui  natura  sunt  calidi. 

[Chapitre  XI,  t.  V,  p.  284.] 

XII.  Curacio  terciano  non  vero. 

Quod  si  non  vera  est  terciana,  mox  ab  inicio  a  lavacris  abstenendi  sunt,  donec 
signa  degescionis  appareant,  neque  cocti  cibi'  cibandi  sunt,  sed  altéra  die  cum 
remissent  febris;  califacienda  est  ypocondria ,  et  dandi  sunt  eis  sorbicionis  deges- 
tibilis ,  et  clistiris  non  satis  mollis  est  adbibendus ,  et  sanguis  eis  auflerendus  est , 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  ii-i3.  105 

et  si  opus  fuerit  neque  hoc  est  pretermitendus  ;  qocius  autem  cibo  ordinacio  non 
sit  perfrigida  et  humida  quam  plurimis ,  sed  habeat  aliquid  quod  incidere  et  sub- 
tiliare  possit  humoris,  et  ideo  expediunt  ad  bec  ptisanis  sucus,  piper,  aut  ysopo, 
aut  origano,  et  spica  nardi,  et  in  muisa  piper  coctus.  Simul’’  tu  movat  alia  que- 
cumque  urina  movent,  prêter  ilia  que  satis  calent  et  siccant.  Absencium  vero 
dabis  post  dies  vu  transactus,  et  oxymellis  datus  multus  jubat  in  pocione  datus, 
et  lenis  catartici ,  et  post  cibum  vomitus  se  longa  fuerit  egritudo  utilissimus  est. 

[Chapitre  xii,  t.  V,  p.  285.] 

[61c]  XIII.  Cura“  qvartana febris. 

Quartane  febris  accessio  cum  multo’’  frigdore,  quia  ex  frigide  humorein  me- 
iancolico  cognatur,  et  ideo  nec  satis  calidam  aut  ignitam  générât  febrem ,  quemad- 
modum  tercianus,  sed  ineque  fît  sed  neque  holerum  vomica  sequetur  febrem. 
Hurina  vero  in  bis  alba  et  tenuis  et  acosa  invenitur,  pulsus  eciam  magnus  et  rarus  ; 
bec  omnia  manifeste  quartani  esse'  signifîcat  febrem. 

[Chapitre  xiii,  t.  V,  p.  285.] 

XIV.  Cura  (juartana  febris. 

Quartano  febrem  laborantibus  micius  agerae  eos  oportit,  et  neque  medicamen 
aiiquo  forciorem  eis  dare  oportit,  neque  evacuacionem  facere,  nisi  sanguinis  ha- 
bundanciam  esse  videris ,  ut  sic  fleubotometur,  ut  sive  in  inicio  seu  quodhibit  “ 
tempore  cujus  sanguinepi  tamdiu  currere  facis,  donec  nigrum  colorem  in  ru- 
bium  convertit  Dicta  autem  que  non  inflit ,  sed  utilis  sit  et  degistibilis  sit ,  que 
et  molliat  ventrem.  Quod  si  ventris  constriccio  fuerit,  clistiris  ventris'  in  inicio 
modem,  post  bec  acriorem.  Carnis  autem  porcinis  probibenda  sunt,  vel  omnia 
que  sunt  viscosa  et  gravant  degescionem ,  que  frigida  sunt  omnia.  Vinum  vero 
utatur  album ,  tenuem  et  mediocriter  calidum  ;  utantur  etiara  et  salsamenta  eo 
•senape,  sed  et  per  aliquos  dies  antidotum  dea  trion  peperion  accipiant  aut  dea  spo- 
litin,  et  se  piper  solum  cum  calda  aqua  per  singulus  dies  accipiant ,  recte  faciunt. 
Cum  vero  causa  egritudinis  in  statum  esse  venule  cognoveris,  tune  oportit  tenuis 
[61  d]  adsumere  cibum,  et  in  requie  aeger  est  babendus  diebus  plurimis,  et 
viscera  cataplasmanda  sunt,  que  moHiant  media  et  relaxint.  Deinde  danda  sunt 
diuritica  médicamenta,  et  cum  .signa  manifestata  degescionis  videris  facta,  tune 
dabis  catarlicum,  quo  melancolico  deducat  humorem,  sed  non  di  semel  sed  fre- 
quencius  dandus  est  ;  et  cum  fortiter  fuerit  purgatus ,  antidotum  '  ter  usi  sumus , 
et  a  nobis  probata  sunt,  ex  quibus  est  laudandissimus  qui  opio  '  Cirinaico  recipit. 

^  et  polus  multum  addi’t.  —  Chap.  xii  :  "  signa.  —  ’’  üladdit. — '  inesse. —  CiiAr.xin: 
'  quolibet.  —  in  siisum  dicta.  —  '  uleris.  —  "  vere  cognoveris.  —  '  tiriacam  dabis 
bibere  et  alla  queque  talia,  que  nos  frecpien  addit.  —  ‘  opus. 


106  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  i3-i6. 

Item  ad  peridiacas  febris ,  qui  ex  pinguibus  et  viscosis  bumorikis  generantur  cum 
rigore  febris ,  agaricus  datur,  aut  calamentis  in  muisa  datus  sanat,  et  sic  coquantur 
in  oiio ,  et  ex  eo  oleo  ante  rigorem  totum  corpus  perfrecetur.  Subvenit  nam  simi- 
iiter  costos  aut  peretros  hoc  modo  adhibitus  jubat.  Hec  autem  stupida*^  membra 
habentlbus  et  paraiisin  pacientibus  subvenit ,  et  mitigat  rigores  ;  sed  et  agnu- 
sperma  similiter  in  oleo  coctus ,  et  bacas  lauri ,  et  cocognidius  cum  oleo  et  nitro 
prestat. 

[Chapitre  XIV,  t.  y,  p.  287.] 

XV.  Signa  cotidiana  febris'. 

‘Nullatinus  mox  in  primis  diebus  cum  rigore  accendent,  sed  procedente  tem- 
pore  cum  frigidore  magis  quam  cum  rigore  veniunt,  et  defîcili  calefaciuutur,  et 
multuin  diiiant  m  augmeritum  tempons:  sed  neque  febre  accenduntur,  neque 
multum  aut  spissum  acnelitum  ducunt  aut  revocant.  Fiunt  enim  vomici  flegma- 
tici,  et  qui  per  secessus  excernunt'  frigidiora  sunt  et  cruda  et  aquosa,  et  in 
primis  diebus  modicum  sudant ,  et  neque  sine  febribus  post  remissione  sunt  ;  nam 
et  pallore  fedantur;  horma  vero  alba  et  pmiruosa  et  turbida  et  rubra  est. 

[Chapitre  xv,  t.  V,  p.  288.] 

[62]  XVI.  Curatio  cotidiane febris. 

Curatur  autem  cotidiana  febris ,  dato  oximelle  mox  a  prima  die ,  id  est  a  septima 
die  incoatus  datur  dari,  quod  inicium  febris  istius  utique"  faciunt;  danda  sunt 
eciam  et  que  urinam  habundanter  movent.  Dieta  vero  ordinanda  est  ex  bis  spe- 
cibus ,  que  incidere  possint  et  extenuare  pinguis  et  viscosis  humoris.  lii  statum 
vero  cum  venerit  causa  providenda  oris  ventris  aïigmentacio  ’’  et  cataplasmata  ; 
post  hec  de  rafanis  vomitus  faciendus  est;  cibi  calidi  dandi  sunt,  sed  et  catarti- 
cum  que  llegma  deponat. 

[  Chapitre  XVI ,  t.  V,  p.  2  8  8 .] 

XVII.  Signa  sinocis  febribus. 

Signa  sinocis  febris  ejusdem  generis  vocantur,  sicut  unluscujusque  typica  sunt 
généra;  sed  typici  flunt  quando  firmiora  corporis  membra,  quas  Greci  tcrria' 
vocant,  humores  occupaverunt,  et  sic  cum  rigore  generatur.  Synicus'’  vero  febris 
intra  venas  aut  llegma  aut  choiera  rubia  vel  nigra  cum  sanguine  se  miscuerint, 
generatur  sinicus  vero;  et  sic  sine  intermissionem  efficiuntur  febris.  Cum  ergo 

'  stapenda.  —  Chap.  xiv  ;  *  februm.  —  ^  colidianae  febvcs  addit.  —  ‘  egertur. _ 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  16-18. 


107 


choleribus  rubeis  fuerint  vene  repleti  cum  sanguine,  necesse  ut  putriscant  et 
causus  faciant  febris;  cum  autem  occupaverint  flegma  venas  et  cum  potruerit, 
necesse  est  cotidianas  faciat  febris  cotidie  accidendo ,  et  sine  febre  numquam 
inveniuntur  isti.  Cotidianis  similis  est  eu  modo  et  quartano  ;  cum  malancolicum 
humor”  occupaverit,  necesse  est  quarto  diae  gravions  faciat  cummucionis.Quando 
ergo  vero  ex  causus  est ,  custodienda  sunt  signa  quem  vero  diximus  esse  terciano , 
prêter  quia  non  cum  [62  b]  rigori  accedunt ,  et  neque  sine  febre  inremissione  in¬ 
veniuntur.  Hoc  tantum  interest  in  vera  terciana  et  causon  febre  ;  nam  si  de  flegma 
est  per  singulos  dies  accesso ,  similis  fit  typo  cotidiano ,  et  numquam  pausat  fe¬ 
bris,  sed  persévérât  usque  ad  determinacionem  uno  modo.  Secundum  bec  autem 
quando  quarto  die  fit  accessio ,  et  similiter  sine  febre  numquam  invenitur  aiius 
dies ,  et  similiter  quartano  estimandus  est  typus.  Synocus  ergo  febris  numquam 
sine  febribus  inveniuntur,  antequam  perfecti  solvantur  egritudu;  nam  causes  fe¬ 
bris  omnibus  synocis  acucior  invenitur  et  cicius  finitur. 

[Chapitre XVII,  t.  V,  p.  290.] 

XVIII.  Curatio  sjnocorum  febriwn. 

Synochorum  febrium  curantur  fleubotemo”,  ut  usque  ad  angustiis  sanguis  au- 
feratur.  Nam  si  non  fleubotomentur  qui  taie  laborant  febre ,  cum  ad  crisin  facien- 
dam  in  extrema  pervenirent ,  passionem  incurrunt  ex  ipsa  plenitudinem  periculum. 
Cum  non  prevaluerint ’’  natura  humorum  expellere  abundancia,  et  tinguitur' 
homo;  quasi'*  aliqua  alia  interveniente  causa,  prohibiat  fleubotomo  adhibere, 
aliis  uti  oportit  adjutoriis ,  qui  aperiant  et  extenuent  bumorum  plenitudinem  et 
mitigent  febrium  ardores  ;  nam  si  signa  degescionis  videris  fieri ,  et  neque  in  visce- 
ribus  aliquis  tumor  est ,  aut  inflammacio ,  aut  duricia ,  âut  scirus ,  et  neque  aliquod 
membrum  frigidum  babit,  ut  in  eo  discendat  lesio,  cum  fiducia  dari  oportit  aqua 
frigida,  et  maxime  si  egrotus  coilsuetus  [62  c]  fuit  aqua  bibere  frigida. 

[Chapitre  xviii,  t,  V,  p.  290.] 

XVIIII.  Signa  cason. 

Qui  causon  laborant,  haec  secuntur"  accedentes  signa  :  lingua  sicca  et  aspera 
et  nigra  est,  et  mordicacio  ventris,  et  secessus  cholericus,  et  sitis  nimia  cum  in- 
somnietatem ,  interdum  etiam  et  alienacio. 


‘  venas  addit.  —  Ciiap.  xvii  :  ’  fleotomo.  —  *  conprevaluerit.  —  ‘  exlinguitur.  — 
quod  si.  —  Chat,  xviii  :  ’  contra. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  19-21. 


[Chapitre  XIX,  t.  V,  p.  291.] 

XX.  Ciiram’’  causonfebris. 

Duo  hec  causon  febrientibus  .sunt  necessaria,  unum  ut  ile’’  cbolericus  humor 
subducatur  ut  extrahatur,  alterum  vero  ut  extinguatur.  Subducitur  enim  vel  eva- 
cuatur  per  ventrem  et  vomitum  aut  sudores  ;  extinguitur  autem  per  aque  frigidi 
pocionem  ;  sic  no.s  semper  curabimus  causes  febris.  Dieta  vero  que  causon  febriunt  : 
neque  aqua  sola  et  mulsa  danda  est  ;  sola  muisa  autem  acosa  et  cocta  danda  est  ; 
oportit  igitur  bis  qui  causon  febriunt  soiis  pocionibus  nutrire.  Baineum  vero  diu 
causon  febriunt  iiiis”  expedit,  quibus  sine  tumore  yei  indammacione  aut  eresi- 
pilatodes  non  desunt  viscerum  partis  constituti  ;  et  si  magis  degestionis  habuerit 
signa,  plus  expedire  probatur.  Quibus  autem  de  saisis  I  110  bu  o  fuerit 
generatus ,  iavacrum  non  expedit  uti ,  sed  tantum  istus  sucos  ptisani  solus  nutrire 
convenit. 

[Chapitre  xx,  t.  V,  p.  292.] 

XXI.  Caratio  ciosyde  erisipilatode  passione  febriunt  febris. 

Si  di  eresipelas  intrinsecus  natas  fuerint  generate,  bomino  prohibendus  est 
balneus  ;  aqua  frigida.  inicio  passionis  non  est  danda,  sed  deforis  [62  d]  hutiiiter 
frigida  omnia  adhibentur;  et  simile  cause  nimio  perurguantur  ardore,  et  deforis 
non  satis  jubantur,  necesse  est  ut  et  intrinsecus  ministrentur.  Maxime  autem  eis 
expedit  iactucas  accipere,  et  deforis  ipsius  iactucae  sucus  hutiiis  est.  et  intuba 
simiiiter,  et  semperviva  erba,  et  alia  bis  simiiia  ex  bis  que  infrigidare  possunt. 
Obtimum  autem  est  et  quam  maxime  boc  medicamen  utimur  :  Iactucae  et  sem- 
pervivi  sucus  expremimus,  et  mittimus  in  pila  porcacla,  et  tundimus  diligenter, 
cui  addimus  sucus  supertus,  et  iterum  expremimus,  etvasum,  in  quo  ipsus  su¬ 
cus  colegimus,  deponimus  in  aqua  frigidissima,  cui  addida  sit  modicum  alfîtam 
subtilem.  Tune  ibidem  infundimus  lentimina  duplices ,  et  superinponimus  deforis 
in  ipocondrias  aut  ubi  calor  sentitur,  et  non  diu  permittemus  stare  medicamen 
ne  calefiat,  sed  subiato  alterum  frigidum  superponimus.  Admiscimns  mterdiim 
medicamen  oleo  umfacino  aut  rosium,  si  causa  postulaverit. 

[Chapitre  xxi,  t.  V,  p.  298.] 

XXII.  Signa  icticis  febribus. 

Hictica  febris  non  in  bumoribus  solum  aut  in  vitale  spiritum  consistit",  sed  jain 

Chap.  XIX  :  ■  curalio.  ille.  —  "  solis  addit.  —  Ciup.  xx  :  Ce  chapitre  matujm  dans 
le  manuscrit  de  Saint-Gall.  —  Chap.  xxi  :  “  consentit. 


109 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  21-22. 

ipsa  steria ,  id  est  firmissima  membrorum  loca  occupata  ardore  consumit.  Nimio 
odore'’  igitur  nuUo  senciunt  et  ipsi  que  febriunt  nullo  mos  et”  febrire  exstimant, 
sed  nec  senciunt'’  febris  calorem.  Duplex  enim  bictice  febris  species  est,  una  igitur 
ex  causon  febre  generatur  cum  prolongaverit ,  donec  con.sumat  [63]  [fejbris  longo 
tempore  constituta  infusionem  humores  que  in  corde  consistant  alit  spirito  vite'', 
facta  ergo  si  siccitati  in  corde ,  necesse  est  ut  iterum  febribus  accendatur.  Alia  au- 
tem  hictica  febris  nascitur  mox  a  principio ,  cum  facta  fuerit  efemera  febris ,  aut 
ex  triscia’,  aut  ex  furore,  aut  ex  labore  nimio  inferventi  desudante  aetum®,  quos 
non  est  ab  artifice  dificile  sanare.  Qui  autem  ex  eis  in  marasmon  pervenerit,  in- 
possibile  est  sanare  ;  que  ergo  ceciderit'*  de  febre  hictica  in  marasmon ,  paratissima 
est  cognicio  :  oculi  concavi  plus  a  racione  aparint  simui  et  lippes  siccas  in  oculis 
insertas ,  et  quidam  passionem  consumptam  vel  perdito  colorem  in  eis  vitalem  vul- 
tum  siccus  et  tensus  aparit ,  et  clausus  oculus  quam  plurime  tenent ,  quas  in  somno 
declivis  ;  est  autem  non  somnus  quod  patitur,  sed  vigilanciae  inposibilitas.  Tem¬ 
pera  enim  sunt  dimersa,  quamquam  nihil  aiiut  quam  ossa  et  pellis  solum  in  eo 
sunt ,  et  si  denudatum  vestimentis  consideris  ventris  habitudinem ,  neque  intestina 
neque  viscera  in  eo  nihil  esse  cognuscis,  et  précordia  adtractata  est  nimis,  et 
cutis’  in  eis  satis  sicca  est;  pulsus  vero  tennis,  spissus  et  duras;  color  autem  in 
prima  accessionem  oculus  et  manu  tangentes ,  post  modicum  vero  acer  et  urens 
ostenditur.  Donec  consumatur  humor,  hictica  autem  sola  febris  est  ;  quando  in 
periculo  venit  ut  non  jam  sit 'remedium ,  omnem  consumsit  humore,  necesse  est 
maragmus  consistât  febris. 

[Chapitre  .xxii,  t.  V,  p.  295.] 

[63  b]  XXIII.  Caracio  aecticae  Jehris. 

Eictica  febres  egrotantibus  mox  a  principio  nutrimenta  necessaria  sunt  propter 
humorum  agridinem;  maximus  igitur  ciborum  adjutorius  est.  Infusio  oportit  ergo 
quam  plurime  ptisane  sucus  ministrare,  et  aliae  sorbicionis  nutrire,  sed  de  pane 
aliquid  dare.  Pocio  vero  danda  est  aqua  frigida  cum  mensura,  et  non  multum; 
danda  est  vero  quando  necesse"  eis  est,  neque  putredo  humorum  adest.  Quod  si 
majorem  consideraveris  de  his  lesionem ,  ahstinere  oportit  ab  aqua  frigida.  Extrin- 
secus  autem  superponenda  sunt  ipocondriae  de  suprascripta  médicamenta ,  que  ad 
eresipelata  dicta  sunt,  vel  ea  que  subicienda  sunt,  qualis  est  cerotus  hoc  modo 
confectus  :  cera  -ri ,  olium  roseum  -rii  aut  très  uncias  ;  solvis  cera  et  olio  et 
cum  se  refrigerare  ceperit,  in  ipso  vaso  aut  in  mortario"  aqua  frigida  tantum 
quantum  cerotus  potest  suscipere,  aut  infuset  molis^  sit  valde,  et  lentia  facta  su- 

dolore.  —  '  modo  se.  —  sed  nec  senciunt  rescripsit.  —  "  consislens  alit  spiritiim 
victae.  —  '  trislitia.  —  "  aeslu.  —  ''  incederit.  —  '  coclis.  —  Ciup.  xxii  :  *  neque  ac- 
cessio.  —  ''  simul  addit.  —  '  missum  malaxas  manibus ,  superfiindendo  paulatim  addit  — 


110  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  22-24. 

perponis  precordies  unum,  et  tepuerit  multas  alium,  donec  membra  temperen- 
tur.  Item  aiiut  ceroto,  qui  conficitur  sic  :  dactulus  patitus  pinguissimus,  sublatus 
insecus  membranis;  coquis  carnis  eorum  in  acelo  aut  in  pusca,  ut  discoquantur 
bene;  et  sic  in  mortano  teris  diligenter,  etuteris.  Quod  si  siccum  visum  est  et 
fuerit  medicamen,  hutile  est  ut  ei  admisciatur  de  suprascripto  ceroto,  et  sin  im- 
ponatur;  quod  sic  olium  roseum  admiscere  volueris ,  bene  facis.  Balneum  autem 
hicticis  febribus  butiiis  [63  c]  in  omni  tempore. 

[Chapitre  xxiii,  t.  V,  p.  296.] 

XXIV.  De  aemetriteis. 

Emitritaica  passio  ex  duobus  accedit  generibus ,  hoc  est  de  terciano  tipo  et  co- 
tidiano  sinoco;  tercia  enim  die  febris  cnm  rigore  accedunt;  cotidianus  vero  sy- 
nocus  cotidie  sine  rigore  est  sine  intermissionem ,  et  mixtus  ex  utresque  terrorem 
inferit  egrotante.  Rigor  igitur  in  bis  minor  apparit;  major  autem  in  bis  est  frigdor”, 
quod  temperatus  ex  duobus  acridinem  humorum  ;  non  enim  absque  racionem  hoc 
nomen  accepit  ista  febris,  ut  vocatur  emetriteus ;  duplex  enim  racio  ejus  nature 
est  ^  Convenientibus  ergo  due  commucionis  in  uno  tempore  ab  inicio ,  simul  in- 
vicem  sibi  temperate.  Cum  ergo  tercianus  obtenuerit,  febris  cum  errore  finnt, 
quamquam  et  rigor  précédât  errorem,  secundum  ipsam  accessionem;  mox  talis 
color  elTicitur  et  igné  accenditur,  qualem  in  tercianis  fieri  posse  proposuimus , 
et  vomica ,  et  venter  cholerica  infusione  generatur.  Altéra  autem  die  accessio ,  que 
fit  ex  flegmatae,  frigos  suremas  corporis  obtenit  partes  cum  modico  orrore,  sed 
neque  senciunt  neque  stigacionem  corporis  paciuntur.  Quando  autem  equalis  sunt , 
secundum  suam  unusqmsque  magmtudmem .  tercianus  typus  et  cotidianus  sy- 
nocus,  tune  accessio  cum  orrore  fit,  et  quando  médius  tempus  est,  eo  flegma 
obtenuerit  decposcio”  sit  orrore,  et  tune  si  calor  obtenuerit,  subito  exalisciint. 
Talis  est  enim  viros  emitriteus,  ex  equale  temperatus'*  [63  d]  febribus  factis,  ter¬ 
ciano  typo  et  cotidiano  sinoco.  Non  verus  autem  emetriteus  aut  colerico  aiig- 
mentatus  umore  aut  flegmatico. 

[Chapitre  XXIV,  t.  V,  p,  298.] 

XXV.  De  casus  pestilentiae. 

Ex  morbis  comueionis“  nascuntur  egritudines,  sicut  et  nativitatis  diversi,  sic 
et  vicia  egritudinem  nascuntur  cummones.  Cummuniter  enim  omnibus  homi- 
nibus  corruptas  aer  générât  fruges;  cibus  efficiunt  malus.  Communis  autem 
egritudines  quas  Grecis  paiidemas  appellant,  id  est  omnis  populus  simile  vexan- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  24-20. 


tur  egriludinem  ;  communes  egritudiiies  et  aqua  mala  frigida  puto  plus  quam 
racio  postulat  générât,  et  labores  inconsueti,  et  penuria,  et  superflua  ciborum 
accepcio,  et  regionum  natura  communes  passionis  infèrent,  sed  ut  paiudestria 
loca  vel  concaveloces  posita,  ex  quibus  venose  ascendant  nebule.  Hec  ergo  que 
dixirous  omnia  non  fréquenter  soient  evepire,  nam  aerum  qualitatis  si  distem- 
perati  fuerint,  fréquenter  in  nobis  instituta^aerum' temperancia  générant  pas¬ 
sionis,  seu  calidior'*aot  certi  humidior*  plus  a  natura  factus,  aut  siccidior,  aut 
frigidior,  aut  .certi  humidior  sic  inferunt  morbus.  Et  ideo  que  aerum  racio  in 
eas  est'  annum  si  sapienter  a  nobis  serventur',  ut  contraria  contrariis  adhibean- 
tur,  id  est  calida  frigidis  temperantur,  et  frigidis  calida ,  sicca  humidis  et  bumi- 
dis  siccis  placentur,  sanus  homo  poterit  permanere.  Nam  et  ociositas,  et  cibo¬ 
rum  superfluetas  et  penuria,  vel  velamen  vestimentorum ,  quis  multum  se  cale- 
faciat,  et  nimius  [6i]  frigidor,  et  multe  pociones,  et  nimius  labor,  et  pocio  nimis 
accepta ,  et  ad  ignem  nimium  quis  calefactus  ;  sed  cicius  de  bis  alies ,  que  dicta 
sunt,  aer  bumidus  superat  quant  calidus  et  siccus,  quemadibodum  factum  re- 
ferunt  in  agro  Agrantino. 

[Chapitre  xxv,  t.  V,  p.  3oo.] 

XXVI.  Rafi  auctoris  de  pestilentie  fiant. 

*  In  pestilencia  pessimi  causus  per  singulas  egretudines ,  quas  paciuntur.  Sunt 
enim  alienacionis ,  et  colerum  vomitus ,  et  precordiorum  tensionis ,  et  dolores  mem- 
brorum ,  et  dolores  ‘  muiti ,  vel  frigdores  stremarum  parcium ,  et  dearria  colerica 
subtiles  cum  ventositatem.  Hurinam  vero  babent  acosam ,  subtilem ,  colericam 
et  nigra.  Ypostasin  vero  babent  mala,  et  aneurismata  pessima,  sanguinis  et  na- 
ribus  fit  distellacio;  cauma  est  in  toraci,  et  lingua  conbusta;  sitis,  defeccio,  in- 
somnietas,  spasmi  violenti,  et  alia  multa  mala  paciuntur,  id  est  ulceraciones 
membrorum,  et  bullas,  et  vissicas  malignas,  et  carbunculus  pestiferus.  Nam  si 
quis  prevideat  futurum  pestilenciam ,  et  adtendat  ad  tempora  anni  mala  consis- 
tentis  vel  ipsius  anni  qualitatem ,  et  tune  dieta  ^  observando ,  sanus  poterit  per¬ 
manere;  ut  puta,  si  tempus  siccus  fuerit,  humidis  utatur  rebus;  si  siccitas,  hu¬ 
midis  ut  infundatur;  si  bumidus  sit  tempus,  siccis  utatur  rebus,  ut  humor  illic 
qui  crescit  consumatur;  providenda  etiam  et  ventris  purgacio.  Quibus  vero  su- 
perior  venter  -flegma  plenus ,  per  vomitum  est  purgandus  ;  quod  si  sanguis  siper- 
habundat,fleubotomus  est  adhibendus.  Bona  etiam  et  si  per  urina  [64  b]  purgacio 
procuretur,  vel  aliae  que  in  bis  rebus  sunt  necessari  evacuacionis  oportit  per 
omnem  fieri  corpus.  Nam  si  causon  febris  fuerit  passus ,  et  ignis  usque  ad  pectus 

“  omna  fiunt  addit,  —  casus.  —  '  sudores.  —  *'  de  ita. 


*  Cesi 


:  été  barrés  dans  le 


112  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  25-26. 

totum  corpus  accendat,  si  ea  que  infrigidant  adhibeantur,  non  médicaments 
absque  racionem  fit  pectore  adhibere,  et  aquam  frigidam  potui  dare,  et  non 
paulatim  offerre ,  incendit  enim  amplius ,  sed  sub  uno  impeto  cum  vasu  detur 
patulo ,  ut  extinguere  ignis  ardorem  possimus.  Quod  si  causus  interiora  possedeat , 
necesse  est  ut  extremi  partis  frigiscant,  sed  et  corporis  cutis  frigida  sit,  et  ipo- 
condria  contrahatur,  et  venter  sintexin'  paciatur,  aut  certi  per  vomitum  aut  per 
ventrem  suso  au  cioso  rejeccionis  fiant,  et  alienacionem  vel  insomnietatem  pa¬ 
ciatur,  et  lingua  aspera  sit,  extremo  vero  partis  frigiscant,  vel  per  totum  corpus 
frigdor  dominetur;  bis  extremas  partis  que  frisida  sunt  calefieri  oportit,  ut  de 
profunda  calor  aiiora  quo  modo  potest  calor  foras  adduci. 

[Chapitre  xxvi,  t.  V,  p.  3o3.] 

XXVII.  De  sincopis  ex  plenitudinem  humoram  factis  ;  Galieni. 

Incipiunt  aliqui  febrire  quam  plurime  ex  quadam  plenitudinem ,  et  crudis 
humoribus  congregati  sint,  de  quibus  siinul  male  vexatur  sthomacus.  Fit  igitur 
aut  ex  indegescionem ,  aut  ex  alia  altéra  oritur  causa,  ipocondria  in  ture  magno 
plus  a  naturalem  efficetur,  et  color  palidus  in  vulto  et  in  toto  corpore  manit , 
et  habetudo  coi-poris  in  tu  [  64  c]  more*  plus  a  natura  fit.  Est  autem  quibusdam 
et  niger  color  aut  libidus.  Pulsus  autem  omnino  parvissimus,  et  plus  a  racione 
calores ,  et  incerti ,  et  inequaiis  ;  sepius  enim  ipsa  inequaiitas  semper  in  una  per- 
cussionem  efiicitur.  Curacio  bis  ergo,  qui  bec  paciuntur;  sanguis  etiam  si  opus 
babeant  sine  magno’ periculo  nuHo  modo  potest  auferri;  nam  neque  fleobotemo 
neque  catarticum,  qui  bec  paciuntur  sustinere  possunt,  quia  et  sine  bis  adbibetis 
de  subito  ruunt  et  angustiando  deficiunt  ;  et  ideo  bec  passio  a  Grecis  sincopis 
appellatur.  qua  de  subito  moriunt.  Unde  oportit  eis  friccionem  adbibere,  quibus 
boc  modo  est  ordinanda;  inicium  faciendum  est  mox  a  principio  egritudinis,  a 
femoribus  frecabis  a  sursum  deorsum  deducendo ,  involutas  babens  manus  cum 
sindone  mediocriter  asperum;  deinde  frecabis  bracbia  et  manus,  et  melius 
deursum  detrabendo  manus.  Quod  si  States  Calores^  superspexeris,  et  timor 
fuerit  cupidis  sensibilitas,  ut  eis  fiat  confraccio  carnis  et  multitudinem  friccio- 
nis,  oleo  calastico  uteres,  qualis  est  Savinensis  remoto  styptico  oleo;  quod  si 
hyems'  fuerit  et  deaforiticum  oieum  veteres,  qualis  est  Siccionius  oleus  et  cami- 
melinus;  si  autem  bec  non  fuerint,  calastico  uteris  oleo,  et  maxime  olium  vete- 
rem  inquo'mittis  mediocriter  anetum,  et  in  vaso  duplici  coquis,  et  inunguis  eum 
totum  frecan[64  d]dum.  et  quam  plurime  coxas;  deinde  oportit  ipsum  oieum 
detergere,  et  sic  transseundum  est  ad  spini  partis,  et  totam  spinam  frecare  simi- 
liter.In  primo  quidem  siccamiadbibis  friccionem ,  et  sic  unguere,  et  postea  iterum 
ad  coxas  transsire,  deinde  iterato  ad  manus  et  brachia  venire,  et  sic  ad  spinam 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  26. 


reverti  ;  tola  vero  die  hoc  modo  faciendo  poterit  egrotus  ad  sanitatem  venire.  Uti- 
Ussimum  autem  est,  ut  eis  detur  ad  acipiendum  mulsa  in  aqua  coctum,  est 
ysopum ,  et  neque  cibum  neque  sorbicioneni  et  neque  aquam  oportit  ei  dare  ;  sed 
nec  perhibendus  est ,  ut  bibat  ad  sanitatem ,  nisi  mulsa  soia  sufficiat  in  rebus 
primis  diebus  per  successionibus  friccionum ,  et  hoc  soium  tempus  friccione  re- 
quesierit,  in  quo  somnus  accesserit.  Quod  si  pulsus  in  eis  satis  perparvus  fuerit 
et  inbicellus  vel  inequalis  nimium ,  in  extremo  periculum  est  ;  unde  oportit  ut 
ea  que  dicta  sunt  nihii  agant,  quia  mortem  significat.  Si  autem  virtus  médiocres 
sit,  et  pulsus  et  magnitudo',  est  pulsus,  et  ut  dictum  est  cura  est  adhibenda. 
Post  vero  dies  très  si  nihii  mali  occurrat,  in  hoc  ipsum  est  perdurandum  usque 
ad  septimum  diem  ;  sola  mulsa  utendis  ubi  ysopus  coctus  est  ;  et  sic  per  hoc  libe- 
rabitur,  si  non  exceserit  '  infîrmus.  In  alico  s  contemplanda  sunt  etiam  et  ventris 
officia,  quod  si  bene  non  prosequitur  venter,  clystiris  est  adhibendus.  Nam  si 
amplius  [65]  ex  superiluis  et  crudis  humoribus  solutus  fluat,  in  principio  am- 
plius  mulsa  quoqui  oportit;  quod  si  plus  cocta  fuerit,  minus  deducit  ventrem; 
nam  si  plus  coquutui-,  plus  notrit  et  minus  deducit.  quemadmodiim  si  modice 
quoquatur  aut  cruda  sit ,  plus  deducit  et  minus  nutrit.  Quod  si  bis  adhibetis , 
adhuc  venter  Huit,  dabis  pro  mulsa  ptysane  sucus,  et  si  adhuc  manit  ventris 
efusio,  de  alica  sorbicionem  facta  dabis.  Quod  si  inbecillum  expulsum  eum  de- 
dicernimus  esse,  credentem  éjus  virtutem  panem  in  vino  infusum  dare  convenit, 
■si  neque  venter  neque  epar  inflammacionem  habuerit  ;  jquod  si  flegmone,  id 
est  inflammacio  fuerit  horta  de  crudis  humoribus ,  repletur  corpus ,  sine  spe  est 
infirmus.  Nam  si  pinguis  humores  satis  esse  cognoveris,  oximelle  semper  pro 
mulsa  dabis;  quod  si  aestas  fuerit,  et  si  frigidam  pocionem  cum  sanus  fuit 
delectatus  est  uti,  frigidum  dabis  oximelle,  hleme  yero  calidum;  revortamur 
igitur  iterum  ad  ea,  que  dixemus.  Maxime  autem  si  parvi  et  rari  et  tardi  pulsi 
sunt,  exestimandum  est  frigidus  in  eum  esse  bumoris  ;  mox  autem  in  bis  qui 
talem  habent  pulsum,  totum  palidum  est;  contrarius  est  eis  balneus.  Quod  si 
sincopum  quis  patitur,  et  sine  flegmone, surit  loca  vitalia,  dabis  panem,  sed  non 
cum  multo  vino ,  et  iterum  ad  friccionem  requirendum  est  secundum  ordinem 
predicto.  Quibus  autem  de  coleribus  llavis  ledente  sthomacus ,  in  quo  fiunt  frigi¬ 
dam,  oportit  vini  offerri  [65b]  pocionem  subtilem  et  rubium  et  veterem,  magis 
SI  fuerit  senior,  vinum  dabis  per  singulos  cibi  accepciones  et  magis  in  declina- 
cione.  Cummoventur  vero  accessiones  ex  bis  humoribus  per  Singulos  dies,  et 
wagis  ad  vespera  vel  nocte ,  nam  a  mane  usque  ad  meridie  nullam  paciuntur  com- 
mucionem. 

tribus.  —  '  ejus  non  obpremitur  et  aequalis  est;  contemplandus  ergo  addit.  —  '  ac- 


114 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  27-29. 


[Chapitre  xxvii,  t.  V,  p.  3o6.] 

XXVlIf.  Galieni;  de  syiicopis  factis  ex  plenitudine  subtilium. 

Si  aiitem  ex  subtil!  humoris  sincopi  fiunt,  curacio  adhibenda  est  contraria  su- 
jiradiete  passione ,  et  nutriendi  .sunt  pauiatim  et  fréquenter  ;  hii  etiam  insanabiiis 
aunt ,  si  epar  eorum  aut  venter  llegmonem ,  id  est  fervorem  vel  inflammacionem , 
incurrerent  egrotantes.  Defieiente  enim  jam  virtute  in  taie  passione,  et  nigrum 
■relut  morvolentus  “  sit  constitutus ,  cibum  cogendus  est  accipere ,  ut  densetur 
eûtes  siperficies ,  quemadmodum  in  ante  latis  rarefaciendam  diximus  cutem.  In 
bis  vero  densanda  est,  sed  et  aerem  pro  bac  re  frigidum  fâcimus  preparare,  et 
unguendus  est  olio  styptico ,  et  cibl  dandi  sunt  qui  non  satis  rarifaciunt  corpus , 
sed  valîant  conspissare,  qualia  sunt  panes,  et  ali  ce  sorbicionis,  etpoma  austere, 
cl  ea  que  deficile  conrumpantur ;  et  sine  pane  danda  sunt,  et  cum  pane  danda 
sunt  igitur  eis  ova ,  et  maxime  yetella  ip^arum  ;  dabis  etiam  et  cerebellus  por¬ 
cines''.  Necessarium  enim  est  eis  et  acosus  et  albus  vinus  mox  a  principio,  et  si 
per  cibus’  datus  bene  facit. 

[Chapitre  xxviii,  t.  V,  p.  Soy.] 

XXIX.  Ex  aliis  enim  occasionibus  ex  qnibus  jiiinl". 

[iêS  c  ]  Sunt  autem  et  alii  occasiones ,  ex  quibus  fiunt  sincopi ,  quatuor  :  id  est 
dolor  nimius,  insomnietas,  evacuacio  corporis  multa,  et  qui  in  frenesin  incedunt. 
Est  U'fique  quinta  sedere'’  volueris  distemperandam  principium;  nam  cito  in 
perdicierne  veniunt  de  cordis  distemperancia ,  deinde  cerebri,  tardius  autem  fit 
«pâte  distemperato  homine  perdicio'. 

[Chapitre  XXIX,  t.  V,  p.  3o8.] 

XXX.  De  doloribus  stapidiis. 

Igitur  dolor  et  curetur  “  corpore  ex  frigidore  efficitur,  cum  pulso  vero  dolor 
proprius  est  grande  inflammacione.  Si  autem  espina  infixa  sit  dolor,  aut  ipsum 
locum  sicut  tenebrare  videatur,  ita  senciat,  hoc  pingui  intestine  proprius  dolor 
est.  Quod  si  conpunccione  sit  dolor,  in  membranis  consistit  necesse  est.  Percur- 
fens  autem  dolor  de  locoin  loco  alio.hoc  contingere  solit  non  emigranies  soiis*, 

Chap.  xxvii  ;  "  velut  morî  vnltus.  —  ^  coquendus.  —  "  portionus.  —  Chap.  xxviii  : 
•  sineopi  Galieni  addit  in  tibdo.  —  ‘si  addere.  —  “  perdicionem.  —  Chap.  xxix  :  ‘  cum 
turpove. 

*  Ici  finit  la  grande  lacune  que  nous  avons  signalée  plus  haut,  p  loo,  dans  le  manuscrit 
de  Laon;  nous  reprenons  la  publication  du  texte  sur  deux  colonnes. 


Ab 

sed  et  capiti;  est  autem  percurrens, 
quando  veiut  ex  radicibus  incipiat  ex 
primo  pacientiloco,  etpercurrat^’  exinde 
in  alia  loca.  Cum  tensione  igitur  si  fit 
dolor,  ex  utrorumque  nervorum  ioca 
procedit,  propter  quod  et  tenditur  ab 
utrasque  partis  “  ;  minus  autem  si  in  ia- 
titudinem  extensi  sunt ,  nervi  habent  do- 
loris.  Cum  tensione  vero  et  turpore  si 
sint  dolores,  ea  que  sub  cute  sunt  ordi- 
nati  membrani  paciuutur  doloris;  qui 
autem  in  carne  sunt,  et  si  ibidem  sit 
dolor;  sunt  enim  multe,  inequaliter  in- 
plantali,  circumtenentes  ;  ea  qui  autem 
membrana  circumdant  ossa et  senciat 
quasi  velociter'*  [65  d]  locus  et  in  pro- 
fundo  doior  sentitur,  in  ipsis  ossium 
locis  inlerunt  suspicionem  velut  ipsi 
doleant.  Quando  ergo  nihil  intrinsecus 
causa  que  faciat  doiorem  apparit,  con- 
templare  oportit  qualis  precessit  dieta, 
aut  sipigriorfuit  contra  consuetudinem, 
aut  si  cibus  usus  est  ampüus  homo  aut 
politropus  est ,  aut  rentris  consuetudo  re¬ 
tenta  est.  Si  enim  aliquid  humorum  vel 
plurima  apparent,  ex  plenitudines  cau¬ 
sas  natus  est  dolor,  et  ideo  cito  est  eva- 
cuandus  homo,  et  post  bec  cum  cau- 
tella  que  repremant  reuma  in  loco  in 
quo  dolons  sunt  hutendum  est.  Quod 
si  sanguinis  fuerit  plénitude,  fleubote- 
mandus  est  de  vena  majore  proxima 
est  pacienti  loco.  Si  vero  cacocymia 
fuerit ,  que  molestiam  ingérât  pacienti , 
catartico  concipienti®  unumquemque 
humorem  que  molestatur  purgari  opor¬ 
tit.  Quod  si  habundancia  sanguines  cum 
bumoribus  fuerit  excidans  dolores,  prius 
fleubotomandus  est ,  et  postmodum  pur- 


115 

La 

sit  aut  hue  illuc  percurrent  dolor, 
quando  sicut  a  radicibus  incipiens  primo 
patitur  locus  fertur  cititius  in  circum- 
positamembra.Tendentis  autem  doloris 
sunt  ex  utrosque  nervos,  propter  quod 
et  tenduntur  ad  utrasque  fines;  minus 
enim  in  latitudinem  extensionem  ha¬ 
bent  doloris  nervi.  Tonqdis  autem  et 
narcodes,  hoc  est  tensio  et  stuposin 
ferit  doloris,  qui  subsecutae  ordinatus 
est  membranus;  qui  autem  inter  car- 
nom  quidam  evelluntur,  sunt  enim 
mulh  et  maequales  mplantati  circum- 
dantes  locum;  quae  autem  in  mem- 
branis  quae  circumdant  ossa  profunda 
sunt  in  eis  ossa  inferentes  suspicionem 
aliquando  dolentlbus.  Quando  autem 
nulla  extrinsecus  causa  doloris  videntur 
fieri,  considerandum  est  praecidens 
dieta;  si  enim  fuerit  pigrior  contra  con¬ 
suetudinem,  quibus  usus.  est  amplius 
homo,  aut  multum  edens  quam  con- 
siietudo,  ventris  constrictio  fuit.  Si 
enim  aliquid  hoc  aut  omnino  videtur 
plenitudines,  causa  est  dolor  generatus 
et  propter  hoc  evacuandum  est  homo  ;  si 
enim  deinceps  cum  omni  custodia  ad 
replenda  ipsa  reuma,  circa  dolentibus 
uteris  locis.  Si  autem  sanguinis  ple- 
nitudo  fuerit,  ex  quo  tenditur  locus, 
vena  est  incidenda,  mox  quae  est  major 
et  proxima  est  patienti  loco.  Si  autem 
cacocymia  sola  molestia  ingerit,  ca- 
tharticum  dabis;  convenientibus  au¬ 
tem  utrisque,  utraque  uteris  evacua- 
tionis,  primiim  quidem  flevotomus  et 
sic  catharticum  dabis.  Si  autem  adhi- 
bitum  permanet  dolor,  manifesta  ratio 
est  circa  patientem  locum  constrictiim 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  29. 


116  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  29-80. 

Ab  La 

gandus.  Quod  si  his  adhibetis  dolor  per-  esse  humorem ,  qui  dolorem  facit. 


maniat,  manifestum  est  quod  in  loco 
qui  patitur  constipalus  est  ibidem  bu- 
mor,  quibus  iocis  necesse  est  diaforiti- 
cis*  [G.  f  100  r”]  medi'caminibus  uten- 
dum  est  ad  curacionera  ioci  ipsius. 
Simibter  autem  et  si  ex  ventositatem 
spiritus  generent  doiores,  adbibemus 
unguentis  iaxativis,  et  cibus  damus  eos 
magis,  qui  exténuant  et  potionis  simi¬ 
bter  evectiones  ,  et  catapiasmatae ,  fu- 
mentationes,  et  califactiones  quibus 
rarefaciere  possent  ioca ,  ut  ventositas 
quae  coutinetur  exalare  possit.  Quod  si 
inflatio  aut  tumor  gravando  vei  rum- 
pendo  dolorem  faciat,  tumorem  sana; 
si  autem  mordicans  bumor  contrarius 
eis  fuerit,  quae  extenuare  possunt  et 
calefacere  uteris.  In  bis  ergo  rebus  ane- 
tum  in  oieo  coctum  toibt  dolorem,  et 
somnum  facit,  et  magis  .si  viride  fuerit 


Manifeste  quidem  et  curatio ,  ex  diafo- 
reticis  medicaminibus  adbibenda  sunt 
adjutoria.  Simibter  autem ,  et  quae  exin- 
flat  ventositas  spiritus  fîunt  doloris 
sanamus  largionbus  ad  eos  magis  sub- 
tiliantibus  cibis ,  et  potionibus  et  inec- 
tionibus,  et  calaplasmatibus ,  et  fu- 
mentationibus,  et  calefactionibus ,  et 
rarefacientes  quae  continentur  corpore. 
Si  autem  tumor  gravans  aut  frangis  do¬ 
lorem  fecerit ,  locus  quid  sane  sanabis  ; 
si  autem  mordicans  bumor  et  contrario 
est,  quae  extenu,ant  et  calefaeiunt.  Ane- 
tum  igitur  coctum  cum  oleo  anodinus 
esset,  somnum  facit,  et  magis  si  viridis 
est  quam  siccus. 


[Chapitre  xxx,  t.  V,  p.  3i  1 .] 


XXX  [  1 0 1  ] .  De  sintexin  corpores  ;  Galieni. 

In  febribus,  quando  venter  solutus 
non  tantum  escas  quantum  'solutas 
carnes  elFundit,  et  Huit  bumor  se  vo- 
mentibus,  sive  per  ventre  excernenti- 
bus  flavis  coleribus  similis,  sed  differit, 
quod  est  deterrimo  constitutus  fetore, 
et  rubeo  colore  apparit ,  quod  deponit; 
et  ipsum  quod  videirturdeponere  pin- 
guidinem  glyodem  babent  interdum  et 
oleo  similem ,  quasi  ex  pinguidine  carnis 
noviter  coagolata  ab  ignea  resolvitur  fe- 


XXXI.  Ad  sintixis. 

Quando  enim  aliquid  venter  excernit 
non  ex  cibis  digestis ,  sed  ex  abqui  facto 
corpore  in  ventre  recurrentis  bumoris 
similis  manentes  fréquenter  vomenti- 
bus,  aut  per  ventrem  deponentibus 
flava  colera,  cum  fetore  rubea  videntur 
esse,  et  stercora  cum  pinguidlnem;  in¬ 
terdum  autem  et  oleo  simili  deponunt; 
tune  pinguis  caro  novella  conlegatio 
sub  ni[mi]a  ardentem  febrem  solvitur 
et  remittitur.  Haec  autem  mabgna  pas- 


*  C’est  ici  que  commence  dans  le  manuscrit  Ah  la  lacune  que  nous  avons  annoncée  dans 
MviV  du  présent  livre  ;  nous  rappellerons  au  lecteur  que  le  texte  que  nous  donnons 
pour  la  fin  de  xxix,  et  pour  les  chapitres  xxx,  xxxi,  xxxii  et  xxxiu,  est  emprunté  au  ma¬ 
nuscrit  de  Saint-Gall. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  3o-32.  117 


bre,  et  ita  funditur  per  ventre.  Hoc  vero 
malo  diu  laborantibus ,  etiam  ipsa  se 
fortia  corporis  membra  ceperent  sol- 
vere ,  quas  Greci  terea  appellent ,  peri- 
colus  laborantibus  invenit  mortis.  Cura- 
tio  in  tam  igitur  pessimam  aegritudinem 
subvenit  egrotanti  potio  aquae  frigidis- 
simae,  de  fonte  orta  frigidissimo  ;  sed 
et  bis  similia  oportet  esse  cataplasmas 
vel  epythimata  frigidissima ,  que  tho- 
raci  sunt  imponenda  seu  precordiis,  et 
inaxi[me]  districnu  herba ,  et  bis  similia 
confectis  cataplasmatibus. 


La 

sïo  diuturna  facta,  et  ipsa  remittitur 
sterea,  id  est  quae  sunt  in  corpore  fîr- 
miora.  Cui-atio  in  bac  igitur  malitiosa 
febrem,  frigida  potio  est  necessaria  de 
fontem  frigidissima;  talis  etiam  esse 
oportet;  cataplasmata  et  epythimata  re- 
frigerantia  in  thorace  inponenda  et  in 
ypocondria ,  et  quae  infrigdare  possunt 
dare  oportet. 


[Chapitre  xxxi,  t.  V,  p.  3 12.] 

XXXII.  Galenus;  ad  eos  qui  insomnietatem 

Supra  mensura  vigilantibus  coxas  et 
manus  legare  eum  in  illo  tempore,  in 
quo  in  somno  sedeti  sunt  venire.  Jube- 
mus  aperire  oculos ,  et  aliquotiens  clau- 
dere  cogimus  palpbebras,  donec  sufii- 
ciens  accedat  somnus,  et  sic  de  subito 
soivimus  legaturas,  et  lucerna  auferi- 
mus,  et  quietem  multam  esse  jubemus. 


[  Chapitre  xxxii  ,t.V,p.3i2.] 

XXXII.  Ad  msommelate.  hrodotus  XXXIII.  Trodotas ;  ad  lUaomiuelateui 
auctor.  Jorliter  urÿuentem. 

Insomnietatem  febrientibus  fortiter  Insomnietatem  m  declmationem  ac- 
perdurantem,  declinatione  commotionis  cessionis,  fovimusfaoiem  ubidecoquitur 
in  febribus  facta,  labanda  vel  fovenda  papaven  nigro  semen  habentem  et  odo- 
est  faciès  aqua ,  ubi  decoctum  est  pa-  ramenta ,  papaveris  albi  testas  sicca  et 
paver  nigrum ,  et  odoranda  sunt  papa-  tritas,  et  mandragorae  radices  tritas 
veris  albi  testas  siccas  et  tritas,  sed  et  aequali  pondéra  cum  vino  et  oleo  roseo. 
mandragora  radices  tritas  aequali  pon-  Ita  adpones  cataplasma  fronti  ;  erpillum 
de[re]  cum  vino  permixtus  adbibontur.  vero  cum  melilotum  in  sapa  coctus ,  hoc 


XXXI.  De  his  qui  in  febribus 
non  domûunt. 

In  febribus  constitutis ,  si  insomnie¬ 
tatem  plus  quam  debet  patiuntur,  pedes 
et  manus  ligaturi  sunt  vincendi  in  illis 
oris ,  in  quibus  dormire  sunt  consueti. 
Quibus  etiam  siiadimus,  ut  sibi  oblec- 
tent  somnum  subclaudentes  palpebras 
oculorum,  donec  somno  obpremantur 
et  sic  de  somno ,  et  sic  de  subito  soivi¬ 
mus  legaturas,  lucerna  subducta,  quie- 
tin  multam  jubemus  esse. 


118  ORIBASE.  SYNOPSIS,  VI,  Sa. 


G 

Fronti  vero  iuponenda  est  cataplasma 
de  her[io3]pii!o  et  meliioto  in  saba 
cocta;  hoc  etiam  et  in  ipSa  commotione 
uti  oportet  autem  certe  trito  papavere 
cum  micas  panis  et  oleo  roseo  similiter 
superponis ,  aut  superadditae  cera  facto 
ceroto  superpone.  Gibus  autem  dabis 
sorbiciones ,  in  quo  papaveris  albi  se- 
men ,  quanto  cociiaria  tria  esse  possunt , 
mittis.  Cum  oieribus  vero  mixto  nigrum 
papaveris  viridis  folia ,  quanto  compre- 
hendere  potest  tribus  digitis,  coquis  et 
ad  edendum  dabis.  Quod  si  viridis  pa- 
paver  non  sit,  iii  aut  iv  capita  papa¬ 
veris  sicci  admiscis  in  coctione ,  et  cum 
cocta  proicis,  et  sic  dabis  sucos  bibere. 
Si  autem  nec  haec  somnum  adducant, 
perungues  frontem  totum  oppio  cum 
lacté  muliehri  tritura,  inlini  similiter 
et  mandragore  sucus  facit  ypnoticon 
inunctio  fronti  et  naribus  et  auribus  in- 
linitus  opio,  murra  cum  oxyrodinae 
linis.Item  oppiu  cum  oleo  roseo  tritura 
inlinis.  Item  aliud  qui  et  [io4]  somnum 
facit  et  capitis  dolorem  toilit  ;  croco, 
opiu ,  myrra,  aequali  pondéra  cum  oxy- 
rodinu.  Item  opnoticon  unctio  fronti  et 
timpora  et  nares  ;  meliioto  Z  i,  opiu 
Z  ni,  croco  Z  m,  sapa  quod  sulEcit, 
coquis  meliioto  in  sapa ,  et  sic  sapa  cum 
opiu  et  croco  utens.  Ipnoticon  qui  facit 
et  ad  capitis  dolorem ,  id  est  cefalargicis  ; 
croco,  opiu,  myrra,  josquiami  semen 
anazi  cum  sucus  lactucae  fronti  inlinis. 
Item  balanus ,  qui  somnum  faciunt  si  in 
ano  subponantur,  croco  storâcae  opiu 
ana  Z  I  ;  facis  balanus  ad  magnitudinem 
olivae  ossarum ,  et  subponis  in  ano. 


in  accessionibus  uteris ,  aut  tritum  pa- 
paver  cum  pane  et  oleo  roseo ,  aut  cum 
cerutum  cataplasma  inpones.  In  cibos 
autem  oportunae,  quod  admodum  sit, 
admiscis  enim  sorbitionibus  papaveris 
albi  semen  usque  ad  tria  cociiaria.  Oie¬ 
ribus  autem  admiscis  papaveris  nigri, 
si  quidem  folia  virides  fuerit,  quantum 
in  tribus  digitis  adpraehendes.  Si  non 
minus  très  aut  quattuor  sicca  capita  pa¬ 
paveris  simul  cocta  tolluntur  ;  si  autem 
neque  per  hoc  ducuntur  ad  somnum , 
inlinis  opo  miconus  aut  mandragore 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  33-34. 


119 

[Chapitbe  XXXIII,  t.  V,  p.  3i3.] 

XXXIII.  De  inalefactionibus  ;  Erodoci  XXXIIII.  Erudoti;  péri  cataforas 
avecorus.  ■  de  calefactionibas  ;  curatio. 

^  Angustiantibus  oportet  cum  spungia  Si  defectio  aftimi  sit,  oportet  cum 
faciem  de  pusca  tepida  fumentare ,  et  spungia  in  pusca  lactinea  faciem  deter- 
constringere  fortiter  manus  et  pedes,  gere,  et  constringere  fortiter  extrema 
et  odoramenta  naribus  offerre ,  quae  partes.  Odoris  vero  naribus  adponendi 
anputare  et  suptiliare  possint;  in  decii-  sunt,  ea  quae  extenuandi  habent  virtu- 
natione  vero  in  scapulis  aut  dorso  ven-  tem,  et  ventosas  in  declinationem  for- 
tosas  in  [io5]ponere;  permanente  vero  tioris  ponis  in  metafreno  et  dorsum; 
aegritudine  in  declinacione  commotio-  permanentem  [i3o]  igitur  passionem 
nis  sternutamenta  movere.  Sint  autem  in  declinationem  commutionis ,  sternu- 
cibi  qui  incidant  et  anputent  passionem.  tamenta  adbibes.  Sint  autem  cibi  yliti- 
mitici  et  diatritici. 

[Chapithb  XXXIV  *,  t.  V,  p.  3i4.] 

XXXV  [i36  v°].  De  cynodos  orexeos  XXXV.  Ad  cynodos  orexeos;  curatio. 
infebribus;  curàtio. 

Cum  quis  de  cynodos”  orexeos  in  fe-  Qui  cynodin  orixin  aegrotant,  bi  ap- 
bribus  aegrotat,  vinum  babundanter  petunt  multum  cibum ,  et  vomentis  et 
dari  oportet’’  bibere,  qui  satis  sit  calida  canis  iterum  alios  appetunt.  Hic  opor- 
natura  ;  et  boc  eis  grande  remedium  tet  vinum  calidum  babundantius  valde 
est.  Ipse  autem  vinus  esse  debet  colore'  dari ,  et  quam  magna  bis  est  sanitas,  si 
robeus’’  aut  robrus  sine  [idy]  aliqua  enim  vinus  rubeo  colore  vel  subrubro 
stiptica  birtute.  Oportit  autem  eis  cum  et  non  sit  stipticus.  Oportet  autem  eis 
ad  prandium'  accedunt,  inprimis  quae  quando  ad  prandium  accedunt,  prius 
pingua  sunt  dare ,  et  alia  omnia  cum  quidem  eis  adponenda  sunt  quae  sunt 
oleo  multo  cocta,  et  neque  austerum  pinguissima,  et  alia  autem  omnia  de 
neque  stipticum  babentem ,  et  post  baec  oleo  multum  condita  nihil  in  se  austero 
omnia  supradictum  vinum ,  etsi  non  vel  stiptico  babens  ;  post  haec  autem 
sitiant,  jubé  dari.  Multo  enim  tempore  praedicto  vino  etiamsi  nondum  sitiunt 

Chap.  xxxiv  :  *  ques  cinodos.  —  ’’  oporl.  —  '  colera.  —  rubra.  —  °  prandio. 

*  C'est  justement  entre  les  chapitres  xxxiii  et  xxxiv  du  texte  grec  que  finit  la  grande 
lacune  du  manuscrit  de  Paris  Aa,  que  nous  avons  signalée  an  livre  IV  ;  elle  cesse  au  milieu 
d’un  chapitre  intercalaire,  que  Saint-Gall  possède  en  entier,  et  qni  n’est  autre  que  la  ver¬ 
sion  latine  de  ad  Eunapium,  liv.  III,  chap.  vu.  Nous  reprenons  désormais  le  texte  de  Aa, 
en  donnant  les  principales  variantes  de  Ab  et  les  leçons  les  plus  importantes  de  G. 


120  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  34-37. 

....  La 

sic  ag«  tb  np  l  passio.  jubeo  dari.  Multum  igitur  hoc  jam  tem- 

pore  patientibus  sic  liberantur. 

[Chapitre  xxxv,  t.  V,  p.  3i5.] 

XXXYI.  Curacio  adfastidmm. 

Si  quidem  ex  niaiis  humoribus  fastidium  generetur,  dabis  eis  cibos  et  potiones 
utere,  quae  possint  humores  proicere  per  vomitu  aut  ventre  deducere,  aut  tem- 
perandi  sunt  ipsi  humores  et  mejiius  fit.  Qui  autem  ex  inbecifiitate  virtutis  fas¬ 
tidium  patiuntur,  quia  omnes  virtutes  inbecifie  fiunt  cum  aliquis  princeps  cor- 
poris  distemperatus.  Oportit  ergo  ea  quae  in  aliquo  principe  distemperanta  fuerint 
e  contrario  curare,  id  est  cafida frigidis,  frigida^  calidis’,  sicca  humidis,  ethu- 
mida  siccis  ^  temperare. 

[Chapitre  xxxvi,  t.  V,  p.  3i5.] 

XXXVII.  Bulimis' curatio.  XXXVII.  Ad  biilimas ;  curatio. 

Bulimus  fit  ex  iongo  itinere  transal-  Buiimontas  autem  ex  itinere  aut  aliter 
pinii  per  nibe  et  glacie  “  ambuiantibus ,  incidentes ,  reparamur  ex  odoramentis 

vel  ex  aliis  similibus  causis.  Qui  repa-  sed porcinus  carnibus . vel  edmis,et 

randi  sunt  odoribus  et  carnibus  porcinis  universales  omnes  odoris  ex  usturis  ni- 
assatis^  aut  edinis,  vel  diversis  odori-  torem  babent;  sunt  ligaturis  et  excitan- 
bus  nidoremhabentibus;  extremasvero  dius  eos  maxillas  eorum  evellentis  et 
partes  contenentes  excitantes  eos ,  et  capillos  et  aures  tendentis ,  relevan- 
maxillas  trahentes ,  vel  capillos  et  aures  tur.  Reparamus  autem  eos  de  panem  in 
tendentes.  Reparantur  autem ,  si  panem  vino  temperato  infuso ,  aut  in  alio  evasia 
in  vino  temperato  infusum  datum  eis  dato. 

Aient  ad  edendum. 

[Chapitre  xxxvn,  t.  V,  p.  3i6,] 

XXXVIII.  Desiteinfebribas.  XXXVllI.  Desilenimia. 

Quamvis  parva  sitis  [i  37  v°]  facta  Nimis  igitur  et  non  parva  sitem  facta 
sit  in  febribus  *,  existimanda  est  de  existimanda  est  ex  siccitatem  locorum 
siccitate  loquorum  aut  calefactione ,  per  colore  fieri ,  per  quem  fertur  humor  ex 
quos  fertur  humor  per  ore  in  ventre,  ore  in  ventrem,  id  est  sthomacus.  Et- 

Vaeiantes.  Chap.xxxv:  *  frigidis  frigida  deest.  —  ’et  bumida  siccis  deest  —  Ciiap.  xxxvi  : 
‘  bullimis.  —  *  satis.  —  ^  contemnentes. 

Leçons.  Chap.  xxxv;  ■  frigida  calidis  deest.  —  Ciiap.  xxxvi  :  “  glaliae.  —  Chap.  xxxvii  : 
■  qaamvis .  . .  febribus  deest. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  Sy-Sg.  121 

Fierijubantur  autem,  ut  si  siccitas  est,  enim  sanitas  quidem  est,  si  siccitudo 
per  somnum;  si  vero  ex  calore,  vigi-  est  somnus,  si  calor  est  vigilia.  Aliqui 
lando.  Aliqui  enim  siticlosi  de  vino  ef-  igitur  siticlosi  de  vino  fmnt,  cum  per 
ficiuntur,  propter  generato  calore  in  cibos  calidos  acceptes,  borum  sanitas 
corde  ;  sanitas  enim  huic  est  potio  aquae  est  aquae  frigidae  putio.  Pessimas  autem 
frigldae.  Pessimis  enim  desideriis  qua-  desiderantis  qualitatis,  sicut  et  cibos 
litatibus  afficitur  bomo  ',  sicut  et  de  cibis  non  cum  rationem  tenent  cacocymiam  ; 
paulatim  conprebenditur  cacymia  ;  si-  bii  ergo  sitem  sine  cessationem  con¬ 
tient  igitur  bii  sine  cessatione  ex  quo  praebensi ,  ex  qua  etiam  moriuntur.  Scio 
etiam  moriuntur.  Scio  enim  quendàm  quoque  comedes  serpenti  difosaas ,  et 
rnanducantem  serpentes  dypsadas,  et  vinum  vêtus  metbisantas ,  et  qui  in  nave 
vinu  vetere  inebriantes,  et  in  nabi  aqua  erant  [i3o  v°]  tamquam  deficientem  de 
dulce  déficiente^  marina  aqua  bibere  mare  praesumpserunt  bibere,  mortui 
pi-aesumpsit,  et  mortuus  est.  suilt. 

[Chapitre  xxxviii,  t.  V,  p.  Siy.] 

XXXVIIII.  Desiiein  fehrihus  ;  Fylamini^  XXXVIIII.  Fylomimm ,  ad  site  mitigare. 
auctoris. 

Parigorizare consuebit  in  febribus 
sitem ,  embroces  ‘  capiti  de  frigido  oleo 
roseo  cum  eatR'*  crunismum  factum. 

Optime  etiam  fit  ad  site  nigre  lactucae 
semen  masticata,  et  glyclrizae*  radix, 
et  cocumeris  domestici  semen  tentus 


[Chapitre  xxxix,  t.  V,  p.  Siy.] 

XL.  Ad  sitem  catapolio ;  Dioscondi‘ .  XL.  Dioscorido  catapatias  ad  sitem. 

Cocumeris  domestici  semen  Z  vin ,  Cocumeris  domestici  semen  Z  vin , 
tragaganta  Z  in  ;  solvis  tragagauta  in  tragagantes  Z  un  ;  solvis  tragaganta  in 
albumen  obarum  recentium  *  cruda-  ovi  crudi  albumen  recentis ,  tritis  cocu- 
rum  ;  et  cum  solutum  fuerit ,  supermittis  meris  semen,  et  teris  omnia  simul,  et 

semen  deest,  metendus  add.  —  Chap.  xxxix  :  *  recentior. 

Leçons  :  ’’  hils  in  accessationem.  —  CiiAp.  xxxviii  :  ”  Filomini.  —  '*  id  est  miligare 
addit,  —  '  id  est  infusuras  et  ligaturas  capitis  addit.  —  id  est  colidie  addit.  —  Chap. 
XXXIX  :  •  Dioscore  dicto ,  id  est  catapotias  addit. 


Consuevit  in  febribus  sitem  inbroces 
capiti  adhibitas ,  frigidum  oleo  omfaci- 


factum.  Obtimae  autem  facit  ad  site: 
nigrae  lactucae  sementes  masticati ,  ai 
glyciriza  qui  dicitur,  et  cocumeris  d 
mestici  semen ,  mittendis  in  ore ,  sim 
liter  prestant  masticati. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  39-40. 


122 

trrtum  cucumeris  semen,  et  simui  per- 
rnixtum  facis  catapotias,  et  siccas  in 
umbra;  et  das  una  sub  iingua  tenere , 
et  cum  pauiatim  se  soivit  saliva ,  glutiat. 
Dabis  etîatn  eis  aquam  bibere,  ubi  aut 
mala  cidonia,  aut  jaera,  aut  mespeia, 
aut  summitates  teneras  vitium,  [i38] 
aut  malae  granatae  sucus,  aut  uvae 
acervae^  sucus,  quod  Greci  ottifaciam^ 

[Chapitre  xl, 

XLI.  Curatio  nausiae  injebrihus 

Cum  ergo  sine  acceptione  cibi  in  fe- 
bribusfueritnausia  generata,  manifeste 
contemplari  oportet,  quia  pessimi  liu- 
mores  adbenientes  moiestiam  in  ventre 
faciuut,  et  nausiam  mobent,  et  quidam 
certantur  nausiando  vomere ,  et  non  pos- 
sunt.  His  ipsis  tonicis  vel  menbranis  in 
ventre  constitutis  infusus  aut  bibitus 
manet.  Flegmaticus  igitur  si  fuerit  hu- 
moi',  ut  digerere  aut  dessiccari  possit , 
oportit  ut  in  requie  habeatur  homo,  vel 
in  abstinentiae  civi  et  somno.  Quod  si 
suptiles  fuerint  humores ,  per  vomitum 
J  rgi  11  1  t;  interdum  cum  suco  pty- 
sanae  facienda  est  vomica,  interdum 
cum  mulsa.  Si  a[u]tem  glutinosi  et  vis- 
cosi  aut  spissi  sunt  humores ,  qui  exte- 
nuare  eos  possint  dandi  sunt  cibi  vel 
medicaminum  potiones. 


facis  cataputias,  et  siccas  in  umbra,  er 
das  patienti  sub  lingua  teneri;  et  quot 
seliquaverlthumor,  gluttiat.  Dabis  etiam 
ad  sorbendumub  1  lu  1  I  i  aut  mala 
cidonia ,  aut  pera ,  aut  mespeia ,  aut  ele- 
gas  vitium ,  aut  mali  granati  sucus ,  aut 
omfacio. 


t.V,p.3i8.] 

XLI.  Aà  nausia,  (/rntido  sine  acceptione 
ciboruni  nausiatur  homo. 

Manifestissimepotus  quia  debes  pur- 
gare,  quod  pessimi  humores  molestias 
ingerunt  ventri  ;  alii  autem  contendunt 
vomere ,  sed  nihil  possunt.  His  enim  in 
ipsiusjam  yomicis  ventris  inbibiti  sunt 
humoris.  Quod  si  lîegmatici  sunt  hu¬ 
mores,  ipsum  ergo  humoris  digerere 
oportet,  in  requiae  conservandus  est 
homo  et  in  jejunio,  et  in  somno.  Qui 
autem  tenues  humor,  id  est  coiericus 
vomitum  facit,  per  vomica  proiciendus 
est,  quando  quidem  ex  ptysane  sucus 
factus  aut  mulsa.  Si  autem  gluttinosi 
sunt  et  pingues,  ea  quae  exténuant 
oportet  dari. 


relever. 


Varuntes.  ^  acervi.  Chap.  xl  :  Rien 
Leçons.  ‘  umfacion.  —  Chap.  xl  :  Rien  à  relever. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  /u-Aa. 


123 


[Chapitre  xli 

XLII.  Ad  eos,  qui  choiera  bommt; 

Filaminus  autor. 

Qui  choiera  vomunt“,  his  catapiasma 
adhibenda  est  ex  dactulis,  aut  mall 
granati  cortices ,  aut  gaila  asiana  cocta 
in  yino  aut  in  posca  et  trita,  admixto 
pane,  et  acacia,  et  ypocistida,  et  ba- 
iaustia,  et  ros  syriacum.  Nam  si  et  ven- 
tosa  adhibeatur  cum  flamma  muita, 
magnifiée  jubat.  Gibus  autem  sepius, 
sed  non  pauiatim  dandus  est.  Quod  si 
choiera  nigra  vomant ,  et  iniietur  eorum 
stomachus,  cum  acito  acrissimo  caiido 
spongeas  infusas  superponis  stomacho . 
aut  edere  foiia  cruda  trita  catapiasmavis 
[i38  v°],  aut  in  vino  cocta  edera. 

[Chapitre  xlii 

XLIII.  Curatio  ad  sincjultum;  Gaiini. 

Singuitus  fit  aut  ex  pienitudine ,  aut 
de  evacuatione ,  vei  inaninate ,  aut  certe 
ex  acros  humores  mordicationem  in 
stomacho  facta,  sed  mox  voniuerit  hu¬ 
mores  ,  requiescit  singuitus.  Muiti  etiam 
antidotum  dia  trion  pipereon  acceptum , 
si  mox  biberint  yinum,  singuitum  pa- 
tiuntur.  Simiiiter  etiam  et  piper  soius 
acceptas  aiiquibus  facere  soiit  ;  nam 
muitis  cum  corruptus  fuerit  in  ventre 
cibus,  singuitum  patiuntur  ;  aiiqui  etiam 
Cum  degeiabermt.  smguitiunt  v  Curatio  ; 
hii  ergo  qui  ex  pienitudinem  aut  mor¬ 
dicationem  humorum  smguitiunt .  suifî- 
cientem  adjutorium  pervomitum  adju- 

Iæçons.  Chap.  xli  ;  ■  qui  choiera  vomunt 


,t.  V,  p.Sig.] 

XLII.  Fylominü;  calera  vomentibus 
curatio. 

Qui  vero  coiera  vomunt ,  catapiasma 
adhibenda  est  de  dactiiis,  et  sidia,  et 
gaila,  cocti  cum  vino  aut  pusca,  simul 
admixta  et  trita  panis ,  et  acacia ,  et  ypo- 
cystida,  et  balaustia.  et  ros  conmixta 
cataplasme;  et  ventosas  sunt  adponen- 
das ,  magnifiée  jubat  cum  flegina  muita. 
Cibi  autem  saepius  pauiatim  dandi  sunt. 
Item  de  nigris  coieribus  ;  qui  vero  nigra 
coiera  voment  et  inflatum  habent  stho- 
macum  ,  spungia  aceto  agro  calida  in¬ 
fusas  superponis,  aut  hedere  foiia  vi- 
ridis  coctas  in  vino  cataplasmabis. 


,  t.  V,  p.  Sig.] 

XLIil.  Galenus;ad  subçjlultiam. 

Fit  ex  pienitudinem,  aut  ex  evacua- 
tionis ,  aut  ex  agro  humorem  morden- 
tem  sthomacum  ;  quem  cum  vomuerit , 
paiisat  siibgliittius.  Multi  quidem  dia 
trion  pepereon  antidotum  accipientes, 
et  si  mox  superbibent  vinum  ,  subglut- 
tiunt  [i3i].  Adhuc  etiam  et  si  conrum- 
pantur  cibi,  aiiqui  subgluttiunt.  Vomi- 
tum  igitur  invenimus  superficienter  ad 
sanitatis  locum  ad  pienitudinem  aut 
mordicationem  prodesse.  Sed  his  qui 
subgluttiunt.  et  si  ex  frigdore  contin- 
gat,  calefactio;  quando  ergo  ex  pieni¬ 
tudinem  humorum  fit,  gluttiunt  violen¬ 
tas,  opus  habet  evacuationem.  Hoc 


deest.  —  Chap.  xlii  :  "  siiigultiantihub. 


124  ORIBASE,  SYNOtSIS,  VI,  42-43. 

Aa  La 

torium  mvenitur.  Nam  si  de  frigdore  autem  stemutatio  mola  operatur.  Ex 
efficitur,  caiefaciendus  est;  si  autem  ex  evacuationem  autem  factum  subglut- 
pienitudinem  humorum  fit  singuitus,  tium,  non  sanat  sternutor.  Dandus  est 
evacuandus  est.  Hoc  autem  et  sternuta-  autem  his  qui  subgluttiunt  rut'a  trita 
menta  adhibita  faciunt.  Quod  si  de  eva-  cumvino,  autnitrocummulsa,  autappii 
cuatione  aut  inanitate  fiat  singuitus,  semen,  aut  dauci,  aut  cyminum,.  aut 
sanat  si  stemutatio  adhibeatur.  Datur  ginziber,  aut  caiamentis ,  aut  nardu  Cel- 
etiam  singuitientibus  ad  bibendum  *  tices. 
ruta  cum  vino,  aut  nitrum  in  muisa, 
aut  apii  semen ,  aut  daucu ,  aut  cyminu , 
aut  gingiver,  aut  calaminthes ,  aut  nardu 
Ceitices. 

[Chapitre  xliii',  t.  V,  p.  3 20,] 

XLIIII.  Qime  diligentia  adhibenda  est  XLIIII.  Qaae  diligentia  adlùbenda  est. 
ad  asperitatem  lingaae  in  febrïbus. 

Siccam  et  asperam  iinguam  infun-  Humectari  oportet  et  aspera  iingua, 
dere  oportit  et  humectare ,  pro  qua  re  facit  ad  continendo  in  ore  aqua ,  ubi 
jubendus  estaegrotus  de  fini  semiuis  in  semen  fini  decoquitur;  melius  autem 
aqua  decoctlone*  in  ore  fréquenter  te-  jubat,  si  fini  semen  legaturin  lenteo  et 
nere;  melius  igitur  jubat  si  mixas  si-  simui  coctus  cum  fini  semine,  et  ex 
mui  cum  fini  semine  coquatur,  et  digito  ipso  detergatur  et  frecetur  Iingua  cum 
[iSg]  ex  ipso  suco  iingua  infundatur,  ipsa  legatura,  et  sic  semper  infundatur 
vei  frecetur  iingua  viro,  et  os  de  aqua  et  lavetur  aqua  munda,  aut  spungia  de- 
munda  iabanda  est,  et  spongea  deter-  tergatur,  et  sic  de  oleo  roseo  inlina- 
genda ,  et  sic  oleo  roseo  perunguenda  tur,  et  ipsum  roseum  cum  mel  mixto 
est;  sed  etipsum  oleum  roseum  si  cum“  de  praesenti  jubat,  et  de  porcaclae 
meile  misceatur  melius  jubat.  Nam  et  herbae  sucus  tenuis  in  ore  mirifice  ju- 
rosa  in  mel  condita  similiter  operatur,  vat,  et  damascenu,  et  mixo  ossa  tenta 
sed  et  porcaclae  hervae  sucus  tentus  ®  in  in  ore ,  et  lactucae  caulem  similiter. 
ore  optirae  operatur.  Nam  et  ros  mari- 
hum  in  muisa  mixtus  bene  facit,  et  da- 
mascenae  et  mixae  ossa  in  ore  tenta 
magnum  beneficium  prestant;  lactucae 
vero  caules  tenti  in  ore  similiter  ope- 

Varuntes.  Chap.  xlii  :  '  adhibenda.  —  Chap.  xliii  ;  ‘  deccionem.  —  ^  tentus  deesU 


Leçons.  Chap.  x: 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  44-45.  125 

[Chapitre  xliv,  t.  V,  p.  Sai.] 

XLV.  coxae  galos^‘  in  aegritudine  XLV.  Ad  iermi  ossum,  id  est  summae 
vnlneratos  ;  Filuminus  ^  autor.  coepe. 

Qiiando  igitur  febrientibus  diu  galos  Si  ex  aegrltudinem  jacendus  ulcus 
coxae  inquipit”  robere,  circulum  gran-  fecit,  quando  ergo  diu  jacendo  ossus 
dem  de  lana  factum  secundu  loci  mag-  summae  coxae  locus  incipit  jam  rubore , 
nitudinem  supponendus  est.  Deinde  coro  de  iana  facis  grandem ,  subpones 
roseum  aut  mertitem  cerotario  facto  in  loco  ipso  ;  post  haec  oieo  roseo  aut 
cum  spuma  argenti  et  cerossa  superpo-  myrtite  cerutum  facis ,  babentem  ii- 
nendus  est.  Inflammacione  vero  jam^  thargyrum  autpsimithiu,  etsuperponi- 
facta,  cataplasma  de  pane  cum  strignu  mus;  inflammationem  jam  facta,  de 
herba,  aut  poügonia,  aut  plantaginae,  pane  cataplasma  cum  uva  canina,  aut 
aut  brassicae  tenerae  et  molles  folia  con-  poligonum ,  aut  plangaginem ,  aut  mol- 
fecta  supennpommus  :  quodsijam  ni-  lis brassica  folia.  Sinvero....  [no]modc«, 
gredo'’  ulcéra  inbasit,  quas  Greci  no-  aut  exulceratus  fuerit  locus,  lenticla 
modes  vocant,  de  lenticla  in  aqua  coda  cocto  sum  sidiis  cataplasmabis. 
cum  mali  granati  cortices  in  vino  cocti , 
commixta  omnia  et  simul  trita ,  cataplas- 


XLVI.  De  angusteas ,  (juae per  ebaciiatione  XLVI.  De  angustias  et  evacuationem. 
fiunt;  Galini. 

Quibus  per  evacuationem  angustiae  Si  ex  evacuationem  angustiae  fuerit 
Cunt,aquafrigidainfaciemestroranda,  generatae,  aqua  frigida  in  facie  pro- 
et  nares  trahendae,  et  stomachus  molli  randa,  et  nares  sunt  trabendae,  et  ma- 
manu  perfricandus  est;  et  vomitus  mis-  num  frecare  sthomacum,  et  jubere  vo- 
sis  digitis  autpinnis  in  ore  provocandus  mere,  sed  manus  et  coxas  legaturis 
est;  sed  et  manus  et  crura  liganda  sunt.  conegere.  Esse  autem  oportet  legaturas 
Quod  si  ab  inferioribus  partibus  fuerit  amplius  quidem ,  et  sic  citius  superioris 
[iSg  v°]  fluxus,  amplius  et  fortiores  li-  partis  cum  de  inferioribus  Huit;  inféré 
gaturas  esse  oportet  in  partes  superiores;  autem  partes  legandae  sunt,  quando 
ad  inferiores  vero  partes  amplius  et  for-  ,  evacuatio  de  superioris  partes  fit.  Sanat 
tiores  erunt  ligaturae,  si  de  superiori-  autem  eos  et  vinusetfrigida  aqua  tempe- 
bus  partibus  fuerit  fluxus.  Jubat  autem  ratus  ad  subitaneas  [i3i  v°]  evacuationes 

Vaeiantes.  Chap.  xi.iv  :  '  galus.  —  =  vero  jam  deesi.  —  Chap.  xcv  :  Rien  à  relever. 

Leçons.  Chap.  xliv  :  "gailus.  —  ’’  Flomiii.  —  '  incipit.  —  ‘'ne  aegritudo. 


12(i  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  45-47. 

et  vinus'cum  aqna  frigida  te)  j  I  1  ;ur,  angustias  toUit  si  nihil  aliud  pro- 
et  potui  datus  in  subetaneas  evacuatio-  hibeat.  Bainea  autem  bis  quibus  venter 
nés  angustiantibus ,  si  nihii  aîiut  sit,  reuma  patiuntur  utiiia  sunt;  quibus 
quod  probibeat.  Baineus  autem  quibus  sanguis  fluat  pessime  inritat ,  et  qui  mui- 
per  ventre  reu)na  discendithutibssimus  tum  per  sudorem  evacuantem  bis  con- 

est,  sanguinis  autem  fluxus  pessimae  trarius  est.  Oportet  enim  eos  superficies 
inritat;  vel  hii  qui  ex  pienitudine  bu-  et  stipticis  et  frigidis  constringere ,  et 
morum  sudant,  ethis baineus contrarius  non  laxare,  et  vinum  maxime  bii  frigi- 
est.  Nam  eis  oportet  magis  constringere  dum  date, 
et  infrigdare  cutem  corporis  quam  re- 
iaxare ,  et  maxime  eis  vinum  frigidum 


[Chapitre  xlv: 

XLVII.  Si  ex  pleniludine  angasteas 
patimiiir  infebribus. 

Qui  autem  ex  plenitudinem  angus- 
tiantur,  oportet  crura  fricare  et  coxas  et 
caiefacere  etligare,  cibos  vero  et  vinum 
abstinere ,  et  si  febrint  et  balneum.  Suf- 
ficit  autem  eis  muisam  potui  dare ,  ubi 
thimus  aut  origanus  aut  puieius  aut  yso- 
pus  coctus  est;  butiliter autem  eisdalur 
et  oxymellis. 


,  t.  V,  p.  323.] 

XLVII.  Ad  eos  qui  ex  pleniludinem 
aiigustiantur. 

Qui  autem  ex  plenitudinem  angus- 
liantur,  confricare  coxas  oportet  et  caie¬ 
facere  et  legare;  ad  vinum  autem  et 
cibosam  tenere  et  balneum ,  si  febriet. 
Sufficit  autem  eis  mulsa  dare  bibere, 
ubi  tymus  aut  origanus  aut  puieius  aut 
ysopus  incoquitur;  utilis  autem  eis  est 
oxymellis. 


[Chapitre  xlvii,  t.  V,  p.  323.] 

XLVIII.  Ciwatio,  ubi  dislillalio  XLVIII.  Curalio,  quibus  destdlutio 

fit  sanguinis  ex  naribus.  ft  ex  naribus. 

Quoniam*  quidem  distillatio  sangui-  Quod  distillatio  significat  plenitudi- 
nis  de  naribus  plenitudinem  totius  nem  in  toto  corpore  est,  aut  certa  in 
corporis  e.sse  significat,  et  in  capite'’  capite,  ab  expressionem  facta  péri  con- 
sanguis  repressus  per  nares  evaporit,  ponem.  Si  autem  amplius  emanat,  sufli- 
necesse  est;  quod  si  amplius  effluit,  cit  laxare,  et  nimiae  plenitudinem  ra- 
sufficit  largare  ’■  venam  et  minuere  pie-  tlonabilem  autem  facere  eum ,  in  unda 
nitudinem  sanguinis;  deinde  etquando  natura  urguit  eam,  proprium  est,  aut 
natura  propriae  caiida  est ,  aut  ex  aliqua  per  alio  loco  incogitans ,  ausus  sum  post 
' 

..--^ARiAiiTES.  Chap,  XI. VI  :  Rien  à  relever.  —  Chap.  xlvii  ;  ‘  legare. 

Leçons.  Chap.  xlvii:  "  cum.  — incipiente. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI.  47-49.  127 

alla  causa  cogaUir.praesumat' in  quarla  quarta  distiHatione  unguere  venas  et 
distiUatione  de  naribus  facta  stypticis  arterias  in  naribus.  Oportet  aulem  non 
rebus  opdurit  [lâo]  in  naribus  venas  sufficere  modica  fusio,  secundum  vir- 
et  arterias.  Oportet  autem  sufficere  si  sit  tutis  adquaerenda  est. 
modica  distiliatio,  et  secundum  uniiis- 

cujusque  virtutem  auferre.  finit  liber  sextds. 

nejlaxa  sanguinis  per  nares'^;  de  alio  aatore^. 

Quibus  ex  plenitudinem  sanguinis  adaperint  se  venas  in  naribus,  mobit^  et 
fit  per  naribus^  sanguinis  fluxus;  quo  facto,  si  apte  feront  patientes®  et  eos  vi- 
detur  jubare ,  nibil  adhibendum  est  patienti.  Quod  si  virtus  minuitur  aut  resoi- 
bitur®,  et  non  apte  ferunt  patientes,  et  ex  hoc  s  t  t  et  infrigdantur’,  et 
sincopas  patiuntur,  et  pulsus  parvus  effectus  minoretur,  citius  subbenire*  oportet 
adjutoriis,  et  si  nibil  sit  quod  prohibeat,  flebotomandus  est.  Quod  si  aliquit 
prohibeat  sanguinem  detrahere ,  temtandum  est  repremere  sanguinis  fluxum ,  in 
primis  cum  spongiis  in  aqua  frigida  intinctis  et  subinde  mutando  inponere  ; 
deinde  addendus’’  est  acetus  et  cum  posca  fovendum;  post  haec  cataplasma  stip- 
tica  super  nares  et  fronte  est  inponenda  de  samsucu"  et  aceto  facta,  aut  certe  de 
libanu  aut  mannis'®',  cum  albumen  ovarum  inlinendae  sunt.  Intra  nares  vero 
iniciendae  ^  sunt  porri  sucus  aut  cepullae  linteos  inlitos  “  aut  cum  albumen  ova¬ 
rum  ;  sed  et  libanum  tritum  cum  vino  aut  mannes  in  naribus  mittis  cum  spicillo 
aut  leporis  pilos  cum  limniasi*  aut  calciteos*^  assu*®,  aut  stipteria  scistes  aut 
miseos  assu'®,  unamquamque  adhibis;  interdum  admixta  adbibenda  sunt  et  mem- 
brana  ovarum  usta  et  sardinarum  capita  usta  ;  cinus  earum  cerebro  superpositae , 
hoc  est  bregmati,  et  coperculum®  ollae”  desuper  cooperias*®. 

[i4ov"]  XLVIIII.  Qui  cmi  sudore  febrinnt. 

Quibus  in  febribus*  multus  sudor  manaverit,  ut  reprimi*®  possit,  corpori  su- 
perspargenda  sunt  pulvera  gessamie ^  lythagyri gypsus,  gallae ,  scister,  myrrae''. 
Item  unguendi  sunt  de  oleis  enanthinus,  roseus,  melinus,  ' 
guendi  sunt  mannes  et  amolum  cum  vino  ^  et  ovarum  albumen; 


Vakimtes.  Chap.  a 
it  pacientis.  — ®  ■  ' 


aris.  —  *  auctore.  —  ®  movit.  —  “  nares.  —  ®  fue- 
resolvetur.  —  ’  infrigidantis.  —  *  snbvenirc.  —  ®  fleu- 
spungiis  et  aqua.  —  “  samsuco.  —  mannes  inlinenda.  —  lentius 
inlitus.  —  “  spicello.  —  calciteus  asso.  —  "  messeus  assi.  —  ”  elle.  —  “  coperias. 
—  Chap,  XLvnu  ;  *  inferioribus.  —  -  repremi.  —  ®  simiae,  litargeri.  —  *  galle,  scistis. 


"  fleotomandus.  —  ^ 


128 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI.  Ôo-Sa. 


L.  Curatio^  cardiacis'. 

Cardiacam  igitur  passionem  jubat  cataplasma  de  robis  ®  folia  cum  ceroto  modico 
etpane  inposita  in  stomacho,  aut  myrtae'*  folia,  aut  tenerrimas  de  vitibus’'  sum- 
mitates ,  aut  plantagine  °  cum  pane  et  modico  ceroto ,  auf*  mala  cidonia'*,  aut  dac- 
tulos.  Enemas  vero  uteris  ptysanae  sucos*,  ubi  coxeris  acrocolion;  inunguis  vero 
eis  manus  et  pedes  ceroto  Jmmido  cum  sinape  ®  tritum  ;  humidum  autem  '  cero- 
tum  Greci appellant ,  qui  recipit  empl. . .  ygra ,  id  est  parygron  “"j  adapes  por¬ 
cines  recentes  curatos’  ■>  xlihi,  cera  -r  xxiiii,  iythargyru®  vi,  psimithiu  » 
-T  VI,  quae resol venda  sunt;  resolvis  et  super  pulvera  mittis;  confiées*®  et  uteris 

LI,  De  choleribüs^  perfusis  fehrientihus. 

Ad  flava  choiera  colligis  *  berba  camimela  ^  contundis  et  facis  trociscos  **  • 
quando  autem  fuerit  opus ,  solvis  cum  oleo  ;  perungues  ®  caput  et  totum  corpus  ; 
coperis  eum  ut  sudis,  et  das  ei  bibere  calda  ^  aqua;  et  si  post  modicum  eum 
sudantem  inveneris',  sanum  esse  profiteris  si  vero  non  sudaverit,  porcaclae 
sucum  *  potui  dabis 

LU.  Curatio  cholericae  passioni  * 

Cholerica  passio  a  *  nobis  poterit  probiberi  ^  ”,  si  cum  repletur,  fuerit  antequam 
conrumpantur  eibi;  [i4i]  etiam  adpropinquante  passione®  cholerica,  si  mulsa 
bibat aut  tepida aqua  et  vomat  et  sic  fumentetur®  oleo  venter'*,  et  lanis'  cooperis, 
et  dormiat  oris  plurimis  plus  a  consuetudinem;  si  autem  mordicatio  nimia  se- 
quitur®,  mulsam  dabis  bibere  ut  temperetur.  Si  autemMebes®?  sunt  mordica- 
tiones,  aqua  mitigantur,  et  non  prohibet’  ventrem  leviter  lluentem.  Sin  vero 
muita  sit'*  elFusio*,  et  spasmus  patiatur*  vel  periciitetur,  iigaturis  manus  et  pedes 
constringendi  sunt,  et  ioca  quae  sunt  fri’gida  confricandae «  sunt  cum  oleo,  qui 
recipit  cera  et  piper  etmtrum,  aut  oleum  irinum“  cusseribus***,  aut  Sicionium 
oleum*®  cum  castorio;  haec  enim  et  calorem  revocat  et  spasmes  sanat.  Dabis 
autem  posthac  cibos  et  si  vomeris ,  iterum  dabis  quot  “  stomachum  confortare 

Variantes.  Chap.  l  :  >  cura.  —  "  robi.  —  **  mini.  —  “  male  cedonia.  —  =  ptisano 
succus.  —  •*  senape.  —  ’  adhipis  porciuus  recenlis  curatus.  —  »  litargero. ’  psimicio. 

—  confiées  deest.  —  Chap.  li  :  *  flavo  colera  coligis.  —  “  trociscus.  olio  per- 

unguls.  —  •  corpus  et  cooperis.  —  '  credis.  —  ®  si  vero. . .  dabis  deest  —  Chap.  lu  ; 

'  colerice  passionis.  —  **  adhibere.  ■ —  ®  adpropinquantem  passionem.  —  •  olio  ventre. 

—  ®  sequatur.  —  “  leni.  —  ’  prohibit.  —  **  effussio  ventris  paciatur.  »  confraganda. 

—  *"  olium  yrinum.  — '*  con  superscriptus.  —  Siccionium  olium.  — post  hec  cibus. 

—  *'■  que. 

Leçons.  Chap.  h  :  *  cordiacis.  —  ^  vitebus.  —  ”  plantagines,  —  ”  vel...  vel.  — 

■  igitur.  —  *  partigron.  —  Chap,  li  ;  ‘  coleribus.  —  >>  camimola,  —  '  corpus  et 
cooperis.  —  ■'  calida.  —  •  profiteris. . .  sqcum  deest  —  Chap.  lu  :  *  collerica  passio. 
a  deest.  —  '  adhiberi.  —  ■’  vomentetur. —  '  laiios.  —  '  igitur. _ '  leve. _ ^  mutant. 

—  ‘  spasmus  patiatur  deest.  —  ^  suprascriptus.  — spasma. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VI,  62. 


129 


possit;  poma,  maxime  quaiia  sunt  meia  aut*  pira*'*  aut  uvaS  aut  his  slmjlia.  Et 
maxime  vivras  datus  choiericos  jubat  et  confortât*®  et  saepius  spem  prestat  sani- 
tatis*’“.  Calorem  igitur  in  pectore  et  ypocondriis“  midtum  habentibus  infrigda- 
tur**  et  temperalur  de  oleo  infuses  Imteos  *■”  superinpositos.  Alfita  vero  cum 
oieo^roseo  et  sapa  trita  et  superinposita^*  muitum  jubat;  dabis  autem  eis  etiam 
aquam  frigidam  bibere.  Cataplasma  superponenda  est  stomacho  et  praecordiis 
de  semperviva  et  lactuca  cum  micas  panis  et  oleo  roseo  admixtas’;  sed  et  cerotus 
ex  eis  bene  confectus  mirabiiiter  jubat. 

Variastes  :  pera.  —  confortit.  —  ”  pristat  sanitatem.  —  infrigidatur.  — 

Leçons  :  '  meles  vel.  —  “  sanitatein.  —  “  pectore  typocondriis.  —  "  lento.  —  ''  su- 
perponcndiis.  —  ’  admixtus. 


130  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VU,  i. 


LIVRE  VII 

DE  LA  SYNOPSIS. 

Le  livre  VII  de  la  Synopsis  est  contenu  dans  trois  de  nos  manuscrits, 
celui  de  Laon  et  les  deux  de  Paris.  Les  additions  du  premier  de  ces  textes 
y  sont  moins  nombreuses  que  celles  des  deux  autres ,  et ,  dans  bien 
des  cas,  les  deux  textes  diffèrent  considérablement  l’un  de  l’autre.  En 
général ,  dans  ce  livre ,  la  rédaction  du  x°  siècle  reproduit  plus  exacte¬ 
ment  l’original  grec,  tandis  que  les  autres  manuscrits  font  de  nom¬ 
breuses  additions  empruntées  presque,  toutes  à  Celse ,  auteur  que  le  co¬ 
piste  du  manuscrit  de  Laon  ne  semble  pas  avoir  connu. 

Nous  donnons  les  deux  textes  de  Laon  et  de  Aa,  en  mettant  en  note 
les  variantes  de  Ab.  On  remarquera  que  nous  donnons  ici  un  plus  grand 
nombre  de  variantes  que  pour  les  livres  précédents;  le  texte  des  deux 
manuscrits  présentant  beaucoup  de  différences  notables,  nous  avons  cru 
utile  d’adopter  ce  nouveau  système. 

[CHAPiinE  I,  t.  V,  p.  32».] 

[l43]  INCIPIT  TEXTÜS  LIBRI  [*32]  INCIPIT  LIBER  SEPTIMUS. 

FELICITER  VII. 

I.  Ad  simplices  bulnera  curas  I,  Ad  simplices  plagas. 

Aa  '  _  ^  ^  La 

^Vulnera  simplicia  sunt,  in  quibus  Curatio;  quia  .simplex  igitur  plaga 
una  dibisio  recta  facta ,  et  ideo  simplex  divisio  est  unatam.  Si  quis  ergo  ea  quae 
vuinus  in  uno  colligenda  sunt  divisa  divisa  sunt  colligat  in  unum  et  fascias 
ora®  vulneris  et  circumligata  fasceolis  circumdat,  conjungitur  et  conpraoben- 
conjuncta  sanantur  quod  fuit  divisum  dit  sicut  fuit  antea,  sicut  membrus 
sine  quibusiibet  medicamentis.  Opor-  absque  aliquae  aliqua  curationem.  Opor- 
tet  igitur,  si  labrus  vulneris  in  aiia*  tet  enim  unumquemque  labrum  qui 
parte  fuerit  resupinatus ,  ex  ipso  latere  resupinatum  fuerit  in  plaga  in  alia  par- 


ras  deest.  —  ’  cura  addit 


ORIBASE,  SYNOPSIS.  VIL  .. 


inilium  lacis  iigaturae,  et  revocavis  in 
contraria  parte  ;  utrasque  autem  con- 
.sistentes  eversiones  iabiorum  a  princi- 
pii.s  duobus  adsumis  ligaturis®,  et  ad- 
ducis  lavia  in  uno  ;  nihli  enim  in  vuinere 
intra  labiis  aliqua  sordis  remaneat , 
aut  piios,  aut  capiiios,  at*  puiver,  aut 
oleus,  aut  bromus  ex  ipsa  piaga,  aut 
aiiqua  aiia  bis  similia.  Onanis  igitur, 
qui  conjungendus  est  vulnus,  quod  si 
grande’  fuerit,  ut  non  possint  quae  se- 
parata  sunt  in  uno*  conjungi,  aut  tabe 
aiiquo  coHecto  aut  dolore  aliquo®  con- 
sistente  glutinare  taies  ruinera  se  non 
possunt ,  et  ideo  ligatura  non  curantur, 
sed  medicamina  sunt  adbibenda,  quae 
siccent  abidum  hunjorem  collectum  et 
consumant  et  prphibeant  supercurrere 
alium  humorem.  Quod  enim  ex  humidis 
speciebus  est,  vinum  prestat,  facit  au¬ 
tem  et  posca  et  mulsa.  Glutinant  autern 
vulnus  rovoris  folia  trita  et  inposita ,  et 
salicis  folia  similiter,  et  braSsicae,  et 
meleas  arvoris  fructus  et  folia  et  su- 
cus  et  cortex ,  quae  austerior  et  acrior 
invenitui-,  plantago ,  papyrus ,  puscaaut 
vino  infusa  et  in  gyro  inboluta  ;  recentia 
vulnera  glutinat  pini  et  picci  folia  et 
cortix  recens,'  velut  ligatura  circum- 
datus,  spongea  noba  cum  aqua  aut 
posca  [i43  v°]  aut  vino  inposita,  caseus 
recens  tritus  et  inpositus;  deforis  vero 
folia  lapati  aut  bitis  aut  betae  aut  lac- 
tucae  superposita  sanat.  Nervos  vero 
mcisos  sanat  isatis  herva,  quam  tiiict, 
tores  herba  vitrum  vocant  et  Goti  ”  uuis- 
dile.  In  corporibus  enim  fortioribus  et 
duris  utique  et  musculis  incisis  et  caput 

*  legaturls.  —  '  aul.  — 

"  Guhti. 


■  ,  1“'' 
tem  exmde  m  suum  facere  fasciolae  et 
revocare  in  contrariam  parlera.  Ad  suos 
pnncipus  duobus  adsumenda  [iSa  v°] 
est  legatura  et  adducenda  sunt  lavia  in 
unum;  nullo  autem  labia  se  in  uno  in 
hira  labia  plage  ut  putat  capiiios  aut 
puiver  sabro,  aut  oleo,  aut  sordens 
aut  aliquod  tali  invenitur.  Necesse  est 
ut  piaga  gluttinetur  magna  utique  ex- 
sistentem  piaga,  ut  non  possit  ea  quae 
se  saeparata  sunt  omnino  simul  addu- 
cere  in  si ,  tavo  sic  ibidem  concollectas 
aut  dolores  nimio  exsistentes  gluttinare. 
Hanc  plagam  inpossibile  est  sine  sola 
conductionem  Iabiorum,  sed  opus  ha« 
bent  desiccativa  médicamenta,  ut  ea 
quâe  congregata  sunt  expedatta  vitius 
humoris  et  prohibeat  supercurreret 
alteros  humores.  Ex  liquidis  igitur  op- 
time  facit  vinus;  facit  etiam  et  pos- 
cam  et  mulsa.  Gluttinant  autem  plagas 
rovoris  folia  trita  et  qui  gluttinant  et 
cataplasme  ex  bis  facta  inposita,  et  sa¬ 
licis  et  brassicae  et  meleas  arboris  fric- 
tus  et  folia  et  sucus  et  cortex ,  quae. 
magis  austeriora  sunt  et  agriora,  plan- 
tago,  papiras  aut  in  pusca  aut  in  vino 
infusus,  circumvolutus.  Recentes  au¬ 
tem  plagas  gluttinat  .piccius  et  pinus, 
folia  ejus  et  cortex.recens  veluti  lega- 
tura  circumvoluta;  ex  spongia  vero 
nova  cum  aqua  aut  posca  aut  vinum 
infusa;  caseus  autem  recens  ti-itus 
inpositus,  cui  extrinsecus  inponere 
oportet ,  cui  et  folia  lapati  aut  vitis  ubi 
lactuces  acidonica  caseus  magnas  pla¬ 
gas  similiter.  De  lacté  vero  oppositus 
gluttinat;  similiter  et  pera  grandes  pla- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vil, 


132 


percussu  sanat  copressi  igitur  folia,  et 
cymas  teneras,  et'®  pelas'®  ipsius  tene- 
ras  et  molles.  In  duris  etiam  corporibus 
cocleae  carnes  contusae  vulnera  et  ner- 
vorum'*  incisiones  et  rupturas  in  duris 
corporibus  glutinat;  miscere  autem  ei 
oportet  suptilissimam  polbnem  quae 
volatica  vocatur,  quae  sua'®  suptilitate 
parietibus  se  adprehendit.  Item  murra 
cum  aqua  trita  et  inlita,  aut  libanum, 
autres  entera'®  nervos  incisos  glutinat; 
quinque  folia  cum  mel ,  aiius  ustus  facta 
pulvera  supermittitur.  Ad  senum  vero 
vulnera  anagallis  facitçum  ceroto,  facit" 
hordei  usti  pulvis  etcerussacum  ceroto 
myrtino  triplum.  In  capite  autem 
murrae  pulvis  sicca  supersparge  et 
non  infundis;  cito  enim  ad  se  adducit 
aut  aloes  pulver,  aut  aristoiocia  trita 
cum  aqua;  hoc  et  ossa  exlrahit.  Liva- 
num  et  murra  aequalia  pondéra  teris 
cum  mel  et  vinum;  coquis  nt  conspis- 
setur'®  mediocriter,  motaria  peruncta 
superpone.  Ad  vulnera  autem  multum 
dolentia  et  inflammationem  habentes, 
mala  granata  dulcia  coctas  in  vino  teris  et 
cataplasma  supcrponis.  Mirabiiiler  hoc 
et  multum  hutiliter  operatur,  sed  et  in 
capite  vulnera  facta  sanat  et  in  veretro 
facta  et  in  toto  corpore,  ubicumque 
facta  sunt  vul[i44]nera  et  nimis  do¬ 
lent  ,  et  ad  oculorum  inflammationis 


vel.  —  "  pilas.  —  "  vulnera  addit. 
deest.  —  "  supcrasparge.  —  cumpesselur. 


gas  sanat,  ea  quae  cruda  sunt  reprae- 
munt  seu  et  ypporis. 

II.  Cataplasma  isates  ad  iiervoram 
incisiones. 

qui  a  tinctores  herba  vitrum,  vocant 
Gubti  ovisâeiem,  qui  domesticam  est  sive 
silvestris,  qui  dura  corpora  habent  et 
fortia  utique  et  in  muscolis  capitis  bene 
facit;  copressi  folia  et  cimas  et  teneras 
ejus  pilas  et  adhuc  molles;  in  duro  cor- 
pore  cocleae  carnes  triti  gluttinat  pla- 
gas ,  et  quae  in  nervis  puncta  sunt  et 
fracta  sunt  in  duro  corpore  bene  facit. 
Admiscere  ei  oportet  fariiiam  volatica 
de  parietes,  qui  proxime  sunt  mole; 
Smyrne  viscum  aqua  lita,  aut  libanus, 
ges  entera.  Nervos  incisos  gluttinat  pen- 
tafifili  folia  cum  mel ,  alius  ustus  supera- 
sparsus. 

III.  Ad  vetera  ulcéra. 

Anagallis  facis  cum  ceruto  hordeus 
hustus  et  psimitiu  cum  ceruto  myrte 
oleo  triplicem.  In  capite  autem  Smyrne 
pulver  superasparsus ;  et  non  [i33]  in- 
fundatur  cito ,  enim  simul  adducit  car- 
nem ,  aut  de  aloe  pulver,  aut  aristho- 
iogia  teris  cum  aqua.  Hoc  et  ossa  educit  : 
libanum  et  myrra  aequaii  pondéra 
teris  cum  mel  et  vino  simul  coques 
donec  mediocriter  habeat  pinguidinem  ; 
mortario  superlenis.  Ad  autem  plagam 
dolentem  et  inflalionem  habentem 
mala  granata  dulces  coquis  cum  nitro; 
teris  et  cataplasma  mirabilis  est  ;  hoc 
et  multum  utiles;  facit  enim  haec  ad 

-  sua  deesl.  —  interia  cl.  —  "  facit 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  1-2.  133 

La 

capitis  plagas  et  crada  eritri,  ad  totius 
corporis  doloris  in  piagas  et  ad  oculo- 
runi  inflammaiiones. 

[Chapitre  ii,  t.  V,  p.  3 2 8.] 


II.  Curatio'  cabis  viilneribus. 

Cavum  vulnus  humidum  est  et  sor- 
didum,  Opus  ergo  habet  medicamen 
quod  mediocriter  siccare  possit  et  pur- 
gare,  qualia  sunt  libanus  et  hordei  fa¬ 
rina  et  fabae  vel  herbi  poUines  et  irei 
pulvis  et  aristolocia  et  catmia  et  pa- 
nax  et  fonfolix.  Cum  autem  baec  adbi- 
bita  nibil  jubare  cognoveris  ista  médi¬ 
camenta,  quae  dicuntur  sarcoticon,  ad 
aliut  medicamen  transeundum^  est. 
Nam  si  satis  sordidus  ^  est  et  bumidus 
vulnus,  scire  debes  quia  miner  est  vir- 
tute  puiver,  et  ideo  cum  mel  miscendus 
est  et  sic  est  inponendus.  Quod  si 
mundus^  et  siccus  fuerit  vulnus ,  cum 
oleo  cerotum  solutum  admiscis  pulvera 
etuteris.  Contingit  igitur  interdum,  ut  si 
medicamis®  sitfortior,  resolvendo  carnes 
sordidum  et  bumidum  vulnus  bideatur, 
similiter  ex  illis  quibus  pulvera  usi  sunt 
est  desiccatum,  sed  amplius  cavus  in- 
venitur  siccior  factus  et  ora  riposas® 
habens  et  robrum  aliquantum  et  in¬ 
flammation  em  habit;  saepius  enim  et 
mordicationem  patitur.  Alium  enim  qui 
minus  siccat  uteris  puiver,  cpiale  est' 
caria’  lignorum,  et  maxime  ilia  quae 
in  se  participant  mediocrem*  virtutem 
stipticam  et  purgatibam,  ut  est  pteiea 
quae  purgat  et  replit.  Munda  vulnera 
animon  adposita  jubat,  et  pini  cortix 


Adcava  ulcéra. 

Cavis  igitur  ulcus  huraectus  est  et 
sordidus.  Opus  ergo  habet  médica¬ 
menta  qui  eum  desiccit  mediocriter  et 
proiciat  sordis ,  quaiis  est  libanolus  et 
ordei  farina  et  fave  et  herbae  farinam 
et  yrei  et  aristologia  et  casmia  et  panax 
et  ponfolix.  Si  nibil  baec  juvaverit  ad- 
hibeta ,  narcotica  meclicamenta  ista  om- 
nia  transgredimus.  Si  quidem  si  am¬ 
plius  sordidus  fuerit  ethumidus  ulcus, 
quiescere  convemt  sarcoticon  inmotus, 
qui  ulcéra  carnis  nutrit  :  libano  'C  i , 
amilo  -r  i ,  aloe  epalite  -ri,  mel  mundo 
quod  sùfficit  ;  quam  minor  est  virtus,  sed 
addendum  est  eis  mel  admixto.  Si  au¬ 
tem  mundus  et  aridus  invenitur  vulnus , 
amplius  oportet  desiccare  et  humectare 
resolutum  pulvera,  admisces  sarcotica 
et  uteris.  Contingit  fortiter  desiccare 
et  esse  fortiorem  et  aliquantum  resol- 
vere  carnem  ,  sicut  sordidum  et  bumi¬ 
dum  invenitur  esse  ulcus.  Similiter  illis 
in  quibus  pulvera  usi  sunt  amplius 
siccior  invenitur,  sed  ex  hoc  cavatitior 
desiccando  fît,  et  actions  cum  duritia 
ripas  labiorum  facit  rubrum  aliquid  et 
inflammatum  habens  locum.  Saepius 
autem  et  mordicationem  faeit  mani- 
festam  patlenti.  Illud  autem  aliut  qui 
minus  desiccat,  hoc  est  cum  mel  aut 
cerutum  mixtus ,  nibil  talia  subsecun- 


Chap.  Il  ;  ’  cairalio.  —  ”  transsemidiim.  —  ®  ordilus.  —  *  est  acldil.  —  ®  medicamen. 
—  ®  reposses.  —  ’  caria  deest,  —  ®  mediocriter. 


134  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  2-3. 


ialita  super  cavum  vulnus  inponitur,  et 
maxime  in  recentioribus  utimur,  et  re¬ 
pût  vuinera.  Purgat  autem  vuinera  sor- 
(lida  prasion  cum  mel,  et  aristolooia 
cum  me],  et  olivae  [i44  v“]  folia  in 
vino  coda  et  trita  et  sic  adposita. 


[Chapitre  iii. 

111.  Ad  cicatricem  vulnerilus 
inducemiam. 

Qiiae  sunt  virtute  siccativa  et  stiptica’ 
utimur  ad  vulnus ,  qui  opus  habit  ut  in 
cicatrice  ducatur;  bis  ergo  necesse  sunt 
uti,  quibus^  secundum  naturam  simi- 
lem  faciant  cutem,  cum  in  cicatricem 
venerit  vulnus.  Oplima  est^  igitur  in 
anc  causa  galla  asîana  et  mali  granati 
cortices;  mediocriter  enim  desiccant; 
sed  et  quecumque  non  sunt  stiptica 
virtute  et  desiccare  possunt  et  haec  in- 
ducunt  cicatricem  ,  qualia  sunt  murra, 
lythargyrus ,  de  ostreis  testa  usta ,  super- 
sparsa  vulneribus  pulvera  cicatricant, 
sed  et  haec  saepius  cicatricem  induxe- 
runt,  qualia  sunt  pini  cortix  cum  ce- 
roto  olei  myrtini  facto,  edere  flores 
cum  ceroto,  et  lilii  radix  cum  oleo 
roseo.  Vetera  autem-  vuinera  cicatri- 
cantur  ex  bis ,  id  est  viscus  cum  livano 
eti  us ^ 'cum  defrigu®  aequali  pondéré 
cum  ceroto  myrtmo  fatus  et  mpositus. 


tur;  fabriaGreci,  autem  ex  putridinem 
ligni  cariam  dicamus ,  et  haec  maximam 
participât  mediocriter  stipticae  et  pro- 
jectoriae  qualitati,  quemadmodum  et 
alfus  purgat  et  replet  et  munda  ulcéra 
animonem  adposita;  picci  corticem  mi- 
nutatam  teris  et  cum  cerutum  in  len- 
teo  inductum  super  cabum  ulcus  inpo- 
nis,  maxime  recentioribus  ulceribus. 
Pieplet  enim  ea  et  purgat  autem  sordida 
prasion  cum  mel ,  aristologia  cum  mel , 
olivae  cum  baccis  cataplasmate. 

t.  V,  p.  33o.] 

[i33  v“]  illl.  Ad  cecatricem  indncendam 
vulneribus. 

Quae  stiptica  sunt  et  desiccant  carnes, 
cecatricant  ulcéra  tantum  ut  hoc  solum , 
ut  diaforisin  faciat,  quod  contra  natura 
est  superfluitas  ;  sed  secundum  natura 
est,  tangat  quod  in  summitatem  ulceri 
similem  cuti  faciamus ,  et  in  cicatricem 
ducamus  plagam.  ütilissimum  ad  haec 
est  galla  asiana  et  mala  granati  cuticas  ; 
mediocriter  desiccativa  et  quae  non 
sunt  stiptica  sine  mordicatione  desiccant 
et  cicatricem  inducunt,  qualia  sunt 
smyrna ,  lithargirus  et  ostrearum  testas 
ustas  ;  supersparsas  enim  pulvera  et  hae 
saepius  cicatricaverunt  do  pino  aut 
de  picci  cortices  cum  cerutum  et  oleo 
'  myrtite  facto,  hederefloris  cum  ceruto, 
lilii  radix  cum  roseo  quae  antiqua 
sunt  ulcéra  cecatricant;  viscum  cum 
libano  iii  eum ,  dyfricu  aequali  pondéré 
cum  cerutum  et  oleo  myrtitae  adhi- 


OKIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  4-5. 


135 


[Chapitre  iv 

IIII.  Qtiae  reprimunt  carnes  super- 
crescentes  in  vulneribus. 

Si  vero  supercreverint  cames  in 
vulneribus’,  deponendas  ^  et  consu- 
mendas  sunt  medicaminibus  fortiter 
desiccatibis  ”,  qualia  sunt  Asiae  petrae 
flores;  et  ostreae  testas  ustas  medio- 
criter  supercrescentes  reprimit.  Haec 
eniin  '*  utrique  ”  usti  cum  carnibus  suis 
omnibus,  et  defriges®  supersparsa,  et 
calcanthus,  et  lepida’  similiter. 


,t.V,  p.  33i.] 

V.  Si  caro  supercrescit  vulneribus. 

La 

Si  supercreverit  carnes  in  vulneri¬ 
bus,  inponuntur  ex  bis  quae  fortiter  de- 
siccant  médicamenta,  qualia  sunt  Asiae 
petrae  flores,  et  ostrearum  omnium 
testas  ustas  mediocriter;  purgant  et 
carnes  quae  supercreverint  repremunt. 
Et  ecini  similiter  utrique  usti  cum  ipsa 
corpora  tota,  sed  et  defriges  superas- 
parsus ,  et  calcantus ,  et  lippidu  super¬ 
sparsa. 


[Chapitre  v,  t.  V,  p.  332.] 


Ad  ruinera  m  summa  cale  coustilata  et 


ad  subtritas  vel  scorticatas',  sed  et 
senioribus  et  mollibus  carnibus  tiaben- 
tibus,  id  est  feminis  et  eunuchis  vel 
iiifatitibus  et  delicatis  hominibus^. 


Conficis”  sic  :  lytharguiru  crisitidos^ 
/il,  cera  Zxx,  résina  sicca  de  pitcio 
Z  xn,  oleu  cotila  una  [  1 4  5]  semis  ;  lytbar- 
guiru  et  oleu  coquis®;  post  haec  cera 
et  résina  supermittis  ®,  et  cum  emplastri 
spissitudinem  habuerit,  levas  ab  igné  et 
mittis  in  mortario,  malaxas  et  uteris. 
Ad  detracta  igitur  cute  non  oportit  ipsa 
cote  incidere ,  set  super  carnem  redu- 
cere  etdeforismedicamen  superponere. 


VI.  Adplagas  et  ulcéra  in  summa  cutem, 
et  ad  subcontritas  et  scorticata  carnem 
de pipulea  ulcéra,  quae  in  summa  cutem 
sunt,  et  paratrigmata  id  est  subtritura, 
sed  ad  apostima,  id  est  scorticaturas , 
et  ad  senices,  et  ad  apalocrotas,  id  est 
delecatas  habentes  carnes. 

Lythagiru  crisitidos  Z  i,  cera  Z.  xx, 
résina  sicca  pituinis  Z  xii,  oleu  cotilauna 
aut  pensa  libra  ;  lythargiro  et  oleo  coquis 
ut  sit  amolentum  ;  post  haec  cera  et  ré¬ 
sina  mittes ,  et  quando  emplasti'um  ha¬ 
buerit  pinguidinem,  levas  ab  igné 
et  mittes  in  mortario,  et  malaxas  et 
uteris.  Scorticata  enim  si  fuerit  cutis, 
non  oportet  quae  recens  sit  cutis  incidi , 
set  super  inducere  eam  debet  ut  fuit. 


Chap.  IV  .  ’  vulnere.  —  ®  déponentes.  —  ”  desiccantibus.  —  ’  elcnim.  —  ®  utriusque. 

—  “  de  frigidis,  —  ’  libida.  — ■  Dans  les  manuscrils  de  Paris ,  les  chapitres  ir  et  r  da  texte 

grec  sont  confondus  en  un  seul  chapitre  qui  porte  le  n°  jiii.  La  rubrique  du  chapitre  v  est  in¬ 
sérée  dans  le  texte.  Le  manuscrit  de  Laon  conserve  la  division  en  deux  chapitres.  —  Chap.  v  : 
'  Garnis  addit.  —  ®  vel  infantibus . hominibus  deest.  —  ’  coidicis  deest.  —  *  criosediis. 

—  “Cjuoquis.  —  '  supevmitlis  cieMt. 


136  ORIBASE.  SYNOPSIS,  VII,  5-6. 


Gliitinatur  quippe  cotis  quae  fuerat  ex- 
corticata’,  propter  quod  non  est  hutile 
vulneri  incidere  cutem  quae  pendit; 
nam  si  incidatur  aut  ibidem  nigra  fiat , 
nndatur  etenim  caro ,  difficiie  ®  aut  tarde 
cicatricem  ducit  mordicando  et  sordi- 
dato  vuinus.  Nam  hoc  medicamen  sine 
inflammationc  servat  quae  fuerint  ex- 
corticata ,  rosa  eritrus  tritus  cum  mel 
si  catapiasma  inponatur,  ientisci  coma 
tusa  cum  mel  et  inposita.  Ad  aec  au- 
tem  quae  ex  caiciamento  fiunt  subtri- 
turae ,  sauatpulmo  agninus  seu  porcinus 
aut  caprunus.  Corius  igitur  de  calcia- 
mento  vetere  ustus  in  inflammationcm 
sparsus  non  jubat;  cessante  vero  fleg- 
mone,  mirabiliter  sanat;  desiccativus  est 
enim  fortiter  cinis  cepae  ustae  cum  adipe 
puHino  trltae.  Jubat  galla  usta  et  trita 
supersparsa  jubat;  acacia  in  aceto  reso- 
luta  et  superlinita  jubat. 

[Chapitre  vi 

Y.  Ad  ustionem  itjnis  el  caliiae. 

Ab  igné  quae  usta  sunt  médiocrité!- 
riptonton  opus  babent  medicamina, 
quae  nec  calorem  nec  frigdorem  màni- 
festum  babeant.  Terra  igitur  alba  et 
Cymolia  et  omnis  lebis  terra  cum  aceto 
inlita  non  satis  acro  aut  aqua  mixto, 
haec  bene  faciunt  et  prohibent  fîeri 
vissicas.  Nam  et  ovus  totus*  crudus  con- 
festim  superpositus  et  tectus^  lana 
molli;  infrigdat  enim  mediocriter  et 
celeriter  siccat.  Atramentum  pictori- 
cium  inungue,  iibanu  albu  aqua  resolvis 
[i45  v°]  et  Unis.  Farina  suptile  ovis 
crudis  mixta  superpone;  olivas  salsas 


et  extrinsecus  superponere.  Hoc  utilem 
medicameAtum ,  glutinat  enim  sic  fac- 
tus  saepius  quae  excorticantur,  propter 
quod  non  est  utilem  incidi  quae  pendit 
cutis,  quia  innigriscit,  et  nudata  caro 
a  cote  et  non  facile  cicatrix  in  ea  facit, 
comedentem  et  sordidum  ulcus.  Sine 
inflammationem  servat  quae  excorticata 
sunt  rosae  erlthrus  catapiasma,  someno- 
mentis  tritus  cum  mel,  positus  in  len- 
tisci  coma  contusa  et  superposlta  [iSd]. 
Quod  Greci  parairÿmata  dicunt,  pulmo 
agno  et  porcini  et  câpre  facit.  Corius  in- 
veteratus  de  calciamentis  ustus  inflam- 
mata  quidem  non  juvat  loca;  reqnies- 
centem  igitur  inflammationem  juvat 
desiccativus  ejus  cinus  ;  cepa  cum  adipe 
pullino  tritus ,  galla  usta  et  trita  super- 
asparge,  acacia  in  aceto  resoliita  super- 

,t.  V,  p.  333.] 

VII.  Ad  usluram  ignis. 

Quae  autem  ab  ignem  uruntur,  me¬ 
diocriter  quae  proiciunt  opus  babent 
médicamenta  absque  ea  quae  calefa- 
ciunt  ant  infrigdat  manifestius.  Ge  Cia 
aut  Cymolia ,  id  est  cretam  argentaria , 
et  omnes  terra  alba  levât  inlita  cum 
aceto  non  nimis  acro  aut  aqua  mixto , 
faciunt  bene  et  prohibent  vissicas  ne 
fiant.  Et  ovus  tustus  crudus  confestim 
superposifam  et  de  lana  molli  tictus; 
etenim  réfrigérât  mediocriter  et  sine 
mordicationem  desiccat.  Mêla  nigra- 
ficon ,  id  est  adramentum  picturicium , 
libano  cum  aqua  inline.  Item  farinam 


137 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  6-7. 


euro  alfita  teris  et  ponis  cataplasma. 
Quod  si  jam  vissicas  ievaverit,  ros  et 
alfita  teris  cum  acito  et  inponis  cata¬ 
plasma;  calcem  quae  non  est  aqua  ex- 
tincta  ceroto  mixta  et  in  linteo  inducta 
ut  emplastruro  superponis.  Si  vero  jam 
de  vissicis  vulnera  fecerit,  porros  tritos 
cataplasma  inpone,  aut  porcillagine 
herba  frita  cum  alfita  cataplasma  in¬ 
pone  ;  columborum  stercus  in  linteo  liga- 
tos  aut  inyolutos  incendis  donec  cinus 
fiat,  et  cum  oleo  resolvis  et  superponis; 
miraveris  effectum.  Item  pini  aut  picci 
cortix  aut  politricu  siccu  trita  pulvera 
superspargis  aut  myrtae  folia  usta  et  trita 
pulver;  similiter  facit  etiam  unaqueque 
ipsaruin  et  cum  ceroto  composita.  Quae 
vero  de  calida  aqua  fuerint  usta,  ante- 
quam  vissica  levit.  salimuria  olivarum 
fréquenter  fomentas ,  aut  ipsas  insalatas 
olivas  teris  et  superponis ,  aut  stiptiria 
scisten^  cum  aceto  teris  et  superlinis, 
aut  fel  taurinum  cum  aqua  abundanti 
resolutum  inlinis  cum  pinna.  Adaman¬ 
tins  vero  autor  saepius  curavit  hoc  me- 
dicamen  :  radices  lilii  cum  oleo  tritum 
roseo  ad  spissitudine  mellis  superlims. 


La 

tenuem  cum  ovis  crudis  misces,  super- 
pone  oliva  almadas,  id  est  cum  sale 
conditas;  cum  alfita  teris  cataplasma, 
super  adpones  sucus.  Jam  autem  vissicas 
ab  usturas  generatas  ros  et  alfita  teris 
cum  aceto,  cataplasmabis ;  cake  que 
viva  cum  ceruto  mixta  et  in  linteo  in¬ 
ducta  cataplasma  inponis.  Quae  autem 
jamjam  ulcerata  sunt,  porros  tei’is,  cata¬ 
plasmabis;  ad  ulcéra  factam  quidam 
ulceratam  sunt,  porrus  tritus  etinsitus 
sanat,  aut  porcacla  trita  cum  alfita  ca¬ 
taplasmabis,  aut  lenticla  trita  cum  me! 
cataplasmabis ,  aut  columbinus  stercus 
involutum  incendis  donec  cinus  fiat,  et 
solvis  cum  oleo  et  inlinis;  mirabilis  est 
hoc  medicamen.  Item  pini  aut  pice 
aut  aurieti  corticem  aut  adiantu  sicci 
pulver  aut  myrtae  folia  usta;  faciunt 
enim  haec  pulvera  unicuique  cum  ce- 
rutum  posita  et  inposita  sanat.  Ad  au¬ 
tem  ex  aqua  fervente  ustus ,  antequam 
vissicas  generentur,  almioleo  id  est 
cum  sale  et  oleo  fréquenter  fiimentas , 
aut  olivas  in  sale  conditas  teris  et  super¬ 
ponis,  aut  stipteria  scistes  teris  cum 
aceto,  superlenis,  aut  fel  taurinum  cum 
aqua  habundaiiti  resolutum  inlenis; 
aut  sicut  Adamantins  curabat  buibus, 
lilel  cum  oleo  tritus  facis  clyodas 


[Chapitre  vu,  t.  V,  p.  335.] 

VI.  Ad  eæanthemataK  ,  VIII.  Ad  cæanthemata. 

Exanthemata  fîunt  ex  pingui  humore  Ex  diversis  fierl  possunt  causis.  Quae 
in  cote  corporis  constipato,  dum  am-  autem  sunt  rubra  et  rotunda, qualis  sunt 
plius  m  cute  consistente  spissitudine  juncti,  ex  sanguinem  et  bumo- [i  34  v°] 
efificituy.  Oportit  igltur  eos  evacuare  rem  ostenditur  fîeri  causa.  Lata  autem 


^  sdisten  deest.  —  Chap. 


138 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VH,  7. 

quae  sunt  si 


ibidum,  nigra  colera  haec  faciunt. 
Quae  autem  solet  ex  sudore ,  rubea  co- 


per  cute ,  et  non  longius  protrahirf 

aitum,  boc  est  per  ventre  aut  vomitu  flegmatico  fmnt  bumorem.  Par 
evacuare.  Non  abqms  existimetpersua-  tem  et  rotunda  et  corpus  in  quo 
<lere  me  ut  numquam  purgentur  taies 
humores  per  ventre;  nam  oportit  eos 
in  quibus  plénitude  est  humorum  pur-  iera  haec  faciunt  propter  quod  in 
gare,  si  aliquis  non  faciat  [147*]  istut  aestatem  haec  fîunt.  Exanthemata  au- 
priusquam  temptet passio ^ ;  nam  postea  tem,  quae  fiunt  ex  pinguis  hümorem  in 
enfraxin  magis  quam  evacuacionem  de,  cutecorporis  constrictietamplius  cutem 
cute  humorum  facit.  Nam  curationem  spissam  exsistentem ,  oportet  eos  eva- 


infixis  in  cute  humoribus ,  qui  valeaiit 
ipsa  ioca  fobere  aut  calefacere  adhi- 
bendura®  est;  et  maxinre  cum  lata  ap- 
paruerint  exanthemata,  quia  taies 
ostendunt  bumorem  non  calidum  et 
suptilem  esse,  set  satis  frigidum  et 
pinguem  esse.  Lauri  igitur  folia  molles 


cuare  per  cutem  foras  et  non  longius 
in  alto  ducere ,  ut  per  ventrem  aut  vo- 
mica  digerautur.  Nemo  exsistentem 
. .  .suaderim  me  et  numquam  purgentur 
catharticum  taies  per  ventrem.  Oportet 
enim  quibus  plenitudo  subjacit  humo- 
purgarem  ;  si  aliquis  hoc  minime 


î  et  mannes  aequalia  pondéra  agens  hoc  prius  temptat,  ut  diaforisi 


;  superlinis. 


gria  in  frixoria^  siccas  et 
num  cum  oleo  solvis  1 
Beta  molle  coquis  et  tei 
cataplasme.  Item  aliut  : 
solfur  Z  VIII ,  sale  Z  vi  ;  sicca  teris  et 
s.uperfundis  oleum  cotila^  media;  om- 
nia  simui  coquis,  et  facto' 
uteris.  Tricat  enim  ejus  coctio; 
bonum  satis  est  medicamen. 


linis.  Stafida-  per  cutem  magis  enfraxin  subveniat 
teris ,  et  liba-  quam  evacuationem  per  ventrem  auto- 
facit  humorum.  Ipsam  autem  cu- 
inponis  rationem  qui  infixi  in  cute  sunt  humoris 
Z  VIII,  per  fumentationis  et  calefactionis  ope- 
rare,  maxime  quando  lata  sunt  exan¬ 
themata.  Haec  enim  talis  signilicant 
iplastro’  humorem  non  calidam  et  tenuem  esse, 
sed  nimis  frigidus  est  et  pinguis  ;  dari 
igitur  folia  rutae  et  mannis  aequalia 
pondéra,  teris  et  resolvis  cum  oleo, 
solvis  et  lenis.  Item  stafidagrias  coxas 
,et  teris  et  libanotum  cum  oleo  roseo 
solvis  et  unguis.  Item  beta  mollem  co¬ 
quis  et  teris,  cataplasma  superponis. 
Ad  haec  igitur  confiées  cera  Z  viii,  sale 
■dragmas  sex;  sicca  teris  et  supermittis 
oleo  emina  media;  omnia  simul  coquis 
et  factum  emplastrum  uteris  ;  tricando 


“  cotella.  - 


le  feuillet  numéroté  i46. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  7-8.  139 

est  ergo  in  coctionem:  magnificns  est 
nimis  hoc  medicamen. 

[Chapitre  viii,  t.  V,  p.  336.] 

VIL  Adpruditu'.  VIIII.  Ad  prorittim. 

Pruditus  corporis  oportit  esse,  Proritus  quidem  oportet,  quando  de 
quando  de  alto  opus  habit  provocare^  profundo  largiri  proYocari  opiis  habent 
humores.  Prohibendus  est  autem  cum  humoris;  prohibendi  sunt  antem  quan- 
de  pruditu  loca  periciitantur  et  faciunt  doque  loco  pericubim  patiuntur  aut  de 
aut  scabeas^  aut  lepras  aut  aliqua  mala  scavias  aut  de  lepra  aut  quales  quibus 
ulcéra.  Prohibetur  igitur  pruditus  me-  cacoiticis  ulceribus  adfliguntur.  Prohi- 
dicaminibus  reprementibus;  tollitur  beatur  autem  ex  medicaminibus  quae 
enim  pruditus  hoc  modo  ;  quod  si  isca-  repraemunt ,  aut  certe  si  toierare  pos- 
biaberit  pruriens  locus,  aqua  marina  sunt  proritum ,  ut  non  tangant  se.  Pau- 
caiida  aut  acito  calido  labanda  sunt  aut  sare  enim  solel  proritus  per  haec  ;  autem 
certe  cucumeris  silvatici  decoctione  scaviosum  proritum  aqua  maritima  ca- 
similiter,  aut  vitis  antiquae*  corticem  üd®  aut  aceto  calido  lavas,  aut  cocu- 
assam  in  astraco  calido*  pulver  super-  meris  agrestis  decoctionem  fovis  simi- 
spargis,  scaviis  butyro  ante  perunclis;  «ter,  aut  viti  antiqui  corticem  frixam 
•  hoc  uteris  medicamen  usque*  ad  salu-  ™  aeream  aut  in  ulla,  et  uteris;  ante 
tem’;  opium  igitur  cum  humido  ceroto  unguis  scaviosum  iocum  butyro  et  sic 
perllnis  loca  prurientes.  Item*  ad  pru-  hoc  supersparges  et  legas  [i35]  ;  uteris 
ditu  et  scavias,  si  ex  cholerico  humore  autem  hoc  medicamen,  donec  sanus 
liant,  unguis  oxyrodino*  aut  [147  v”]  hat.  Opus  autem  cum  humido  ceruto 
ptysanae  sucos  cum  apii  sucos,  cum  proritum  etpsydracia  mitigat. 
suco  perdiciados;  et  post  haec  tria 
ova  miltis  in  aceto ,  donec  testa  ipsarum 
permollis  fiat,  et  teris  cum  ova  solfur 
■  -T  ii,  et  linis  corpus"  in  balneo.  Item 
psoricon  optimum  :  solfur  -r  i  ç,  sucos 
rutae  aut  perdiciados  hervae  -r  i  ç, 
axungia  vêtus  -r  vi ,  nitru  -r  i.  Haec  om- 
nia  miscis  et  uteris  in  valneo  ",  et  cum 
tepida  labet  cum  ovos  duo  aut  très. 

Chap.  viii;  '  proritu.  — provocari.  —  *  scavias.  —  “  aiitequc.  —  *  assam . 

calido  deest. —  “  que.  —  ’  sanitatem.  —  *  Ce  qui  suit,  jusqu’à  la  fin  du  chapitre,  ne  se 
retrouve  pas  dans  le  manuscrit  de  Laon  non  plus  que  dans  le  grec.  — '  oxieiroleiie.  —  trila. 


140 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VU.  9-10, 


[Chapitek  IX,  t.  V,  p.  337.] 


VIII.  Ad  papulas,  quas  Greci  Jlictidas^ 
Aa 

Papulas  acuto  acu  aperiri  convenit, 
ut  decurrant®  et  sic  expremendus  e.st 
mitius  humor;  cutis  autem  quae  super- 
posita  est  dimittenda  est.  Quod  si  se  ^  re- 
pleverint  cluso  foramine,  iterum  eas 
oportet  pertundere  et  e.xpriinere,  di- 
missa  cute.  Quod  si*  non®  ulcéra  ex  his 
adhuc  fuerint  facta  antequam  se  l'um- 
pant’ vissicae,  cocta  igitur  lenticla  et 
trita  cum  aqua  inponis  cataplasma®,  aut 
mali  granati  arvoris®  virgultas  calefacis 
in  cinere  calido;  superpone  et  assa 
ipsa*®  ioca.  Si  autem  jam  se  vissicas  ru- 
perint  et  ulcéra  fecerint,  adipe  “  porcino 
liquas,  cum  lenticla  trita  admiscis,  et 
in  linteo  induclo  superponis;  aut  lilii 
radices  coctas  in  aqua  et  tritas  cum  ce- 
roto  inponis. 


X.  Ad  papulas  quas  Greci  jlecünas, 
id  est  papulas  vissicosas. 

In  papulis  vissicosis  cum  acuta  sunt 
aperiendum  convenit,  ut  delluit  hu¬ 
mor,  ita  expremenda  sunt  mitius  humo- 
ris  de  cute.  Et  si  replete  fuerint  ciauso 
foramine,  aut  papula  iterum  exierit, 
oportet  pertuse  similiter  expraemere  et 
custodire  cutem,  ut  citius  [cicajtricem 
inducat.  Quod  ex  hoc  ulceratum  est, 
et  antequam  erumpant  flectinas ,  cocta 
lenticla  et  trita  cum  ipsa  aqua  cata- 
plasma  inpone,  aut  mali  granati  vir- 
gulta ,  calefactas  sub  prunes  calida  adpo- 
nes  et  sub  usta  ipsa  loca.  Quod  si  ulcus 
fecerit,  adapes  porcinus  resolvis  cum 
lythargiro,  aut  cum  lenticla  tritum  in 
linteo  inducis,  superpones;  autliliradi- 
cem  coquis  in  aqua  et  teris  ;  cum  ceruto 
superponis. 


[Chapitre  X, 

VIIII.  De  bulneribus,  cum  sanaberint 
iterum,  se  rumpunt  in  bulnere. 

Aliqua  quippe  vulnera ,  cum  se  cica- 
verint',  iterum  post  aliquot  tempus 
facto  fervore  rumpuntur  in  vulnere. 
Patientera^  igitur  ossus®  aliqua  lesio- 
nem  in  se  habens,  cum  cicatricaverit 
et  sanus  esse  videtur,  iterum  currentem 
paulatim  ex  osso  corrupto  de  alto  fer- 
vorem  facit  pus  sub  cute  et  cicatrix 
corrupta  renobat  ulbus.  Curatur  enim 


t.  V,  p.  338.] 

XI.  Ad  eos,  quibus  se  ulcéra  sanant 
et  iterum  reinfirmantur. 

Aliqua  quidem  ulceram  cicatricatam  „ 
saepius  non  post  multum  tempus  ite¬ 
rum  de  subito  mflammatur  et  rum- 
pitur,  renovato  ulcéré.  Patitur  enim 
ossus  ubi  pro  ulco  positus  ;  interdum  et 
superinposita  caro  cecatricam  facilem, 
et  sanus  esse  videtur  perfecte;  iterum 
etiam  fortiter  recurrens,  paulatim  ex 
corruptionem  ossi  de  profundo  inflam- 


Chap.  IX  :  ‘  flectitas.  —  ®  décuplant.  —  ®  se  deest - *  quod  si  deest.  —  ®  tricantur 

enim  ex  eo  addit.  —  ^  ex  his . facta  deest.  —  ’  rumpantur.  —  “  quod  si  non  ulcéra  ex 

lus  adhuc  fuerint  facta  addit.  —  ”  arboris.  —  ipsa  deest _ '■  adhipis.  —  CaAP.  x  :  ‘  cica- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  lo-ii.  141 

talis  [i46]  vulnus,  si  prius  curetur  matur,  et  pus  subtus  facit  et  cecatri- 


ossus  qui  patitur.  raciie  enim  exeunt 
quae  inaerunt  osso,  si  papaver  silba- 
ticus  et  fi  ci  folia  terantur  cum  alfita  et 
vinu ,  et  inponatur  cataplasma  ;  aut  yos- 
quiami*  semen  et  calcantu  aequalia 
pondéra  teris  et  superponis.  Peucedani 
radix  trita  et  inposita  rimas  de  ossibus 
et  nigredines  ^  auferit  velociter. 


[Chapitre  xi, 

X.  De  biilneribus  cacocticis'^. 

Mala  autem  vaincra  et  dilliciic  ad 
cicatricem  venientes  et  diuturna  et 
putrida  consistentes  Limnia  sfragisju- 
vatmagnifîcae.  Uteris  autem  secundum 
vulneris  ipsius  malitiam;  si  enim  mali 
odoris  fuerit  vulnus  et  balde  infusus  et 
sordidus  est,  cum  aceto  resolvis  acris- 
simo,  ut  sit  linimentum  ad  modum 
loti.  Quod  si  levior  fuerit  vulnus,  aut 

aut  posca  aut  mulsa  ut  usus  exigerit 
utendum  est.  Hutilis-simum  etiam  est 
si  in  mortario  plumbeo  habentem  tri- 
torium  plumbeum,  mittis  in  eo  oleuin 
roseum  et, teris  aut  oleum  omfacium; 
aut  herbae  sempervivae  sucum  aut  co- 
tilidonos  aut  lactucae  aut  psillii  aut  uvae 
acerbae  sucus  teris ,  donec  con.spissetur 
sucus ,  et  ad  solem  aut  ad  ignem  teris 
diu ,  et  fit  medicamen  ad  carcinos  et  aâ 
cacoethes  vulnera  et  ad  beretri  vel  tes- 
ticulis  et  mammiliis  inflammationes  ; 
in  ano  vero  etiam  cum  ulcéré  aut  ae- 
morroidas  vulneratas.  Centauria  vero 


cem  corrupta.  lalis  ergo  in  banc  causa 
erit  curatio;  tamdiu  desiccandum  est 
locus  ipse,  ut  purgetur  qui  patitur  ossus. 
Curatio  facilem  enim  exit  qui  in  osso 
fixa  sunt,  si  papaver  silvaticus  et  fici 
folia  trita  cum  vetere  alfita  in  vino  cata¬ 
plasma  inponitur,  aut  yosquiami  semen 
et  calcanti  aequali  pondéré  trita  super- 
ponitur.  Peucidani  igitur  radix  lepidas 
de  ossibus  auferit  cito  inposita. 

t.  V,  p.  339.] 

X.  De  malitiosis  vulneribus. 

Malitiosa  igitur  vulnera,  et  quae  vix 
ad  cicatricem  non  sunt  et  diuturnas 
sunt  et  putrido  ulcéra  Limnia  frages 
juvat  magnifiée.  Usus  autem  ejus  fit  a 
magnitudinem  ulceris  malitiosis.  Si 
ergo  mali  odor  esset  et  valde  infusus 
vel  inbrinosus  sed  sordidus,  sustinet  ex 
aceto  acerrimo  Limnia  resolutam  ad  loti 
constitutionem ,  et  cum  vino  et  cum 
aqua  et  cum  oxymelle  et  cum  pusca 
aut  cum  mulsa,  et  ubicumque  usus 
exierit  optimum  est  medicamen.  Item 
si  mortario  de  plumbo  facis  cum  tritorio 
plumbeo,  et  [i35  v”]  in  eo  oleo  l'oseo 
mittis  aut  oleum  omfacmum  aut  sucus 
sempervivae  herbae  aut  cotilidonas  aut 
lactucae  aut  psillio  aut  omfacinus,  et 
teris,  ut  utique  esse  possit  sucus;  uti- 
lem  babebis  medicamen  ad  carcitonis 
et  cacoetis  ulcéra  et  ad  veretri  et  testi- 
culis  et  ad  mamillarum  inflammatio- 
nem  et  ad  anum ,  si  ulcus  in  eo  fuerit 
aut  si  emorroidas  fuerit  vulneratas.  Cen¬ 
tauria  autem  rocens  cataplasma  inpo- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  i. 


142 

minor  recentes  et  vetere.s  e  difficile  ad 
cicatricem  benientibus  vulnera  ad  sani- 
tatem  perducit,  et  simul  et  cacoethes 
vuinera  sanat.  Copressi  folia  et  tener- 
rimas  ejus  cymas  et  pilas  ipsius  i-ecentes 
et  tenera.s  in  profundo  positas  humec- 
tationes  et  in  infusis  et  putridis  vulne- 
ribus  cum  [i46  v"]  cautela  sine  aligna 
molestia  obsorvit  humores  et  desiccat. 
Cyperi  autem  radix,  quae  nimis  sunt 
humida  vulnera  et  bix  ad  cicatricem 
veniunt,  mirabiliter  sanat  ;  cocurvitae  sic- 
cae  et  ustae  cinus  bumldis  et  sine  fer- 
bore  potridisj  ubat  et  maxime  si  in  glande 
veretri  sit.  Similiter  autem  et  aneti 
radix  ustae  cinus  facit.  Plantago  autem 
ad  cacoethes  et  reumatica  et  potrida 
vuinera  jubat.  Isates  vero  herba  quae  a 
tinctoribus  herba  bitrus,  a  Gotis  umsdil  * 
dicilur,  contra  omnia  vulnera  cacoe- 
tica  admirabiiiter  resistit,  seu  putrida 
sive  pascentia  vulnera  sunt  curât  et 
sanat ,  et  si  bideris  aegrotantis  naturam 
fortem;  sin  minus,  addl  oportit  foliis 
triti's  aut  panem  aut  hordei  farinam  aut 
tridici  autalfitam  secundum  qualitatem 
uniuscujusque  passionis.  Testa  vero 
ostrearum  utimur  ad  reumaticas  et  diu- 
turna  vulnera  aut  ad  carnem  in  cabis 
vulneribus  replendam ,  aut  si  syringiosa 
sunt  et  alta ,  ad  hoc  utimur.  Lanae  au¬ 
tem  ustae  cinus  humidas  carnes  vulne- 
rum  desiccat  belociter;  platani  cortix 
usta  et  superspasa  vulnei'i  bumida 
multum  vulnera  et  infusa  et  sordida 
sanat.  Peucidani  radix  cacoetica  vul¬ 
nera  sanat ,  siccus  *  pulver  si  superspar- 
gatur;  haec  enim  et  purgat  et  carnem 

^  radix . siccus  deest. 


sita  veteres  et  difficilem  ad  cicatricem 
venientem  ulcéra  cecatricant  et  quae 
malitiosa  sunt.  Cypressi  folia  et  cimas 
novellas  et  molles  in  altitudinem  hu- 
inida  ulcéra  et  infusa  et  putrida  quae 
sunt  passionis  sine  aliqua  molestia  si¬ 
mul  et  cum  cautela  depascitur.  Cyperi 
autem  radices  quae  humida  sunt  multa 
ulcéra  et  difficilem  gluttinantur  mira¬ 
biliter  juvat;  cocurbita  sicca  et  usta 
cinus  ex  ea  humidis  ulceribus  et  sine 
inflammationem  sint  putrida  juvat  et 
maxime  si  in  summo  veretrus.  Similiter 
faciunt  et  aneti  radices  ustae.  Planta- 
gines  vero  facit  ad  malltio.sa  ulcéra  et 
ad  reumatica  et  ad  putredas  carnes  ex- 
pediens.  Isates  domestica  ad  omnem 
ulcum  malitiosum  et  pessimum  ope- 
randum  fortiter  resistit,  seu  putridus 
sit  sive  excomedat;  sed  si  utique  infyr- 
matis  matura  fortissima  esse  vidctur, 
admlscere  oportet  foliis  ejus  tritis  aut 
pane  aut  ordei  farina  aut  tritici  aut  al- 
fitae  farina,  et  inponis  cataplasma  ad 
continendam  unamquamquepassionem. 
Ostrearum  testas  bustas  utimur  ad 
reuma  diuturna,  et  quae  difficile  carne 
replentur  quae  cava  sunt,  et  quae  sy¬ 
ringiosa  profundas.  Lana  husta  infusas 
carnes  in  ulcéra  expedit  citips;  planta- 
ginl  cortex  husta  et  supersparsa  quae 
humida  sunt  multum  ulcéra  aut  infusa 
et  sordida  sanat.  Peucidani  radices  ad 
malitiosa  vuinera  utiiis  est  medicamen , 
pulver  si  superasparsus;  haec  enim  et 
purgat  et  carnem  replet  et  cecatricat. 
Aloae  eos  qui  difficile  cicatricantur  ul¬ 
céra  sanat,  maxime  in  ano  et  veretro; 


La  marge  porte  la  glose  suivante 


l'cplit  et  cicatricem  ducit.  Aloes 
quae  vix  ad  cicatricem  veniunt  sanat, 
maxime  in  veretro  et  ano;  jubat  etiam 
et  fervores  eorum  aqua  sointus.  Vetera 
autem  vuinera  sanat  cera  in  sole  ma- 
iaxata ,  et  iepidos^  calcu  tritu  commiscis 
habimdantius .  aut  cnsocoila  similiter 
facit.  Oportit  autem  in  linteo  inductum 
ponere  [i48]  et  non  auferre  fréquenter 
medicamen.  Item  ad  vuinera  cyronia 
facit  hoc  medicamen  :  lepidos  calcu  Z  x, 
cera  Z  x ,  stiptiria  Z  ii  ;  cera  calefacis 
ad  soie  aut  ad  caida  et  malaxas ,  et  sic 
supermittis  pulvera  et  in  linteo  inducis  ; 
et  superponis  ad  bulnera  ex  percussu 
serpentis  factas  sidia  usta ,  superspargis 
tritum  pulver,  aut  stiptiria  scisten^  us- 
tam  et  solutam  superponis.  Item  ysopu 
Z  ini,  uva  passa  Z  iiij,  nitru  Z  ii; 
ante  Unis  cum  mel  vulnus  et  super¬ 
spargis  tritum  pulver,  Quae  autem  sunt 
putrida  et  carcinosa  fortiora  opus  ha- 
bent  médicamenta,  qualia  sunt  calci- 
teos,  arsenicu,  calcis  viva  et  bis  similia 
quae  urunt  ut  ignis ,  et  saepius  bis  victis 
ipsum  ignem  utimur;  prasiu  coctu  in 
vino  cataplasme  superponis ,  orobu  tritu 
cum  mel  superponis,  olivae  folia  molles 
cocta  in  vino  teris  et  cataplasme  inpo- 
nis.  Fumentabis  etiam  aqua  calida  ma¬ 
rina.  Vermes  autem  in  putridis  vulne- 
ribus  factis  calamintes  occidet. 


143 

juvat  autem  ad  inllammationem  eorum. 
cum  aqua  resoluta.  Veretris  ulcéra  sanat 
cera  in  sole  malaxata,  et  lippidos  calcum 
tritum  multum  supermissus,  aut  criso- 
cola.  Oportet  in  lenteo  inducto  ponere , 
et  non  auferatur  fréquenter  lenteus.  Ad 
cyroneum  ;  cyroneus  autem  ulcus  facit 
hoc  medicamen  :  lippidus  calcum  .y  x , 
cera  xii,  stiptiida  ii;  cera  calefacis 
et  [i36]  malaxas;  supermittis  pulvera 
trita  et  in  lenteo  inducto  medicamen 
superponis  ;  ad  serpentium  morsum  se- 
dia  uteris  aut  stipteria  scistem  husta 
teris,  et  superponis.  Ysopo  Z  iiii,  sta- 
fidas  Z  iiii ,  nitro  Z  ii  ;  facis  pulver  et 
ante  de  mel  unguis  ulcus,  et  super- 
sparges  haec  trita,  Putrida  autem  et 
cancrosa  ulcéra  fortiora  opus  habent 
médicamenta,  qualis  est  calceteus  et 
arsenicus  et  calcis  viva,  et  si  enim  talia 
utilis  adbibentur;  si  haec  vecta  fuerit 
cum  ignitus,  cui  teris  urimus;  utimur 
prassio  cocta  in  vino  cataplasma  herba 
trita  cum  mel  superponimus  ;  olivae 
folia  tenerae  cocta  in  vino  teris  et  simi- 
liter  uteris.  Fumenta  autem  aqua  ca¬ 
lida  maritima.  Ad  vermes  in  vulneribus 
putridis  factis  sucus  calamentis  super- 
mittes. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  n-i: 


[Chapitre  XII,  t.  V,p.  343.] 

XI.  Ad  carbuncnlos.  XIII.  Ad  antracas. 

Carbunculi  autem  quos  Greci  an-  Antracas  dicuntur  pustellas  malas, 
tracas  vocant ,  rustici  pustellas  malas  ^  quas  nos  carbuncalo  dicere  possumus , 
adpellant-,  Melancholicusin  hominibus  .  et  melancolices  liant  sanguinem,  quae 

’  libidos.  —  *  escisten.  —  Chap.  xii  :  ‘  raalas  deest.  —  ’  appellant. 


144  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  12. 


sanguis  generatus  cum  ebuUierit,  in- 
cendit  cutem  et  facit  pustulam,  quae 
vocatui'  anthrax ,  propter  quot  et  vissicas 
praecedent  vulnera ,  queroadmodum 
ustis  ab  igné  solit  contingere,  sed  et 
acute  febriunt  et  periculum  cito  infè¬ 
rent.  Prurit-''  autem  ipse  locus  et  multae 
interdum  surgunt  vissiculae  parvae 
et  spissae  et  fréquenter  simiies  meiio  ; 
quae  cum  crepuerint,  fit  locus  similis 
scarae  colore  cinereo  facta  ipsa  scara. 
Fit  etiam  interdum  nigra,  et  omnis  in 
gyro  caro  ipsa  fervorem  habet  [1  48  v°] 
et  colore  nigro  efficitur  et  lucido*  si- 
mile  aspalto  vel  pici  ;  talia  igitur  signa 
malancholicum  humorem  beraciter  esse 
demoslrant®.  Curatio®;  curatur  autem 
talis  vulnus  yel  passio  mox  in  principio  ; 
flebotpmus  hutibter  adbibitur,  si  etas 
aut  virtus  permittat;  evacuari  oportit 
risque  ad  angusteam ,  et  ipso  loco  die- 
resis  dandas’  sunt  profundas,  ut  spissi 
profluant  humores;  et  superponenda 
sunt  médicamenta  quae  reprimant  mé¬ 
diocrité!’  et  digérant,  qualia  sunt  ex 
plantagine  *  et  lenticla  cocta  cataplasma, 
cui  admiscendum  est  panes  in  foriio 
cocti  parlera  interiorem ,  et  neque 
mundus  sit  nimis  neque  cibarius®, 
sed  eutopirus  Vu[l]neri  autem  super- 
ponendum  est  medicamen  acrum . 
quale  est  trociscus  Andronius  resolulus 
vino  ad  mellis  ç-rassitudinem.  Cadente 
autem  fervore,  ut  alla  vulnera  similiter 
ad  cicatricem  perducendus  est.  De  ve- 
teribus  enim  et  rancidis  nucibus  oleus 
factus  ad  antracas  butihssimus  est,  et 
copressi  folia  tenera,  aut  recentes  et 


accensus  ustulat  cutem  et  facit  pustuias, 
propter  quod  fortes  fiunt  febres  acutam 
ex  periculum  inferi  citatnm.  Proriens 
etiam  interdum  plures  exsistant  vissicas 
parvas  et  spissas  et  fréquenter  similis 
milio,  quae  aliquas  ex  bis  rumpant; 
sed  et  crêpant  et  fiunt  simiies  scaras. 
Quando  autem  nigras  carnes  in  giro 
fiunt,  ignitas  fortiter  et  nigro  colore 
fiunt  et  lucido  similis  aspalto  et  picis, 
talis  autem  verum  est  ex  nigris  cole- 
ribus  facta.  Curatur  autem  haec  passio 
per  flevotomum ,  et  evacuatur  usque  ad 
angustiam,  et  quidem  scarifari  post  fle¬ 
votomum  non  est  muliiem:  profun- 
dandas  facere  plaga  propter  humoris 
spissitudmem  ;  in  autem  patientera  lo- 
cum  constringantur.  Evacuamus  igitur 
eos  ex  simplicem  medicamen,  qualis 
est  epythimus  datus  Z  iiii  in  sero  lactis 
aut  in  mulsa ,  aut  certe  géra  antidotum , 
qui  nigro  accipit  elleboro.  In  patieuti 
vero  membra  adhibemus  ei ,  quae  si 
molestia  loca  vuinefata  mitigat,  qualia 
suntuvae  caninae  sucus;  lenteo  moHem 
duplicem  aut  triplicem  infusum  su- 
perponat  cum  multo  sucus.  Oportet 
autem  extrifisecus  super  hoc  lana  mol- 
lem  superponere,  que  repraemant  me- 
diocriter  facial  utimur.  Talia  autem  sunt 
de  plantaginem  et  lenticla  cocta  cata¬ 
plasma  cum  panera  glevam  moHem 
confectum,  et  neque  satisfit  mundus 
neque  cyvarius,  sed  unifanias.  In  au¬ 
tem  ulcus  ponimus  fortem  aliquod  me¬ 
dicamen  qualis  est  Andronius  trociscus, 
resolutus  [  1 36  v°]  cum  vino  usque  gliodes 
constitutionem.  Mitigandum  autem  for- 


■’  puti'it.  —  *  luckliis.  —  ■  demonstrant.  —  '  curati.  —  ’  tenda.  —  *  piantageir 
’  ciibarius. —  et  topii-lis.  —  ’■  Andronios. 


ORIBASP],  SYNOPSIS,  Vil,  la-iS.  145 

molles  pilas  ciim  alfita  et  uva  pasfsa]  tioreni  sicut  alla  vulnera  similiter  cica- 
sine  seminibus  trita  et  inposita  niuitum.  tricem  inducimus.  Item  vetusta  nids 
jubat.  Similiter  autem  et  caricas  codas  quae  oleo  habent  ad  antracas  facit;  co¬ 
in  vino  et  contusas  inponuntur.  pressi  folia  et  cimas  ejus  recentes  et 

molles  et  adhuc  ejus  pilas  cum  alfita  et 
uva  passa  exossata  et  trita.  Haec  caricas 
causticum  in  vino  tritam  ;  ita  causticum 
gutta  prima,  caice  viva,  fecla,  nitro 
aequali  pondéra  facis.  Item  aiiud  em- 
plastrum  :  galbanus ,  caice  viva  ana  -r  i , 
nitro  et  aceto  tritas  .superponis;  ita  pe- 
cula  cum  uva  passa  et  adipem  reponum 
facit  bene. 

[Chapitrr  xiii,  t.  V,  p.  345.] 


XII.  Ad  cancras. 

'Et  cancrus  de  nigris®  generatur 
choleribus  et  locum  quem  occupaberit 
acredine^  sua  vel  malitia  vulnerat  ,  sed 
et  color  nigrior  invenitur  ab  aliquo* 
calore.  Venae  autem  in  ipso  vel  clrca" 
ipso  loco®  plenae  sanguine  nigro  et 
tensa  sunt,  sed  nec  ipse  similis;  fervor 
robrus  est  propter  pinguedine  humoris’. 
Iste  enim  vulnus  msanavilis  est,  quia 
neque  reprimi  potest  neque  digerere 
talis  humor,  quia  si  lenes*  médica¬ 
menta  adhibentur,  non  sentit,  si  for- 
tiora,  inritatur.  Poterunt"  tamen  in 
principio  [idg]  passionis  subvenire,  ut 
melancholicus  ante  purgetur  humor, 
quam  in  aliquibus  locis  nimium  con- 
spissatus  acredine’"  sua  foras  prorumpa  t. 
Evacuatur  autem  suprascriptus  humor 
ex  simplicibus  rebus,  qualis  est  ’epi- 
thimus  datas  cum  sero  lactis  aut  mulsa 


XIIII.  A d  cancrus,  qui  in  maxillis 
maxime  jiunt. 

Cancrus  igitur  de  nigris  coleribus  fit , 
sed  in  hoc  fuit  sentes  consistit;  sed 
utique  agriores  sunt  ulcéra,  propter 
quod  nigriores  inflammationes  ^  sunt 
sine  colorera.  Venas  autem  plenas  ad- 
tensas  sunt  plus  quam  debent  inflam¬ 
mationes,  neque  eas  similiter  inflam- 
mata  rubrae  apparent  propter  pingui- 
dinem  humoris  ipsius;  et  [sa]nabilis  can¬ 
cer  efficitur,  et  neque  repremi  possunt 
neque  digeri  possunt,  neque  cathar- 
ticum  corporis  accedit,  et  mittis  mé¬ 
dicamenta  superposita  continet.  Sub 
autem  fortia  médicamenta  exacerbatas 
conmovitur  in  pejus  curatio.  Scire  per 
purgationis  meiancolicis  humoris,  prius- 
quam  in  patientera  locum  constringatur 
ea.  Aevacuamus  igitur  haec  ex  simpli- 
cem  medicamen ,  qualis  est  epythimus 
datas  Z  iiii  sero  lactis  aut  in  mulsa 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vit,  i3-i,4- 


pensu  Z  iiii ,  aut  géra  “  qui  nigrum 
acciplt  eilevorum.  Super  autem  patien- 
tem  locum  adhibendus  est  sucus  de 
strignus  quae  uva  lupina  seu  canina 
appeliatur,  linteu'*  molle  duplice  aut 
triplice  facto  et  infusum  superponimus 
muito  repletum  suco.  Oportit  autem 
super  iinteum  a  foris  lana  molle  inpo- 
nere ,  sollicitudine  adhibita  ne  infusio 
sucorum  desiccetur,  sed  fréquenter  in- 
fundendus  est  sucus.  Quod  si  baec  or- 
reat,  uteris  emplasti'um  (lia  fonfoligos 
ad  baec  il  1  s  i  n,  qui  recipit**  cat- 
mia  stibeos,  lytbargyru psimitbiu, 
fonfoligos,  oleu  roseu,  adapes'®  anse- 

iiii,  sucu  strignu  quod  sufficit,  et 
si  adhuc  ulcus  non  sit  apertum,  ute¬ 
ris  fenicine  emplastrum  Cibos  au¬ 
tem  utatur  fréquenter  ptysanae*®  sucos 
et  sérum  de  lactibus  bibat.  De  oleribus 
vero  malvas,  atriplices,  biitos,  cocur- 
bitas  et  aspratiles  pisces,  et  omnibus 
bolatilibus,  prae[te]rquae“  aqois  etpa- 
ludestribus®"  locis  degunt. 


aut  certe  géra  antidotum  qui  nigro  ac- 
cipit  elleboro.  In  patienti  vero  membro 
adhibimus  ea ,  quae  sine  molestia  vul- 
nerata  locum  mitigat ,  qualia  sunt  uvae 
caninae  lenteo  molli  duplicem  aut  tri- 
plicem  infusa  superponas  cum  multum 
sucum.  Oportet  autem  extrinsecus  su¬ 
per  boc  sucum  et  lana  mollem  super- 
ponere  infusa,  et  inpone  ex  ipso  su¬ 
cum.  Sollicitude  autem  sit,  ut  non  dis- 
seccitur  baec  fréquenter,  super  infun- 
dendum  est  ex  ipsum  sucum.  Quod  si 
liquor  ipsius  bura,  uti  opus  babent  su¬ 
per  ulcus  cancri  emplastrum  psimidia, 
ponfolingus  cum  sucum  suprascriptum 
factas;  adbuc  sine  ulcéra  est,  dé  ea  cal- 
cetbeus  fynicenis  talis  utatur.  Quibus 
vero  patiens  utatur  sucus  ptisane  ba- 
bundantius  et  seru  lactis  et  holera 
malvas  et  atriplices  et  bletus  et  cocur- 
bitas  et  aspratilis  pisces  [iSy]  et  om- 
nem  volatilem  babentem,  praeter  ilia 
quae  in  paludibus  vel  stagnis  degunt. 


[Chapitre  xiv,  t.  V,  p.  34 7.] 

XIII.  Ad  carnes  interius  ruptas,  et  intra  XV.  Ad  carnium  eruplionis  cjmoinatu. 
carnes  effasas  sanguis. 

Carnes  vero  sub  aliquo  ruptas  intrin-  Carnium  eruptio  sub  aliquibus  pon- 
secus  pondéré  et  parva  ibidem  vena  deribus  cadentibus,  et  parvus  m  eis 
crêpante,  sanguis  ibidem  collectus  sub-  venas  divisa  ad  sanguinem  ibidem  sub¬ 
salit,  quemadmodum*  ubi  pus  est  in  salet  quod  congregat  sub  cutem  et  qui 
alto  fieri  probamus  et  vocatur  a  Grecis  vocant.  Non  dividuntur  autem ,  sunt  de 
ecymoma^.  Oportet  ergo  ut  digeratur  contemplatiombus  sanguuus,  facit  et 
trumbus  sanguinis,  et  boc  celerius®  boc  sintomata  antequam  nigrlscat.  In 
antequam  sanguis  nigrescat  faciendum  initie  stipticas  species admiscere  oportet 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VH 


est  [idflv”].  In  principio  igilur  passionis 
slipticu  aliquit  admi.sceri  oportet  illis 
quae  digerere  possunt  med  o  i  r  b  s 
propter  quod  tunicas  de  vena  quae  iesae 
sunt  densare  rebus  possimus  stipticis. 
Et  post  haec  ea  adhibenda  sunt  quae 
digérant  et  eventent  quae  collecta  sunt, 
id  est  diaforisin  faciant.  Mox  autem  in 
primis  diereses  dandas  sunt  et  sic  post- 
ea  curatio  est  adhibenda,  Sanguinem 
vero  seu  liborem  in  quocumque  ioco 
collectum  aut  factum  est,  sive  ex  per- 
cussu  sub  ungues  congregatus*  san- 
guis  est  sive  plagis  factum,  pelles 
ovium  recens  mox  tollitur,  una  die  et 
nocte  si  supersit  et  locus  fuerit  invo-  , 
lutus®  anputat  et  sanat®  plagas  et  li- 
bores.  Ydropiperi  vero  herba  simul  cum 
semine  suo  cataplasma  si  inponatur, 
ypopias  et  sciros  factos  tumores  digerit 


et  diaforiticis  propter  tonicas  venarum 
factas  vel  divisas ,  oportet  eas  conden- 
sare.  Post  enim  haec  bis  qui  constipafa 
deaforiticis  solis  utimur.  Dierisis  au¬ 
tem  datas  in  initio  super  haec  cymo- 
mata  et  qui  vocatur  ypopia  et  yporfa- 
comata  et  si  sub  ungulas  contritiis  san- 
guinis  subfunditur  de  percussa  facta, 
peliem  movis  recentem  scorticatam 
vel  bis  vel  viribus  aguntur  circumdata 
loca,  sanat  omnes  et  magis  una  die  et 
nocte  ydro  et  piperi,  simul  cum  sementes 
super  ypopia  cataplasma  inposita  fortis- 
simas  duritias  vel  tumoris  diafonsin 
facit. 


[Chapitre  xv,  t.  V,  p.  348.] 


XIIII.  Ad  ricjmala  cl  spasmala. 

Rumpitur  enim  caro  interius  at  ex- 
tendltur";  in  quo  etiamloco®  sanr'uinis 
fit®  concursus.  Sanantur^  igitur  haec® 
medicaminibus  mediocriter  calefacien- 
tibus,  quale  ^  est  diagyron,  acopus’  et 
his  similia.  üportit  autem  in  bis  quibus 
in  profundo  corporis  membro  facta 
ruptione  carnis  aut  tensione  adtendere 
oportet  medicamentorum  birtutem,  ut 
ea  quae  acra®  sunt  et  incldere  possunt 
adhibeantur.  Utile  est  etiam  in  his  po- 
nere  ventosas ,  nam  mox  digesta  fuerit 

*  congratus _ 


XVI.  De  rigmaUts  et  spusmatus,  id  est 
rupluras  carnium.  • 

Rigmata  eum  et  cymosin  quidem 
fiunt  omnino;  sanat  autem  haec  médi¬ 
camenta,  quae  mediocriter  calefaciunt, 
qualis  fit  de  aegyroen  acopon  et  quae 
huic  sunt  similia.  Oportet  autem  rig¬ 
mata  ,  id  est  quae  fiunt  eruptionis  car¬ 
nium  in  profundo  corporis  membrorum, 
extendenda  est  virtus  medicaminis,  ut 
acrior  amputatorius  adhibeatur.  ütilis- 
simus  autem  ad  taies  causas  adbibita  ' 
ventosa;  haec  igitur  mox  diaforisin  facit 
totam  et  cymomam  adunatur  facile  in 

It.  —  Chap.  XV  : 


et. ...  .  inïolutus  deest - '  locus  fuerit  in  vulnus  addi 

extcnditur  m  lüalo  ponit.  —  ^  locus.  —  ®  sit.  _  '■  sam 


148  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  i5-i6. 

Aa  La 


coHectio  sanguinis,  conjungitur  facile 
quae  fuerant®  separata  caro.  Quoi  si 
muito  tempore  ibidem  resideat"*  et  sor- 
des  coUigantur”,  conjungere  non  potest 
et  inpletur  ipse  locus  humore  aliquo , 
aut  certe  caro  adultéra*^  cresclt;  simi- 
liter  etiara’^  et  spasmata'*,  id  esttensio 
carnis  fit  extenso  [i5o]  musculo  aut 
aliquibiis  cnis.  In  bis  ergo  parigorizari 
oportet  ■  *  solum  quamdiu  fîniantur  do- 
lores  ;  glulinari  enim  eas  antequam  do- 
lor  liniatur*®  non  potest.  Aristolocia 
rotunda  rigmasin  et  spasmasin  super 
omnia  utiliter  sanat,  centauriae  majoris 
radices  similiter  et  ejus  sucus;  reu 
Ponticus  vero  et  costus  bdellion 
cum  oxymelle  potus  et  costo  et  castorius 
in  mulsa  potus  et  jacinti  cum  sevo  ex- 
trinsicus  adhibiti.  Sunt  autem  et  bulbi 
utiles,  si  inponantur  ad  rigmata  et 
spasmata  ;  ego  usus  sum  enulae  radices 
Zvii,  piper  Zviis,  ruta  Ziiii,  smynes 
Z  xviii  ;  das  bibere  cum  rutae  apozima. 


[Chapitre  XVI 
XV.  Ad  contriiuras  et  rupluras  carnium. 

Ad  contrituras  et  rupturas  carnium 
facit  lana  sucida  aut  spongea  cum  aceto 
et  oleo‘  infusa  et  superposita.  Facit 
bene  et  pix  cum  mastice^  et  vitri  pul- 
vere  permixti  in  uno  et  deforis  super- 
positi’;  bulbi  cocti  cum  ceroto  inpositi  ; 
salis  pulver  cum  farina  et  mel  inpositi; 
agni  arboris  folia,  et  sale,  et  nitrum  as¬ 
sura  pulver  cum  ceroto  raixtus  et  inpo- 

“  fuerinl.  —  resecliat.  —  legantur.  ■ 

spasmata. —  “  aut  aliquibus . oportet 

”  et  costus  deest.  —  bidellion.  —  Chap. 
tri . superposili  dcùst. 


uno  ducta  caro  et  conjungitur.  Si  autem 
diutiirna  fuerit  et  sordis . . .  ibidem  su- 
percrescant  in  ruptura  carnis  facta  jam, 
non  potest  ventosa  poni  ad  proximantia 
invicem  labia  solum  sicut  parvam  oc- 
cansionem  facile  dividitur  vel  saepa- 
ratur,  et  couplent  intus.  Regionem  ip- 
sam,  in  quo  saeparatus  est  locus, 
.liquorem  quodara  modum  quaedam  et 
chimomata  fit  similiter  sicut  in  initio, 
prêter  quod  cito  iilis  diaforisin  facere 
quid  ab  bis  tenuis  continetur  in  initio 
de  sanguinem  consistens.  Spasmata  au¬ 
tem  ,  id  est  tensio  carnium  fit  extensas 
ibidem  venas,  unde  mitigationes  opus 
.  babent  soles  [187  v°],donec  dolorquies- 
cat.  Gluttinari  autem  non  potest  aristolo- 
cya  rotunda  rigmata  et  spasmata;  super 
alla  omnia  utilior  est  centauriae  majores 
radicis  similiter  et  sucus  ejus,  reu  Pon- 
ticum,  costo  bdeliio  cum  oxymelle 
poti  sanant,  et  castoreus  in  mulsa  potus 
et  jaquintus  cum  sero  extrinsicus  ad- 
positus;  sunt  autem  et  bulbi  utilis. 

,  t.  V,  p.  35o.] 

XVll.  Ai  rigmata  et  talmata. 

Ad  rigmata  et  talmata  faciunt  lana 
sucida,  aut  spungia  de  oleo  et  aneto  in¬ 
fusa  et  superposita;  juvat  bulbus  apalus 
coctus  aut  cum  cerutum  inpositus, 
salis  tritus  cum  farina  et  mel  inponis, 
agnu  folia  et  sale  et  nitrum  cocta  trita 
cum  cerutum.  Utere  autem  ad  haec  et 
fumentationem  de  aqua  maritima  ca- 
lida;  postea  vero  quieverit  fervor  et 

deest.  —  dolores.  ....  Iiniatur  deest  — 


ORIBASE.  SYNOPSIS,  VU,  16-17.  1^9 

situs  sanat.  Fumentationem  vero  uleris  dolor,  frictionem  uteris  qui  patitur 
de  aqua  marina  calida ,  et  postea  qiiando  locus, 
declinaverit  inflammatio  et  dolor,  frica- 
tionem^  adhibebis*  quae  lésa  fuerint 


[Chapitre  xvii,  t.  V,  p.  35o.] 

XVI.  Qaae  cannas  et  spinas  extrahunt.  XVIII.  Quae  spinas  auljilicem  aiit  cannas 
educunt. 

Cannas  et  felices'  et  spinas  infixas  Surculus  et  cannas,  filices  et  spinas 
extrabit  anagallides  utrique  inpositi.  extrabunt  anagallidus  ,  aristbologia 
Sorcolo^  vero  infixo  in  corpore  si  fieri  longa ,  ammouiacus ,  mel ,  yosquiami  se- 
potest  bel  manu  vel  etiam  ferramento  men  cataplasma  inposita;  calami  ra- 
eicere’;  si  vel  praefractus  est  vel  altius  dices  tandis  et  cum  mel  misces,  in 
descendit  quam  ut  id  ita  fieri*  possit,  lenteo  inducis  habundantius ,  superpo- 
medicamento  evocandus  est.  Optime  iiis  et  legas  ;  citius  extrabit. 
autem  educit  superinposita  arundinis 
radix,  si  tenera  est  protinus  contrita 
[i5o  v°],  si  jam  durior  radix  est  ante 
in  mulso  decocta ,  cui  semper  mel  ®  adi- 
ciendum  est  aut  aristolocia  rotunda 
cum  edem  melle  aut  ammoniacus  tbi- 
miamatos  cum  mel.  Pessima  ex  surcu- 
lis“  arundo  est,  quia  aspera  est  eadem 
quae  offensa  etiam  in  felice  est,  sed 
usu  cognitum  est  utramque  adversus 
alteram  medicamentum  esse,  si  con- 
tiita  ac  superinposita  est.  Sunt  autem 
quaedam  emplastra,  quibus  utrique  rei 
facultas  est  ad  extrabendam’.  Nam  idem 
de  altis  et  tenues  vulnera  aptissimus  ad 
filicem  extrabendam  *  Fylogratis  em- 
plastrum,  ad  cannam  Ecatei*  emplas- 
trum  maxime  convenit.  Fylogratis 
emplastrum  recipit  baec  :  sales  am- 
moniaci  Z  iiii ,  aristolocia  Z.  viii ,  cerae 
Z  xvi ,  résina  tereventbena  Z  xvi ,  man- 

'  IVegationem. —  ®  adebis.  —  Chsp.  xvii  :  ‘  fdicl's.  —  =  jorcJo  — 3  edicci-e.  —  “  si- 
gere.  —  ‘  mal.  —  *  sorcoles.  —  ’  extragcndum.  —  *  eilvagendum.,  —  »  Hecadei. 


150  '  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  17-18. 

ms  turis  Z  xvi ,  litharguiru  Z  xxxii , 
et  si  bis  pus  mobere  quibus  addis  ireus 
^  iiii ,  gaivani  Z  vi ,  et  conficis.  Item 
empiastrum  Acatei  “  recipit  gaivani  Zii , 
mannis  Z  iiii,  pice  sicca  Z  vi,  cera 
Zviii,  résina  tereventhena  Z  viii,  qui¬ 
bus  pauluium  irini  unguenti  miscetur; 
yosquiami  quoque  simen  tritus  et  ca- 
taplasmainposita;  educunthaec  omnia. 


[Chapitre  xvii: 

XVll.  Ad  paronicia,  id  est  orbicalos 
in  unguibus. 

Paronicia  modica  adhuc  consistente 
aiit*  incipiente,  gaiia  Asiana  cum  mei 
roprimit^  et  prohibit  vuinerari;  facta 
autem  jam  in  fervorem ,  contemplan- 
dum  est  si  potest  resoivi^  ipsa  paroni¬ 
cia;  facit  autem  ad  baec  auriuro  sordes 
bel  lycium.  Ciim  autem  jam^  pus  fac¬ 
tum  fuerit,  pertiindis.  et  effuso  pure 
spongea  in  aqua  frigida  infusa  inponis 
aut  cataplasma  de  ienticla  cocta  et  trita 
superponis,  aut  rosa  viride  trita  .aut 
sicca  in  aqua  infusa  trita  superinponis^ 
aut  alfita  soliita  cum  aqua.  Oportit  au- 
tem  reprimere  carnem  omnino  ab  un- 
gue  cum  rasura  iintei  [i5i].  Confractas 
autem  ungues  myrtae  et  mali  granati 
foiia  molles  teris  et  superponis.  San- 
guinem  vero  sub  unguibus  collecta, 
farina  cum  pice  miscis  et  superponis  ; 
qiiod  si  recedant “  ungues  a  carne, 
solfor  tritiim  cum  adipe  porcino  super- 
poms’.  Scaviosas  autem  factas  ungues 
mutaiitur  boc  medicamine*  :  viscu  de 
querco®,  sandarace,  fenugrecu'**,  uva 

litargero. —  "  Hecadei.  —  jusquiain 
^  remitlil.  —  *  se  solvi.  —  *  jam  deest.  —  * 


I,  t.  V,p.  35i.] 

XVIIII.  Ad  paronicia. 


Paronicia.  modica  exsistentem  adbuc 
incipientem  galia  cum  me!  inposita  re- 
premit  et  prohibit  pus  fieri  ;  factam 
ut  contra  natura  carnem  contem  - 
planduin  est  aut  sine  mordicationem 
medicamen  adhibeatur,  quae  tollat 
fervorem.  Facit  autem  ad  paronicias, 
si  de  auribus  sordas  aut  licium  inpo- 
natur.  Quod  si  pus  fecerit,  pertundes 
et  elfundis  humorem  qui  inest,  et 
.spungiain  aqua  infusas  superponis,  aut 
cataplasma  de  Ienticla  trita  cum  aqua, 
aut  rosam  viridem  âut  siccam  infusam 
in  aquam  tens  et  cataplasma  inponis , 
aut  alfita  trita  cum  aqua  inponis. 
Oportet  autem  repremere  carnem  om¬ 
nino  ab  ungue  cum  lentei  rasura,  trita 
quolibet  modo  myrta  et  mali  granati 
folia  mollis  trita  cataplasma  inponis. 
Ad  eos  quibus  sub  unguis  sanguis  effun- 
ditur,  farina  pice  mixta  superponis.  Ad 
eos  quibus  recedunt  dolentis  unguis, 
sulfor  trito  cum  adipe  porcinum  miscis , 
superponis. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  18-10.  '  151 


passa  et  mastice  ana  -.rii,  cantaredas, 
tapsia  ana  -ri,  acitum  quod  sufficit. 
Facit  autem  “  ad  haec  fex  vini  sicca  cum 
ceroto  superposlta,  aut  carnes  fici  con- 
lusae*®  sine  seminibus.  Sed  ante  lingues 
pice  liquida  unguem ,  solfur  et  sanda- 
racem  suis’^aequalia  pondéra  etinponis 
cataplasma.  Opo[r]tit  autem  prius  dili¬ 
genter  radere  unguem  et  aequalem 
facere  et  sic  ligare.  Ad  remotas  autem 
ungues  utere,  quod  si  in  digitis  pte- 
ria  id  est  orbicalus  surgit,  libanum 
tritum  superpone*®  et  superligas,  aut 
orobu  tritu  similiter,  aut  libanu  atomu 
Zi ,  sandaracae  Zii  trita  superponis  radi- 
cibus  ungùium  ,  et  desuper  ponis  carpia 
sicca*".  Item  optimum  medicamen  fa- 
ciens  ad  malitiosa  constituta  pterigia  ; 
galla  Asiana  sidia,  id  est  mali  granati 
aciti  cortices ,  et  iepidos  calcul,  et  ficos 
ustos  aequalia  pondéra  teris  et  miscis 
cum*’  mel,  et  unguentum  pinguem  facis, 
et  lintea  **  inuncta  superponis ,  in  dies 
duo  sanat  et  non  minuit  neque  funditur 
locus.  Si  autem  bumidus  est ,  cum  spon- 
gea  *°  infusa  in  vino  detergis. 


La 

XX.  Ad  scaviosas  ungues. 

Ut  cadant  visco  querquino,  sanda- 
race,  fenogreco ,  stafidas  agrias ,  mastice 
ana  ii ,  cantaridas ,  tapsia  ana  i , 
[i38]  acetum  quod  sufficit.  Facit  au¬ 
tem  et  ad  haec  fex  sicca  cum  cerutum 
superposita  ,  laventem  ipsam  unguem 
subunguis  de  pice;  sulfor  et  sandara- 
cem  tens  aequah  pondéré  cataplasma. 
Oportet  autem  diligenter  radere  ipsam 
unguem  et  aequalem  facere  et  legare  ; 
et  postea  recesserit  unguis ,  hoc  ipsum 
uteris  medicamen.  Ad  autem  digiti  pty- 
rigia  facta  libanum  tritum  superpones 
et  legas  aut  orobum  tritum,  similiter 
aut  liban  atumo  Z  i,  sandarace  Z  ii, 
teris  et  super[po]nis  radici  unguis,  et 
desuper  carpia  de  lenteo;  derectat  hoc 
ptyrigia.  Item  aliud  valde  bene  facit  ad 
malitiosas  ungues  :  galla  et  mali  granati 
acidla  sidia,  et  lippidus  eritru,  calcu, 
et  ficus  hustus  aequaii  pondéré,  teris  et 
miscis  cum  mel  et  pinguius  facis  leni- 
mentum ,  et  in  lenteo  inducis  et  super¬ 
pones  in  duo  dum  curas;  et  vide  ne 
ungues  neque  infundas  locum  qui  pa- 
titur.  Si  autem  humidum  reddere  vis, 
spongia  infusa  in  vino  superponis. 


[Chapitre  xix,,t-  Y,  p.  353.] 


XVIII.  In  urliciüis  ulcéra  natis 
et  vulaera. 

Articuli  natura  .sicciores  sunt  a  car- 
nosis  locis ,  propter  quod  vulneratis  ar- 
ticulis  desiccatiba  sunt  adhibenda  adju- 


XXI.  Si  in  arliculis  ulcus  Jiat. 

Articuli  sicciores  a  carnosiores  sunt 
loca,  propter  quod  vulneratis  sicciori- 
bus  oportet  medicaminibus  curare  adju- 


"  acclum  quod  sufficit  autem  cantaridas,  tapsi  ana  Zi.  —  ”  lici  si  sine.  —  “  solvis.  — 
sipei'pone.  —  ”  constituta  jiterigia  addit.  —  *'  libidos  calco.  —  *’  et  ficos.  ....  miscis 
111  deest.  --  lentia.  —  spungia,  --  Chap.  .mx  :  Rien  à  relever. 


152  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  19-20. 


loria.  Bene  ergo  facit  trociscus  [i5i  v°] , 
poiiidos  cum  vino  tritus  ad  meUis  spis- 
l  1 1  cm  et  his  similia  quae  sunt  des- 
siccativa  médicamenta.  Fumentare  vero 
oportit  de  aqua  maritima ,  aut  certe  cum 
sale  confecta  frequentius  utendum  est 
ad  articulos  vulneratos  ea  quae  valeant 
desiccare. 


toria.  Bene  ergo  ad  haec  facit  poiisideis, 
trociscus  cum  vino  tritus  ad  meilis  pin- 
guidinem ,  et  huic  similis  qui  sunt  de- 
siccant ,  trociscus  uteris ,  et  de  aqua  ma¬ 
ritima  aut  salemoria  fomentas  ea.  In 
melius  jam  causam  venientem  his  adhi- 
bitis,  uteris  ergo  ad  articulis  plus  magis 
siccativa. 


[Chapitre  xx,  t.  V,  p.  354.J 


XVIIII.  De  sanguinisfluxu. 

Effusioni  sanguinis  adjutorium  pri- 
mum  est  scema  jacentis ,  qualiter  con- 
locetur  vulneratus,  quod  Greci  anar- 
ropon  vel  calarropon  vooant.  Quod  tu 
ex  te  poteris  conternplare ,  ut  pars  quae 
(luit  erectior  sit;  nam  locus  de  quo 
sanguis  Huit,  posito  digito  super  ipsa 
vena  vel  arteria,  milius  subpremi  debet, 
ita  ut  nulius  .sentiatur  in  vulnere  dolor, 
et  sic  omnem  congelationem^  san¬ 
guinis.  Purgato  vel  deterso  uteris  me- 
dicamen ,  quod  sanguinem  reprimat  et 
vulnus  sanet^  et  scaram  non  faciat®. 
Optimum  ‘  autem  est  quod  recipit  li- 
banum  Zii,  aloe  Z  i  cum  albumen 
ovi  temperatum ,  ut  sit  ad  meilis  grassi- 
tudinem®;  et  ita  accipis  leporis  pilos  et 
omnem  vulnus  replis  et  extrinsicus  lin- 
teo  ®  superposito  ligas.  Primas  autem  vo- 
lituras  quattuor  aut  quinque  de  fascia 
super  ipso  vulnus  facis ,  deinde  desuper 
radicem  venae  venientem;  ligas  et 
suivis  die  tertia,  et  quam  quidem  caute 
adhuc,  si  superpositus  vulneri  medi- 
camen  est,  iterum  in  guiro  superpone 
leporis  pilos  cum  carpias  et  ijgas  simi- 


XXII.  Ad  ulcéra  fandentia  sangainem. 

Ad  .sanguinis  fluxum  medicamen 
utilis  est  scema  jacenti  vulnerato  mem¬ 
bre;  talis  enim  est  o,narropus  cum  ano- 
dinas ,  cataropus  autem  cum  dolore.  Su¬ 
per  ergo  venant  vel  arteriam  incisam 
fondentem  sanguinem  superponimus , 
mox  igitur  supra  os  fundentis  arteriam 
sanguinem  mitius  praesumit  absque 
dolore  trombus  vero  sanguinis  coago- 
latus  aut  iluentem,'  statim  detergi- 
mus  oninia,  et  sic  postea  quae  san¬ 
guinem  repremunt  utimur.'  Optima 
autem  ad  haec  sunt  inplastica  magis 
quara  ea  quae  caras  faciunt.  Interdum 
igitur  cadentem  scara  et  sanguinem 
erumpentem,  fit  periculum.  Optimum 
autem  est  quod  ad  meningam  sangui¬ 
nem  fondentem  faciunt,  qualis  est  li- 
banus  partem  unam,  aloes  partem 
media,  ovi  albumen  mixta  ad  meilis 
spissitudinem ,  et  sic  superponimus  su¬ 
per  [1 38  v°]  arteriam  incisant  .  etdesupet’ 
ponimus  leporis  pilos ,  mollissimus  su¬ 
per  ulcus  omnem  habundantius  super¬ 
ponimus,  et  lineis  fasciolis  legari 
oportet  qui  de  primant  volvituram  le- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  20.  153 

Aa  .  .  .  La 

liter.  Si  autem  ab  se  carpias  de  super  gare  locum.  Facientibus  autem  nobis 
vulnus’  ceciderint,  premis  lebi  digito  deinde  super  radicem  venientem  iega- 
radicero  venae,  ut  nihii  exinde.  fluat  mur,  solvendus  est  autem  tertio  die, 
sanguis  et  totum  aufer  medicamen,  et  et  si  quidem  caute  adhuc,  et  quae  ad- 
alterum  superponis  vuineri  ut  supra-  ducent  uiceri  medicamen  iterum  in 
dictumest.  Hoc  modo  [iSa]  uteris  eu-  giro  cingis,  et  quemadmodum  super- 
rationem  donec  vena  aut  arteria  *  vestiat  fundes  de  pilis  mutarium  et  legas  simi- 
se  carnem.  Hia  vero  quae  faciunt  scaras  iiter.  Si  autem  a  se  motus  lenteus  cadit , 
si  mittantur,  cum  ceciderint  nudatur  preme  mitius  cum  digito  apertura  arte- 
iocus  et  piagaapertaeffusionem  rénovât  riae,  et  mitius  quae  super  sunt  aufe- 
sanguinis.  Quemadmodum  et  cum  eau-  renda ,  et  alterum  superponis ,  et  uteris 
teres  ®  ustas  ustionem  vei  potredinem  boc  modo  curationem  donec  percoo- 
cadentem  sanguis  saepius  erumpit.  Isa-  perias  arteriam.  Factas  autem  scaras, 
tes  autem  herba,  quam  tinctores  berba  nudum  facit  locus  ,  quia  secundum  na- 
ritrum, vocantetGotirawdîH*  *dicunt, si  turam  habentibus  scaram  cadentem  et 
in  locis  ex  quibus  sanguis  Huit  ponatur.  saepius  sangumem  fundentem,  diflici- 
satis  bene  reprimit  et  sanat  ;  galla  usta  in  lius  excluditur  cadeiitis  scara ,  praeter 
igné  et  acito  aut  vino  extincta  et  vuineri  quando  est  usus  ceruticis  medicami- 
isparsa**  reprimit  sanguinem.  Gypsum  nibus;  necesse  est  lieri  quemadmodum 
vero  cum  ovi  lacrimo  mixtus  cum  pol-  et  ab  igneis  cautereis  faciunt  ustas  arte- 
iines'^tridici  qui  in  parietibus  setenet,  rias  comedentes  vel  putriscentes  ca- 
facis  medicamen  utilissimum  et  super-  dent  scaras. 

pones  vuineri ,  et  leporis  pilos  molles  •  7 

^  ...  -  XXIII.  Ad  sanqnmem  repremendum. 

tegis  medicamen  aut  aliquo  alio  simi- 

lem.  Quod  si  de  ore  fuerit  sanguinis  ef-  Isates  herba  domestica  super  venam 
fusio  facta  aut  ex  verrucis  aut  thimo  aut  aut  arteriam  incisam  trita  et  superposita 
lintigine  aut  acrocordona*®  sanguinem  optime  sanguinem  repremiî.  Galias  us- 
fundant,  porri  folia  tundis  et  super-  tas,  oportet  autem  eas  sublatas  ab  ignem 
ponis ,  aut  ros  eretron  aut  gigarta  aut  aceto  aut  vino  extinguere ,  gypso  misces 
mali  granati  cortices  tundis  et  super-  cum  ovi  albumen  et  tenuem  farinam 
ponis;  et  spongea*’ nova  intinguis  in  triticeam,et  maxime  quae  dicitur  vo- 
pice  liquida  et  incendis'®,  facis  pulve-  latica,  de  bis  facis  medicamen  ad 
rem  et  uteris  hoc  ;  satis  utilissimum  est.  Iluxum  sanguinis  utilissimum.  Super- 
De  orc  vero  sanguinem  Iluentem ,  facis  ponere  autem  oportet  linne  permixtum 
apozima  de  rosa  viride  seul®  sicca  aut  et  positum  leporis  pilos  aut  aliquod 
uriones  vitium  aut  lentisci  aut  robi  aut  similiter  molli. 


La  marge  porte  ces  mots  :  nota  ejaisdit 


154  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  20. 


mali  Cydonii  aut  mal!  granati  aut  uvae 
sementes  aut  lenticiae  decoctiones ,  et 
exinde  fréquenter  os  de  frigida  apozima 
labet-o.  Incathismata  vero  frigida  ad 
ani  et  matricis  aemorroidas  eas  ipsas 
utere  coctiones.  Sit  autem  et  dieta 
quibus  sanguis  Suit  stiptica  et  quae 
spissare  vaieant  [  1 5  2  v°]  loca  fluentia , 
quali  sunt  alicas  et  farina  munda  coda 
et  cocleas  et  caséum  recentem  et  bul- 
bos  bis  coctos  et  pisces  assos  et  dactulos 
et  vinum  nigrum  austerum  et  lenti- 
cia.  et  alfita  et  ovorum  assorum  vitella, 
pera*‘  cruda ,  mala  Cydonia ,  sorba, 
mespila  et  bis  similia.  Quod  si  de  na- 
ribus  sanguis  Suit,  platani  sferas  desic- 
cant;  aliqui  enim  ciiicio  eas  fricant  et 
semen  proiciunt,  et  illut  quod  veiut 
tumentum  est  reponent  in  vaso  ostra- 
cino  novo;  et  ubi  opus  fuerit,  lanugine 
per  caiamum  in  naribus^^  insufflatur. 
Fronte'm  vero  vel  nares  gypso  aut  loto 
ceramico  inlinis.  Facit  autem  et  porri 
sucus  lana  exceptus  et  motario  facto 
inmissus  naribus ,  sed  et  ipse  sucus  cum 
mannes  permixtus  nanbus  emcitur. 
Oportit  igitur  et  olivae  folia  moHia*® 
terere  et  deforis  nai’ibus  cataplasma 
inponere,  et  cicutae  molli  super  ci- 
nerem  posîtam^^  naribus  subpositam-' 
odorem  ducere,  et  spongeas  aut  lanas 
in  aqua  frigida  infusas  obdurare®®  poros 
utrosque  aurium ,  et  crura  et  manus 
ligare;  fronti  autem  et  temporibus  ana- 
collima  inponere  quae  ad  reuma  ocn- 
lorum  faciunt.  Si  autem  aliqui  subsis- 
tunt“  trumbi ,  sanguinis  manente  fluxu, 
bis  sugere  oportit  ipsas  nares,  et  post 


La 

XXllII.  Ad  Jlaxum  sanynmis. 

De  os  fluentem  aut  ex  percussum, 
id  est  tymum  aut  îentigmis  aut  acro- 
cordonas  aut  emorroidas,  porri  folia 
tundis  et  superponis  aut  ros  eritru  aut 
gygarta,  id  est  sementes  uvae,  aut 
maii  granate  tunicas  tundis  et  super¬ 
ponis,  aut  spongia  novam  intincta  in 
picem  liquida  crudam  accendis,  teris  et 
uteris  ;  utiiissimum  satis  est  hoc  ad  la- 

vandum;  ordiclisma  facis .  Ad 

sanguinis  fluxum  de  ore  rosae  siccae 
aut  viridis  decoctio  aut  de  vitibiis  pal- 
mitis  aut  de  lentisco  aut  folia  ejus  aut 
robo  aut  mala  Çydonia  aut  mala  granata 
aut  uvae  [iSg]  sementis  aut  lenticle 
decoctionem.  Ad  hoc  ipsum  autem  ute¬ 
ris  et  mcatismata  frigida  ad  anum  et 
matricem.  Sit  autem  et  dieta  quibus 
Huit  sanguis  stiptica  et  quae  mpmguit 
humoris,  qualis  est  ^liica  et  farina 
munda  cocta,  et  cocleàe,  et  caseus  re¬ 
cens  ,  et  bulbi  excocti ,  pisces  assi ,  vi- 
tellus  ovarum ,  pera  inmatura  Cydonia , 
sorba,  mespela  et  bis  simiiia. 

XXV.  De  naribus Jlnxum  sanguinis; 

Quod  si  ex  naribus  sanguis  fluat,  pla¬ 
tani  pelas  siccas  et  in  quodam  ciiicio 
fricas  semen  et  jactas  et  lanuginem  sivc 
tumentum  similiter  repones  in  vaso 
testeo  novo.  Quando autem  opus  fuerit, 
illa  quae  lanuginosa  sunt  cum  cata¬ 
plasma  inpones  aut  lotum  ab  ollariis 
inlenis;  facit  autem  et  poni  sucus  in 
lane  susceptus  aut  lenteum  infusum 


ORIBASE,  SYNOPSIS.  VII.  20-2.. 


liaec  citius  iterum  meclicamen  qui  re- 
primat  sanguinem  in  iiares  enicere  et 
expremere  cartellagines  narium  ab 
ipso  confinio  ossi  duobus  digitis  majore 
et  ostensore.  Potandus  est  autem  ad 
^^Unsioncm  sancumis  lactam  et  adlnic 
ad  intestinorum  causas  porri  sucus 
cyati  duo  aut  iauri  folia  pioile.s  aut  li- 
vanu'et  iauru  aequaiia  pondéra;  teris 
cum  vino  nigro ,  das  vibere ,  aut  ovum 
assura  medianum  cum  aqua  [1 53] ,  aut 
sucum  mentae  mediocriter  tritura  potui 
dabis ,  aut  farina  munda  cum  libano  et 
gummen  aequaiia  pondéra  trita  cum 
aqua  propinavis. 


XX.  Ad  cicatrices  nieras  factas^. 

®  Cicatrices  nigras  tollit  brioniae  ra¬ 
diées  albae  et  nigrae,  coclae  in  oleo^ 
flonec  sucus  sit  ex  oleo ,  et  ex  ipso  oleo 
superinunctae ''  toHuntur;  et  calamin- 
thes®  in  vino  cocta®,  et  lythargyrus  ’ 
lavatus ,  et  cum  oleo  roseo  et  cera  alba. 


involutum  in-nares  ex  bis  obduras ,  sed 
et  mannis  porri  sucus  conmixta  et  in- 
posita.  Oportet  et  olivi  folia  molles  trita 
extrinsecus  naribus  cataplasma  inpo- 
nere,  sed  et  concon  superpositus  super 
mollis  prunas  suffumicabis  adpositus 
naribus  et  spungla  aut  lana  aqua  fri- 
gida  infusa  obduras  poros  utrisque  na¬ 
rium  et  extremas  partes  fasciolis  legas. 
Frontem  autem  vel  tempora  collimata 
uteris,  quibus  ad  reuma  oculorum  so¬ 
ient  inponi,  bene  faciunt.  Quod  si  trombi 
de  sanguinem  in  naribus  remanentem , 
muccandi  sunt  fréquenter  et  citius; 
post  haec  iterum  uteris ,  qui  sanguinem 
claudant,  medicamen;  adpremes  carti- 
laginem  narium  ab  ipsa  ossa  duobus  di¬ 
gitis  de  manu  majore  ;  et  qui  sanguinis 
fluxum  et  adhuc  ad  intestinarum  effu- 
qionera  sanguinis  porri  sucus  dabis, 
quantum  duo  .sunt  ciati  aut  iauri  folia 
molles  aut  libanoto  et  Iauri  folia  aequa- 
lia  pondéra  trita  cum  vino  nigro  potum 
dabis ,  aut  ovi  assi  vitellum  aut  sucus 
mente  cum  aqua  mediocriter  teris ,  etdas 
accipere;  autem  farinam  munda  cruda 
et  libanotum  et  gummen  aequaiem  te¬ 
ris,  cum  aqua  bibere  dabis. 

,  t.  V,  p.  359.] 

XXVI.  Ad  cicatrices  nigras. 

Cicatrices  nigras  tollit  brioniae  ra¬ 
diées  albas  et  nigras  coctas  in  oleo  do- 
nec  sucus  fiat;  hoc  oleo  superinunctus 
aut  calamentis  in  vino  cocta  lythar- 
guirus  lavatus  cum  oleo  roseo  et  cera 
alba.  Quae  autem  de  inpetigene,  fiunt 


156  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  21-22. 


De  inpetigiiies  factas  cicatrices  vei  alias 
uno  colore  facit  adeps  asini  *  perunctus , 
erucae  simen  tritae  cum  fel  ca  n  m 
vei  bobinum  aut  obinum  .superlinitae’, 
ita  tamen  ut  cum  siccaverit  fricetur  ;  sed 
et  ipse  erucae  sucus  iniitus  cum  lythar- 
gyro'“  facit.  Stigmata  autem  abstergit 
herva  batragion  cataplasma  inposita  '  ' 
aut  capparis  folia  aut  psimithion  cum 
aceto  iniitus  per  tempora.  De  fustibus 
vero  cicatrices  cito  uno  colore  fiunt ,  si 
de  oleo  liliacio  fréquenter  inlinat. 


[Chapitre  xxii 
XXL  Caratio  neiirotrotis^. 

Nervi  incisi,  propter  quod  nimium 
sensibiles  sunt,  naturaliter  dolores  vei  in- 
llammationes  magrias  movit  plus  quam 
alia  corporis  membra.  Quibus  incisis 
cotis^,  quae  supra  est,  divisam  servare 
oportit  ut  non  ’  claudatur-  plaaa,  ut 
tabes  aut  humor  per  ipsa  decurrat. 
Médicamenta  autem  vulneri  ea  sunt 
adhibenda,  quae  dolorem  mitigent  et 
plagam  apertam  servent;  aquae  vero 
fumentatio  ad  inflammationem  hutilem' 
esse  scire  oportet,  sed  nervis  incisis 
inimica  est.  F umentandi  sunt  ergo  ’  oleo 


cicatricas  [189  v°]  et  iiias  quae  unius  co¬ 
lore  fiunt,  asinia  adeps  inunctus  et  rosae 
semen  tritus  cum  fel  caprunum  et  bovis 
et  ovis  iniitus,  ita  cum  siccaverit  fre- 
cetur,  sed  et  eruce  sucus  cum  litbar- 
guiro.  Stigmata  autem ,  id  est  punctur.as 
nigras,  tollit  botracium,  id  est  herba 
appium;  risum  cataplasma  inposita 
tollit  aut  capparis  folia  aut  psimithiu 
cum  aceto  iniitus,  id  est  de  fustibus 
cicatrices ,  et  citius  unius  colorem  reddit 
liliacius  oleus  fréquenter  iniitus.  Item 
ad  cicatrices  nigras  litargirum  uncia  i , 

plumbo  husto  -fi ,  oleum  roseum . 

calicem  unum,  vinum  album  calicem 
unum  misces  et  uteris.  Item  aliud  :  in 
^  i  plumbo  husto  'C  oleo  roseo  quod 
sulficit;  in  facie  autem  infinis,  in  cor- 
pore  autem  emplastrum  uteris  in  len- 
teum  inductum. 

,  t.  V,  p.  36o.] 

XXVII.  Ad  neurotrolus.  (In  marg.  Ad 
nervorum  pancturas  aut  incisionibus.) 

B,x  supcrfluitatem  sensibditatis  do¬ 
lores  consurgunt  et  mllammationes  m- 
miae.  Oportet  ergo  cutem  pertusam 
servare ,  ut  non  se  gluttinet ,  ut  tabus 
per  eam  exeat,  et  médicamenta  super 
plaga  adhibenda  sunt  et  dolores  miti- 
gare  possunt  et  incisuram  aptam  ser¬ 
vare  ;  aqua  igitur  calida  aliis  omnibus 
inflammationibus  utilissima  esse  scire 
oportet;  nervis  autem  incisis  inimica 
est,  unde  melius  est  cum  oleum  te- 
nuem  nihil  habentem  stipticum  erit 
fumentandus.  Médicamenta  autem  ad 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  22.  157 

Aa  ... 

sûptUi  ita  ut  nihli  in  se  habeat  haec  utilia  suut  résina,  terebentina 

stipticum’.  Médicamenta  autem  utiiia  per  se  quidem  inposita  pueris  et  muiie- 
ad  baec  sunt  résina,  terebentena  sola  ribus  et  omnibus  qui  mollis  carnis  et 
vero  inponitur  infantibns  et  mulieri-  albi  sunt.  Propolis  autem  et  ipsa,cum 
bus  et  omni  [l53v°]  babitudini *  molli  euforbium  malaxatus  inponitur,  et  uti- 
carnehabentibusveldelicatis.  Propoies  que  quando  seniores  esse  contingit 
autem  et  cum  ipsa  et  cum  euforbio  tenuissimo  oleo,  et  cataplasma  utique 
malaxata  inponitur.  Quod  si  .siccior  aliquid  inllammationibus  et  putridos 
fuerit,  admiscendum’  est  ei  oleum  nervos  jam  factos  uti  oportet  de  bordei 
suptilem,  quale  est  savinum  aut  ei  si-  farina  aut  fave  aut  berbi  coctam  in  lixi- 
milem‘“,  id  est  secundus  est  Spanus,  vamdesaponariis  autaceto  et  melcocta. 
tertius  Histricus.  Cataplasma  autem,  si  Cerutum  autem  utere  utique  talem  : 
infl^mmatio  aut  putredo  fuerit.  inpo-  cera  -r  iii,  euforbium  i,  aut  columbi 
nenda  est  de  bordei  farinam  aut  favae  stercus  ;  utique  qui  duri  sunt  corporibus 
pollinem“  aut  de  hervo  cocta  in  lexiva  oleo  Zxn  conficis.  Expedit  autem  basi- 
aut'^  oxymelle.  Cerotum  vero  uteris  licon  medicamen,  admixtum  nitrum  aut 
cera  ^  iii,  euforbiu  -.fi,  aut  certe  calce  viva  aut  euforbium  aut  sulfor  aut 
columborum  stercus,  alium*®  tantum  de  silvestribus  columbi  stercus  ;  in  una 
pro  euforbio  mittitur.  sed  bis  qui  du-  libra  tetiafarmaco  quo  adunata  uncia 
riore  sunt  corpore  oleu  libra  i,  conficis  una  mittes  adipe  praedictis,  unicuique 
et  uteris.  Jubat  autem  et  basilicon  me-  speciem  unam  facit;  mittis  enim  ad 
dicanien ,  admixto  nitro ,  aut  calce  viba ,  nervorum  incisiones  et  maxime  ad 
aut  euforviu.aut  sulfur**,  aut  silvestri  punctos  nervos.  Et  po'test  ut  in  agris 
columbi'^  stercus*®;  in  libra  medica-  praedictas  minime  inveniantur;  tune 
minis  uncia  una  ex  supradictis  spe-  propolim  recentem  et  pinguem  super- 
ciebus  de  una  quam 'volueris  mittis  ;  ponis  in  plaga  fermentum  solum  et 
facit  "  autem  bene  ad  neurotrotos  *«,  boc  cum  propoleus  mixtum ,  titimalli  opus 
est  ad  nervos  incisos**,  hoc  medicamen  cum  fermento  mixtus  et  cataplasma 
et  maxime^®  si  punctus  fuerit  nervus.  de  oximelitus  aut  stactin  ut  supra  dic- 
Potest  autem  ut  in*‘  agro  ubi  minime  tum  est  cum  farina  fave  aut  berbi  aut 
species  inveniantur;  facit  ergo  propoies  ciceris,  aut  de  lupini  farina  aut  de  or- 
recens  et  pinguis  superposita  vulneri,  dei  aut  veteris  alfîte;  haec  enim  non 
aut  fermentum  solum®*  aut  cum  pro-  solum  inllammationibus,  sed  manifeste 
poleos  ■  mixtum ,  aut  tytimalli®*  sucus  si  non  punctus  nervus  sed  incisus  et 
fermento  mixtus.  Cataplasma  autem  in  praedicta  cutis  nuda  videatur  super 
melle®*,  oxymelle  aut  in  lexiva  cocta  de  nervum  incisum,  incisa  et  rétracta  in- 
polline  fabae,  aut  orobu,  aut  ciceris,  cisura  est  et  non  in  traverse  divisio  : 

*  stiptica.  —  *  abitudineni.  —  *  ut  miscendum.  —  illi  similium.  —  *  fave  pulli- 
clinem.  —  in  addit.  —  **  alterum.  —  *'  solfor.  - —  columbi  deest.  —  columbus 
addit.  —  facit  deest.  —  bene  Irotus.  —  nervus  incisus  et  maxime.  —  “  et  maxime 
deest.  —  enim.  —  fer  solus.  —  “  titbimalli.  —  mclle  deest.  ~  “  puliene. 


158  ORIBASE.  SYNOPSIS,  VII,  22. 


aut  lupini ,  aut  hordei  farina,  aut  alfita , 
noasolumhocjam  in  inflammatiouem 
sed  in  initio  mox  uti  oportet.  Si  autem 
punctus  non  est  nervus,  sed  manifeste 
incisus  adpareat ,  et  quae  superposita  est 
cotes  nudatus  sit  nervus  et  recto  nervo 
et  non  in  traverse  incisus  sit,  his  ergo 
euforbium  vel  acris  medicaminibus  non 
oportet  uti;  nudus  ergo  factus  a  cote 
nervus  [1 54]  non  sustenit  eorum  virtu- 
tein.  Calcis  ergo  viva  quam  aqua  non 
tetigit  toilis  et  saepius  lavatam  tempore 
extatis^*  diebus  canicuiaribus^®  ampiius 
oleo  infusam  uteris.  Bonus  autem  est  et 
dia  fonfoUgos  “  et  dia  melitos  in  oieo®* 
multo  resoiuti.  Oportet  autem  nihii  in 
nervo  inciso  tangere;  sensibiiis  enim 
est  nervus  et  lemperanlia  frigidus ,  et 
maxime  qui  sunt  proxim  iores  cerebro , 
sed  neque  oleo  convenit  fumentari  talis 
vuirms'®®.  Labare  ergo  oportet  tabem 
sola  quae  decurrit  molle  lana  circumin- 
volutat®*  spatomeli  et  in  sapa  intincta 
vel  infusa.  Postea  vero  nervus  nudus 
se  bestierit,  mutariis  id  est  carpias  de- 
foris  inponi  oportet  de  aliquo  me- 
dicamen,  qui  ad  ailgustas  incisuras 
facit®’,  qualis  est  dia  eiiforbiu  aut  de 
stercus  coluinborum  factu;  superpo- 
nendus  est  etiam  multum  super  car- 
nem  quae  sana  est.  Incisura  vero  facta 
nervo  transverso ,  periculosum  est 
ne  non  extendatur  vel  adtrahatur  cum 
fuerit  sanatus ,  nam  “  curatio  et  in  bac 
causa  ut  supra  similis'*®  est.  Cibi  autem 
offerendi  sunt  tenues,  et  requies  est 
adbibenda ,  et  .stratura  in  quo  decumbit 


quae  praedicta  sunt  de  euforbio  et  ex 
talibus  acris  nuHum  uteris;  nudum 
enim  exsistentem  nervum  non  sustinet 
virtutem  eorum  nimiam  exsistentem. 
Tetanum  id  est  calcem  vivam  adlii- 
bes  lavatam  et  saepius  in  ora  calidum 
multum  oleum  infundes;  bonum  est 
et  dia  ponjolingos  et  dia  melitus  in  ro- 
seo  oleo  resolutus  adhibere.  Wibil  au¬ 
tem  oportet  incisuram  ex  his  tangere 
nervi ,  sensibiiis  enim  e:  t  I  mj  t  i 
frigidus;  est  enim  sine  intermissionem 
dominatori  principi  cerebro  est  con- 
junctus.  Lavare  ergo  oportet  et  cum 
molle  lana  involuto  spatomile  deter- 
gere;  omnia  autem  prohibenda  sunt 
sine  periculo  et  sapam  in  tino  infun- 
dendus  est  ulcus.  Cum  autem  copertus 
fuerit  qui  nudus  erat  nervus  mutari 
extrinsecus  uti  oportet.  Aliqua  quae  in 
angustis  incisuris  vel  puncturis  facere 
diximus,  id  est  aut  dé  eufurbio  aut 
columbino  stercus ,  superinponenda 
sunt  habundantius  super  quae  sana 
sunt  loca  quae  circa  incisura  sunt. 
Pertusure  autem  incarsias  factas  in- 
pones,  id  est  carpia,  quam  quidem 
periculosum  est  ne  spasmus  superve- 
niat.  Curatio  et  sollicitudo  adbibenda 
est  his  simiiia;  ideo  dieta  sit  tenues,  et 
in  requiae  sit  habendus,  et  stratura 
lecti  molles  procuranda  est,  et  calido 
oleo  multo  infundendus  est  ascellas  et 
caput  et  circa  cervices  et  collum.  Si 
autem  incisura  inferioris  fuerit  partes , 
in  inguinas  maxime  infundere  oportet 
oleo  et  .spina  usque  ad  cervicem  vel 


ÜRIBASE,  SYNOPSIS,  VII 


lecto  mollis  procuranda*’  est,  et  caiido 
oleo*^  multo  in  capite  et  cerviccs  bel 
sub  ascellas  infundendus  est.  Incisura 
vei’o  in  cruribus  et  coxis  facta ,  inguinas 
maxime  multo  oleo  infundis  et  recta 
spina  usque  ad  cervices  et  caput.  In 
iisione  vero  facta  nervorum,  simid  et 
ipsa  cote  conlisa  vel  vulnerata  est 
caro“,  de  faba  lomenta*"*  cum  oxymelle 
facta  cataplasma  hutilis  est.  In  contu- 
sionevero  si  dolores  consistant”  supra- 
dictae  cataplasmae  pice  liquida  ad- 
miscis;  si  autem  dolor  sine  contusione 
[  1 5  4  v°]  cotis  corporis  **  fit ,  diaforetico 
fréquenter  fumentabis  oleo.  Nervum 
autem  totum  incisum  pericuius  nullus 
sequitur,  nisi  locus  insensibilis  quod 
extremum  fuerit  elBcitur.  Curatio  au¬ 
tem  similis  estut  supra  ostendimus  ex 
eo  modo  adhibenda  est,  ut  ad  nervos 
punctos  disposuimus-;  nam  ethocme- 
dicamen  ad  nervos  punctos  et  ad  canis 
rabidi  morsum  fréquenter  usi  sumus  : 
nceti  f  i ,  picis  Bruttiae  pinguis  libra  i , 
opopanacos-r  iii  ;  solvis  opopanace  cum 
acetô*^  diutissime  tritam,  et  picem  solvis*' 
et  miscis;  coquislioc  medicamen  et  ute- 
ris;  ad  punctum  nervorum  hutiiissimus 
est  ;  non  permittit  jungeri  ora  punctu- 
rae,  quemadmodum  nec  ulcus  quid 
cane  rabido  fuerit  factus  nec  permittit 
glutinari,  sed  servat  apertum.  Facit  au¬ 
tem  haec  duris  corporibus^®  ;  pueris  vero 
aut  mulieribus  vel  euniicis  et  omnibus 
qui  molles  liabent  carnes ,  quo  si  tactus 
fuerit  nervus  et  hoc  medicamen  vo- 
lueris  utere ,  resolvis  eum  cum  diafore- 
lico  oleo,  id  est  amaracino  aut  oleo  ve- 

“  prius  curaudus _ “  olio.  - 

—  ''®  voro.atWif.  —  ”  deoforiticu: 


159 

collum  et  caput. 

XXVIII.  Si  nervus  inlisus  est  cum  ipsa 

In  ilsionem  igltur  facta  nervus  et 
citius  simul  conlisa  est  et  desuper  vul- 
neretur  caro ,  fabae  farina  in  oxymelle 
cocta  superponenda  est  cataplasma; 
consilioni  autem  dolores  nimii  exsi- 
stant ,  pice  liquida  simul  in  cataplasma 
admisces  [i4o  v°]  ;  si  autem  sine  ner¬ 
vum  lesione  cutis  inlisa  est ,  dialorelicos 
fumentas  oleo  caiido  fréquenter. 

XXVIIII.  Si  Mas  incisas  est  nervus. 

Totum  autem  incisum  nervum  pe¬ 
ricuius  quidem  nullus  sequitur,  locus 
autem  inutilis;  curatio  vero  similis 
adsumitur;  aliis  autem  ulceribus  fit 
liquidum  medicamen  ad  punctos  ner¬ 
vos;  facit  autem  et  ad  canis  rabidi 
morsum  :  pice  Brutia  libra  una,  opo- 
panacus  -f  iii,  acetum  ^  i;  opopanaca 
resolvis,  cum  aceto  ampliiis  solvis,  et 
picem  resolvis  et^  miscis.  Hoc  medi¬ 
camen  et  uteris  ad  punctos  nervos, 
utilissimum  est;  concedit  cludere 
puncturae,  quemadmodum  neque  ca¬ 
nes  rabidi  morsura  cicatricare  ulcus. 
Facit  autem  ad  solus  qui  duro  sunt 
corpore  ;  si  autem  puer  sit  qui  punctus 
est  aut  femina  sit,  mollibus  sit  car- 
nibus ,  si  ad  eos  volueris  utere ,  resolvis 
medicamen  cum  aliquibus  que  diafo- 
ritisin  faciunt ,  qualis  sunt  oleus  ama- 
ricinus  aut  opobalsamus  aut  oleus 
vêtus.  Item  emplastriun  ad  nervos  in¬ 
cises  :  eera  -r  vi,  terebintina  -r  üü, 

conposuemus.  —  «  Brotiae.  — 


vulneratas  caro. 

.  =»  et  addit.  —  = 


160 


ORIBASE,  SYNOPSIS.  VII, 


tere  aut  balsamo.  —  Item  ad  nervorum  pice  -r 
dolores,  Jacobus  psicristu”.  S: 
cussu  nervi  doleant,  oieo  qui 
rimo  loca  ipsa  sunt  infundenda ,  quibus 
ptigma®*  de  istuppa  superponenda  est. 

Si  autem  ex  acredine^®  Immorum  dolor 
fuerit  generatus  aut  ex  aliquo®  labore 
dolorem  patiantur  nervi ,  oleum**  cami- 
melum  et  anetinum  simul  miscis  ;  qui¬ 
bus  addis  puiver  hoc  modo  confectus  co- 
clearium  medium  ®  ;  confectio  pulveris  : 
melilotum  tritura  Ziiii ,  camimeia  herba 
trita  Z  ii;  facis  puiver  et  miscis  coclea- 
rium  medium  cum  oleo  ®  et  tepidum  in 
balneo  infundis  ;  et  quando  non  laberit®® 
tepidum,  pemn[i 55]guis  loca  et  mol- 
libus  fricari  ®®  facis  manibus  et  subbe- 
nisti®’.  Item  cerotym  calasticum  ad  ner¬ 
vorum  tensuras  oie[u]m  roseum  -f  vi , 
oleu  camimeiinu  -r  vi,  meduila  cer- 
vina  -T  vi ,  euforbiu  tritum  et  cretu, 
suptiiiter  ii,  adapes®*  anserinos  -r  i, 
propoieos  y  p.  vi,  arayius  p.  iii®®,  bu- 
tyru  7  p.  vi™,  cera  aiba  ■>  viii;  oleu 
roseu  et  adipes  et  meduHa  et  cera  mittis 
in  patella  et  resolvis,  et  cum  se  infrig- 
daverit;  radis  cum  smilio  summiter  et 
mittis’*  in  mortario  et  teris  diligenter 
et  supermittis  ™  ceteras  species  et  uteris. 

Item  unguentum  ad  antrilomata  ner¬ 
vorum  :  cera  terren  ica  -c  iii,  egyrinu™ 
oleu  -ô  iiil,  butyru  ™  -r  iiii,  axungia 
ursina  -r  ii ,  adarces  i.  Conficis  au¬ 
tem  sic  :  axungia  mittis  ea  trulla™  et 
liquas  super  carvones  ’®  et  colas  et  pen¬ 
sas™  colatu  -T  ii;  adarce  autem  teris  in 


[•bium  -r  vi;  oleum 
quod  sufficit.  Euforbium  cum  modico 
plu-  oleo  teris  si  calida  trita  bene  admisces 


ritudinem - ““  aqua.  —  ®'  olio.  —  m 

labaris.  —  ®“  fricari  deest.  —  subvenis 
-  buterum  -b  vi.  —  ’*  patella. .  . 

trogla.  —  ™  sipe»  carbon 


butero.  — 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  22-24 

moi'tario  cum  axungia  et  oleum”  cera 
et  butyrum  resolvis  ,  et  cum  se  refrige- 
raverit  mittis  ex  eo  paulatim  et  frlcas  ™ 
non  fortiter,  et  linteos®'*  superinductos 
ponisetfrequenlermutas**;  cibos  autem 
humidos  dabis  et  subinde  iabet®^.  Item 
unguentum  qui  dicitur  bromiu ,  faciens 
ad  omnes®3  nervorum  conpassiones®'*  et 
luxationes  anodinus  est  :  galvanu*®, 
opopanace®’,  castoreu®*,  adapes*®  anse- 
rinos  ana  -r  i,  ysopu  cerotes®® -f  ii, 
sevu  taurinu,  terebentina  ana -r"  iii ,  co- 
lofonia  -r  vi ,  cera  libra  i ,  sucos  de  fenu- 
grccu®®,  et  eviscu,  et  lini  semine®®  libra 
i,  oleo  vetere  libra  ii;  conficis  et  uteris. 

[Chapitre  xxiii,  t.  V,  p.  365.] 

XXII.  Ad  articulas  dissolutos’^.  XXX.  Ad  laxatos  articulas. 

Acaciae  sucus  in  aqua  resolutus  fo-  Acaciae  sucus  cum  aqua  resolutus , 
mentandi  sunt  articuli  re.soiuti ,  aut  de  ex  eo  fomentas;  aut  robi  aut  myrtae 
rovo,  aut  myrtae®,  aut  mali  granati  aut  sidiae  aut  scino  aut  pteleae  radices 
cortices ,  aut  lentisci ,  aut  ulmi  radicis  aut  corticem  decoctionem  fomentas, 
cortices  decoctione,  aut  de  mala  gra-  aut  de  sidia  catapla.sma  inponis,  aut 
nata®  cataplasme  inposita ,  aut  de  myr-  myrtae  folia  cum  cerutum  cum  oleo 
tae  folia  cçrotum  de  oleo®  myrtite  fac-  myrtitae  superponis. 
tum  superponis®. 

[Chapitre  xxiv,  t.  y,  p.  365.] 

[i55v°]  XXIII.  Ad  fegmonem,  id  est  XXXI.  Ad  injlammationes. 

injlammationes  bel  fervares  in  corpore 
generatos^.  Galini\ 

Imtmm  habet  mflammatio.  quo  Si  quidem  in  initio  inflammationis 
tempore®  inpletur  locus  sanguin!  est,  in  quo  tempore  repletur  locus  de 
substantia;in  augmenta®  vero  flegmon  sanguinolenta  substantia,  augmentum 

™  oleo.  —  frccas.  —  ®“  Icntius.  —  “  mittis.  —  ““  lacri.  —  anodinus.  —  **  con- 
passus.  . —  ne.  —  ®‘  galbano.  —  oppopanicae.  ■ — casthorio.  —  "  adhipis.  —  ce- 

—  ®  granati.  —  “  olium.  —  “  siperponis. —  Ciiap.  xxiv  :  '  generatos  deest.  —  ®  Gallieni. 

—  ’  initium . tempore  de&st.  — ‘  augmentum. 


162-  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VU,  a/j. 


est^,  quantlo  supercurrens  non  pausa- 
verit'  sanguis,  et  quando  quod  currit 
in  uno’  tenetur  loco*  et  calidlor  effectus 
initium  putredinis  facit ,  et  resolutio  et 
inflatio’et  tensio  cum  rovore’“amplius 
,  quàm  fuit  antea.  Jam  vero  in  statu 
causa  est,  cum  pus  fuerit  consistens  et 
magni  dolores  sunt.  Declinatio  autem 
est,  quando  digestio"  reumatismi  fit  et 
tensio  minuitur.  In'^initio  ergo'*  pas- 
sionis  quae  reprimant  utimur  médica¬ 
menta,  qualis  est  cataplasma  calida 
inposita  de  farina  tridici  vel  hordei 
cum  aqua  et  oleo  facta.  In  augmente*’ 
vero  ea  quae  repremunt  minuenda 
sunt*®.  Addendum  est  autem  quot  di¬ 
gérât,  id  est  me!  modicùm  est  adden¬ 
dum  ,  et  in  hordeacia  farina  tertia  pars 
sit  et  tritici*’.  In  statum  vero  dum  ve- 
nerit  causa  aequales  partes  apocru.stica 
et  diaforetica  sunt  miscenda,  qualia 
sunt  tridici  et  hordei  farina  cum  mei 
amplius.  In  declinatione  vero  cum  ve- 
nerit  eau  sa  **,  diaforetica  sunt  adhibenda 
sola  id  est  de  hordei  farina  cum  aqua 
et  oleo  et  mel  amplius  cataplasma  est*® 
facienda.  Quod  si  dolores  nimii  fuerint , 
quae  mitigent  dolores  sunt  adhibenda. 
Item  elexini  “  quam  diciadon  voqfint 
ad  omnem  flegmonem  expedit  et  in 
initio  et  in  augmente®*.  Facit  et  claucius 
similiter,  nam  atreplix®®  et  malva  in¬ 
coantibus  et  crescentibus  vel  ignitis 
inflammationibus  facit,  cjuae  in-hortis 
sunt  id  est  domesticae®;  m  declinatione 
autem  et  duris  factis  et  infrigdatis 
silvaticae  expediunt  adponi;  lactucae 

’  flegmonem.  —  ’  paravent.  —  ’  unum.  - 
—  **  degescio.  —  *’  in  deest.  —  est  ada 


aut  quando  quod  superenrrit  pausaverit 
et  in  locnm  quo  continetur  initium 
accepitquodputriscit,  calefactus  contra 
natura,  resolutus  et  inllammationem  et 
tensuram  loci  plus  quam  antea  fuit.' 
Status  autem  fit  quando  jam  pus  con- 
sistit,  maxime  generantur  dolores.  De- 
clinalio  autem  causae  est  quando  di- 
gestus  aforamenon  reumaticus  tumor 
et  tensura  minoratur.  In  initio  cata¬ 
plasma  calida  de  farina  tritici,  tota 
farina  ordei  tota  perseverante  farina 
cum  mellis  augmentationem,  et  post 
haec  inmotus  et  cerutus  [i4i]  humec- 
tantis  in  declinationem.  Uteris  igitur 
quae  repremunt  medicamentorum  vir- 
tutis  secundum  unamque  speciem.  In 
autem  haec  quidem  minuentis,  ad- 
dentis  vero  et  quae  diaforisin  facere; 
dolores  autem  exsistentes  minus  uteris 
quae  suntvirtate  mitigativam.  In  autem 
declinationem  diaforiticum  admixtum 
elexeni  qui  et  perdiciados  ad  omnes  in-  . 
flammationes  juvat  imtio  et  m  aug- 
mentum;  glaucio  similiter,  atreplex  et 
malva  initiantes  et  augmentantes  et 
quaecumque  nimio  sunt  ardore  hor- 
tulane,  in  declinationem  et  durae  sunt 
et  frigidae  silvestris  juvat,  et  lactuca  et 
cocurbitas.  Ad  calidas  infiammationes 
cataplasma  munda  sunt  loca  semper- 
viva ,  ad  eas  quae  ex  reuma  inflamma- 
tionis  fiunt ,  et  tribuli  utrique  similiter; 
bras  it  n  1  lit  llimm 
tiones  facit.  De  cataplasmis  vero  calida 
ex  farina  tritici  aut  hordei  cum  oleo  et 
aqua,  diaforetica  sunt  autem  si  mel 

—  ®  locum.  —  ”  inflaiumatio.  —  roborem. 

il.  —  **  ordio.  —  "  augruentum.  —  ■’  sunt 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VU,  24-2[v.  IO3 

vero  [i56]  et  cucurbitae  ad  calidas  addas  modicum  paulatim ,  sublata  tota 
flegmonas  cataplasmandas“  faciunt;  fariua  tritici.  In  initie  autem  ordei  non 
semperviba  vero  berba  ad  reumaticas  adhibes ,  post  haec  et  mel  augmentas  et 
facit  flegmonas®;  brassica  vero  ad  du-  sic  postea  inmutis  et  cerutis. 
ritias  flegmonis®  bene  facit. 

[Chapitre  xxv,  t.  V,  p,  Sfly.] 


XXIIII.  Ad  reamaticas passiones.  Galini'. 

Quia®  de  subito  flegmon  quidam 
uascitur  sine  aliqua  praecedente  mani¬ 
festa  causa ,  et  dicitur  haec  reumatica 
passio.  Oportetigiturmoxininitio  totum 
corpus®  evacuare  per  sanguini's  detrac- 
tionetn  et  embrocas*  et  cataplasmas 
inponere ,  non  quae  calefaciant  vel  hu¬ 
mectent,  sed  reprimant  et  repellant 
reuma  quae  supercurrit ,  et  quod  jam 
fluxit  digérât  et  patientes  loca  confortet. 
Scire  igi tur  oportet  duobus  agere  modis , 
quae  reumatizatur  membrum  et  infrig- 
dare®  et  diaforisin.  Optima  ergo  ad 
haec  est  cafta] plasma,  quae  ex  semper- 
viva  herba  et  cortices  mali  granati  et 
ros  Syriacum  et  alfita  in  vino  cocta  con- 
ficitur.  Reprimit  enim  quod  supercurrit® 
habundanter  et  digerit  et  desiccat,  qui 
jam  continetur  humor  et  virtutem 
prestat  inbeciilo’  membre®.  Oportet 
autem  bene  coquere  ®  cortices  mali  gra¬ 
nati  in  vino,  et  ros  et  aizou  diligenter 
trfta ,  et  sic  postea  trita  cum  alfita  ad- 
miscere  cum  vino,  ubi  mala  granata 
cocta  est ,  mediocriter  et  valde  confecta , 
et  sic  superponenda  est’®  locis  patien- 
tibus  in  extate  ”  frigidum ,  in  hieme  vero 
tepidum.  Si  enim  in  initium  commotio- 
nis  est,  haec  oportet  adhibere  si  dolores 

cataplasmandum.  —  flegmonem,  — 
sed  quia.  —  ®  corporc.  —  “  himbrocis.  — 
lum.  —  ”  membrum.  —  ”  quoquere.  —  i 


XXXII.  Ad  reamaticas  passiones. 

Etenim  inflammatio  de  subito  fît  in 
alico  loco  sine  aliqua  manifesta  prae- 
cidehte  causa ,  quae  pausio  reuma  vo- 
catur.  Reumaticam  passionem  oportet 
maxime  talem  inflammationem  in  initio 
adjutoi-ia  esse  utiles  :  evacuandum  est 
igitur  totum  corpus  ex  conpetentibus 
evacuationibus;  in  ipsa  vero  inflamma¬ 
tionem  embrocis  et  cataplasma  non  ex 
his  quae  calefaciunt  et  humectant,  sed 
ea  quae  repellunt  quae  desuper  fluere 
possunt,  quod  autem  jam  tenetur  in 
loco  qui  patitur  evacuet,  roborem  au¬ 
tem  et  fortitudinem  inponunt  patien- 
tibus  locis.  Cataplasma  ergo  de  sem- 
perviva  et  tonicas  mali  granati  coctas 
in  vino  et  ros  Syriaco  et  alfita  conmixtis. 
Dolores  igitur  non  nimis  exsistentias 
hoc  in  taies  passiones  uteris;  si  autem 
nimii  dolores  loco  reumatizantis .  neque 
hune  medicamen  adhibis  neque  aqua 
calida,  aut  oviim  adbibere  oportet  aut 
de  farinis  catapla.sma  [i4i  v°]  :  inimica 
enim  haec  omnia  in  reumaticis  passio- 
nibus  sunt.  Mitigatur  autem  nimium 
dolorem  de  sapa  et  oleo  roseo  et  cera 
modice  chir.  embrocim  hoc  modo  con- 
ficis  ;  sapa  p.  -r  v,  oleo  roseo  sint  pars 
una,  cera  modica  sit  cum  lanis  sucidis 

-  «  fleumonis.  —  Chap.  x.xv  :  ’  Gallieui.  - 

-  ®  iiifrigidare.  —  ®  sipercurrit.  —  ’  ubiccl- 

’st  deest.  -  ”  State. 


164 

non  nimü  sunt  constituli;  si  autem  cum 
cloiore  nimio  locus  rcumatizatur  iieque 
hoc  uteris,  neque  aqua  calida,  neque 
oleum,  neque  de  farinis  cataplasma; 
inimica  sunt  enim  haec  omnia  reuma- 
ticis  passionibus  Mitigatur  autem 
iiimius  dolor  de  sapa  [i56  v°]  pt  oleo 
roseo  et  cera  confecta  embroca  et  in- 
posita;  conficitur  sic  :  sapa  partes  quin- 
que“,  oieus'®  roseus'“  sitpars  una,  cera 
pars  media  autem ,  modice  sit  ut  solum 
pinguiorem  ”  faciat  embrocem  **  et  lani  s 
suco  multum  in  se  habentibus  infusis 
inponis  extate*"  frigidum,  hieme  tepi- 
dum,  et  desuper  spongea^'  in  vino  in¬ 
fusa  austero  aut  posca®^  frigida  ponis; 
mitigatione  autem  facta  et  pus  non 
apparente  dia  catciteos^  emplastrum** 
superponis  et  supermedicamcn^®  lana 
munda  infusa  in  vino  austero  inponis. 
Hoc  modo”  curabis  regmaticas ”  pas- 
siones,  id  est  flegmonas.  Si  autem  pus 
in  foco  ipso  biderîs  fîeri  aqt”  citius 
fiat ,  cataplasmabis  de  farina  tridici  cocta 
in  aqua  et  oleo ,  et  sic  postea  data  die- 
rese®“  curavis  saniam’b  In  autem  reu- 
maticis^^  passionibus^®  diereses®®  dare 
debés  et  maxime  in  initio  ;  nam  si  tarda- 
verit ,  magnum  mali  générât  patienti. 

[Chapitre  xxvi 

XXV.  Si  pus  fecerit  in  reumaticis 
passwiuhus-,  Galini^. 

Reumatica  existente®  passione,  si  ex 


)-26. 

habentibus  ;  superinponis 
quidem  frigida,  hieme  vero 
tepida,  superponenda  sunt  in  superio- 
ribns  patientibus  locis  ;  in  vino  austero 
infusa  spongia  aut  in  pusca  frigida  mu- 
tationem  ex  hoc  melms  factam ,  et  pu« 
non  apparentem  dia  calceteus  emplas- 
trum  medicamen  inponis  usque  ad  sa- 
nitatem ,  et  similern  huic  quae  ad  reu- 
maticas  facit  passiones  et  mundam 
lanam  vino  infusa  austero  extrinsecu» 
superponis  medicamini  ;  ■  hoc  igitur 
modo  adjutoria  sunt  ad  reumaticas  pas¬ 
siones  inflammationum.  Quae  autem  ex 
quadam  occansionem  exsistens  humec- 
tare  et  calefacere,  non  ledisse,  ut  pus 
faciant  eas inflammationis  adducere  vis, 
de  tritici^  farina  cataplasma  inponis 
cocta  in  ydreleo  :  cum  ergo  pus  fecerit , 
ferro  aperies  et  effimdes  pus;  hoc  facis 
111  reumaticas  innammatioms.  bi  mci- 
das  adhuc  crudum  vulnus ,  magnum  fit 
malum;  si  autem  matunerit  bene;  in- 
cides  et  curas  ut  alia  vulnera. 


t.  V,  p.  369.] 

XXXIII.  Si  pus  fecerit  in  reumaticis 
passionis. 

Quod  SI  pus  fecerit  in  reumaticis 


OUIBASE,  SYNOPSIS,  VU, 

plenis  ex 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VU,  26-27. 


nulla  manifesta  ca[u]sa  saniam*  fecerit, 
cataplasmis  eam‘‘  partem®  curabis,  ut 
citius  maturescat  bis  aut  ter  in  die  de 
farina  hordei  “  addito®  modico'®  aceto“ 
vei  vino,  et  sic  postea  data  dierese** 
cum  scarpeilo  curabis  saniam  et  pur- 
gabis.  Cavendum  esse“  sane*®  moneo 
ne  “  oleo  aut  aqua  mixto  ”  vulneri  reuma- 
tico'*  post'®  sectionem®®  adhibeas,  et  si 
forte  necesse  fuerit  ut  iavetur  vulnus, 
aut  mulsa  aut  posca®’  aut  vino  et  me! 
uteris;  et  si  adhuc  fervorem  inesse®® 
videris  vel  tumorem ,  cataplasmabis 
iocum  de  ienticla,  quoad  usque  se- 
detur®®  fervor.  Si  vero  sine  ferbore  est 
vel  tumore,  uteris  medicaminibus  vel 
emplastris ,  quibus  nos  scis  ®*  usus  fuisse , 
et  non®”  mmus  dm  caJciteos®®  nostro 
siperponis  emplastro  [167]  aut  spon- 
gea  ®’  aut  lana  infusa  vino  austero ,  et 
nullum  pinguem®*  aliquot®®  aut  unc- 
tosum®®  medicamen  vulneri  tali  adhi¬ 
beas  ,  quale  est  macedomcum  vel  tetra- 
farmacum.  Siccari  enim  se®®  vult  vulnus 
leumaticus  et  non  inpinsuan  vel  hu- 
mectari  ®®. 

[Chapitre  xxvii 

XXVI.  De  cancrosis^  vulneribus.  GalinD. 

Nunc  dicendum  est  tibi  etiam  de 
cancrenà®,  id  est  de  qua  si  ob  mortua 
carne  vel  cote  et  ariditate®  nigredinis, 
in  qua  lenti  ducuntur  humores  in  can- 
crena ,  et  non  per  mortuae  carnis  sed 


165 

La 

passionibus ,  hoc  modo  curator  reuma- 
tica  exsistentem  passionem  si  nullo 
■  modo  manifesta  causa  apparent  sani- 
tatis,  cataplasma  inpoms  necesse  est 
semel  aut  bis ,  et  utile  est  ad  praesens 
de  farina  ordei  cui  admisces  simul  ace- 
tum  aut  vinum;  incidis  enim  et  eva- 
cuatum  vulnere  pus  observa  ne  pinguem 
aliquid  adhibeas,  id  est  oleum  aut 
aquam,  sed  si  ad  lavandum  aliquod 
opus  est,  plaga  cum  mulsa  aut  pusca 
aut  vino  lavas  et  vinum  et  mel  uteris. 
Et  si  adhuc  inflammatio  manet,  de 
lenticula  cocta  cataplasma  inponis;  si 
autem  inflammatio  non  sit,  aut  aliquod 
medicamen  de  inplastrum,  quibus  ad 
haec  talis  utimur  incisuras  et  non  mi¬ 
nus  quam  dia  calcitens  superponendus  ; 
est  igitur  emplastrus  aut  spongia  aut 
lana  infusa  stiptico;  plage  vero  vulneri 
nullo  medicamen  adhibes  qualia  sunt 
tetrafarmacus  vel  quae  ,  unctura  sunt 
fortiter.  Opus  habet  talis  vulnus  de- 
siccare. 

t.V,  p.  370.] 

XXXIIII.  Galenns;  ad  gangrenas.. 
[i/ia]  Et  is  facilius  gangrenas  et mag- 
nitudinem  inflammationis  et  mortua  car¬ 
nes  nigra  facta  nominant.  Non  utique 
facta ,  sed  fiunt  adhuc ,  et  si  non  cito  ali- 
quis  talem  passionem  sanaverit ,  morie- 


*  insania.  —  “  calapelam.  —  ®  partim.  —  ’  maturiscal.  —  *  ordie.  —  “  aditum, 
modicuin.  —  "  acet.  —  dcacresi.  — •  scalpelio.  —  “  est.  —  anima.  —  mo- 

nio  ne.  —  ihixtum.  —  reumaticum.  —  pus.  —  ®“  sectacionem.  :  pusca.  — 

in  aeresem.  —  seditur.  —  scire.  —  nunc.  —  ®“  dea  acalcitias.  —  spungia. 
—  ®*  pingui  est.  — ■  ajiquo.  —  hune  lusûm.  —  se  deesh  —  inpiaguan  vel  liu- 
mectari  deest.  —  Ciiap.  xxvii  :  '  cancrusls.  —  ®  Gallieni.  —  ®  canchrina.  —  "  areditati. 


166  ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vil,  a'?. 


adhuc  morientis  nescio®  quantulum  vi- 
tae  sensusque®  retinentes  nigroque’ 
horrore  fedati;  nam  nigroses®  dicitur 
caro  vel  membrum®  quod  poenitus 
moi'tuum  est  et  sine  sensu  est,  et  ideo 
neque  ferrvis  neque  ignis  sentitur'®. 
Unde  mox  ciim  taiis“  fuerit,  auferri'® 
poenitus  debet  et  desecari^®  usque  ad 
vibum  et  usque  ad  eum  quo  sanus  est 
iocus ,  ita  ut  nihil  de  mortua  remaneat 
eanie*':  et  deinde  curaridum  ■"  scilo, 
ut  cicatrix  et  ilia  pars  quae  adhuc  aii- 
quid  sensus  retenent  et  non  poenitus 
mortua  est  frequenti  scarifatione®®scar- 
pelli  ”  purgavitur  adque  curabitur  nunc 
multis  et  profundis  plagis  et  non  paucis 
vel  levibus ,  ut  loci  ratio  **  et  causa  postu- 
laberit,  Detracto'®  igitur  sanguine ,  quod 
mortuum  et  constrictum  locum®  neces- 
sitate®*  tenebant,  quia  venae  etarteriae 
non  babent  exaltationem®®  adque®®  natu- 
ralem  purgationem,  et  ideo  per  scari- 
fationem®®dat  digestionem®®.  Post  vero 
scarifationem  uteris  îllis  medicami- 
nibus,  quibus  putrida  et  putida®®  cu- 
rantur  vulnera ,  îd  est  farina  berbi  cum 
aceto  et  me!  cocta  cataplasma  inponis  ; 
idem  facit  et  fabae  farina  similiter  cum 
aceto  et  mel  cocta  et  adposita,  similiter 
et  lolium  operatur,  et  si  volueris  vehi- 
mentius®®  [iSyv"]  siecare  locum ,  addes 
bis  aiiquit®®  et  salis;  deinde  si  fuerit 
opus,  uteris  etiam  trociscum  Andronium 
aut  musa ,  hutillime  ^“‘ad  haec  talia  facit  ; 
inlinies®®  vero  loca  resoluto  cum  aceto 
et  vino  trocisco  ;  facit  etiam  ad  cancre- 
®  neslio.  —  ®  que  deest.  —  ’  nigrum.  — ■  " 
deest.  —  "  gallis.  —  aut  ferri.  —  descari 
cione.  —  ”  scalpelli.  —  ’*  libidus  ulceracio.  - 
sitad.  —  exalacione.  —  que  deest.  — 


tur  facile ,  et  citius  hoc  qui  patitur  locus 
invadit  sana  loca  frequentando  et  occidît 
hominem.  Cum  ergo  perfecte  insensi- 
biliter  fiunt  quae  ita  patiuntur  membra, 
quamqu.ira  passionem  non  adhuc  gan- 
grenam ,  sed  jam  esfacilon  nominant. 
Contigit  igitur  in  banc  passionem  et 
ossa  ipsa  cum  aut  superposita  caro  eis 
possumus  generantem  humorem  ta- 
bidus  infusus  pütriscunt.  Perfecte  igitur 
nigriscentem  locum  citius  oportet  cir- 
cum  incidere ,  quantum  tangens  ad- 
proximans  se  sanitati.  Gangrenamautem 
curari  oportet  corruptum  sanguinem. 
Cum  autem  circa  ipsum  locum  vena 
non  est  major,  in  tota  cute  dare  dieresis 
multas  et  profundas  faciendas  sunt  in- 
cisuras  et  diroittenda  sunt  ut  exfluat 
sanguis.  Medicamen  autem  superponis 
aliquod  qui  ad  banc  causam  utilis  est, 
qualia  sunt  mel  et  aceto  confecta  cata¬ 
plasma  ex  farina  orubi  aut  lolii  ;  quod  si 
haec  non  fuerint,  facis  de  fabae  farina; 
fortiorem  vero  si  vis  adhibere,  salem 
simul  admisces  aut  trociscum  Andro¬ 
nium  et  aliquo  ei  similem  ;  facit  igitur 
ad  gangrenas  veteres  noces  de  quibus 
oleus  fit.  Purgat  autem  eas  acalifes  et 
opus  titimmalli  in  tempore  et  mensura 
adhibitus  ;  juvat  autem  eos  et  lupino- 
rum  decoctionem  fumentatio  frequens 
adhibita. 


nigrus.  —  ®  membrum  deest.  —  sentilur 
.  —  '*  carnim.  —  est  addit.  —  carefac- 
—  detrato.  —  ™  locum  deest.  — •  ®'  neces- 
Scarrefaccionem.  —  dat  digestionem  deest. 


ORIBASE.  SYNOPSIS,  VII,  27-28.  167 

nas’^  et  veteres  nux®“  oleum“  habens 
in  se  ipsa.  Purgat  autem  eam  et  acalifis 
et  opos  titimalli  in  tempore  et  men- 
sura  adhibitus;  jubat  autem  eos  et  fu- 
mentatio  de  aqua,  ubi  lupini  cocti  sunt. 

[Chapitre  xxviii,  t.  V,  p.  372.] 


XXVII.  De  aposiematibas.  Galiiii^, 
Aposteraas  igitur  sic  curabis  et  quos 
volueris  citius  maturare  beP  secare;  de^ 
cataplasma  inprimis  aqua  calida  malac- 
ticain  qua  decoxeris  ibiscum^  fumen- 
tabis  diutissime ,  oleo  perungüens  calido 
l'requenter  locum  ;  deinde  pollinem  ®  te- 
nuem  tridici  ®  cum  aqua  et  oleo  modico 
coquis  diligenter,  ut’  oportet,  dataplas- 
mabis  quousque  maturet  *.  Sin  ®  vero 
repremere  volueris  vel  probibere  sup- 
porationem  facis  de  pane  cataplasma 
idem  ex  aqu^  et  oleo’’  et  diutissime  co¬ 
quis et  ita  uteris  in  principio.  Causae 
est  enim  boc  diaforeticum  et  farina 
bordel  facta  slmiliter  cataplasma  ;  et  ma- 
gis  diaforeticam  facis  cataplasma,  si“ 
caricas  pingues  diutissime  coquas*®  in 
aqua,  ita  ut  aquae  coctio  in  spissitu- 
dinem  mellis  redigatur“,  et  ita  ablatis 
caricis  cum  seminibus  suis ,  cujus  de- 
colatae  aquae  subinde  bordei  farina, 
subinde  panis  admiscimus  et  coqui- 
mus”,  et  cataplasmamus.  Et  si  bideris 
tardiorem  diaforisin  fieri’*,  addis  in  aqua 
ubi  caricas  coquis  ysopum  aut  origa- 
num ,  et  erit  utilius  :  sin  vero  plus  vo¬ 
lueris  siccare  locum ,  addis  etiam  bis 


XXXV.  De  aposlimalibus. 

Apostimas  vero  si  tibi  non  videtur 
eas  posse  probibere ,  adbibis  ut  pus  fiat  ; 
de  pane  igitur  in  ydreleo  cataplasma 
inponis  aut  de  ordei  farina  similiter 
confecta;  fumentabis  vero  ex  aqua  ea- 
lida  locum  qui  patiturubi  evisci  radices 
decocta  est;  cum  autem  non  vis  pus 
fieri  et  difficile  est  ad  faciendam  dia- 
forisin ,  de  caricis  et  pinguis  coquere  ita 
ut  discoquantur  in  aqua  ut  fiat  aqua 
melli  tenui,  in  qua  aqua  admiscenda 
est  ordei  farina.  Quod  si  minus  diafo- 
ri.sin  facit  tumor,  conficis,  simul  co- 
quendus  est  ysopus  aut  origanus; 
quod  si  fortiorem  volueris  facere ,  magis 
Salem  supermittes  in  coctionem;  ad- 
tende  ergo  diligenter  ne  cum  desicca- 
veris  fortiter,  scyrosaem  facias  locum  : 
quando  utique  baec  fieri  videris  simul,  in 
aqua  [i42  v°]  coquis  cocumeris  agrestis 
radicem  diutissimi  aut  visci  aut  brionia  ; 
fortior  est  autem  omnibus  draconteae 
radix  et  diaforeticotera  est;  interdum 
igitur  boc  solum  coquendum  est,  in¬ 
terdum  autem  et  cum  ficus  admisces, 
addes  etfarinam ,  superaddis  simul  adi- 
pem.  Diaforisin  autem  facit  et  adiantus 


“  caiicrmas.  —  “  mox.  —  “  oleo  — acalefis.  —  oportitbiemale.  —  Chap.  xxviii; 
'  Gallieni.  —  ’  vel  sic.  —  "de  deesl.  —  “  sive  cum.  —  '  pullinem.  —  “  triti.  —  ’  et.  — - 
'  maturit.  —  ’  si.  —  *”  subporacionem.  —  “  oleum.  —  ”  quoquis.  —  “  deafonticum. 
—  “  cataplasmes.  —  “  quoquas.  —  redicatur.  —  ”  quoquimus.  —  figere. 


168  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  28. 


sales®,  quantum  sufficere  fueris  arbi- 
tratus ,  et  ita  facis  cataplasma  de  farina 
hordei  et  uteris.  Set  moneo  dura  haec 
facis,  diligenter  cottidie^'  adtendas  lo- 
cum ,  ne  nimium  siccandô  scirosin 
facias;  [i58]  quam  si  fieri  adverteris, 
ilico^^  occurrasdecôqiiens^*  inipsaaqua 
cocumeris  agrestis  radicem  diutissime 
aut  certe  brioniae  radices  aut  ibisci 
radices.  Fortiores  aute[m]  sunt  dracon- 
teae  radices^®  et  majorera  diaforesin 
faclt.  Interdum  enim  hoc  solum  co- 
quis ,  interdum  cum  caricis  pin  guibus , 
deinde  colatae  aquae  farinam  hordei 
admiscis,  simul  et  adipes  ânserinos® 
aut  pullinos^*  quantum  putaveris  sufïl- 
cere ,  sed  si  haec  non  erunt ,  adapes 
porcines- pro  his  uteris.  Diaforisin  au- 
tem  facit  apostemati  adiantus ,  et  oleus 
anetinus  diaforeticus  est  et  digestibills 
crudis  humoribus  et  indigesüs  tumo- 
ribus.  Pix  igitur  digerit  duritias  et  in¬ 
digestes  tumores  omnes  missa  in  ca- 
taplasmatibus ,  et  magis  liquida.  Em- 
plastrum  vero  fit  qui  pus®^  ad  se  per 
inbisibiles  vias  rapit,  et  vulnere  non 
aperto  pus  ad  se  rapit ,  quem  Greci  pion 
arpajori*^  Yocant;  confîcitur  autem  sic  : 
myseos  Cyprias  Z  v,  stipteria  scis- 
tes  calcantu  Zv,  poliu®*  Ziiü ,  nitru 
Z  XX,  résina  frixa  Z  xx,  cera  Z  xx, 
oleuCyprinu  cotila®®  media;  in  hieme^“ 
vei’o  cotila  una  conficis  et  uteris.  Item 
aliud  qui  etiam  ea  apostemas  non  ruptas , 
quae  jam**  matura  sunt  sine  dolore 
evacuat  per  inbisibiles  vias ,  ita  ut  cute 


apostomatibus ,  et  oleus  anetinus  dia¬ 
foreticus  est  crudus  humores  et  indi- 
gestis  humores.  Piira  bene  digerit  du- 
rus  humores  et  indigestis  tumoris; 
omnes  simul  mixta  in  cataplasmis  et 
magis  liquida,  id  est  picula.  Emplas- 
trum  pii  arzoni  :  miseus  Quipreus  Z  v, 
stipteria  iscistes  Z  v,  calcantu  Z  v, 
polio  Z  lili ,  nitrum  Z  xx ,  résina  frixa 
Zlxx,  Cyprinum  oleum  cotila  mediam  , 
hiemem  vero  cotila  una.  Item  aliud  ad 
haec  medicamen  litu  peritu;  medica- 
men  igitur  confîcitur  qui  etiam  jam 
maturas  apostemas  sine  dolore  evacuat , 
ut  saepius  inveniatur  super  lenteum 
pus  ;  quae  autem  non  sunt  matura  ris¬ 
que  ad*finem  diaforisin  :  litu  peritu 
Z\  n  c  t  t  mZxii,cymini 
farina  Zvii,  supermittes  résina  liquida 
et  in  pelle  induces  et  superponis  ;  hoc 
autem  inpositum  non  auferis  donec  sua 
sponte  cadat;  oportet  autem  non  ante 
multum  tempus  confici  medicamen 
quia  desiccatur  cito.  Item  ad  mamilla- 
rum  dolorem  et  tumorem  cum  inflam- 
mationem  antequam  pusfaciat;  diafore- 
tica  est  cataplasma  et  repremit  fortiter  : 
stercus  columhinum  tritum  coquis  cum 
mel  et  in  mortario  cum  resoluta  cera 
admisces  et  teris  et  superpones. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  28-29.  169 

Aa  '  La 

non  rupta*^  inbeniatur“  super  lin- 

teuni  pus,  qui  cum  medicamine“  est 

positus ,  nam  ea  quae  non  sunt  matura 

ad  omnem  perfectionem®  sine  aliquo 

ulcéré  evacuat**  et  sanam“  reddit  apo- 

stimam“  :  lythu  pyretu®‘  Zxii,  ammo- 

niaci  pulver  Zxii ,  cymini  ”  farina  Zvi  ; 

supermittis  résina  laricis  aut“  liquida 

et  in  pelle  inductum  superponis  et 

non  eum  desuper“  vulnus  auferis®’, 

donec  ipse  sua  cadat“  sponte.  Oportit 

autem  non  ante  multum  tempus  con- 

ficere  medicamen,  quia  cito  siccatur. 


[Chapitre  xxix,  t.  V,  p.  374.] 

[i58  v°]  XXVIU.  Ad  cjradas^  XXXVI.  Ad  chiradus  et  fmiaia. 

.  etfymala^. 


Lupini  farina  non  libidas  ^  cicatrices 
solum  tollit,  sed  et  cyradas^  et  fymata® 
curât  cocta  cataplasma  in  aceto®  aut  in 
aceto  et  mel  aut  in  posca’.  Medicus 
autem  aliquis  ad  omnes  duritias  cor- 
poris  usus  est®  femus  \obis®  cum  acito  ; 
ad“  cyradas“vero  et  scirodes  tumores 
omnes*®  similiter  usus  est  cataplasma 
inposita.  Digerint*®  igltur  fymata*®  de 
bis*®  berbis  tritae*’  cataplasma  facta, 
qualia  suntpolitricus,  atriplex'*,  vetra- 
gines*®,  bibisci®**  radicesin  vinococta®*; 
ammoniacum®®vero  cum  mel  malaxatum 
et  inpositum^®  jubat;  viscus  de  querco 
cum  résina  et  cera^®,  salicis  folia  cum 
ceroto;  rumpit®®  autem  fymata  propo- 


Lupinorum  farina  non  ea  quae  libida 
sunt  solum ,  sed  et  chyradas  et  limata 
curât;  in  aceto  ea  coqui  oportet  aut  in 
aceto  et  mel  aut  in  pusca.  Medicus 
autem  aliquis  in  duris  corporibus  usus 
est  femus  bovinum  cum  aceto  ;  ad  cy- 
radas  et  scyrodes  tuinores  omnes  cata¬ 
plasma  inponebat.  Diafori  autem  fymata 
cataplasmatu  ettritus,  adiantus,  atre- 
plex,  elcxini  id  est  vitrago,  evisci  radix 
in  vino  coctas  et  ammoniaco  cum  mel 
malaxatus  et  superpositus,  viscus  vero 
cum  résina  et  cera,  salicis  folia  cum 
ccruto;  rumpit  autem  [i43]  fymata 
propoleus,  lupinus  cum  aceto  coctus 
cataplasmatus ,  cocumeris  agrestis  ra- 


—  medicamen.  —  "  perfriccionem.  —  ul- 
aa.  —  ®*  lito  perito.  —  amomae.  —  cimini. 
indo  super .1  —  auforàs.  —  cadat  deest.  — 
*  lavidas.  • —  *  ceratas.  —  ®  fimata.  . —  ®  in  aceto 


decsi.  —  ’  pusca.  —  ”  est  deest.  —  ”  bovis.  —  *"  et.  —  '*  ciradas.  —  *“•  addis  cerolis. 

_ 13  tumoris  omnis.  —  *“  digérât.  —  *®  fimata.  —  **  bis  deest.  —  *’  cnim  addit.  — 

*®  policonus,  adreplex.  —  *•  vitragenis.  —  “  evisci.  —  *“*  item  addit.  —  ““  amoniacus. 
—  ***  mala.ialus  inpositus.  —  ***  jubat.  Item  addit.  — ■  cirolorum  fit. 


170  ORIBASE.  SYNOPSIS,  VU, 


les  “  inposita  et  de  iupinis  cum  acito 
cataplasma  inposita;  rumpit  et  cocu- 
meris  agrestis  radix  mixta  resinae^’  et 
capparis  radices®,  similiter  et  nitrum 
cum  fermento®"  aut  caricas.  Intrinsicus 
vero  apostimas  factas®*  rumpit  aqua 
marina  cum  mulsa  pota,  et  thalpes®^ 
herba  similiter.  Cyradas  autem  digerit 
calcis  viba  cum  me!  aut  si  glyo 
admisccatur  aut  cum  oleo  aut  cum 
adipe  porcino  ;  inponatur  irei  pulver 
cum  stercus  columbinum  et  lini  se- 
mine  in  vino  coctus  cyradas  toilît. 
Caprofici  autem  agrestes**  et  domestici 
cocti  et  cataplasmati omnes  coUec- 
tiones  digerunt*®  et  curant.  Item  ad 
cyradas  “  id  est  scrofas  resolvit  extrabit 
et  desiccat  fici  cenus*®^i,  querceni 
arvori*'*  cinus  %  i,  galvanu**  libra  i, 
afronitru  libra  i ,  cera  libra  i ,  oleu  ve- 
tere  libra  i*®,  terebenthena libra  i; 
résina®’  cera  et  oleum  resolbis  in  uno 
galvanum  teris  cum  oleo  et  mittis  in 
caccavo®®  ubi  soluta  est  cera,  et  cum 
se  solveri®*  galvanus,  miscis  diligen¬ 
ter;  deinde  colas'  et  supermittis  cineres 
tritas  et  tricoscinatas®®  singiilatim®®,  et 
cum  bene  permixta  fuerint  omnia  si- 
mul  et  sic  colligis®’  [iSg]  et  uteris  ad 
scrofas®*,  superponis  medicamen;  solvis 
enim  die  tercia  aut  quinta  ®®,  donec 
punctores“sentiant,  sicposteaper  sin- 
gulos  dies  mutandus  est  medicamen, 
donec  digeratur  vulnus,  et  cicatricem 


dices;  similiter  nitrum  lac . cuna 

fermentum  aut  ficus.  Intrinsecus  au¬ 
tem  apostemas  factas  rumpit  maritima 
aqua  cum  mulsa  pota.  Cyradas  autem 
diafori  calcis  viva  cum'  mel  aut  gyu 
mixta  aut  cum  oleo  aut  cum  adipe 
porcino  inposita ,  irei  farina  cum  stercus 
columbinum  et  lini  semine  in  vino  cocta 
cataplasma  inposita  omnem  collectio- 
nem  digerunt  et  eventat;  caprofici  au¬ 
tem  agrestis  et  domestici  cocti  in  ca¬ 
taplasma  inpositi  omnem  collectionem 
digerunt  et  eventant.  Emplastrum  ad 
cyradas  :  litarguiro  libra  i,  psymithiu 
libra  i ,  oleo  libras  duas ,  stipteria  scistes 
■r  ii ,  salis  ammoniacus  ii ,  coquis 
amolentum  et  uteris.  Item  aliud  em¬ 
plastrum  :  litarguiro  libra  una,  salis 
ammoniacus  libra  i ,  oleum  librae  ii ,  stip¬ 
teria  rotunda;  coquis  amolentum  et 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  ag-So.  171 

ducat  locus.  Item  ad  cyradas®'  résina 
terebenthena  Z,  xcv®^,  cera  Z  xlviii®, 
viscu  de  querco  Z  xlviii  ;  haec  resolvis , 
superspargis  querqueni  ligni  cinus 
Z  xvi,  afronitru  Z  xlviii;  bis  simul  ad- 
mixtis  ponis  super  carvones®*,  addis 
oieum  cyatos  très  et  lebas  ab  igné  ; 
supermittis  cocumeris  silvestris®  ra¬ 
diées  Z  viii,  gladioli  radices  Z  viii, 
evisci  radicis  pulver  Z  viii,  asias  petras 
anthus®’  Z  viii,  conficis  et  uteris. 

[Chapitre  xxx,  t.  V,  p.  Syb.] 

XXVIIII.  Adsyringia.  XXXVII.  Adsyrinÿia. 

Spodili  '  radices  rasae  et  in  syringiis  ®  Spondilio  radix  circumpurgata  et  in- 
missae  cailositatem®  amputat,  et  elle-  posita  de  syringiis  caulus  auferit;  elle- 
borus*  niger  inmissus  in  duo  aut®  très  borus  niger  inpositus  in  duos  aut  très 
dies  auferit  callositatem  ®.  Resolvit  au-  dies  ampotat  callositatem.  Collurium 
tem  eos  et  hoc  medicamen  i  us  Z  ii ,  autem  facta  hoc  modo  :  iu  Z  ii ,  am- 
ammoniacus  thimiamatos’  Z  ii,  col-  moniacus.  Collurium  factum  inmit- 
lyria*  facta  inmittuntur  syringiis®,  et  tentes  intra  syringium  cum  aceto,  aut 
cum  acitoautaqua  fex“olei  cocta  et  ex-  aqua  cum  amorça  olei  cocta  et  exinde 
inde"iabata  jubat;  sorio'^soloustocum  cum  clystere  inmissa,  sorio  solo  usto 
mulsa  inicimus,  et  carnes  omfacii*®  si  cum  modico  cramato,  et  mel  inclizo- 
initiantur  ad  lavandum  jubat'^  Ad  syr  menon  carnem  replet,  et  omfacius  incli- 
ringium  medicamen  tollis'®  absenti  zomenus. 
herbae*®  coricilliC®,  teris  cum  suco  ip- 
sius  et  ponis  in  loco  qui  patitur  et  post 
haec  accipis  acinas  uvae'®  très,  tollis 
deintus  sementes*®  et  mittis  in  eas  ser- 
pentis  tunica®®  aliquam  partem  et  in 
balneo  in  solio  accipiat  qui  patitur,  hoc 
est  glutiat  eas  et  sanabis  syringium®'. 

Item  alio  modo  ad®®  syringium  in  omni 

*'  Item  ceradas.  — •  ZZxZ.  —  “  ZxZ.'. —  “  siper  carbouis.  —  olio  ciatus  lii. 

—  agreslis.  —  "  antns.  —  Chap.  xxx  :  '  spondoli.  —  ®  siringle.  —  -  calliissctatcni. 

—  *  eleborus.  —  “  in  addit.  —  ®  calussitatem.  —  ’  amoniaco  tliiamalo.  —  ‘  coleria. 

—  serpentes  tonicam.  —  "  sanavit  sirlngius.  —  “  aliut. 


OHIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  3o-3i. 


172 

loco®^  corporis  factum  accipis  ficos  aut 
caricas  xv,  mittis  in  unaquamque  carica 
piper“  granum  unum  et  lenticlae®gra- 
uum  unum  et  de  serpentis  tonica.  Quod 
sub  ventre  est  grados  duo  soium  et  das 
manducare  in  balneum  post  ostium 
prima  die  caricas  vii ,  secunda  die  cari¬ 
cas  V,  tercia  die  caricas  iii;  hoc  experi- 
menlatum  est. 

[Chapitre  XXXI,  t.  V,  p.  376.] 

XXX.  De  inguinihm;  Galenns  autor^.  XXXVIII.  Ad  inguina. 

[iSg  v°]  Cum  inguinae  fuerint  or-  Quando  inguinas  consurgunt,  si 
tae,  si  quidem^  plethoricus^  fuerit  aut  quidem  pletborici  fuerint  aut  caco- 
cacocymus''  totum  corpus,  difficibs*  cbimi  tolum  corpus,  dilïlcilis  est  cu- 
est  ad  curandum ,  suscipiens  super®  se  ratio;  adsumenda  est  tamen  in  bis, 
crudam  reumam  venientem  ;  si  autem  reumatae  passionis  addicta  est  curatio  ; 
sanus  vcne  fuerit,  facile  potest  curari’.  si  àutem  sani  bene  fuerint,  facilius. 
Calefieri  ergo  oportet  et  humectare  to-  Calefacere  enim  oportet  et  humectare 
tam  coxam,  ut  sine  dolore  efficiatur.  totam  coxam,  ut  sine  dolore  fiat,  et 
Vulneri  vero  superinponendum  est  superponendum  est  uiceri  tetrafar- 
tetrafarmacum ,  oieo®roseo  resolutum®  macus  resolutus  oleo  roseo  aut  aiiquo 
aut  aliquo  calastico  oieo.  Circumbolvere  de  caiasticis  oleis;  circum  yulnus  au- 
autem  oportet  totam  coxam  lanis  oleo  tem  oportet  totam  coxam  pelemsiam 
caiidoinfusis;  deforisaulem  cataplasma  factam  de  oleo  calido  infusam  ;  exlrin- 
calida  vulneri  superponenda  est  de  fa-  secus  et  ulcus  cataplasmandum  de  fa¬ 
rina  tridici  aut  bordel'®  aut  ex  utris-  rina  tritici  aut  bordei  aut  ex  utrisque 
que  "  facta  in  aqua  ej  olcum  modi-  permixtls  cum  aqua  cocta  cum  modico 
cum.  Adenas'®  vero'  in  inguinis'^  aut  oleo.  Adenae  autem  inflammatae  miti- 
sub  ascellis  inflammationem  babue-  gantur  in  initio  lana  superposita  cum 
rint.  pangorizanlur  SI  ab  initio  lana in  oleo  embrocas,  non  cum  sale,  sicut 
oleo'’  calido  infusa  sit  inposita,  non  nonnulli  faciunt;  post  baec  enim  illis 
cum  sale  sicut  aliqui  faciunt;  nam  utimur  circa  totam  coxam  mitigativam 
postea  mis  utimur'*  tune  omnem  quae  absque  dolore  faciunt  ulcus;  in 
coxam  pangorizatam'-  et  sine  dolore  bis  igilur  quam  plurimae  dolores  aut 
factam*®,  boc  est  si  vulneraverlt  de  qu»  inflammation  es  solvit.  Saepius  autem 
omnem  locum.  —  pupi.  —  lenticula.  —  Chap.  xxxi  :  '  Gallieni.  —  *  quid  in. 
—  *  pleloricus.  —  *  cacocimus.  —  *  dillcile.  —  '  siper.  —  ’  curari  deest.  —  *  pleo.  — 
’  resoluto.  —  ■“  ordie.  —  “  ulroque.  —  oleo.  —  ”  ad  venas. — '*  enguines.— as- 
cellas.  —  '*  inflammacione.  —  "  olio.  —  '*  hutimur.  —  '*  paragrizatam.  —  *“■  dolorem 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  3i-32. 


causa  quani  plurime  tlolores  et  fleg- 
moiies  solbuntur.  Saepius  autem  ma¬ 
jores  fîunt  dolores^*,  quando  ad  pus 
veniunt.  Cum  ergo  ignea®*  mflammatio 
pausaverit,  mitigativa  remobenda  sunt 
catapiasmata  vel  medicamina^’,  id  est 
tretrafarmacum ,  et  utendum  est  ea  que 
digérant^'*  vulnus  médicamenta  quae 
suntmollia  cum  mutarüs  aut®cerotis“. 
Fugere  enim  oportet  in  bis®’  dura  em- 
pJastra®;  cogunt  enim  ioca  iterum 
inflammari^®.  Si  autem  subpusurave- 
rint^®  ioca.non  oportet  mox  incidere, 
ut  aliqui  faciunt,  sed  temptandum®* 
est,  ut  digeratur“*  aut  spargatur®®  vul- 
nus  diaforeticis®'*  medicaminibus  ;  di- 
gerit  enim  omnino  et  cito  tumorem  in 
inguinis  superpositi  quaies  ad  apostimas 
digerendas  diximus®®. 


[Chapitre 


173 

La 

et  majores  in  pus  vertitur,  in  quantum 
possibile  est  fervcns  inflammatiô  miti- 
ganda  est;  mitigabis  medicamentis 
quaio  est  quod  vocatur  macidonicum, 
simiiiter  et  tetrafarmacus ,  quae  diafo- 
risin  faciunt.  Veniendum  est  ad  médi¬ 
camenta  quae  constitutione  humida 
sunt  et  quaecumque  inmotis  est  similis 
aut  cerotis ,  nam  fugere  opoi-tet  in  bis 
passionibus  quae  dura  sunt  :  cogunt 
enim  et  incitant  loca  et  iterum  eas  co¬ 
gunt  ad  inflammationem  ;  utique  et 
multum  pus  in  ipsis  locis  inferunt. 
Quod  si  pus  fecerit ,  aperire  vulnus  multi 
faciunt,  sed  temptandum  est  medica¬ 
mentis  diaforeticis  facere  diaforisin  : 
omnino  faciunt  in  tumoro  mgumum 
superposita  cataplasma  quod  mitiget, 
deinde  quae  diaforisin  faciunt.  Oportet 
mutari  paulatim ,  primo  ergo  ut  dic- 
tum  est  quae  mitigent  admiscentes 
mel  modicum,  ita  auferentes  totam 
tritici  farinam  incipere,  ordei  mitterc 
farinam  cum  quo  et  mel  augmentas  : 
sic  deinceps  utere  ordei  farina  et  cata¬ 
plasma  cata  inponis.  Inpinguendo  igitur 
in  ulcéré  inguinum  periculum,  non 
est  existimandum  este  sine  periculo  ; 
malum  autem  alium  maxime  de  fe- 
bribus  factum  vulnus.  ^ 


xxxii.t.  V,  p.  378.] 


XK.li.1.  Aderisipelas\  XXlNmi.  Ad  herisipilas. 

Pinguis  et  acer  humor  percurrens  Pihguis  et  acer  humor  supercurrens 
cbolericus  ®  facit  erisipelas  ;  super  ulcus  facit  herisipilas  quandoquidem  sine  ul- 


majoris  liunt  doloris.  —  ingia.  —  medicamine.  —  “  degerunl.  —  médi¬ 
camenta . aut  deesL  —  ®  cirotus.  . —  in  liis  deesl.  —  empiaustra.  —  in- 

flammarc.  —  subpuseraverent.  —  Icmtandum.  —  degeratur.  —  expargalur. 
—  "  deaforiticus. —  superposite  qualis  ad  apostemas  digerandas  dixemus.  —  Chap.  xxxii  : 
'  liaercsipilas.  —  ^  coîericus. 


174 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  Sa. 


fiunt  enim  et  sine  ulcei-e  in  initio^  eu-  cere  ;  quando  autem  supei’  ulcus  fit, 
randi  sunt  coiagogo*  catartico,  et  sic  curabis  autem  eum  colacogo  catliarti- 
utenda  sunt  médicamenta  .  quae  repri-  cum  inprimis  adhibitus ,  et  sic  postea 
mant  super[i6o]venientem^  humorem  quae  repraemant  quae superfluit ,  exhis 
et  infrigident®,  quas  Greci  apocrustica’’  quae  infrigdent;  oportet  autem  transire 
vocant;deindeafrigidisoportettransire®  de  frigidis  ad  ea  quae  diaforisin  faciunt 
ad  ea  quae  digerunt  anlequam  locus®  antequam  lividum  autnigrum  fiat  locus, 
libidum  aut  nigrum  fiat.  Oportet  ergo  Oportet  autem  erisipilas  dum  robo 
mox  in  principio  frigida  et  quae  non  ignitus  est  frigidis  rebus  cum  humidis 
sunt  stiptica  inponere“  sunt,  qualia  sive  stipticis  rebus,  qualia  sunt  sem- 
suntsemperviva,porcacla“,psiiliu‘®,  id  perviva,  porcacla,  psillion,  lentis  ac 
est  herbam  puficarem,  et  lentes  “quae  que  in  stagna  invenitur,  cotilidon  et 
in  aqua  veP®  super  aqua  in“  stagnis  uva  canina  et  yosquiamus  et  lactuca  et 
aut  cislemis"  nascuntur*®,  aut  cotili-  glaucium  cum  vino  et  ovi  lacrimum 
donos'®,  aut  strignu“,  hoc®‘  est  uva  sive  cum  aqua  nimis  frigida;  cum  ce- 
canlna,aut  yosquiamus®®,  aut  lactuca,  ruto  miscetur  aliquid  et  de  oppio  eis 
aut  glauciu®®  cum  vino®®  et  ovi  lacrimo ,  aut  sucus  papaveris  et  conio  et  mandra- 
aut®®  cum  aqua  frigidissima  factus  ce-  gorae.  Fiunt  autem  composita  medica- 
rotus  ;  miscetur  autem  et  opi  us  aliquan-  menta  frigida  ceruta  resoluta,  oleo, 
tum  in  eo®«  et  sucum  papaveris  et  cicu-  cera,  ut  sit  maxime  mundus.  Facere 
tae  et®®  mandragorae®*,  etfilconfectio®®.  oportet  cerutum  humidum  et  frigidum 
Cerotus®®  autem  frigidus  conficitur®*  in  mortario  malaxatum  manibus  aqua 
SIC  :  cera  -r  i,  oleu  roseu®®  -r  ii  aut  frigida  super  rotantis  quantum  cerutus 
très®®  maxime  uncias®®,  oleus  vero®®  suscipere  potuerit;  optimus  autem  ad 
roseus,  de  oléo®®  omfacino®®  sine  sale  haec  oleus  roseus  aut  omfacinus  qui 
confectus,  id  est  Hors®®  qui  septembrio  sine  sale  est,  et  triplum  sit  cera  in  boc 
aut  octobrio®®  meuse  fit;  resolvis  ergo  cerutum  ab  oleo;  si  autem  et  acetum 
cera  cum  oieo“  roseo,  et  cum  se  gela-  modicum,  modicum  quid  admiscere 
verit,  manibus  malaxas,  superfundis«  volueris  tenuem  et  perlucidum,  adhuc 
pplatim  aqua  frigida,  quantum  cerotus  etiam  et  magis  humidum  et  frigidum 
in  se  suscipere®®  potuerit,  et  si  modi-  fit  medicamen  ;  hoc  autem  utilissimus 
cum  acetum  addas®®  suptile  et  perlu-  est  non  solum  aerisipilatibus  totis,  sed 
cidum“,  bene  facis;  adhuc  magis  plus  et  hecticis  febribus  et  inflammationes 
humectât  et  infrigidat;  nam hutilis®®  est  quae  in  veretro  fiunt  in  initio  ante- 

“  Irasire.  —  ®  aut  addil.  —  inponenda.  —  “  porcacla  deest.  —  “  psillio.  —  “  herba, 

—  “  lentis.  —  que.  —  •'  aquos.  —  ”  stagni  sunt  cesternus.  —  '*  contus.  —  co- 
liledonu.s.  —  “  strigno.  —  id.  —  ®®  jusquiamus  ;  id  est  caliglata  addit.  —  glau- 
ciu.  — “  vinum.  —  ®®  autdaest.  —  eum.  —  ”  cecute.  —  “  manclracore.  —  “  conficis. 

—  ®“  cerotis.  — ■  ’■  conficis.  — • '’®  oleo  roseo. —  “  ris.  —  ®®  uncias  deest.  —  veto  deest. 

—  oham.  —  umiacino.  —  ®*  flos.  —  september  aut  october.  —  “  olio. _ _  ®'  si- 

perfundo. — *•  .sustinere.  —  adis. — “  perlucitum.  —  *®  utilis. 


ÜRIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  32-33. 


175 


hoc  medicamen  non**  soium”  ad  heri- 
.sipelas,  sed  etiam  ecticis*®  febi'ibus  et*® 
ad  fervores  q<ii  in  veretro  fiunt.  Mox  in 
initio,  antequam  nomodis  passio  fiat, 
sed  et  frigidaeherbaesuprascriptae  cum 
suptiie™  aifita  infrigidant**  fortiter  fit  et 
aiium  cerotum  ex  dactulis  pinguibus® 
subiata  quas  intrinsicus  ab  osso®*  sunt 
membrana;  carnes  ipsorum  coqnis*® 
cum  aceto  aut  posca®*,  ita  ut  disco- 
quantur,  deinde  teris  et  uteris”;  quod 
si  durum  tibi  visum  fuerit  medicamen, 
miscis  cum  suprascripto  ceroto  de  aqua 
facto,  et  uteris.  Déclinante  igitur  fer- 
borem,  antequam  libidus  fiat  locus, 
cataplasma  de  farinas  hordei*®  in  posca*® 
cocta  calida  superponis.  Quod  si  libidus 
factus  fuerit  locus,  scarifabis**  et  sic 
superponis  cataplasma  ;  fumentabis  vero 
de  aqua  [160  v°]  dulce  calida.  Inter- 
dum  autem  et  cum  aqua  marina  aut 
salsa  et  cataplasma  suprascripta  in  aqua 
autacito  autposca  coquis®. 


quam  nomodis  fiant;  sed  et  frigidae 
herbae  cum  aifita  tenuae  infrigdat  ni- 
mis;  dactuli  autem  pingues  sine  enas 
per  coctionem  discocti  facti  et  superpo- 
siti;  siccativa  autem  admiscuntur  et 
praedicto  ceruto  admixtus  bene  facif. 
Mitigat  autem  inllammationem  ante¬ 
quam  libidum  fiat  membrum  qui  pati- 
tur  cataplasma  de  omileseos;  in  omni 
autem  hoc  de  ordei  farina  cataplasma 
inponis  calida.  Si  autem  libidum  fieri 
contingit  datas  in  ipsis  locis  istam  ponis 
cataplasma  ;  fumentas  etiam  et  de  aqua 
calida  dulce ,  interdum  autem  maritima 
aut  sale  missa  in  dulce  aqua ,  et  aliquo- 
tiens  cataplasmati  miscis  ipsa  aquam 
aut  acetum  et  salem. 


[Chapitre  xxxiii,  t.  V,  p.  38o.] 


XXXII.  Curatio  herpetuni. 

Acer  est  humor'  cbolericus®,  qui® 
herpetam*  facit.  Quod  si  nimia  acredo 
fuerit,  quae  se  comedat  et  dicitur  Grèce  ® 
herpeta  iomenns,  baec  maxime  senio- 
ribus  fit.  Quod  si  lleuma*  conmixta 
fuerit  cholerico  faumori’,  alia  fit  her- 
petum®  species,  quam  Greci  cencrian^ 
vocant,  quia  fiunt'®  pustulas*'  similes 

frigdant.  —  datulis.  —  **  pinguis.  — 
deest.  —  “  ceruto.  —  “  farina  ordei.  - 
Dhjp.  xxxni  :  ‘  huraur.  —  ®  colericus.  - 


XL.  Ad  herpitas. 

Herpitas  acer  est  humor  qui  facit 
nulli  mixtus.  Quod  si  ex  colerlco  felle 
efficitur,  nimia  aegritudinem  ciborum 
erpita  consistit ,  cum  ex  commixtionem 
fréquenter  cutis  supervenit,  propter 
quod  et  erpis  nominatur  ;  quod  si  flegma 
coleribus  misceatur,  alia  fit  erpita  quae 
nominatur  cencrian ,  melleo  similes 

*  hicticis.  —  ‘®  et  deest.  —  subtile.  —  in- 
aliosso.  —  **  quis.  —  **  pusca.  —  et  uteris 
“  pusca.  —  “  scarifacis.  —  quoquis.  — 

*  quis.  —  *  hepatam.  —  *  Greci.  —  *  flegma. 

ingrian.  —  fiunt  deest.  —  "  pustellas. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  33. 

pustulas  in  cutc.  Hii  ergo  purgandi  sunt 


176 

melio'^  in  cote  corporis.  Hii  ergo  qui 
haec  patiuntur,  similiter  ut*’  herisi- 
pelas“  curabis  catarticis  et  cly.stere'* 
coiagogo’®mox  in  principio-,  postea  vero 
adhibis  ”  apocrustica  médicamenta  in 
bis  qui  patiuntur  loca,  diandi;  >piae 
cicatricem  faciant  vulneribus.  In  initio 
igituradbibemus  vitis  tenerrimae”  ca- 
cumina  aut  summitates®  teneras  robi*' 
aut  piantagine  teris  et  inponis  cata- 
plasma  ;  deindelenticla  coctatertiam  par- 
tem  suprascripto  admiscis  medicamini 
Quod  si  fuerit  necesse®^,addimus  etiam 
et  me!  modicum  et  alfita;  vuinuscola 
autem  trociscis®  superlinimus  resolutis 
sapa  aut  vino  suptili^®  et  austei’o  non 
vetere  aut  certeposca  aquosa“.  Sijam 
diuturna®’  sunt  ulcéra  in  quibus  buti- 
iiter  facit  musa  aut  Andronios®  tro- 
ciscus.  Quae  autem  in  summitate^® 
sunt  ulcéra  et  si  non  fuerint  diuturna  , 
inllniri™  nullo  modo  fortioribus  medi- 
caminibus  expedit ,  quae  fortiter  desic- 
cant,  et  ideo  bis  adhibemus  clautio®* 
et  bis  similia  maxime  aqua  resolutis. 
Nibil  autem  ad  baec  jubantem^^  addi- 
mus  modicum  acetum  et  sucum  plan- 
taginis  et  strignu;  nam  jubamen  ad 
haec  non  parvus  est  lini  semen  exsic- 
catus^®  et  in  vino  et  oleo  coctus  et  tri- 
tum  si  superponas^,  aut  terra  Cymolia 
strigni  berbae  suco  resoluta  et  inlita, 
aut  spuma  argenti  Z  iiii ,  porri  sucus 
cotila  dimidia ,  bete  .sucus  cotila  dimidia 


in  totum  corpus  prius  catbartico  cola- 
gogo,  deinde  adhibendus  medicamen 
qui  repremat  patientis  Ipca  quae  «anant 
erpitam  competenter,  mox  autem  et  ea 
quae  cicatricant  ulcéra  in  cute  [i43  v°] 
utimur  quae  talia  sunt.  Post  haec  au¬ 
tem  non  prohibentur  passionem  babere 
similia  priori  evacuamus  totum  corpus 
quemadmodum  in  bcrisipilatibus  simi- 
liter:  qui  autem  patiuntur  loca  non 
talia  adbibemiis.  Infrigdare  ergo  opus 
babent  similiter  quomodo  et  erisipelas; 
non  autem  adbuc  et  bumectationem 
ferunt.  Convenit  autem  eis  frigida  et 
siccativa  ;  neque  ergo  lactuca  est  adbi- 
benda,  neque  lentis  quae  in  stagnis 
aquis  nascuntur,  neque  porcacla  aut 
semperviva  aut  bis  similia  quae  infrig- 
dat  aut  humectant,  sed  initio  quidem 
adhebebus  vitibus  palmites  teneras  et 
robi  cimas  et  plantaginis,  cataplas- 
mandi  sunt;  post  haec  autem  lenticla 
cocta  admiscenda  est,  quaudoque  et 
mel  et  alfita ,  et  quae  superscripta  sunt 
ad  reiimatlcas  passiones,  cataplasma- 
bisque  semperviva;  ulcéra  autem  inli^ 
nenda  sunt  medicamentis  qui  ad  her- 
pitas  faciunt  :  trociscus  rcsoliitus  sapa 
aut  vino  tenue  et  austero ,  non  vêtus , 
aut  pusca  aquosa;  diuturna  autem  ex- 
sistentem  jam  passionem  et  talem  ul- 
cerationem  utilior  est  et  Andronius  tro¬ 
ciscus;  quae  autem  in  summa  cute 
sunt  ulcéra  herpitum,  si  non  aliquid 
diuturnus  ùlcus  sit,  inlinendus  est 


miiio.  —  récris.  —  eresipelas.  — ^  clislire.  —  colocago.  —  ”  adipis.  — 

—  trociscus  —  subtile.  —  certi  pusca  acosa.  —  diutuna.  —  Andronius.  — 
in  somnictati.  —  inlcnire.  —  ”  glaucio.  —  “  jubant  sedantem.  —  “  cxsecatus.  — 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  33-34.  177 

non  ex  his  sed  de  fortioribus  et  desic- 
cativis  amplius  oportet.  Adhibendus  est 
autem  ad  taies  erpitas  glaucion  et  his 
similia,  maxime  quidem  aqua  resolutus. 
Nihil  autem  juyantem  acetum  admisces 
et  sucus  de  arnoglosse  aut  uvae  caninae 
sucus  resolvis  non  inodice  lino ,  siccas 
et  in  vino  et  oleo  coquis  et  teris  et  su- 
permittes  terra  Cymolia ,  et  cum  suco 
aut  litarguiro  Z  iiii  et  porri  sucus  emina 
».  media  et  bete  sucus  emina  media ,  teris 


XXXIII.  De  scjronK 
Fit  igitur  scyron  tumor  durus  ut 
lapis*  de  viscoso  et  spisso  adque  frigido 
humore,  et  ita  membris  infigitur,  ut 
insitus*  in  loco  ubi  consederit  talis 
humor  [i6i]  elïîcitur^  ut  lapis  durus'*, 
ut  vix  aut®  nullo’  modo  si  jam  insen-' 
sibilis*factusfueritauferatur.  Fit  etiam 
scyron  et  ab  indoctis,  qui  non  intelle- 
gendo  causam  mox  a  principio  vehe- 
mentioribus  diaforeticis*  medicami- 
nibus  curant  ea  loca,  quae  bumore 
replita  sunt  et  tumida;  sublato  enim 
tenuitatem  humoris  et  spissitudo  fecu- 
lenta  quae  ■“  remanit  velut  durescit. 
Oportet  ergo  medicamen  non  balde 
quae“  desiccat  adhiberi,  sed  ea  adhi- 
benda  sunt  quae  molliant  et  malaxent 
adque  digérant'*;  malactica  ergo  sunt 
adeps  **  cervinus  et  medulla ,  et  taurina 
ethircina  et  ursina  adeps  guttaammo- 
niaci,  et  bdeilion  et  storax.  His  igitur'® 


V.,  t.  V,  p.  383.] 

XLI.  Ad  scyron. 

Scyron  tumor  duritia  talis  est,  quem- 
admodum  ossus  aut  lapis ,  quod  scyron 
Greci  vocant;  est  autem  et  insensibilis  ; 
propter  quod  jam  insensibilis  est  ne- 
cesse  est  ut  insanabilis  sit  omnino;  tibi 
adbuc  habet  aliquam  sensibibtatem  ex 
his  quae  diaforisin  lacmnt  curari  pns- 
sunt  medicaminibus,  sed  ea  quae  dia¬ 
forisin  faciunt  et  non  de  subito  aut 
évacuant  absque  malaxationem.  Impri- 
mis  quidem  modicis  diebus  minus  vi- 
detur  uncus;  quod  autem  reliquum 
passionis  remanet ,  insensibilis  fit  om¬ 
nino  illo  quod  tenuerunt  sublato  ;  quod 
remansit  durior  fit ,  propter  quod  ergo 
utills  est  medicamen  commixtus  qui 
malaxit ,  qualia  adeps  cervinus  et  ejus 
medulla ,  et  taurinus  sevus  et  hircinus , 
ammoniaco  et  bdellium  et  thorax.  His 
ergo  utantibus  [i45]  post  eas  duritiam 
diaforetica  adhibemus ,  qualia  sunt  feno- 


178  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  34-35. 


utimur”  ut  resolbamus  scyron,  ici  est 
lapidi  duritias  in  carne  similes  factas, 
c[ualia  sunt  fenumgrecum  et  stercus 
caprinum  cum  posca*®  facta  cataplaoma. 
Nam  ex  plurimis  confîcitur  medicamen 
expediens  ad  scyros*  solbendos**  Ga- 
leni^^  quemhoc  modo  conposuit  :  coxae 
veteris^pinguedinem  libra  i,  guttaam- 
moniacus  libra  i,  caseu^^  vetere  baccinu^^ 
aut  caprinu®  libra  i,  sevu  taurinu®’  li¬ 
bra  i ,  apocymatos^*  libra  i ,  medulla  cer- 
vina  -rviii,  ysopu*®,  cerotes®“  -riii.oleu 
Cyprinu^*  'Cvi.  vinu  Æcryptiu"'  cotylas 
septe,  conficis  et  uteris;  dicimus- 
etiaro  et  in  nono  libre  ubi  de  podagras 
scribimus  ad  scyros®^*. 

[Chapitbe  XXX 

XXXIin.  Ad  lumores;  Galeni'. 

Flegmatica  ventositas  tumorem^  gé¬ 
nérât  mollem,  carnes^  inflatae  sub- 
mollés  sine  dolore  quae  fit  de  spiritu* 
vaporis  crescente®  ventositate,  sicut 
fréquenter  mortua  videmus  tumescere® 
corpora  ;  quae  tamen  causa  propriae  in 
cruribus  et  pedibus  fieri  solet’,  ubi  cum 
presseris  digito  et  relevaberis,  fovea® 
facta  diutius  manit,  et  quando  premitur 
nuHus®  sentitur  dolor.  Oportet  autem 
boc  modo“  curari**;  spongea'^  noba'® 
in  posca'*  infusa  et  superposita  li- 
ganda  est  leviter  constricta,  a  supe- 


La 

grecus  et  caprarum  stercus  cum  pusca. 
Confîcitur  autem  medicamen  a  medicis 
ad  utrasque  contempiationes  expediens 
et  sciron  ;  diapernis  modicus ,  caséum 
bubulon  aut  caprinum  libra  i  ;  dissolvit 
et  diaforisin  facit,  qualis  est  quod  adin- 
venit  Galenus  :  diaperna  porcina  veteris 
unctus,  ammotiiacus  tymiamatiis  iin.n 
libra  una ,  medulla  cervina  unciae  viii , 
opopanaco  -.fiiii.oleumCyprinum  -rvii, 
vino  Ægyptio  coebana  sex;  scripsimus 
enim  et  in  uno  libro  ad  podagras  scyron 
facientes. 


,  t.  V,  p.  384.] 

XLII.  Ad  iiimoris. 

Paneuma  fleumatodis  tumores  gé¬ 
nérât  lloxus  et  inflatus,  et  si  digito 
premes  foveam  facis  ;  est  autem  et  sine 
dolore.  Sanare  autem  eos  oportet  hoc 
modo  :  spongia  in  puscà  infusa  et  su- 
perposita  cum  lecamen  leniter  stringes 
inferioris  partis  incipientes,  fienda  li¬ 
gatura  in  superioris  partis;  nova  enim 
debef  esse  spongia;  quod  si  ad  prae- 

nietur,  lavanda  est  nitro  et  magis  cpiae 
vocatur  lixiva.  Non  igitur  cadentem  per 
boc  tumorem  modicum  aliquid  de 


”  butimur. . —  fenogrecum.  —  pusca.  —  icyron.  —  solvendus.  —  Gallieni. 
—  vevteris.  . —  “  Casio.  —  “  vacano.  —  “  caprino.  —  sero  tanrino.  —  “  apoci- 
matus.  —  isopo.  —  cerotis.  —  Crinu.  —  Egiptio.  —  dicit.  —  “  addis  ca- 
russa.  —  Chap.  xxxv  :  ‘  Galieni.  —  “  tumoris.  —  ®  carnem.  —  *  disperato.  . —  ®  cris- 
centi.  —  ®  vidimus  tumiscere.  —  ’  solet.  —  ®  fovia.  —  ®  nullis.  . —  modo  ckest.  — 
"  corare.  —  spungia.  —  nova.  —  “  pusca.  —  subposita. 

’  Voir  t.  V,  p.  552  et  suiv. ,  et  plus  bas,  1.  IX,  chap.  ôy-Sg. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vil,  35-36. 


riore"*  incipiens  parte  et  iterum  finiri'’ 
in  superiores  partes.  Quod  si  nova 
spongia  non  est  de  usu'®,  quae  est 
.spongia  nitro  labanda  est  et  cum  lexiva 
maxime  ilia  esse  debet  quam  saponarii 
faciunt,  et®  ut  supra  diximus  super- 
ponis  et  fortiter  ligasj  mirifice  .sanabis. 
Quod  si  forsitam^*  ex  bis  minime  fuerit 
[161  v"]  sedatus  tumor,  modicum  ei** 
stiptiria  admiscis.  Meiius  autem  lacis  si 
pannum®  mollem  infusum  superponas. 
Bonum  est  etiam  et  claution  longi- 
quos®  enim  tumores  sanat;  sed  ut  dixi 
ante  ipsum  locum  qui  tumit  oleo  pe[r]- 
unguis ,  et  sic  superponis  .spungia  cum 
lexiva  acerrima ,  et  fortiter  ligas  ;  magni¬ 
fiée  curabis  et  amputabis  causam.  Hi- 
sates  ®  vero  herba  taies  tumores  digerit 
et  repremit.  Facit  autem  terra  omnis 
maxime  Ægvptia“. 

[Chapitre  xxxvi' 
XXXVI.  De  thermenta'. 

Species  inflationis  est^  thermentus^; 
superposita^  est  autem  ulceri  vissica 
nigra,  quam  si  ruperis®  subtus®  cor- 
rupta  apparit  caro  ;  hoc  autem  cum  in- 
ciseris,  pus  invenitur  in  ea. 


179 

stipteria  admiscendum  est,  expediens 
autem  ad  baec  est  veluslissimum  pan- 
num  in  hoc  humore  infusum  et  super- 
positum  ;  bene  facit  et  glaucion.  In  diu- 
lurnis  autem  tumonbus  subunguis 
ante  oleo  membruro  qui  tumit,  et  sic 
superponis  spongiam  in  lixivam  mfu- 
sam  et  stringis  firmius;  curas  tumores. 
Isates  vero  herba  domestica  tumores 
inflan;  t  n  1  1  tei  c  il  I  !t  di¬ 
gerit  et  repraemit.  Terra  Creta  vel  om- 
nes  terra  et  mams  Ægvptia  inlita  tollit 
tumorem  cum  pusca. 


^  t.  V,  p.  386.] 

XLIII.  De  thermenlu. 

Speciest  fimatus  thermintus;  super- 
nascitur  enim  ulceri  snperius  vissica 
nigra,  quam  cum  aperieris  invenies 
subtus  similem  corruptam  carnem  ;  hoc 
aut[em]  divisa  pus  invenitur. 


superire.  —  ”  linire.  —  di  uso.  —  lixiva.  —  “  uteris  addit.  —  forsitan.  — 
aliquanlo  addit.  —  panem.  — .  claucucion.  —  longincus.  —  hisatis.  — 

”  adgerit.  —  “  Egiptia.  —  Chap.  xxxvi  ;  '  termentu.  —  ^  essunt;  species  inflaciones 
essunt  in  titalo  ponit.  —  ’  termentus.  —  “  siperponila.  —  ®  roberis.  ^  “  suptus.  — 

*  Les  manuscrits  Aa  et  Ab  ont  interverti  l’ordre  des  chapitres ,  tel  que  nous  le  trouvons 
dans  le  grec  et  dans  l’édition  de  Bâle  de  1629.  Ils  ont  placé  xxxv  et  xxxvii  après  xxxviii. 
Le  manuscrit  de  Laon ,  au  contraire ,  a  conservé  l’ordre  du  grec. 


180 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  37. 


[Chapitre  xxxvii,  t,  V,  p.  386.] 


XXXVII.  De  epinicteda'  bel  alias 
postulas^. 

Ex  pustulis  vero  non  umquam  etiam 
ulcuscuia  sunt  aut  aridiora  aut  humi- 
diora,  et  modo  tantum  cum  robigine® 
sont  modo  etiam  cum  mflammatione 
aut  doiore,  exitque  ex  eis  aut  pus  aut 
sanies  aut  utrumque,  maximeque  id 
ebenit'*  in  aetate  puerili,  raro  in  medio 
corpore,  saepe  in  eminentibus"partibus. 
Pessima  tamen  pustula®  est  quae  epi- 
nictides’  dicitur  eo  colore  vel  sublibida 
vel  aïba  esse®  consuebit;  circa®  banc 
autem  vehimens“  mflammatio  est,  et 
cum  aperta  est  repperitur"  intus  exul- 

simiiis.  Doior  ex  ea  supra  magnitudinem 
ejus  est*^  neque  enim  ea  faba  major 
est,  adque  baec  quoque  oritur  in  emi- 
nentibus  partibus  et  fere  noctu ,  unde 
nomen  quoque  [162]  a  Grecis  inposi- 
tum  est.  In  omnium  vero  pustularum 
curationes  primo  est  multum  ambu- 
lare  adque  exercitare,  siquitsta*®  pro¬ 
hibent  gestari  ;  secundo  1®  est  cibum 
minuere  **  et  abstinere  ab  omnibus 
acribus'®  et  extenuantibus  ;  eadein  et 
nutrices®®  facere  oportet  si  lactans  est 
puer  ita  affectus.  Praeter  baec  bis  qui 
jam  robustus  est  si  pustulae  minutae 
sunt®*,  desudare  in  balneo  debet  si- 
mulque  super®®  eas  nitrum  spargere 
oleoque  ®®  virio  ®®  miscere  et  sic  ungui , 


XLIIII.  Denectedos. 

La 

Epenectidos  ulceratio  papula  est  ab 
se  nascens  exantbemata  vissiculas  si- 
miles  subrubras ,  quas  ruptas  tabus  sub- 
sauguineus  apparet;  baec  ergo  in  die 
non  satis  [  1  /i  5  v°]  nocit ,  noctu  autem  cum 
doiore  est  magls  in  vulnere.  Opo  silfio 
aqua  resolutum  superpositus  aut  bras- 
sica  cruda  superponis. 


Chap.  xxxvii  :  ‘  aepenictoda.  —  ®  latus  pustellas.  —  ®  robigne.  —  "  evenit. . —  ®  emi- 
nentebus.  —  ®  pnsleUa.  —  ’  epenictidis.  —  *  et  si.  —  ®  cera.  —  vemens.  —  ■*  repe- 
ritur.  —  est  deest.  —  emenitibus.  — ■  possula.  —  si  quid  ista.  —  secundum. 

—  ”  cibo.  —  minuare.  —  agribus.  —  nutricis.  —  minuti  sint.  —  siper 

—  oleo  deeH,  —  vinum. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  Sy. 

tune  descendere“  in  soiio.  Quod  si  niliii 
sic  proficitur  aut  si  major  pustularum“ 
genus  occupabit,  inponenda^’  ienticula 
est  detractaque  summa  peilicula  ad 
medicamen  Galeni*®  transeundum  est. 

Epinictes®’  vero  post  ienticula  recte 
poligonia™  aut  virides  coriandrus  ”  in- 
ponitur.  Ulcéra  vero  ex  pustulis^^  jam 
facta  tollit  spuma  argent!  cum  semine 
fenigreci^^  mixta,  sicut  bis  invicem 
oleum  roseum®*  adque  intybae®*  sucus 
adiciatur,  donec  mellis  grassitudo  effi- 
ciatur.  Propriae  ad  eas  postulas  de  quas 
infantes  maie  habent,  iapidis  quem  pj- 
n(en“  vocant  Z  viii  cum  quinquaginta 
amaris  nucibus  miscetur  aJiciuntur- 
que  olei  cyati  très  ;  sed  prius  ungui  ex 
cerussa  pustulae  debent,  tune  hoc  inli- 
nire.  Ad  epinictidas"  opus  silllu  aqua 
solutum  superpositus  desiccat  absque“ 
morditacione  et  brassica  cruda  trita  cum 
aqua  superponis.  Alla  vero  plura  sunt 
pustulas  quae*'*  maxime  vernis  tempori- 
bus  nascuntur;  nam  modo  circa  totum 
corpus  partemve®  aspritudo  quaedani 
fit  simile®  bis  pussulis“,  quae  ex  ortica 
vel  sudore  nascuntur;  esi  exanthemata^ 

Greci  vocant ,  eaque  modo  robent ,  modo 
colorem  cotisnon“  excedunt,  nonnum- 
quam  plura  setnilia  varis  oriuntur,  non- 
numquam®majores  pussulae“  libidae*® 
aut  pallldae  aut  nigrae  aut  aliter®  natu- 
rali  colore  mutato;  subest®^  bis  humor 
ubi  eruptae  sunt  infra  quasi  exulcerata 
caro  apparitj/ZectedasGrecivocant.  Fiunt 


182  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  Sv-Sg. 

vero®^  aliae  pussulae  vel  ex  frigore  vel 
ex  igné  vel  ex  medicamentis ,  quas  Grecl 
psidracion  appellant;  [162  V”]  pauiulum 
durior  ex  est  subalbida  acuta  qua  ipsa 
quod  expremitur  humidum  est.  Haec 
omnes  pussulae  ut  supra  dictum  est 
curantur. 


[Chapitre  xxxvih,  t.  V,  p.  386.] 


[  1 6 1  v”]  XXXV.  De  nervis  <jui  k  arliculis 
sant  aul  assis  quos  Greci  sindi-smos 
vacant,  si  inciJantur. 

Nervi  quos  sindismos  vocant,  qui®  de 
ossibus  procèdent,  qui  etiam  si  fran- 
gantur^,  ossa  probantur  ligare;  ut  se 
contineant®  si  incidantur,  desiccatibis  ‘ 
medicamimbus  adhiberi®oportet®;  nam 
si  in  musculis  ’  inserti  sunt  sine  peri- 
culo  sunt;  nam  in  cervicibus  et  nervis 
adjuncti®  periculosiores*  sunt,  et  magis 
si  neglegeutur  curentur. 


XLV.  Ad  sindismos,  id  est  nervus  qui  os 
aliénant  incisus. 

Sindismos,  quam  quidem  ad  ossa 
pertinet  et  ab  ipsis  contencntur  et  sine 
periculo  sunt.  Desiccativas  si  ei  facere 
volueris  médicamenta,  non  noces  in 
musculis  et  quam  absque  periculo  est 
in  cervicës  nervo  tanto  maliorum 
slno  (cclooeq  lo  non 
curatur. 


[Chapitre  xxxix,  t.  V,  p.  887.] 


;;  [162  v-]  XXXVIII.  Ad  thimknK 


Ihimion  ®  nominatur,  quod  supra 
corpus  quasi  berrucula®  eminit^  ad  co¬ 
tera  tenues;  supra®  latius  et  subdurum 
et  in  summo®  asperum  habet  caput’,  in 
summo®  colorera  floris  thimi  ®  reprae- 
sentat®®,  unde  et.nomen®®  accepit;  ibi- 
que  facile  finditur  ®®  et  cruentatur,  non- 
niimipiam  aliquantum  sanguinis  fundit. 
Fere  fabae  Ægyptiae  magnitudine  est, 
raro®®  majus ,  interdum  perexiguum; 

tivus.  —  ®  adhibcre.  —  “  oporlit.  — 


XLVI.  Delllinio. 

ïbimus  est  ulcus  super  carnem  as- 
per  et  frigidas  carnes  facit;  fit  cnim  in 
ano  et  veretro  et  facile  saepius  a  se 
cadit.  Si  autem  malitio.sus  fuent.  do- 
lores  prestat;  aliqua  autem  insanabiles 


fraogatur.  —  ®  conteniat.  —  ‘  tlesicca- 


—  sunt . adjunctl  deesi 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  SgAi- 

modo  unum‘\  modo  autem  plura  nas- 
cuntur  vel  in  palmis  vel  iii“  inferio- 
ribus  partibus  pedum.  Pessima  tamen 
in  obscenis  sunt  et  maxime  ibi'®  san- 
cTiiinem  fundunt".  Tollit  thimium'® 
etiam  ficus  in  aqua  coda  et  inposita , 
gitter'®  cum  acito;  caproficus  criidus™ 
ihimos  anpntat®'. 


[Chapitre  xl, 
X.XXVnil.  Desjcon'. 

Syca®  nominantur  germina  rotunda 
et  subdura  et  subrobea®,  quas  etiam 
scquitur  doior.  Nascitur  autem  haec 
quam  maxime  in  capite,  quam  in  aliis 
corporc  partibus Optimum®  tamen 
mcdicamen  est®  stiptiria’  scistes®  et 
calcantu  ^  assu  “  et  taurocoHa ,  aequalia  “ 
pondéra  cum  duplo  lepidos'®  [cal]cu®®; 
tcris  cum  aceto  et  infinis.  Optime  etiam 
l'acit  sardenarum  capita  usta,  et  buibi 
cocti,  et  cinus  cum  acito  simul  per- 
mixta“  trita  et  infita. 

[Chapitre  xli 
XL.  AdforiinculosK 
Ex  pingui  humore^  forunculi  fiunt; 
digerit  autem  eos  triticus  maticatus®  et 
superpositus  et®masticis  Ægyptia®  eos 
jubat;  uva  passa  igitur  enuclata  teris  et 
admiscis  sale  aequalia  pondéra  et  ponis 
cataplasma,  hoc  rumpit  et  pus  effundit®. 
Item  caricas  coctas  teris  et  aqua  super- 


t.  V,p.  OS7.J 

XL  VU.  Desycou. 

Sica  nominatur  germina  ulcerosa ,  ro¬ 
tunda  ,  subdura  et  subrubea ,  quas  etiam 
dolores  secuntur.  Nascitur  autem  haec 
quam  plurime  in  capite,  utique  et  in 
alio  membro.  Optimum  ad  hoc  medi- 
camen  est  stipteria  scistes  et  calcaulmn 
assum  et  taurocolla  aequaliter  missa 
cum  lippidus  calcii  duplum;  teris  cum 
aceto  et  inunguis.  Magnum  autem  est 
et  sardenarum  capita  husta  et  buibi 
cocti  et  cinus  de  sarmentis  et  sardenis 
cum  aceto  simul  mixta. 

,  t.  V,  p.  388.] 

XLVIII.  Ad  doüeims,  id  est  Joruncalus. 

Ex  plnguedinem  quidem  humorum 
dotienas  fiunt,  diaforas  eos  digerunt 
vel  eventant  tritici  masticati  et  super- 
positi;  masticis  autem  Ægypcia  juvat 
eos ,  uva  passa  exossata  et  trita  et  mixta 
sale  aequaliter  cataplasma  inposita,  hoc 
onim  et  effundit  aut  rumpit.  Caricas 


O  uno.  _  vel  in  deesl.  —  his.  —  ut  addit.  — 

”  trudus.  —  anputatus  tymus.  —  Çhap.  xl  :  ‘  sycan. 

“  partis.  —  ®  obtimum.  —  ®  est  deest.  —  ’  styptiria.  — - 
"  asu.  — “  equali.  —  libidus.  —  calco.  —  “  d  addil. 
—  ®  ex  piiigui  humorc  in  ùlalo  ponit,  —  ®  masticatus. 

®  efundit. 


syca  deesl 


gitUs.  — 
—  ®  subbia.  — 
®  calceatu.  — 
:  '  lurunculos. 
■  ®  Egiptia.  — 


184  ORIBASE,  SYNOPSIS.  VII 


firadis  et  uteris,  aut  si  caricis  admisceas  ’ 
résina  et  superponas*. 


[Chapitre  xi 
XLI.  Item  ad  epinictidas^. 

Appiu^  cum  aifîta  teris  et  super- 
ponis^;  yosquiami*  folia  teris  cum  mel 
et  uteris;  strignum^  solum  aut  cum  co- 
riandru®  viride  folia  olivae  coda  cum 
aqua  utere;  uva  passa  sine  semine  teris 
et  linteo  inducto’  superponis,  pole- 
tricu*  teris,  cum  mel  uteris.  Caveat® 
enim  acres*®  et  acidos  et  salsos  [i63] 
cibos'*  et  fumentationes*®  et  balnea  et 


coctas  aut  ficus  tritas  et  aqua  super- 
sparsa  uteris,  aut  cum  ipsius  ficus  ad- 
misces  résina,  superponis. 

,  t.  V,  p.  388.] 

XLVniI.  Ad  aepinectidas. 

Appium  cum  aifîta  trita  cataplasma 
inponeris  yosquiami;  folia  teris  cum 
mel,  superponis  uva  canina  per  se  aut 
cum  coriandre  viride ,  olivae  folia  cocta 
cum  aqua  utere ,  uva  passa  exossata  cum 
Jenteo  inlito  superponis ,  adiantum  cum 
mel  uteris.  Observet  enim  ab  acribus  et 
acidis  et  saisis  cibis  et  fumentationes  et 
balneum  et  salem. 


[Chapitre  xlhi,  t.  V,  p.  389.] 


XLIl.  Ad  berracas  quas  Greci  acrocor- 
donas  et  myrmicias  et  callos  et  clams 
et  his  similia, 

Sunt  vero*  verrucis®  similia®  quorum 
diversa  nomina  ut  vitia  svmt.  Nam  acro- 
cordona‘‘  Greci  vocant,  ubi®  sub 
cute®  coif*  aliquit  durius  et*  interdum 
paulo  asperius;  color®  ejusdem  infra 
tennis  ad  cutem  latins  est,  idque  modi- 
cum  est  quia  *®  raro  fabae  magnitudinem 
excedit**;  vix  unum  tantum  eodem  tem- 
pore  nascitur,  sed  fere  piura  maxime- 
que  in  pueris,  eaque  nonnumquam 
subito  desinunt**,  nonnumquam  me- 
diocrem  **  inflammationem  **  excitant  **, 


L.  Ad  acrocordonàs  [i46]  et  myrmicias 
et  omrws  verrucas  et  thimus  et  callus 
in  pedes  et  porrns. 

Ad  verrucas  et  bis  similia  médica¬ 
menta  ad  ea  quae  mirmicia  acrocor- 
donas ,  evelluntur  per  ea  quae  putrefa- 
ciunt,  moriuntur.  Salicis  cortices  ustae 
cinus,  ylus  ettylus  tollit;  et  adhuc  mir- 
micias  tollit  cum  aceto  acro  trito  gitter, 
bilus  myrthinus  auferit ,  aut  ovium  ster- 
cus  acrocordonbs  et  dotbienas  duras  et 
tylus  tollit  aceto  admixtus  ;  caprofici  cocti 
durus  uncus  digerit,  crudi  autem  mir- 
micies  et  tylos  tollent;  brassice  folia 
teris,  superponis. 


’  admisces.  —  *  superponis.  —  Chap.  xlii  ;  *  epenictedas.  —  *  apio.  —  *  superpo- 
neris.  —  losquiami.  —  =  strigno.  —  «  coriandrum.  —  ’  et  addit.  ~  »  politrico.  — 

cave.  —  agris.  —  acidus  et  salsus  cibus.  —  fumentacionis.  _  sole.  _ 

Chap.  XLiu  :  *  sunt  vero  deest.  —  ^  veruce.  —  *  semUia.  —  •  aqrocordona.  —  Auberius, 
ita  addit.  ~  coït  deest.  —  »  sed.  --  *  coloris.  —  »»  quea.  —  "  excidit.  —  dis- 
senuiit.  mediocriniim.  —  flambacionem.  —  excidant.  • 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  43. 


aliquando  et  in  pus  convertuntur.  Myr- 
micae"*  autem  quae  vocantur  humi- 
iiora*’  sunt  thimo'®  et  duriora,  quia“ 
radices  altius  exigunt  et  majorem  dolo- 
rem  movent;  inflata  super  tenuia®®  mi¬ 
nus®*  sanguinis  mittunt.  Magnitudinem 
autem  vix  umquam  lupini  modum®® 
excedunt;  nascuntur  ea  quoque  aut  in 
palmis  aut  in  inferioribus  pedum  par- 
tibus.  Clavus  autem  nonnumquam  qui- 
dem  alibi®®,  sed  in  pedibus  tamen  nas- 
citur  praecipuae  ex  contuso,  quamvis 
interdum  aliter  dolorem  non  mobeant. 
Etiam  si  non  alias  tamen  ingrédient!  ®* 
movent,  clavum  subinde  radere  commo- 
dissimum  est;  nam  clavum ®®  excisum , 
subter  rotunda  radicula  nascitur,  quae 
penitus  descendit  ad  carnem ,  eaque  re- 
licta  idem  rursus  exigit  qui  sine  ulla 
vi  sic  mollescit®®-  ac  sanguinis  quoque 
aliquit  dimissum®®  est  saepe  moritur. 
Tollitur  etiam  si  quis  eum  circum  purgat, 
deinde  inponit  résina  cui  admiscuit®* 
pulveris  paululum  ®®  ex  lapide  molari 
contrite.  Salicis  cortice  ustae  cinuscallos 
et  davos  tollit  cum  “  acito  acro  inductus , 
et  gitter ®'  similiter  ;  femus  ovium  callos 
tollit  cum  aceto®®  tri  tus  et  inpositus. 
Item  salicis  cortices  ®®  ustae  cinus  callos 
et  davos  tollit  cum  acito  acro  inductus , 
et  gitter  similiter;  femus  ovium  callos 
tollit  cum  aceto  tntus  et  inpositus. 
Item  salicis  cortices  ustae  cinus  myr- 
micias  tollit  cum  acito  acro  inductus; 
gitter  myrmicias  et  acrocordonas  et  un- 
guiclus  qui  sub  ungue  fiunt  tollit  ;  fymus 

*'  mirmicia.  —  ”  humidiora.  —  *“  in  me 
®®  modo.  —  que  de  clavus  dem  alibe.  — 
clavum ,  habet  clavom  tus  dîscendit  ad  carne 
sum.  —  cum  excoit.  —  paulolos.  —  “ 


185 

[LI].  Ad  condilomata. 

Condilomata  autem  repraemit  olivae 
flores  cum  aqua  cataplasmatus ,  aloes 
cum  sapa  inlitus,  quinquefoliae  radices 
cataplasmate ,  mala  Cvdonia  coda  cum 
pane  aut  alfîta ,  aut  myrtae  folia  usta , 
cum  ceruto  propolis  malaxatus  et  su- 
perpositus.  Tollit  autem  condilomata  et 
licos  arsenicus  cataplasominus ,  calces 
viva  et  fex  visco  admixti  et  lenteo  in- 
ducti  et  superpositi. 

LII.  A  d  sycas  curatio. 

Sicas  autem  supercrescentes  tollit 
erugo  ferri  cum  vino  dulce,  aneti  se- 
men  ustus  et  cinis  ipsius  cataplasmatus , 
stiptiria  humida  cum  pane  et  vino  et 
appio.  Sicas  autem  sublatas  et  tbimus 
et  condilomatas  curatas  et  non  eas  ite- 
rum  crescere  permittit  cinus  de  sar- 
menta  cum  aceto  cataplasmata. 


O.  —  *®  qua.  —  tunaca.  —  ®*  menus.  — 

’•  ingrediant.  —  ®‘  loco  clavum . nam 

;  eaque  relicla.  —  mollicet.  —  depremis- 
cole  tlmum.  —  ®*  cgltteniirmi.  —  acitu. 


186  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  43-44. 

ovium  [i63  v°]  acrocordonas  et  do- 
thienas  duras,  id  est^®  furuncuios^®  et 
callos®’  facit  cum  aceto  tritus;  caprofici 
cocti  et  inpositi  dures  tumores  digé¬ 
rant crudi  aulem  myrmicias  et  thi- 
mos-  amputant.  Conddomata  autem 
toHit  olivae  flors“  cum  aqua  cataplasma 
inposita ,  aioes  cum  sapa  inlita ,  quinque- 
foliae“  radix  inposita,  cataplasma  maia 
Cydonia*^  cocta  cum  pane  aut  alfîta ,  aut 
myrtae  foiia  usta,  cum  ceroto  propolix 
malaxata“  et  superposita“.  Tollit  autem 
conddomata  et  sycas  arsenicus^  cata- 
j)lasmatus,  caices  et  fex  visco  mixtus“ 
et  in  linteo  inductus  et  superpositus  ; 
sycas®  grandes  factas  toilit  erugo  ferri  ® 
cum  vino  tritus  et  superinlitus ,  anethi  “ 
semen  usti  cinus  cum  sapa  cataplas- 
matus,  .stipteria®'  humida  cumpane  et 
vmo  et  appio.  Sycas  autem  tollit  et  thi- 
mus  et  conddomata  curât,  et  non  eas 
ultra  nasci  permittit  cinus  de  sarmentis 
cum  aceto  “  cataplasmatus. 


[Chapitre  xlp 
XLIU.  Aiganglyas'. 

Piumbum  ad®  duarum  nocum  mag- 
iiiludmem  m  virtecli®  modum  factam, 
majurem^  quam  ipsa  glanglya®  est,  et 
superponis.  Gravitas®  enim  ipsa  solvit 
ganglya’  in  tempore  multo®;  et  ammo- 
niacum®  malaxatum  ®  ad  mne  super- 
pone ,  et  sanat  similiter  et  bdellius  ad 
igné  malaxatus  facit.  Item  ad  ganglyas'® 


,  t.  V,  p.  39..] 

LIII.  Adganglias. 

De  plumbom  in  verticulus  pinguis 
sicut  spondilus  major  superpositum 
juvat;  gravitatem  suam  solvit  enim  per 
tempora  multa.  Et  ammoniacus  cum 
bdellium  malaxatus  igni  inposita  cum 
saliva  jejimi  liominis  bene  facit. 


®®  idem.  —  ®®  foroncolos.  —  callus. —  degerit.  —  timus. _ “  Dos. _ folii. 

—  Gidunia.  —  “  onalaxata.  —  “  siperposita.  —  ‘®  arsinocas.  —  '‘®  pex  visco  mixtus. 

—  *’  lento. —  siccas.  —  “  fere. — ^®®  anlte.  —  ®’  styptiria.  —  acitu. — Chap.  xliv: 

‘  ganglias.  —  ®  ad  deesl.  —  ®  virticli.  —  “  majorem.  —  ®  glanglio.  —  ®  super  panis 
avitas.  —  ’  ganglias.  —  ®  multum.  —  ''  amuniacum.  —  “  ad  ganglias  addil. _  “  si¬ 

milis  et.  —  bedellius.  —  Item  ad  ganglyas  deesL 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vil,  44-46.  187 

Aa  ■  La 

lythargyro  ‘‘libra  i,  oleu  vêtus  “  libra  li, 

viscu-rü,  galla-rii;  coquis”  lythar- 

gyru'®  cum  oleo  usque  ad  molintu*’  et 

.sic  mittis®  viscu;  galla  vero  pulver  su- 

perspargis  et  uteris**.  Item  aliut  ;  ly- 

tharguiru®  libra  x ,  oleu  vêtus  “  libra  i , 

arsenicu^* '.f  ii;  conficis  ut®  supra  et 

[ Chapitre xlv,  t.  V,  p.  Sgi.] 

XLIIII.  Ad  cjnwthlas,  id  est  pcrniones  LIIII.  Ad  cymeîlas ,  id  est  perinionis, 
qaod  in  calcaneo^  jimt. 

Aqua  maritima  tepida  fobis  aut  betae  Aqua  maritima  tepida  fumentabis 
decoctionem®.  Post-  aiitem  fomenta-  aut  betae  decoctionem,  lenticulae  aut 
lionem®  lenticla  coquis,  in  vino  teris  robi  aut  asfodihi  radices;  post  autem 
etsuperponiscataplasma,autficostrltos*  fumentationis  lenticla  cocta  cum  vino 
cum  oleo  aut  cum  vino  tepidum®  su-  tens,  cataplasma  inponis;  aut  feces 
perpone,  aut  stijitiria  cum  farina  tridlci®  siccas  cataplasmabis ,  aut  bulbus  re- 
aequali’  niensura  teris  cum  vino  et  centes  in  vino  teris  et  cataplasmabis. 
superpones®.  [i 64]  Adcymethlas libanu, 
stiptiria  scistes ,  myltu®,  résina  tereven- 
thena*“,  aequalia  pondéra  adipe  porcino 
commiscis”;  cataplasma  inponis.  Item 
aliut  ;  stipteria*®,  miseos®  crudu  acito 
solvis  et  facis  ad  spissitudinem  mellis , 
superponis.  Item  ad  fyssuras  pedum 
iytharguiru“  Z  vi,  psimithiu®  Z  viii, 
libanu  Z  ii,  scistes  Z  ii,  crocu  Z  v, 

oj  i  Z  s  P  n  (t  hpe  '  an- 
serinos  quod  sufficit  et  uteris. 

[Chapitre  xlvi,  t.  V,  p.  Sgi.] 

XLV.  Adragadas'- pedum,  idesl^ fissuras.  LV.  Ad  uni  ragadas  et  calltis  pedum. 

Pice  liquida  inunguis.  Cancrosplubi-  Fece  liquida  inunguis.  Gambar  llu- 

“  litargiro.  —  olio. . —  vetere.  —  quoquc.  —  litargero.  —  amolento.  — 
®  rimittis. — vetcris. —  ®  sit.  —  “  litargiro.  —  “  oleo  vetere.  —  “  arsinoco.  —  ®  «t 
deest. — vcteris.  —  Chap.  xlv:'  calcanio.  —  "  decoccionum. — "  aul  addit.  —  “  ligus 
Iritus.  —  ®  lepido.  —  ®  triticl.  —  ’  cquale.  —  ®  superponis.  —  "  meltu.  —  tcreben- 
tina.  —  "  conmiscis.  —  styptiria.  —  missius.  —  “  litargero.  -  pscmicio.  — 
''  isopo.  —  ”  adipis.  —  Chap.  xlvi  :  '  racadas.  —  "  idem. 


188  ORIBASE,  SYNOPSIS.  VII 


tiles^  aut  maritimos*  incendis  super 
carvones®;  rasa  testa  teris  cum  oieo® 
ad  pinguidinem  mellis;  detergis  ante 
ragadas  et  sic  superponis.  Facit  autem 
et  sciiïa  interior  cocta  in  oleo  ’  ferventi 
et  cum  terebenthina®  trita  superponis, 
et  cornus  caprunus  ustus  et  mixtus  cum 
sevo  capruno,  superinponis^.  Oportet 
autem  depurgare”  callos  et  sic  utere 
medicamen. 


...  La 

viales  aut  maritimes  hustus  in  carbo- 
nibus,  sublatns  de  olla  cum  oieo  teris 
ad  pinguedinem  meiiis  ;  deterge  autem 
ragadas  [i46  v°]  et  superstilias.  Facit 
autem  scilia  intrinsecus  oieo  fervefacto , 
et  terebentina  contriti ,  et  cornus  capru¬ 
nus  ustus,  et  supermistus  serus  capru¬ 
nus  ;  oportet  autem  purgare  callus  et  sic 


[Chapitre  xlvi 

XL VI.  Ad  ulcéra  veretri  et  testicules 
prurientes^. 

Veretri  ulcéra  prius  fumentavis  vei 
infundis  de  aqua,  ubi  coxeris  robum®, 
myrta,  cortices^  maii  granati^,  olivae 
siibestris®  l'amos®,  et  ea  ipsa  trita  inpo- 
nis.  Circuraivms  autem  Limnia  sfragis’ 
aut  aloe*  cum  mei  trita.  Ad  autem  tes- 
ticuios'  nmiium  prun  entes  intolera- 
biliter^L  ienis**  fecem^^  vini  ustam 
quamdiu"  ieviter"  supermordeat .  aut 
stipteria'®  humida,  aut  miseos^’  tritum 
superspargis'*. 


.,t,V,p.39..] 

LVI,  Ad  veretrum  ulceratwn. 

Fumentabis  prius  de  stipticis  rebus 
aut  infunde ,  qualia  sunt  :  robus ,  myrta , 
cortices  mali  granati ,  silvestris  olive  de- 
coctio,  et  ea  ipsa  teris  et  cataplasma 
inponis  ;  cerutum  iene  aut  Li  mmas  frams 
aut  aloe  cum  mel  resoluta. 

LVII.  Ad  testiculorùm  proritu. 

Ad  autem  testiculorum  nimium  pro- 
ritum  et  aliquando  intolerabilem  uteris , 
lacimus  tamen  donec  leves  fiat  ad  mor- 
dicationem ,  aut  stipteria  humida  medio 
oieo.  Item  ad  scavias  agrias  sulfor  vi- 
vum  'hi,  elieboro  albo  faseioloi,  pice 
-r  iç,  axungia  -.fii,  cera  -rü,  picula  co- 
cliaria  ii ,  acetum  ^  ii.  Haec  omnia  in 
ulla  nova  simul  mittis  et  coquis  ad 
mollis  ignis  donec  consumatur  acetus: 
levas  ab  igné  et  uteris  in  balneo  et 
absque  balneo. 


®  fluviatilis.  —  ^  maretimus.  —  ®  carbones.  —  ®  olio.  —  ’  olio.  —  ®  ferbenti.  —  ®  te¬ 
rebentina.  —  superponis.  —  "  purgare.  . —  Chap.  xlvii  :  *  prorientes.  —  rubum. 

—  ®  corticis.  —  *  male  granate.  —  ®  olive  silvestris.  —  ®  et  ramus.  —  ’  franges.  — 
*  aine.  —  °  testiculus.  —  “  prorientes.  —  “  intolerabiliter  deest.  —  finis.  ^ iicem. 

—  '*  ut  aliquando.  —  liniter.  intollerabiliter  addit.  —  stiptiria.  —  missius.  — 
■'*  superaspargis. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  48. 


189 


[Chapithe  xlviii,  t.  V,  p.  SgS.] 


XLVII..  Adalfos'^,  mêlas,  leuce\  lepras’‘ 
etscahias^. 

Flegma  cum  sanguine  mixta'^  ant 
(lesmalicus®  sanguis’  spissus  facit  leu- 
cen  quae  nec  tollitur ,  latine  velligo 
dicuntur®.  De  betligine  et  lepra®  et 
scabeas*®.  Vitbgo  quoque^*,  quamvis  per 
se  nuHum  pericuium^®  afferat,  tamen 
et  foecla  est  et  ex  maio  corporis  babitu 
fit.  Ejus  très  species  sunt;  alfos'^  a Gre- 
cis  vocatur'^,  ubi  color  albus  est.  fere 
subasper  et  non  continuus  ut  quae- 
dam  quasi  guttae  dispersae  esse  vi- 
deantur;  interdum  etiam  latins  et  cum 
quibusdam  [i6/[  v°]  intermissionibus 
serpit'*.  Alia  est  quam  mêlas  Greci  ap- 
peliant,  colorem  ab  boc  differt'^,  quia 
niger  est  et  umbrae  similis;  cetera'® 
eadem  sunt.  ieuce'®  vero  quam  Greci 
appellantquiddam®  similealfono®',  sed 
magis  albida  est  et  altius^^  discendit; 
in  ea  albi  pili  sunt  et  lanuginosi“  si- 
miles.  Haec  omnia  serpunt,  sed  in  aliis 
celerius,  in  aliis  tardius;  nam  alflios^ 
et  mêlas  in  quibusdam  variis®  tempo- 
ribus  et  orinntur  et  desinunt;  leuce® 
vero  quem  occupaverit  non  facile  di- 
mittit;  priora  curationem  non  difficil- 
limam  recipiunt  ultimum.”;  vix  um- 
quam  sanescit,  aut  si  quid  ei  vitium 
demptum®®  est,  tamen  non  ex  toto^®  sa- 
nus  color®"  redditur,  verum  aliquid  ho- 


LVIII.  Adleuces ,  alfas jlepras  et  scaveas. 

La 

Fleumaticus  sanguis  facit  leucim 
quando  mutatur  tempore  multo  colore 
canditiorem  mutationem.  Alfus  autem 
nascentia  ejus  similis  quidem  est,  sed 
non  est  per  tota  carne  passio ,  sed  in 
summa  cuta  est;  etenim  ex  flegmatico 
humore  fiunt.  Melans,  id  est  nigra 
velligo  ex  melancolico  humore  fît ,  lepra 
autem  générât  humor  usque  profundo 
penetrans  ;  scavea  autem  in  summitatem 
cutis  exsistit.  Igitur  lavetur  calcis  viva 
et  sic  siccam  recondas ,  aquam  mixtam 
tantum  quantum  pinguis  est  mediocriter 
ad  inunguendum  ;  alfus  quidem  inlenis 
liquidiorem ,  scaveas  autem  pinguiorem , 
f  ^  m  a  t  m  1  }  a  Item  dra- 

conteae  radices  cum  aceto  cataplasma 
inposita  alfus  sanat  et  ellebori  utrique; 
item  lupinorum  decoctio  in  aqua ,  et  ex 
ipsa  aqua  fumentatio ,  ex  farina  eorum 
cataplasma  cum  aceto  aut  oxymelle; 
capparis  radices  cortices  cum  aceto, 
lilii  radix  cum  mel,  cepas  cum  aceto 
[liy]  inlitas  in  sole,  corcodili  cerseus 
stercus  similiter,  et  si  sturnus  quando 
oriza  sola  comedit ,  aut  sippie  ossus  ustus. 
Ad  autem  scaveas  facit  stafidagria ,  elle¬ 
bori  utrique,  lupini,  sicut  dictum  est; 
cardamomum  vero  cum  aceto ,  lilii  ra¬ 
dix  cum  résina  et  sulfor;  haec  omnia 


Chap.  xlviii  :  '  alfus.  —  ®  leuci. . —  ®  libras.  —  ‘  scafvias.  —  ®  mixta  (kest.  ■ —  ®  fleg- 

maticus  deest.  —  ’  sanguinem.  —  ®  latine . dicuntur  deest.  —  ®  vetligine  et  libra. 

— •  *“  scavias.  —  “  coque.  —  nullum  periculum  deest.  —  '®  alfus.  —  "  vocant.  — 

contenuus.  —  serpent.  —  *’  defert.  —  '*  cedra.  —  leuci.  —  quidem.  —  al- 

fonem.  —  adulcius.  —  langinusi.  —  alfos.  —  ®  vardis.  . —  leutici.  —  "  di- 

Hiiltit .  ultimum  deest.  —  demlempo.  —  lotus.  —  coror. 


190  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII, 


rum  sanabile  sit  an  non®*  ex®*  experi- 
mento  facele  coiligitur.  Incidi  enim  cu¬ 
tis  débet®®  aut  aco  pungi®®;  si  sanguis®® 
exit®®  quod®’  fere  fit,  in  prioribus  re- 
medii  locus®®  est;  si®®  humoi»albidus 
sit,  sanari  non  potest,  itaque  ab  hoc 
quidem  abstinendum  est.  Lebra  vero  in 
alto  pénétrât  humor,  scabea®®  in  summa 
cote  est.  Curatio  vitliginis  ;  curabis  enim 
sic  ;  calcem  vivam  labas  et  diebus  cani- 
cularibus  in  sole  ardente**  siccas  et 
reponis  ;  cum  opus  fuerit ,  aqua  miscis 
tantum  quantum  pingue*®  sit  medio- 
criter  et  finis  alfos  quidem  molliorem 
vel  liquidiorem*®;  scavias  vero  spis- 
siorem,  plus  autem  facis  pinguiorem** 
ad  lebras.  Item  draconteae  radices  cum 
aceto  inposita  alphus*®  sanat  et  elle- 
bori*®  utrique,  de  lupinis  aqua  fovis, 
ex“  farina  ipsorum  facta  cataplasma** 
inponis,  ex  aceto  “  facta  aut  aceto  “  et 
m'el.  Ad  alfos  albas  ®*  myrta  sicca  -r  iç , 
nitru®®  Z  iiii,  stipteria  scistes  ®®  Z  iiii, 
solfur  vivu®*  Z  ii,  teris  pulver,  uteris®® 
in  balneo.  Item  aliut  :  afronitru  Z  viii , 
ciricon  Z  viii,  pumice  Z  viii,  testa  os- 
treae®®  ustas  Z  viii,  costu  Z  iiii,  scin- 
nanthus®’  Z  iiii,  solfur  Z  iiii,  elle- 
borum  album®®  Z  iiii,  uteris  pulber  in 
balneo..  Ad  alfos  nigros®*  alcionium®*, 
sulfur  vivu  ®*,  nitro ,  eleborum  aequalia 
pondéra  tandis  et  cernis  ;  pulvere  uteris 
in  balneo.  Item  aliut  :  solfur  vivo  Z  ii, 
[i65]  nitra  Z  iiii,  calcantu  Z  ii,  aloe 
Z  ii®®,  gucomen®'*  Z  ii,  solvis  cum 

®*  sitanon.  —  set.  —  ®®  colis  débita.  —  ® 
—  deferetnr  addii.  —  ®*  locutus.  —  si 
“  plnuvi.-— '‘®  liquiorem. — "  pmmorem. 

vivo.  —  uteris  deest.  —  ®®  testas  ostriis.  - 
alfus  nigrus.  —  alcionio.  —  ®*  solfor  viv 


probatum  habemus  :  cicer,  caprae 
stercus.  Lepras  autem  tollit  animones 
inunctio  aut  adpositio,  ellebori utrique, 
vitis  alba  z'adix ,  item  inunctio.  Ad  sca- 
veas  nigras  amissarii  femus  infusus  in 
aceto  diebus  tribus,  postea  in  testa 
siccas  ita  ut  uratur  unci  I  ma  i 
stercus  ustum ,  mastice ,  aspaltum  ana 
i ,  plumbum  ustum  i ,  pice  sicca 
-T  i ,  sevo  bircino  --c  i ,  sulfor  vivo  -.f  i , 
axungia  vêtus  -r  i ,  colofonia  -r  i ,  cera 
-ri,  oleum  quod  sufficit;  conficis  et 


;t.  —  "  humori  scavia.  —  “  artendes.  — 
—  “  alfos.  —  “  elibore.  —  "  et.  — ■  “  ca- 


albos.  —  nitro.  —  ®®  escestis. —  ®*  solfor 
-  scimiantus.  —  eleboro  albo.  —  ®’  de 
0.  —  eliborem.  —  aloe  Zii  deest.  — 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  48.  191 

aceto  et  siciit®  uteris.  Ad  leucas  fici  La- 
conici®“  folia  Ziü,  solfur/^ii,  hordei" 
farina  Z  iiü,  aceto  teris  ut  sit®*  spissi- 
tudinem  mellis  et  ante  cum  nitro  iabas 
locum  in  halneo®®;  periinis  ante  pulver 
Cymoliae™  et  farina  iupini  et  nitro  asso 
et  degergis  et  inlinis  in  .sole’*;  observa 
ne  unctum  tangat  in  sole ,  stet^^  quando 
bcne  calit  sol.  Item  aliut  tincturium , 
galla  asiana ,  calcantu ,  miseos  aequalia 
pondéra;  admiscis  folia  fici  cum  aceto,  ■ 
in  sole  perline.  Lobra  tollit  cicer  et 
stercus  caprunus,  anémones’*  trita  et 
inposita ,  ellebori  utrique ,  brioniae  ra¬ 
diées™.  Ad  scabias”  autem  facit  stafida- 
gria™,  ellebori™  utrique  ;  Iupini  aqua  fo- 
bes“  et  farina  ipsorum  facta  cataplasma 
inponis,  cardamomu  cum  aceto,  lilü 
radix  cum  mel ,  terebentliena  et  solfor  ;  • 

hoc  experimentatum  est.  Smygma  ad 
scavias  in  balneo  :  mirobalani  piismatos 
Z  viii,  solfur®'*  vivu  Z  iiü,  nitru  Z  iiü, 
lundis ,  cernis  pulver,  uteris.  Item  aliut  ; 
stipteria*®  scistes®  Zi®’,  stafidagria Z i , 
afronitru  Z  i ,  oleu  ®®  omfacinu  ®®  quod 
sufficit.  Item  aliut  :  samsucu  libra  i, 
nitru  -filii,  solfur  -riü ,  axungia  recente 
porcina  quod  sulficit®®.  Unguentum  ad 
scavias  et  proritu®'  et  lepra  :  solfor  vivu 
-T  i ,  elleboru®  albu  fasciculum  unum®® 

cera  'T i,  picula®  cocleario  i,  acetum® 

%%  i;  omnia  simul  mittis  in  ulla*”  . 
nova  et  coquis  ad  lenes  ®  prunas  donec 
consumatur  acetus ,  levas  de  foco  et  ute- 


sic.  —  Laconices.  —  ®’  ordei.  —  **  fit.  —  balneum.  —  Cimolii.  —  ’*  solio. 

—  stat.  —  calcantu  œeteos.  —  ”*  animonis.  —  ™  elibore.  —  ’®  radix.  —  ”  escavia. 

—  ’®  staffidas  agrias.  —  elibori.  —  Iupini . fobes  deest.  —  ®*  tcrebcntina.  ^ — 

perspermentatum.  —  ysmigma.  —  solvor.  —  styptiria.  —  sccstis.  —  ”  ii.  — 
olio.  —  **  umfacino.  —  Item  aliut . sufiicit  deest.  —  ’*  proritro.  —  eleboro. 

—  fascicule  uno.  —  exungia.  —  pecola.  —  aceto.  —  ”  oHa.  —  finis. 


192  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VU,  48. 

ris  quam  optimum  et  in  balneo  et  extra 
baineo.  Quocl  si  inl|enis  viridem  ®  elie- 
borum  sucum  ejus  mittis'“  '^-i.  Item 
ad  scavias  nigras  ;  fimus“^  cavallinu'® 
de  admissario  in  aceto  per  triduo  infu- 
■sum,  postbaec  in  olla  sicc’um“*  pulver 
-T  i,  fimus  humaninum*®  ustum™'<'  i, 
résina  colofonia  'i'  i ,  pice  sicca  -c  i ,  mas- 
tice  -ci ,  solfur  -.fi ,  asfaltu  •.fi ,  plumbus 
ustu  pulver -.fi,  axungia  vêtus  -fi, 
cera  'fi,  oieu“*  quod  sufficit. 

Ad  scaviam  Celsus“’.  Est  genus  sca- 
viae  durior  cutis  rubicunda,  qua  pustulae 
oriuntur  quaedam  humidiores  quae- 
dam*’*  sicciores.  Exit  ex  quibusdam  sa¬ 
nies  [i65  v°],  fit™  quae  ex  bis  conti-  ’ 

nuata  exuiceratio  pruriens  ;  serpit  in 
quibusdam  cito  adque  in  aliis  quidem  ex 
totodesinit“^,  in  aliis  vero  certo  tempore 
anni  revertitur  ;  quo  asperior  est  quoque 
et  prurit  magis,  eo  difficilius  toilitur  ; 
itaque  ea  quae  talis  est  ayrian,  id  est 
feram  Greci  vocant.  In  bac  quoque 
victus  ratio  eadem  quae  supra  in  pus- 
sulis  necessaria  est.  Medicamentum 
autem  ad  incipi entera  hanc.idoneum'*® 
est^^®,  quod  fit  ex  spodii  croci*®  in  Z  ç, 
piper  albi  Z  i,  catmias  Z  viii;  ad  ubi 
jam  exuiceratio  est  id  quod  fit  solfor  Z  i, 
cera  Z  iiii,  picis*^^  liquidae  emina  i, 
olei*^  %%  ii,  quae  simul  cocuntur'^* 
dura  grassitudo  mellis  sit.  Est'®  etiam 
quod  ad  Protharcum"®  auctorem  re- 
fertur  ;  habit  farinae  lupinorum  i  ç , 
mitri  cyatos'”  iiii  ç,  picis  liquidae 
emina  resinae  humidae  si  libra  aceti 

”  veredem.  —  ™  elliboro.  —  mirtis.  —  fcmus.  -  b  11  n  ra  —  •  sicca- 
tum.  --  hommum.  —  >“  usti.  —  vet.  —  olio.  —  scavia  in  Scelsus.  — 

umidlorem.  —  quamda.  —  fît  deesl.  —  contenua.  —  proriens.  —  des- 

semt.  — defrecibus.  — quia  taie.— idem.— “»  edonio.  — mem _ cruce 

-  «  ^  “  estdresl.-'»  Prnlarcum.  -  ciatus. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  48-49.  193 

cyatos  très;  conlîcis  et  uteris.  Item  ad 
scavias  herba  perdiciadon nitru,  sol- 
for,  sales  Corsicos  Cymoiia ,  acetum 
quod  sufficit”*. 


[Chapitbe  xlix,  t.  V,  p.  3g5.1 


XLVIII.  Ad  inpetigines  :  Celsus. 

Inpetigines  vero  species  sunt  quat- 
tuor;  minimae*  mala  est  quae  simili- 
tudinem  scaviae  représentât;  nam  et 
robit  et  durior  est  et  exnlcerata^  et  va- 
riis  similes  pustuias  habit ,  videnturque 
esse  in  ea  quasi  buHulae^  quaedam,  ex 
quibus  interposito  tempore*  squamulae 
resolvuntur®,  certioribusque  *  hoc  tem- 
poribus  reverlitur.  Alterum  vero  genus 
est  similes  ’  papulae  *  fere ,  sed  asperius  ”, 
robicundius“,  que  figuras  varias  babet; 
squamulae*^  ex  summa  cute  excedunt'^; 
rosio  majore'^  est,  celerius  et  latins 
procedit,  certioribus etiam  nonnum- 
quam  prier  temporibus  et  fit  et  desinit; 
robrica’®  cognominatur*’.  Tertia  etiam- 
num'*  deterior  est,  nam  et  grassior  est 
et''*  durior  et  magis  tumit  et  in  summa 
cute  finitur  et®  vehimentius^'  roditur; 
ipsa  quoque^^  squamosa®,  set  nigra, 
proceditque  et  latae  nec  tarde  et  minus 
errât  in  temporibus,  in  quibus  aut  ori- 
tur®  aut  desinit®®,  neque  ex  toto  tol- 
litur;  nigrae  cognomen  e.st.  Quartum 
genus  est,  quod  curationem  omnino 
[166]  non  recip,  dis  tans  colore®,  nam 


LVIIII.  Ad  impetigines. 

Cum  exitk)  tabi  quae  acritudu  pin- 
guis  humorum  impetigines  fîunt  et  fa¬ 
cile  in  scaveas  et  lepras  transgrediuntur, 
propter  quod  quae  fortiter  desiccant 
opus  habent  médicamenta,  agrestes,  id 
est  feras  impetigines  vocant  quae  me- 
diocriter  desiccant.  Nihil  exhis  juvantur  ; 
subfortioribus  autem  exacerbatae  pe- 
jores  fiunt.  Oportet  ergo  ad  haec  mé¬ 
dicamenta  adsumere  nimis  fortia  quae 
sine  nimia  sit  mordicationem  sunt  esse 
debent.  Faciunt  autem  ad  impetigines 
ellebori  utrique,  gummin  de  cocci- 
meleas  ad  infantes,  lecini  desuper  pe- 
tra,  pice  mixta  ceruto,  sulfor  cum 
résina ,  hoc  experimentatum  est ,  saliva 
humana  pueris.  Oportet  autem  fré¬ 
quenter  dig’itis  cum  sputo  pacientem 
frecare  cutem  corcodili  cerseus  stercus 
et  de  sturnus  stercus ,  quando  oriza  sola 
comedit.  Si  autem  in  facie  aut  in  barba 
recentes  adhuc  nascuntur  impetigines 
aut  in  alib  membre,  in  facie,  triticum 
multum  ponis  super  incudinem  aut 
aliquo  lato  ferro  et  ponis  ad  ignem, 
et  quod  exinde  Huit  bumor  et  adhuc 


perdiciaton.  —  Coi-sivos. . —  sufliciat.  —  Chap.  xlix  :  ‘  menime. —  ”  ulcerata 

est.  —  3  —  g  interpositum  temporis.  —  ®  quam  olere  solvunlur.  —  ‘  cionibus 

’  similis.  —  ®  pabule.  —  ”  cum  asperior.  —  rubicundus.  —  “  exquamole.  — 
excidunt.  —  roseo  majorem  cel.  —  “  et  circioribus.  —  significit.  —  rubica.  — 
cuinominatur.  —  eliam  non.  —  acras  sicrestit.  —  finitur  et  deesl.  —  vee- 
mentius.  —  coque.  —  “  exquamusa.  —  =*  oretur.  —  dcssenit.  —  ciii  nomen.  — 


194  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VU,  49. 


subalbidum  est  et  recenti  cicatrici*®  si¬ 
milis  ,  squamulas  **  quas  babet  quasdam 
pallidas,  quasdam  subalbidas,  quasdam 
lenticulae  similes"'*:  quibus  demptis“‘. 
nonnumquam  profluit  sanguis  ;  alioquin 
vero  humor  ejus  albus  est,  cutis  dura^^ 
atque  fissa®^,  procedit  que  latius.  Haec 
vero  omnla  généra  maxime  oriuntur  in 
pedibus  et  manibus  adque  uftgues  quo- 
que^*  infestant;  medicamentum  non 
aliut  valentius  est®®,  quam  quod  ad  sca- 
viem®®  quoque®’  pertinere  sub  auctore®* 
Protarcho  rettule.  —  Item  ad  inpeti-. 
genes;  Orivasi®®.  Tritticum  “  multum 
accipe  etpone  super  lamina®*  ferri®®la- 
tam®®  et  ponis  super  ignem,  etquodinde 
Huit  ex  ipso  humore  adbuc  calido  toiles  et 
i  nungues  inpetigines  ;  multi  ex  hoc  solo 
sanantur.  Aut  malvae  silvaticae®®  semen 
molle  colligis  et  tundis  sucos®®  super- 
linis  hoc  fréquenter  super®®  inungueo. 
Trociscos®’  ad  inpetigines  :  glute  ®*  tecto- 
nicis  ®*  Z  iiii ,  libanu  Z  ii ,  acetu  cotila  ®® 
media;  est  grafadius®*  ubi®^  omnia 
aequaliahabent,  aceto  solvitur  et  super- 
inunguitur®®.  Item  top®®  licenicos®®, 
libanu  Z  iiii,  calcanthu-®,  calciteos  "*, 
miseos®®,  calce  viva,  soifor  vivu,  fîci®® 
silvestris®®  folia  ana  Z  viii®*  ;  solbis  cum 
aceto  et  facis  trociscos  et  quando  opus 
est  colles®®  tectonicis®®  resoiuta®®  super 
igné  cum  aceto  et  admiscis  unum  tro- 
ciscum  ;  cum  uteris ,  ante  cum  nitro  la- 
bas  inpetiginem.  Acrias  ®®  licenas®®  nuces 


quomodo  cahdus  est  et  inlenis  impeti- 
ginem  multum  ;  multum  ex  hoc  solum 
sanati  sunt.  Aut  malvae  agrestis  semen 
mollem  elegis  et  tundis,  sucum  ipsum 
inlenis  fréquenter.  Diuturnas  autem  ex- 
sistenU  1 1  p  ti  ut  uteris  ea  quae  in¬ 
fra  scripta  sunt  :  agno  folia  [147  v°]  et 
modicum  superaddes  acetum.  Cata- 
plasmabis  autem,  copressi  folia  teris, 
cum  aceto  superponis.  Trociscos  ad 
impetigines  :  glute  tectonicis  Z  iiii, 
libanum  dia  cerutum  cocliaria  medio, 
in  aliquibus'aequalem  habet;  acetum 
resolvis  et  inlenis. 


cicatrices.  —  exquamolas.  —  ®“  lenticulis  eminis.  —  ®'  quibus  demmotis.  — 
dura  deest.  —  ®®  grossa.  —  ““  coque.  —  ®®  balentiuset.  —  ®®  quod  scaviae.  —  ®'’  coque. 
—  sub  aictnre.  —  Urivasii.  —  ®°  tritticum.  —  **  lamine.  —  ferie.  —  “  lata.  — 
salvaticî.  — ®®  sucus.  —  ®®  super  deesL  —  trocisco.  —  glutis.  —  ''®  lictonicis.  — 
cutella.  —  ®'  gravatus.  —  cibi.  —  superinuiiguelur.  —  ®‘  troclscus.  —  ®®  liconi- 
cus.  —  calcanto.  —  ®’  celeus.  —  ®'  myseus.  —  ®®  fecchy.  —  ®“  silvestricis  —  ®'  iiii.  — 
toile.  —  ®®  extincto  facis.  —  ®*  resolutus.  — ’®®  ilem  ad  agras.  —  ®“  hcina. 


J95 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vif,  49-50, 

virides'"  cuni  acito  teris™,  oataplasma 
inpone.  Item  aliut  :  iepidos®  cyprias™ 

Z  ni’'",  sandaraces  Z  ii,  arsenicu’^  Z  ii, 
scammonias'"  Z  i,  slipteria’*  rotunda 
Zi,  gaUa  asiana  Z  i,  açonitu™  fignu 
Z  i,  cantaridas™  purgatas  Z  ï,  cal- 
canthu”  Z  ç  cum  acito™;  iniini.s  donec  « 

ulceretor. 


XLVniI  *.  De  papulas'. 

Papularum^  do^  sunt  généra;  altéra''  est,  in  qua  per  minimas'’  puslulas  cutis 
exasperatur  et  robit“  leviterque  roditur;  medium  habct  paxiflo’  ievius,  tarde 
[166  v"]  serpit  idque®  vitium  maxime  rotundum  incipit  eademque  rationem  m 
orbem  procedit.  Altéra  aulem  est  quam  agrian\  id  est  feram  Greci  appellent,  in 
qua  similiter  quidem ,  sed  magis  cutis  exasperatur  exulceraturque  ac  vehimentius 
eroditur  et  robit ,  inlerdum  etiam  et  pilos  remittit  ;  minus  rotunda  “  est ,  difficiiius  " 
sanescit'®,  nisi  sublata  est,  in  inpetiginem  vertitur'*,  sed  lebis“papula  etiam  si'^ 
jejuna  saliva'®  cottidiae"  defricetur  sanescit'®;  major'®  commodis  si  maemurah®” 
herva  tollitur,  si  sub  eadem®'  trita  est  muralis  berba"®  bitraginem®  dicum.  Ut“ 
vero  ad  conposita  medicamenta“  veniamus,  idem  illut  Protbarci  tanto  valentius 
inhist  quantum  minus  in  bis  vitii  est.  Item  alterum  ad  idem  :  yronis»,  nitri'" 
robri“  Z  i ,  turis  Z  i ,  cantaredum®  purgatarum®®  Z  ii ,  solforis  vivi®'  Z  ii ,  resinae 
tereventhinae®  iiquidae  -rxx,  farina  pollinis®  lolii®®  %%  iii  ç,  gitter  iii  ç“, 
picis®®  Iiquidae  %%  i,  conficis  et  uteris. 

[Chapitre  L,  t,  V,  p.  ,398.] 

L.  Ad  infysemata'.  LX.  Ad  infimatu. 

Inlysemata  est®  spiritus  ventositatis  Pneuma  fysodis  pinguis  et  tepidus 


nucis  viridis.  —  ®*  tere.  —  lipidus.  — 
monia.  —  stypliria.  —  ™  agomto.  —  '®  eau 

—  Chap.  xLviiii  :  ’  pabolas.  —  ®  pabolarum.  - 

—  ®  l'ubri.  —  ’  paxillum.  —  *  ideoque.  —  ° 

—  sanis  et.  —  liberetur.  —  '*  ievius.  — 
'®  sana  lit.  —  mador.  —  commodis  mimo 
traginem.  —  dicit  ideo.  —  raedicamenla  c 
"  medicamenla  inter.  —  “  rubi.  —  caiifet 

terebentina.  —  polopodie.  —  lobe.'  — 

—  “  incisio  facta  addit  • 


teridas.  — ”  calcanto.  —  ’®  teris  et  addit. 
—  ®  do  deest.  —  "  dua  una.  —  ®  mineroas. 
agriam.  —  '®  retundenda.  —  "  delicilius. 
'®  e  jejuna.  —  '®  saliba.  —  "  cotidie.  — 
raie.  —  iadlm.  —  de  berba.  —  ve- 

îeest.  — idem  illut . yronis  deest. — 

'idas.  —  purgatas.  —  sulfor  vivo.  — ^ 
■  i,  —  “  piee.  —  Chap.  i,  :  '  irilisimala. 


est  tiré  de  Celse  (V,  28,  18),  manque  dans  le  manuscrit  de  Laon. 

i3. 


Ce  chapitre,  qui 


196 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  5o. 


pinguis’  cum  vaporis^  materia,  et  IdeD 
diaioreticis-’  medicaminibvis  cui  ille® 
spiritus  corporis  spissus  fît;  et  exuide’ 
contemplatio*  curationis  fieri’  debet, 
ut  rarum  efficiatar“’  quod  densum" 
est,  et  extenuetur  quod  pingue  est  in 
spiritu  ex  medicaminibus  e^tenuan- 
libiis. Musculus  autem  propter  lesionem 
aliquam  inflalos*^  ut  digerantur“,  quia 
necesse  est  ut  ex  acredine’*medicammis 
quam  pbirime  indignentiir  "’j  quod  “ 
ex  -diaforeticis  medicaminibus  contin- 
gere  solit*’  ut  indignentur muscuii'® 
et  dolores®  surgant  majores^’.  Opor- 
tet  igitur  conmiscere  diaforeticis 
quac  mitigent^*  et  in  principio  amplius 
mittere^qiiae  paragorizent®;  post  haec 
in  declinatione  subtrabire  quae  miti- 
gant  et  sola  uti  quae  diaforisin  faciant^’. 
Sunt  autem  quae  mitigare*®  possunt*" 
in  bac  passione  muscuios  haec ,  sapa  et 
ysopo®°  cum  oieo  modico';  diaforelica^’ 
autem  sunt  acetus  et  nitrus  et  lexiva^^; 
utere  autem  in  initio  cum  oleo  modico®^ 
et  vino  modico^*,  cum  ianis  sucidis  ca- 
iidis  inponis.  Soiiicitus  autem  esse  de- 
bes^^  ut  caiorelanasip[i67]sashabeant; 
infrigdari  enim  non  oportet  ipsa  loca. 
Mitigat®®  autem  passione  miscis^’  ace- 
tum  et  nitrum  et  post  haec®*  lexiva®®, 
et  sic  postea  diaforeticis  “  uteris  em- 
plastris**,  quale' est  dia  glyu^^;  glyu*^ 
facis  ferbere**  et  colas  primo**  ut  miin- 


vapor,  qiio  operatur  autem  in  hoc ,  quod 
non  eventantur  ventositatis  corporis  ab 
spissitudmem  ;  unde  contemplatio  cu¬ 
rationis  fienda  est  ut  quae  condensata 
sunt  raréfiant,  et  extenuanda  sunt  quae 
sunt  pinguiora  pneumatos/id  est  ven- 
tositas  est  per  ea  quae  exténuant  medi- 
camina.  Musculorum  vero  in  lesionem 
inpcfîsimon  diaforis  ab  ipsis  ;  necesse  est 
acridinem  autem  exsistentem  quam 
plurime  diaforiticis  indignare ,  contingit 
musculis  et  dolores  extendi.  Oportet 
igitur  mixtis  cum  diaforiticis  mitigativa 
adhibere,  in  initio  quidem  amplificare 
mitigativa,  postea  vero  declinantibus 
quidem  in  bis  talibus  passionibus  mus¬ 
culorum  sapa  et  ysopo  cum  oleo  mo 
dico;  diaforitica  autem  sont  nitrus, 
acetus  et  lixivia.  üteris  ergo  in  initio 
quidem  sapa  cum  oleo  modico  et  vino 
modico  et  cum  Ianis  sucidis  inponis,  et 
soiiicitus  sis  ut  semper  calida  perma- 
neat,  infrigidari  enim  non  oportet  ipsa 
membra.  Mitigat  autem  passionem  ad- 
miscendus  est  acetus  et  nitrus  et  post 
haec  novissime  diaforeticis  uteris  ad 
perfectam  sanitatem ,  qualis  est  subter- 
scriptus  glion  :  unam  iindam  facis  ducere 
et  colas  ut  mundus  fiat,  et  iterum  re- 
mittes  in  caccavo ,  et  tritam  calcem  vi- 
vam  sicut  farinam  superspargis ,  donec 
glutis  constitutionem  sit. 


*  pinguiora.  —  *  cum  vaporis  deest.  —  *  deaforeticis.  —  ®  illius.  —  *  exinde. — *  con- 
templacio.  —  *  fiere.  —  **  rarefaciatur. — •  “  tensum.  —  aliqua  inllatus. —  **  dege- 
nerantur.  —  agridine.  —  indignantur.  —  quia.  — ■’  solut.  —  indignetur. 

—  muscoli.  —  doloris.  —  majoris.  — **  cum  addit.  —  deafonticis.  —  quae 
mitigent  deest.  —  **  fieri,  —  “  paragorizant.  — faciat.  —  mittere.  —  ®  posnnt.  — 
”  resolvantur  addif. — **  deaforitica, — lixivi.  —  ”  olio  modicum. —  “  modicum. — 
“  sedebis.  —  mitigata.  —  mittis.  —  postea.  —  ®  lexiva.  —  deaforiticis.  — 
implaustris.  —  **  gleon.  —  **  una  addit,  —  unda  ducere.  —  eum  prius. 


ORÎBASE,  SYNOPSIS,  Vil,  5o-5i. 

(lum  sit“,  et  iterum  miltis  "  in  caccabo  “ 
trita  calce  viva,  ut“  farina™  supor- 
spargis*',  donec  loti  fiat  spissitudoi^^ 

[Chapitbe  li,  t.  V,  p.  396.] 


LL  Ad  elefanliosos^. 

Mirabile  est  elefantiosis^  adjutorium 
ad  manducandum  dare  serpentes  eo 
modo ^factas;  primo'' ampotatis  caput  et 
cauda  usque  ad  digitos''  quaternos®  et 
sic  omnes  interamina’ projecta  in  olla* 
quomodo  anguiilas®  similiter'"  coquis 
in  leucozomo'^.  Fit  autem  sic’*;  in  qua 
ulla  aqua  mittis  habundanter  et  oleiim’® 
inodicum  et  cum  eo  porrum  et  anetum , 
et  tamdiu  buHiat  donpc  bene  exco- 
quantur  carnes;  sed  et  ex  ipsis  serpen- 
libus  confectum  antidotum  quae  vocatur 
tyriaca  hutilis  in  bac  causa  potui  data, 
et  si’*  ex  ipso  medicamine  tolum  cor¬ 
pus  deforis  perunguat’®,  bene  facit.  Ca- 
dunt  enim  de  ente  ejus  ’®  velut  squamae  ” 
([ucmadmodum  et  de  serpentibus.  Huti- 
mur’®  etiam  ad  eos  et  sales  thiriacas 
confectas  ex  ipsis  serpentibus,  sed  et 
calamiLithes’®  data  multum  jubat,  quia 
non  solum  fortiter™  digerit  humores 
ipsos*’,  sed  et  suptiliat  et  incidit  bel 
amputât  pingiies  et  spissos  humores, 
qui  ipsam  générant-  aegritudinem.  Uti- 
mur  etiam  inprimis  et  catarticum  et 
flebotomum **,  postea  vero  non**. 

Item  ad  elefantiosos  **  ex  alio  autoro. 


LXI.  Signa  elefanliae. 

Quo  malnm  plerumque  a  facie  incipit 
prius  quae  urentur  quasi  lenticulis  va- 
nis  et  inaequalibus  cutem  albam  alibi 
grassam ,  alibi  tenuem.  Plerisque  iocis 
durae  quasi  scabies  ad  poslremum  sicce 
nigriscit,  ut  ossibuscaro  similis  adstricta 
tumiscentibus  primum  digitis  atque  ar- 
ticulis  induriscat.  Hic  morbo  specialiter 
Ægyptiorum  populis  notas  est,  non  so- 
liim  in  vulgus  extremum ,  in  roges  ipsos 
fréquenter  inrepsit.  Unde  adversum 
malum  hoc  solia  ipsis  pro  balneo  huma- 
num  sanguinem  repleta  parabantur.  — 
[i48]  Ad  elefantiosos.  —  Mirabilis  est 
elefantiosis  adj  utorius  serpentis  pro  cibo 
datas,  prius  quidem  amputatis  caput 
et  caudas ,  digitis  quaternis ,  ita  interiora 
quae'sunt  intestina  ablata  et  cutem  es- 
corticatam,  et  aqua  lavas  membra  eorum 
diligenter  in  ulla  ut  anguillas  similiter, 
coquis  cum  ieoeozomo.  Facis  autem 
leoeozomo  sic;  de  aqua  quidem  liabun- 
dantius  mittis,  oleum  modice  et  cum 
bis  porrum  et  anethum;  manifestum 
est  autem  quia  tantum  diu  carnes  ser- 
pentum  coquere  conveuit  donec  molles 
fiant,  id  est  apalem.  Ipsum  autem  eis 


“  mundus.  —  "  rcmittis.  —  *'*  cacabum.  —  “  sicut.  —  “  farine.  —  “  siperaspargis. 
—  “  glutis  coiistitutus  sit.  —  Chap.  l  :  ’  elcvanciosus.  —  *  clevaiiciosus.  —  *  comodo.  ^ — 
"  primum.  —  ®  a  digitis.  —  “  quodternis.  —  ’  uteranea.  —  '  loco  jjrojecta  in  olla,  habet 
proiciatur  et  sic  excorticenlur.  —  “  liiguila. —  similis.  —  ”  leoeozomo. —  sive. 

olio.  —  ’*  sic.  —  deforas  perunguatur.  — -  "  docedus.  —  ”  exquamae.  —  ’*  ut  ti¬ 
mor.  —  calauicutis.  —  jubat  addil.  —  liiimoris  ipsus.  —  lleobotemo.  —  non 


198  ORIBASE,  SYNOPSIS.  VIL  .f,, 


Nunc  de  elefantiosos  a  nobis  dicendum 
est;  quae  aegritudo  ignotus  pene  in  Ita- 
iia^'*  est,  frequentissimus  in  quibusdam 
regionibus  ™  iste  morbos  est  ;  pessema  est 
passio  non  solum  bis  qui  patiuntur,  sed 
et  qui  simul  vibunt  orrorem  metuentes. 
Totum  igitur  corpus  adficitur®^  ita  ut 
nervia  et  ipsa  ossa  bitiari^®  dicantur; 
summa  pars  corporis  crebras  maculas® 
crebrosque  tumoris  habet ,  robor  eorum 
paulatim  in  atrum  colorera  [167  v"] 
convertitur  et  summa -cutis  inaequaliter 
crassa ,  tenuis ,  dura  et  mollis  quae  quasi 
squamulis®*  quibusdam  exaspei'atur  ; 
corpus  emacrescit®®,,  ossurae®®  pedum 
iiitumiscunt  ubi  betus  morbus  est,  di- 
giti  in  manibus  et  pedil  1  t  ! 
conduntur®^  quae  facili  tôt  maiisobru- 
tum  hominem  consumit  ®®.  Curatio. 
Expedientem®®  igitur  eis  curationem 
non  tantum  quod  per  me  ipsum  ®’^ 
exercui®®  et  bidi®®,  sed  cum  aliis  me- 
dicis  orientalium™  in  meridie  consti- 
tutis  quod  ab  bis  didicimus'"  tradimus 
scriptum.  Protinus  ergo  inter  initia 
sangumis"  sub  gemina  detractione  per 
viduum®  mitti  debet  etpost  haec  elle- 
boro  nigro  venter  solvi ,  et  quantum  fieri 
potest  enediaiiL'®  indicenda*®  est.  Pur- 
gandus  est  autem  primum  vir  bis  et 
autumno  semeL®;  hoc  ipsud  etiam  se- 
cundavice  laciendum  est;  hos”  autem 
quos  jam  ipsa  optinuit“  passione  ne- 
que  flebotomüm  ®®  neque  eileborum 
sunt  purgandi,  sed  e®‘®  contrario  le- 


medicamen  qui  conlicitur,  quera  tyriaca 
dicunt,  utilis  est  ad  bibendum  qui  hanc 
patiuntur  inlirmitatem  ;  et  si  voluerit 
aliquis  eorum  et  cutem  suam  inleniri, 
bene  faciunt  :  haec  enim  omnia  fa- 
ciehtes  interdum  squamae  exeunt  de 
cute,  qualis  habent  etiam  ipsas  ser¬ 
pentes.  ütimur  autem  ad  eos  et  salis  de 
tyriaca  confectas ,  sed  et  calamintis  ad 
haec  optimaest,  et  non  solum  fortiter 
digerit  et  eventat  tenuis  humoris,  sed 
et  pinguis  fortius  extenuat  et  aegritu- 
dinem  tollit  amputatis  humoribus.  Ante  ■ 
quidem  catharticum  aut  (levotomum 
evacuamus  elefantiosos. 

Smygma  pumice  asso  Z  x ,  sippiae  ossa 
Zx,  nitro  asso  Zx.Quimolia  Zx.gum- 
min  Z  X,  galla  Z  xv;  tandis,  cernis  et 
utcris.Coturnaquaein  his  crescuntteris 
cum  stipteria  et  albumen  ovarum  et  in- 
lenis;  mirabiiiter  operatur. 


Hitalia.  —  relgiombus.  —  adlicetur.  —  “  viciari.  —  macoias.  —  sca 
molis.  ■ —  quibus.  —  emacriscit.  — •  usure.  —  coutunduntur.  —  cousumsil 

—  Ici  Ab  forme  un  nouveau  chapitre  auquel  il  donne  le  numéro  lu  et  qui  a  pour  titre  :  Gu 
ratio  expeclicntem.  —  ipso.  —  exergui.  —  vidi.  —  “  oricntalibus.  —  “  dedu 
cimus.  —  sanguis.  ■ — .  “  biduo.  —  “  media.  —  ““  indicentc.  —  “  simul.  —  ossa 

—  “  obtenuit.  —  “  quod,  —  -  fleobotemum.  —  “  elebore.  —  de. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vil,  5i. 

duntur.  Est  cnim  elefantia-  putredo*" 
cotis  ex  quaedam  corruptione  et  laxati 
corporis  accidentia;  hoc  enim  eDScit 
et  flebotomus^®  rarefaciendo  carnes. 

Oportit  ergo  dicunt  educere  per  ven- 
trem  de  cote  reumatismum ,  stipticas  res 
et  desiccatiyas  extrinsicus  coti“  adhi- 
bere,  imde  educere  ventrem  per  clys- 
tere”  et  epilaübus”*  catarticis-'®  fieri 
non  negamus ,  sed  saepius  in  mense  ut 
fiat  hortamus  et  maxime  primum  vir 
etenim  quam  plurime  in  inicio  pas- 
sionis  in  quo  tempore  movetur,  exerci- 
tationes  utatur  médiocres  secundum 
virtutem,  et  siccis  fricationibus  ®  et 
unctiombus  modicis"'  cum  oieo  myr- 
tino  et  mirobaiani®*  suci  admixta,  stip- 
teria®^  humida  et  edria“  et  solfor  vivu 
mit  cum  mirovalano  cum  oxirodmo  et 
oleo  myrtite®®,  cum  acito  simili  ter  et 
stiptirias  et  ammoniacu“;  et  figulare 
creta  cum  aceto  inlitus®’  in  sole  siccare 
jubeo.  Inlineuda  est  [i  68]  et  faciès  Cy- 
molia  et  livanu®®,  id  est  Cymolia  'T  i  ç , 
libanu  -r  i  ;  teris  cum  aceto  et  Unis  fa- 
ciem;  et  cataplasmare  de  gumbien  et 
frecare  ad  ardentem  solem,  et  labent 
aquis  maritimis  frigidis  et  aquis  calidis 
infrigdatis®®.Nam™  de  dulces  aquasbal- 
nea”  multo’®  tempore  vetanda®  sunt; 
in  quibus  itcrum  superspargenda  suni. 
pulvera  de  Cymolia  cum  hordei  farina 
et  modico™  nitro  et  de  saepiarum  testas 
listas  et  pumice  et  nitru  et  Cymolia , 
pefosmenes  et  gummen  et  galla  asiana 
aequalia  pondéra.  Optimum  autem  ad-  ■ 


200 


OBIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  5i 


jutorium  est  setis  unde  siccas  res’'^  co- 
medant  et  post  multum  tempus  bibant. 
Potus  autem  sit  modicus  et  frigidus, 
vinus  autem  sit  austerus  et  albus  et 
betus.  Potiones™  autem  sint  de  cala- 
minthis”  sucus.  Inquipiat’®  autem  a’* 
très®®  cyatos*'  usque  ad  cyatos®®  sex 
addendum  est.  Probabimus®®  autem  et 
lactés  potui  datas;  alii  autem  et  ser¬ 
pentes  coxisse  et  conditas  in  cibo  dé¬ 
disse  ,  ut  Galienus®^  docit.  Cibi  vero  sint 
lebes*®,  digestibiles®®;  oiera  vero  acci- 
piant  porcacla  cum  o'xeleo®’;  pisces 
autem  aspratiies.  Aqua  enim  potui 
danda  est  et  ex  interbailo  vinus  dandus 
est  et  vomitus  fieri  debent  jejunis  ex 
rafanis  et  post  cibos,  et  elleboru*®  pur- 
gare  in  initio  fortia  membra;  nam  jam 
demissos  non  purgare,  clysterem®®  ta- 
men  utere.  Multum  autem  jubant  natu- 
rales  aquas  calidas,  sed  jam  refrigeratas, 
qualia  sunt  stiptiriodes  “  au  ferrugineas 
autnitrosas  aut  asfaltodes®‘.  His  ergo  si 
possibile  est,  primum  bir  et  extatim®’® 
post  frictionem,  bieme  autem  et  au- 
tumno  sudare  siccis  sudationibus  ;  ju¬ 
bant  autem  et  potiones®.  Faciem  vero 
tumentem  et  vulneratam  vel  alia  mem¬ 
bra  inlinenda  sunt  medicaminibus  con- 
fectis  de  stiptiria  et  aloe  et  smyrna  et 
cytinon“  et  acacia  et  melantheria®®  et 
bis  similia;  infunduntur  enim  cidria. 
Probatissimus  ad  haec  est  trociscus  po- 
liidos®®  frages®’  et  herva  elxini*®  cata- 
plasma  [i68  v°]  et  plantago.  In  facie 
autem  asperitatem  factam  inlini  liba- 


siccaris.  —  pocionis.  —  ”  calamentis.  —  ’*  incipial.  —  ”  ad.  —  “  ti-isü.  — 
ciatus.  —  “  quialus.  —  “  probemus.  —  ®*  Gallienus.  —  •'  Icvis.  —  “  degestibilis. 

—  oxiillio.  —  “  eleboro.  —  clistirem.  —  yslyppriodis _ au . asfaltodes 

deest.  —  statim.  —  pocionis.  —  “  cidenon.  —  malantai-ia.  —  poliitus.  — 
esfragis  —  elcxeni. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VII,  5i.  201 

num  cum  acito.  üicera  autem  aut®*  tro- 
ciscis  inunguis  aut™  cataplasma  de 
trita  catmia  aut  “■  ponfoligo  superpo- 
situm,  utariu'®  cum  aqua  commune*®* 
aut  aqua  naturaliter  caiida  infrigidata 
emplastra'®*  stiptica,  si  inveniuntur  in- 
ponenda  sunt,  qualis  est  inter  alios 
Archegathion*®®  maxime  iaudatum.  Sig- 
num  autem  est  quando  ad  melius  ve- 
iiire*®*  incipiunt,  vulnera  quae *®* priora 
surrexerunt  ad  cicatricem  veniunt. 

Muiti  autem  medicorum  probasse  se 
dicunt  profuisse  thiriacae*®®  datapotio; 
catarticum  bero  de  camilea  herba  da- 
tum  multum  dicunt  jubasse.  Eos  autem 
qui  haec  patiuntur  foras  civitatem 
commanere**®  oportet,  quia  non  solum 
situs**’  eorum  naribus  tractus’*®  mor- 
bum  excitât,  sed  et  stercora  ipsa  feten- 
tes  ledunt  sanos. 

FINIT  LIBER  VII**®. 

®"  et.  et.  —  ‘°*  et.  —  *“®  poiifobcus. —  otario. —  *“*  cuinmuni.  —  *“®  im- 

plastra. —  *“®  Arcliegalcion.  —  *“*  convenire. —  *”*  quod.  —  *°®  lyriaci. — ■  **°  coumorare. 
—  '**  sit.  —  **■*  tractur.  —  Explicit  liber  sextus. 


202 


ORIBASE,  SYNOPSIS.  VIII,  i. 


LIVRE  VIH 

DE  LA  SYNOPSIS. 

Le  livre  VIII  de  la  Synopsis  nous  a  été  conservé  par  les  deux  manus¬ 
crits  de  Paris  et  par  celui  de  Laon  ;  les  premiers  chapitres  se  retrouvent 
aussi  dans  celui  de  Saint-Gall.  Il  faut  remarquer  que,  pour  le  premier 
de  ces  chapitres ,  il  semble  qu’il  y  ait  en  réalité  trois  traductions  :  d’une 
part  Aa,  la  plus  ancienne  de  toutes;  de  l’autre  Ab,  auquel  se  rattache  G; 
enfin  La  du  x°  siècle.  Ne  pouvant  donner  toutes  les  variantes  utiles  dans 
les  notes ,  nous  mettons  en  appendice  les  chapitres  correspondant  au  pre¬ 
mier  chapitre  du  texte  grec,  en  prenant  comme  texte  le  manuscrit  ^4 6  et 
en  donnant  les  principales  leçons  de  G;  on  pourra  ainsi  avoir  une  idée 
des  principales  différences  qui  existent  entre  les  deux  traductions.  A 
partir  du  chapitre  ii ,  nous  reprenons  le  texte  Aa  et  les  variantes  de  Ab. 
Il  faut  encore  remarquer  que  le  manuscrit  de  Laon  se  rapproche  beau¬ 
coup  plus  du  texte  grec  que  ceux  de  Paris  et  de  Saint-Gall ,  et  même 
que  A  a  et  Ab  n’ont  pas  un  certain  nombre  de  chapitres,  qui  tous  se 
retrouvent  dans  Laon. 


[Chapiïiie  I,  t.  V,  p.  4op.] 


[170]  I.  De  memoria  perdila. 


A  O  n  n  1  l  J  nt 

cerebri  est,  hoc  est  aut  ex  nimia  hu- 
mectatione  aut  siccitate  aut  nimio  ca- 
lore  vel  aut  frigdore ,  sicut  minime  tenet 
cera  sigillum  quae  aut  nimium  sicca 
est  aut  est  humecta.  Nimia  ergo  humec- 
tatione  facta  cerebri,  univers!  sensus 
leduntur  et.  maxime  memoria,  nam 


[i/ig]  Incipit  liber  Urivasii  ocïavüs, 

I.  De  memoria  perdita  et  aliorum  tjui  non 
dormiunl  et  qui  vigilant  aut  cataforetici 

La 

Quoniam  perditio  aut  fortiter  iesi 
sunt  memoriam ,  aut  enim  frigida  haec 
distemperantia  offlnino  est  et  calefacere 
eum  convenit.  Non  autem  necesse  est 
desiccare  quemadmodum  neque  bumec- 
tare;  si  autem  in  medio,  hoc  constitute 
observanda  est.  Lytarguicus  vero  et  fre- 
niticus  tlovotomari  oportot  mox  in  ini- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIIl,  i. 


203 


maxima  memoriae  perditio  ex  superflua 
hiimeclalione  contirigit,  et  ex  frigida 
distemperantia  facile  lesio  cerebri  fit, 
et  ideo  caiefieri  oportet,  non  autem  de- 
siccare  neque  infundere.  Quod  si  frig- 
dor  cum  humectatione  est,  et  calefa- 
ciendus  est  et  desiccandus  ;  quod  si  de 
siccitate  leditur  cerebras ,  infundendus 
est.  Infusio  autem  cerebri  olei  fétus  est 
vcl  alia  quae  naturaliter  humectant; 
([uod  SI  habundantia  humorum  est, 
primo  flevotomandus  est,  deinde  iera 
danda  est,  et  post  dies  xv  caput  est 
purgandus  de  gargarisme  hoc  modo 
confectum  :  pyretru  -h  i  ,  ysopu  p-ii , 
ireos  -r  ü ,  puleiu  'T  ii ,  stafidagria 
ii ,  sapa  ^  i ,  acetum  ^  i  ;  coquis  ad  ter- 
lias  ,  et  exinde  gargarizabis  diebus  quin- 
que.  Sed  et  caput  radis,  et  bentosas 
capiti  ponis  de  rétro  cum .  scarifatio- 
nem.  Nam  et  quibus  iiimia  humecta- 
tio  est,  cum  psilotro  ipsos  capillos  toi¬ 
les;  prodest  etiam  et  masticatio  pi¬ 
per  grana  xv,  stafidagrias  grana  xv, 
masticis  grana  xx.  Jubemus  etiam  di- 
gestionem  servare  ciborum ,  caput  in 
solio  non  est  mergendus  ex  toto;  in 
aqua  autem  frigida  jubemus  mergere  ; 
ex  nitro  et  mel  caput  labet  et  sapo  Con- 
slantini  satis  jubat.  Item  pvïlver  in  bal- 
neo,  qui  iu  libro  tertio  scriptus  est, 
nut  hoc  qui  recipit  galla  asiana  ü , 
ireos  ü  ,  stafidagria  ■<'  ii,  sidia  -r  ii. 


tio,  et  hoc  quidem  commune  est  am- 
bobus  aegritudinibus.  Commune  est 
autem  eis  in  initio  oxyrodino  adhibere , 
deinceps  autem  contraria;  mitigare. 
enim  expedit  freneticus ,  excitare  autem 
litarguicus  qui  absque  mutione  sunt. 
Merito  ergo  augmentantibus  eis  bis  qui 
non  dormiunt  et  sine  intellecto  sunt 
aegrotantes,  de  papaveris  capita  em- 
brocas  adhibemus;  odoramenta  autem 
de  oppio  inunguentes,  pinnacula  na- 
rium  interiores  partes  aut  frontem 
[1/19  v°];  contrarias  vero  passiones 
manentes ,  id  est  litarguicus ,  excitare  et 
extenuare,  calefacere  convenit  pinguis 
et  ledentes  bumores.  Coquimus  ergo  in 
aceto ,  tbimo ,  et  puleiu ,  et  origano ,  et 
quaecumque  sunt  bis  similia;  naribus 
hoc  ipsum  disposais  adhibemus.  Post 
autem  haec  et  palatum  fortissimis  et 
acribus  medicamentis  inlenimus;  do 
stafidagria  cum  mel  trita  inlenis  pala¬ 
tum  ,  deinde  autem  ea  quae  sternuta 
movent  adhibemus  :  struthiu  Z  i ,  elle- 
boro  Z  i,  castoreo  Z  i,  piper  grana 
numéro  x,  et  in  capite  supcrponnnu.s 
similis  virtutis  medicamina ,  ut  est  se- 
napes  et  propriis  utrisque  diuturnis  uti- 
mur  castorium. 


4'  ii ,  scynuanthus  ■>; 
is  bel  bis  similia. 


II.  Adfreneticos. 

Freneticorum  causa  certa  accedentia  et  manifesta  déclarant  signa;  sunt  acutac 
febres  [170  v°]  cum  terrlbili  mentis  alienatione;  sunt  etiam  juges  insomniotates 
ex  nimia  tensione  vel  indignatione  meningae.  Ilis  ergo  in  accessionem  nibil  fa- 
ciendum  est,  quibus  procurandus  est  cubiculus  inprimis  lucidus  et  temperatus; 


204  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  i. 

ciborum  observanda  continentia,  et  si  nuHa  nos  aetatis  aut  temporis  ratio  remo- 
verit,  fiebotomo  subvenimus.  Venter  vero  si  fuerit  constrictus,  clystere  simpii- 
cissimum  procurabis  de  muisa  et  oleo;  cerotum  est  enim,  quia  febricitantibus 
omnes  enectiones  meningae  sociari  ;  vini  vel  aceti  odor  fugiendus  est;  cibos  ieves 
et  eos  qui  infundunt  sunt  aptis  temporibus  ministrandi  ;  caput  in  primis  oleo  roseo 
est  infundendus  aut  certe  oxyrodino.  Quod  si  adjutoriis  contemptis  passio  fuerit 
augmentata,  oleo  i-oseo  cum  acito  modico  ubi  papaver  decoxeris  ex  boc  caput 
frequentius  inrigavis  et  ex  eo  odorem  naribus  adplicavis,  et  opium  similiter  reso- 
lutum  fronti  et  naribus  inlinis  vel  ea  quae  ad  somnum  dicta  sunt  procuravis.  Si 
vero  inpatienter  se  jactando  quassaverit,  specialiter  mollibus  ligaturis  fasciarum 
alligatos  quiesceie  facimus;  faciem  vero  eorum  fumentavis  ex  aqua  calida  ubi 
papaver  agreste  aut  lactucae  semen  decoxeris.  Linguae  vero  asperitatem  ut  in  latis 
dictum  est  deseries.  Quod  si  ex  nimiis  febribus  plus  siccitas  linguae  appareat, 
lectus  eorum  suspendendus  est  et  ad  vicem  gestationis  agitandus  est  fréquenter; 
etenim  ex  ipsa  agitatione  veluti  timentes  somno  provocato  obdormescunt,  et  con- 
sideratis  temporibus,  oleo  dulce  cum  aqua  calida  mixto  tegmatibus  infusis  sto- 
macum  fuméntamus,  fréquenter  etiam  et  cataplasmamus  de  tridici  aut  hordei 
farina  cum  lini  semine  mixta.  Inveterata  vero  passione  etiam  de  raso  capite  cocur- 
bitas  cum  sanguinis  detractione  adhibemus  ex  occipitio ,  ex  quo  adjutorio  quantum 
saepe  provabimus  ad  plenam  sanitatem  perducti  sunt. 

[i^i]  llï.  Adfythargos. 

Lytbargicis  et  freneticis  passiones  capitis  et  meningae  sunt  causae ,  utrique  enim 
acutis  febribus  exagtantur.  Frenetici  enim  siccitatem  ex  ignito  spiritu  inflam- 
lUationem  lueuiiigae  putjunlui;.  Lythargici  vero  ex  infusione  flegmatis  obtunsa 
meninga,  inpinguata  loca  inflammantur  ;  ex  qua  causa  grabedine  molestissima  et 
falso  veluti  somno  molestius  depraemuntur.  Quorum. in  initio  flebotomus  et  oxy- 
rodinus  ut  in  freneticis  est  adbibendus  praeter  ilia  quae  sopefera  sunt.  Nam 
lythargicos  maxime  excitare  et  humores  extenuare  pingues  et  calefacer.e  oportet; 
coquenda  est  ergo  in  aceto  thimus  et  puleius  et  origanus  et  alia  bis  similia  et 
naribus  sunt  adponenda.  Post  autem  haec  paiatum  fortioribus  medicamentis  et 
acribus  uteris,  qualia  sunt  stafidagria  trita  cum  mel;  ex  eo  fricas  paiatum.  Post 
haec  sternutamenta  adhibis,  facto  pulvere  qui  recipit  strutiu  Z  i,  ellevoru  aibu 
Z,  i ,  castoriu  Z  i ,  piper  grana  x.  In  capite  vero  ponis  simiiibus  virtute  medi- 
caminibus  usque  ad  senapismum.  Uteris  autem  senapismum  aequalia  pondéra 
senapis  et  caricis  confectum,  quem  superpones  pedibus  et  tibiis  et  in  inio,  id  est 
in  occipitio,  et  super  liganda  sunt  donec  roborem  inducant  partes,  hoc  est  duobus 
aut  tribus  oris  sit  inpositus.  In  initio  autem  diu  inmorari  dimittis ,  donec  vissicas 
iebet,  per  quas  bumor  decurrat,  et  si  proiongaverit  causa,  vcntosas  uteris  una  in 
occipitio  et  duas  per  singulas  aurium  partes  et  quarta  in  cervice,  déficiente  se¬ 
cundo  spondilo.  Potiones  vero  dabis  muisa  ex  mclle  non  cocto ,  ut  et  virtutem 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  1-2.  205 

servet  et  digérât  calefaciendo  frigidam  passionem.  Dabis  etiam  ex  intervallo  me¬ 
dium  ky  atit  integrum.  Hutilissime  igitur  in  bac  passione  castorium  datur  in  muisa 
/  i  et  roagis  flegmaticis.  Datur  autem  haec  et  bis  qui  ispasmum  patiuntur  ex 

nitudinem-  datur  [171  v°]  haec  et  tremulis,  datur  etiam  et  freneticis,  praeter 
dios  qui  iinguam  asperam  et  siccam  habent  cum  ypocondriae  spasmo.  Dabis  autem 
pulver  Z  i  in  muisa  cyatis  tribus. 

[Chapitre  ii,  t,  V,  p.  4o2.] 

[171  v°]  nil.  Ad  ephialtu',  qnod  nos  II-  Adincivo. 

incjhiitn.  dicinius  * .  ^ 

^“incybus  non'  est^  démon-’,  sed  que-  Non  est  qui  vocatur  inqnibus  démon 
dam*  aegritudo  fortis’;  patitur  enim  malus,  sed  est  quaedam  aegritudo 
suffocationem  et  grabis’  sine  voce  effi-  fortes;  patitur  autem  sufifucationem  et 
citur  et’  fréquenter  nocte  hoc  patitur  ’  ;  sine  voce  efficitur  et  gravidinem  patitur. 
quae  passio  si  diu  perseveraberit  et  Cavere  debet  inchoans  ab  hoc  ipalo; 
fréquenter  majores  supervenire  signi-  diuturnus  enim  et  fréquenter  accedens 
ficat»  passiones”,  id  est  aut  apoplexia  in  nocte  supervenire  morbus  magnus 
aut  mania’’  aut  epilempsia.  Nam  in  ca-  apoplexiam  aut  maniam  aut  epelemsia 
pite  sensu  oppresse  humore  melancbo-  pronuntiat,  quando  ad  caput  fertur 
!ico“  bec passio  generatur,  et  ideo”  haec  causa.  Quaecumque  emm  epe- 

cito°  in  «upradictas  vertitiir  passiones.  lemtici  patiuntur . *  per  diem,  haec 

Quaecumque  enim  ephilemptici’*'’  in  illis  patiuntur  in  somnis.  Oportet  ergo 
die  vigilando  patiuntur,  hoc  ephialtici  inçidere  venam ,  purgare  catharticum 
patiuntur  dormientes.  Oportet  ergo““  totum  corpus;  maxime  autem  eis  sub- 
inprimis  utere  flebotomum “ deinde  venit  elleborus  niger  Z  i  datas,  cum 
catarticum  dare,  et  sic”  totum  corpus  dia'cridio  admixtus  obolos  très,  et  aliqua 
humorihus  quibus  passio  publicatur”  de  olentibus  anissu,  daucu,  petrosilino 
purgare”.  Maxime  autem  bis  dari  admisces,  et  sidia,  coloquentedas , 
oportet  elleborumnigrum“s  Zi,  cum  hiera  dederis,  magnifiée  jubas.  Dicta 
diacridio  obolos  très ,  cui  addis  ad  bo-  autem  eis  sit  tenues ,  et  ab  ea  quae  in- 

Variastes.  Cuap.  Il  :  ‘  De  epehaltu,  id  est  in  quibus  non  est  iiicîbus.  —  “  meybus 
non  est  deest  — -  ’  aliquis  addit.  —  quae.  —  ’  foriissima.  —  *’  grabis  deest.  ’  travis 
addit.  —  *  lempore  noctis  paciuntur.  —  “  majores  supervenire  significat  deest.  in- 

currere  majores  signilicat  odtiù.  —  “  sensum  in  cerebro  humoribus.  ”  bac.—  ideo 
deest.  —  “  eppelimtici.  —  autem.  —  ”  fleobotomum.  — ■  "  ut.  —  “  pollicatui.  — 
”  purgetur.  —  elleboro  nigro.  — ■  ’’  dagridio  obolus. 

Leçons.  Chap.  ii  ;  ■  epehaltu.  —  ‘  aut  ejnaniam. —  “  caeco.  — *'  epylemtici. —  '  igi- 
tur.  —  ‘  Ileotomum  utere.  —  '  ellcbori  nigri. 

*  Ici  manque  un  mot  de  quatre  ou  cinq  lettres. 


206 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  2-3. 


num  odorcm  faciendum  anisum  aiit  dau-  flant  absteneri  opoi’tet.'  Subvenit  aulem 

cum  aut  petroselinum;  sed  et  iera^^data  eis  Pioniae  radix  et  semen  data  grana 

magnifiée  jubat.  Dieta  autem  sit  siib-  numéro  xv  nigra,  teris  ciim  aqua  et 

tilis^’;  cabeat  enim^*  cibos  qui  infla-  da  fréquenter  bibere. 

tionem  faciunt^®;  jubàt  autem  eos 

Peoniae®’"’  semen*®  grana  xv,  nigras  et*® 

tritas  cum  aqua  potui  fréquenter  dare 

[Chapitre  iii,  t.  V,  p.  4o3.] 

X.  De  epilempsia  acuta^-.  Ifl.  Ad  epelemplicns.  Ftlommus. 

Qui  incidunt  in  oxea’’  epilempsia,  Incidentes  igitur  in  epeiemsiam, 
infundenda  sünt  *  spasmos  loca  quae  pinguis  sunt  infundenda  quae  spasmus 
patiimtur  oleo  multo,  et  que  e  locis  patiunfur,  membra  torcuntur, loca  sunt 
suis  evertuntur',  continenda  sunt  et  contegenda  et  retienda,  et  sic  aperto 
rebocanda  in  locis  suis,  et  os®  ejus  ore  ingeris  digitum  ut  pinna  inlita  in 
aperiendus  est,  et  inmissis  digitis^  aut  oleo  irino,  ut  provocetur  vomica  fleg- 
pinnis  unctas®  oleo  yrino  vomica  est  matica.  Oportet  autem  et  odoramentis 
probocanda,  ut  vomat  flegma  cum'  ci-  sensibilitatem  inritare  qualia  sunt  peu- 
bos  mixta.  Oportet  etiam ®  odoramentis  cidanum ,  opumQuirinaicum ,  asfaltum, 
sensos  relevare,  qualia  sunt peucedanu,  cedria,  picula.  Post  autem  transacta 
opu  Cyrinaicu ,  aspaltu ,  cedria'',  pice,  conmutionem ,  nisi  nihil  probibeat ,  fle- 
pecula.  Po.st  autem  commotionem  ‘  cor-  votomum  uteris  de  brachio  [i5o].  Nihil 
poris,  si  nihil  probibet,  flebotoman-  autem  cedentempassionem,  in  extremis 
dus est* de bracio, nihil  vero cessante’  partibus  uteris  sinapesmum  et  vento- 
commotione,  extremae  partes,  id  est  sam  yppocondriis  ponenda  est.  Non 
[172]  caput  et  pedes  et  manus  senapi-  autem  facta  neque  post  baec  relevatio 
zandae  sunt,  ut  in  lelhargo®  diximus,  modica  quidem  ,spcs  est;  famen  confi- 
et  ventosas®  ypocondriis inponenda  denter  mediciis  castorcum  violenter 
sunt.  Quod  si  bis  adhibitis*'  non  fuerit  infundat  et  opium  Quirinaicum  cum 
relebatus,  modica  spes  est;  confiden-  mel  et  aceto;  eniciendus  autem  est  per 
ter  tamen  medicus  castorium  ingerit  ano  centauriae  decoctionem  coloquen- 

Vaiuantes  :  “  gira.  —  ®  tenais.  —  “  caviat  item.  —  **  inflant _ ”  enim.  —  ”  Pe- 

ciniae.  —  “  semine  nigrum.  —  iiigras  et  deest.  —  “  data.  —  Chap.  ni  :  *  epilemsia 
cota  in  aguta.  —  *  eppylimsia  qui  incidunt  qui  spasmus  paciuntur  loca  olio  multo  sunt 
infundenda.  —  ^  sic  os.  —  *  comucionem.  —  *  fleutemus.  —  *  adhibendus  addit.  • —  ’  ce- 
denti.  —  “  litargo.  —  “  dictum  est  cocurbitule  igitur.  —  ipocondrie.  —  “  nec  per  hec. 

Leçons  ;  ^  spiciniae.  —  Chap.  ni  :  '  aep,ylempsia  aguta.  —  *  aguta.  — “  everti  viden- 
tur.  —  *  inmissus  digitus.  —  '  in  ore  perunctas.  —  '  flegmaticum.  —  '  autem  ut.  — 
'■  cytria  —  ‘  fleotomus.  Pour  le  reste  du  chapitre ,  le  manuscrit  de  Saint-Gall,  à  part  quel¬ 
ques  dijjèrences  orthographiques ,  présente  un  texte  identique  à  celui  de  Ab. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  3. 


207 


adhibendum  in  mulsa  aut  opu 
Cyrinaicu”  cum  me!  et  acetam;  et 
cncctiones'*  igitiu-  adhibit  ubi“  cen- 
tauria“  aut  coloquentida  fuerit  de- 
cocta".  Et  cum  ex  ipsa'®  epilempsia  bis 
adbibitis  fuerit  relebatus'»  et  cibis  fue- 
rint  reparatl^®,  pura^^  iera  ut  nosti  da- 
bis^^.  Haec  ergo  recentis  et  aculae  epi- 
Icmpsiae  curatio  ;  nunc  autem  si^^  Jonga 
et  diuturna  fuerit epilempsia,  bujus- 
niodi  tradimus^'^  curationem 

VI.  De  epilempsia  longa  et  diulnrna^'' . 

Oportet  igitur  patientem*®  diebus 
plurimis  aqua  calida  in  potione®®  adsu- 
mere,  et  mox  in  principio  curationis 
(lebotomum  adbibere ,  si  nihil  prohibit , 
et  per  dies  quatuor  aut  ci  bis  quinque  re- 
cuperandus  est  corpus  ejus,  et  sic  ca- 
tarticus  est  dandus ,  maxime  de  elleboro 
nigro  aut  coloquentida  aut  do  scammo- 
nia®“.  Oportet  autem  elleborum  dare 
sic:  eliebori  radicis®^  corticem  teris  et 
cernis  ad  tricoscinum ,  pulver  ex  eo  da- 
bis  Z  i  in  mulsa  cyatis  quinque  aut 
sex  cum  modico  piper;  mulsa  autem 
de®®  mcl  non  cocto  facis®®.  Coloquen- 
lida  autem  dabis  sic  :  évacuas  coloquen¬ 
tida  de®®  semine  et  interiones ,  projecto 
seminc  remittis  intus  interiones®®  et 
inples  eam  sapa ,  et  sic  totam  noctem 
facis®’  permanere.  Mane  autem®®  ipsa 
sapa  temperas  cum  aqua  calida  et  dasbi- 


tedae.  Relevatus  autem  ad  epelcmsia 
post  rep  T  at  neir  1  t  tl  art  cum 
dari  oportet  ;  talis  igitur  est  ad  recentes 
et  acutas  epelemsiae  curatio.  — De  cro- 
nia  epelemsia.  Deinceps  autem  quae 
sunt  ad  diuturnas  epelemsiae  passiones 
tradimus  adjutoria;  oportet  igitur  pa¬ 
tientes  in  ydroposi  quidem  longa  ha- 
bero;  mcipientem  autem  curationem 
llevotomandus  est.  Si  nihil  prohibeat 
et  transactos  quattuor  aut  quinque  dies 
reparato  corpore  et  sic  catharticum 
purgas  et  maxime  quidem  de  elleboro 
nigro,  de  coloquenteda  aut  enim  de 
scamunia.  Oportet  igitur  elleborum  hoc 
modo  dare  :  sine  interiones  corticem 
tritam  et  cretam  Z  i ,  cum  mulsa  quia- 
tus  quinque  aut  sex ,  mel  non  dispuma- 
tum  cum  modico  piper  aut  coloquen¬ 
teda  hoc  modo;  proicis  sementis,  repies 
eam  ex  lanuginem  interiones  ipsius ,  et 
impies  de  sapa,  et  hic  impies,  et  di- 
mittes  super  nocte  stare ,  et  mane  tem¬ 
peras  sapa  quae  fuit  intra  coloquenteda, 
et  das  bibere.  Diacridio  vero  hoc  modo 
adhibes  Z,  i ,  aloe  triobolon  cum  mulsa. 
Post  catharticum  vero  lavit,  tertia  vero 
die  ventosas  praecordiis  et  in  meta- 
frenas  cum  dieresis  inpone.  Ita  trans¬ 
actos  aliquos  dies  et  reparato  corpore 
dia  coloquentedos  hiera  dabis.  Ita  post 
haec  ventosas  capiti  in  initio  ponis; 
deinde  ei  cataplasma  do  pane  coctum 


Vaiuantes  :  ut  supra  dictum  est  addit.  —  Cyrinayeus. . — ■  “  ineccionis.  — •  adhi- 
bendi  sunt  de.  —  decoccionem  addit.  ■ —  ”  fuerit  decocta  deest,  —  de.  — ■  revelali. 

—  fuerlnt,  catarticum  de  sola  addil.  —  sola.  —  dandus  est.  —  per,  —  “  sunt. 

—  tradenda  est.  —  “  curaeio.  —  loco  et  diuturna,  /m5e(  Filomoni  auctores. — •  “  pa- 

cientis.  —  potum.  —  ®“  dagridio  confectum  addit.  —  ®‘  nigri.  —  teris . ex  eo 

dabis  deest.  —  ®®  aut  sex . de  deest.  —  ®''  aut  se  ex  pulvere  tenuem  cum  modico  piper 

in  modicum  factum.  —  autem  dabis . coloquentida  de  deest.  —  et  inter  ipsa  co- 

loquintida.  —  ®’  loco  noctem  facis  habet  de  ipso  cobercolo  tune  sic.  —  ®®  loco  mane  autem 
habet  demittis  in  mane  sublata. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  3. 


208 

bere;  scammonia  vei'O  cum  dabis  Z 
aloe  obulos  duo“  in  mnisa;  datur  etiam 
scammonia  in  saiibus  confectam  aut  in 
pane  simiiiter.  Post  autem  cartarticum 
ducis  ad  balneum,  et  très  transactos 
dies  w  ventosas  praecordiis^  et  scapu- 
iis  **  cum  scarifatione  inponis^  ;  ita  trans¬ 
actos  aliquot^*  dies  recupei’alo  corpore 
ierablbere*®  dabis,  et  sic  postero  die  ven- 
tosas  capiti  inponis  in  occipitio  [i  7 2  v°], 
deinde  catapksma  utens  de  pane  cocto 
in  mulsa,  contritis  amaris  amigdoiis  aut 
bepilio”  aut  mentae  aut  calamintbi'** 
aut  rulae  admixta  addis  catapiasmati 
et  superponis  capiti;  hoc  facis  per  dies 
très  et  post  haec  radis  caput  et  iniinis 
opu  peucedanu  in  acilo  infnsu  in  quo 
spondiliu  coquitur™.  Post  haec  trans¬ 
actos  aliquot  dies  iterum  reparato 
core®'  dia  coloquentidos  obulos®* 

nobe  in  mulsa  dabis  et  iterum  post  ali¬ 
quot  dies  davis  ex  ipso  antidote  Z  üi , 
et  sic  mobis®®  slernutamenta®®;  et  post 
dies  XV  castorium  Z  i  davis  in  mulsa 
bibere.  Post  haec  vero  omnia,  clyste- 
rem®’  adhibis,  ubi  cenlauria  aut  colo- 
quentida  decocta  est ,  et  sic  iterum  dabis 
iera;  deinde  adhibes  capiti  apoflegma- 
tismuin®*,  id  est  capitis  purgaüonem 
per  ore  aut  nares  adhibis  ;  novissime 
autem  senapismum  inponis®®  capiti. 
Oportit  autem  eos  cibos  acres  inter- 
mixtis  temporibus  ulere®'. 


in  mulsa  contritus  igitur  simul  amaris 
amigdalis  aut  herpillon  aut  menta  aut 
calamentin  aut  ruta,  et  hoc  facis  per 
dies  très,  et  post  haec  raso  capite  ejus 
inlenis  de  oppio  in  aceto  resolutum ,  in 
quo  spondilios  coquitur.  Transactos 
igitur  aliquos  dies  resupto  corpore ,  das 
ei  hiera  dia  coloquentedos  [iSov"],  anli- 
dotumobolos  Z  iii  in  mulsa,  et  transac- 
tos  iterum  dies  dabis  ipsum  antidotum 
viii  ;  et  sic  uteris  pulver  qui  sternutum 
provocet,  et  post  quindecim  dies  dabis 
castorium  in  mulsa  bibere,  et  trans¬ 
actos  iterum  dies  clysterem  adhibes  de 
centauria  et  coloquentida,  ita  hiera 
iterum  dabis,  et  post  haec  apoflecma- 
tismum  uteris ,  id  est  capitis  purgatio- 
nem  per  os  et  in  naribus  adhibes,  deinde 
smapismum  m  capite.  Oportet  autem 
diymifagias ,  id  est  acris  cibis  in  conpe- 
tenti  tempore  ministrare. 


Variantes  :  loco  vero  cum  dabis  Z  i  habet  conficis  cum  sale  et  sic  das  et  cum. 

—  “  obulos  duo  deest.  —  “  post  tercia  die.  ■ —  “  cocurbitas  ipocondriaes.  —  **  sca- 
bulas.  —  “  inponenda  sunt  et.  —  “®  alicos.  —  “  bibendam.  —  sarpillo.  —  “  cala- 

menten.  —  resolutum.  —  ®®  fuerit  coctum.  —  rellcis.  —  corpus  et  dabis.  — 

®®  gira.  —  ®'‘  obolus.  —  ®®  ita  ptarmîcis  uteris  id  est  sernut.  —  ®®  revocavis  addit.  — 
cîystirim.  —  ®®  apotllegmat.  —  adhibis.  —  ®®  agrus.  —  uti. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  4- 


209 


[Chapitre  iv, 
VII.  Ad  epüempsia^ -,  Galeni. 
^“Epllempticos®  jubat  oxymeOis^  per 
singulos  dies  acceptas ,  et  maxime  si  de“ 
scilietico  aceto  fuerit  factus.  Jubat  au- 
tem  eos  et  capparis  conposita*,  si  fré¬ 
quenter®  comedatur®,  et  salsamenta  si- 
mibter.Est  autem’’  medicamen  dia  scil- 
i  es  ad  haec  uti  lissimus  -,  conficitur’  autem 

sic  :  in  vaso  non  pecito  sublatas  de  scilla® 
singulas  aenas®,  quas  manibus  contritas 
intra  “  vaso  suprascripto  mittis ,  cui  po- 
sito  coperculo*^  superponis  pellem  et 
bgas  fortiter  et  mittis  sub'®  terram  a 
meridianam  partem ,  et  coperis  eam 
a  Borea^^°.  Facis  autem  hoc  in  onocau- 
mata*®  et  erit  sub  terra  “  diebus  xl,  et 
post  dies^’^  hos  levas'*  vasum  lente  et 
soivis  eum  et  invenies  corpus'*  sciiiae 
coctae  simdem  et  defluentem-;  tune 
sucum  ejus  tollis**  expressum  et  cora- 
miscis**  cum  melle  optimo**  dispumato 
aequali  mensura,  et  ad  carbones  ien- 
tos  coquis  ad  mellis  sirassitudinem  et 
in  vaso  vitreo  reponis;  exhinc*®  dabis 
per  singulos  dies  cocliarium  unum  plé¬ 
num  [178]  aut  duo;  pueris  minorem 
coclearem*®,majoribus”majorern  davis. 
Ipsam  vero  scillam  teris  diligenter,  et 
cum  mel  colligis  et  das  ex  hoc  coclia¬ 
rium  unum  au  duo.  Secunda  quidem 
videtur  esse**  virtutem,  sed  non'  satis 


t.  V,  p.  4o6.] 

IIII.  Galeni;  ad  epelemticus. 

L.i 

Juvat  oxymellis  per  singulos  dies  ac¬ 
ceptas,  et  maxime  si  de  scilla  fuerit 
acetus  confectus.  Jubant  igitur  eos  et 
capparis  conposita  fréquenter  comesta 
et  1  ne  t  C  t  it  n  ra  liiamen 
dia  scillis  ad  haec  utilissimus  qui  hoc 
modo  conficitur  :  fit  mel  scilliticus  scilla 
minutata  intrmsocus;  mittos  m  vaso 
non  picito  frecata  manibus ,  ut  minutata 
reddatur,  et  legas  diligenter  et  circum- 
das  totum  os  vasi  pelle,  et  mittes  sub 
terra  ad  partem  meridiana  currectum 
canicularibus  diebus  numéro  xl,  ubi 
sol  non  videat  in  terra ,  humecta  hahent 
ore  copertum  ;  et  post  die  xl  lente  levas 
vasum ,  soivis  et  invenis  scillam  coctam 
et  expremes  eam  et  sucus  mittes  in  vas 
aeneum ,  et  ut  suaves  fiat ,  alterum  tan¬ 
tum  mel  optimum  mittere  dispumatum. 
et  bulliat  ad  ignem  lentem  usque  ad 
pinguidinem  mellis;  in  vaso  vitrio  re- 
condis  et  das  exinde  cocliai'ium  unum 
plénum ,  pueris  minorem ,  effectis  aeta- 
tem  majorera;  dabis  etiam  interdum 
duo  cocliaria.  Corpus  autem  scillae 
quod  expressum  remansit  teris  dili¬ 
genter,  addes  mel  et  facis  ut  electarium, 
et  hoc  dabis  cocliarium  unum.  Secunda 
haec  est  post  ilia  esse  videtur  virtutem  ; 
nam  elFectum  pene  similem  habent. 


Vabiantes.  Ghap.  IV  :  *  epilemticns.  —  *  epilympicorum.  —  ®  hoc  similis.  —  *  conpo- 
sicio.  —  ®  accejita  frequentius.  —  ®  seA.addit.  — ■’  couficis.  —  “  ascella.  —  *  sanas. — 
intra  deest.  —  "  cubercolo. —  siper. —  "  eos.  —  '“a  Dorea. —  cinocaumata. — 
ibi. — ”  ientiginem.  —  oportit  levare.  ^ cor.  —  “  defluentium.  —  **  tolHs  deest. 
—  ®  expremis  et  condis.  —  mel  optimuin.  —  carbones  deest.  —  et  de  banc  con- 
feccionem.  —  **  cocliarem  deest.  —  majore  etate.  —  **  habere  videtur. 

Leçons.  Chap.  iv  :  *  sed.  —  ®  igitur.  —  '  adhorea  ventum. — *  lente  enim.  —  *  aune. 
VI.  i4 


210 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  4-5. 


habet  minorcm  efficaciam*^.  Si®  aiitem 
stomacus  patiatur  et  ex  eo®  fiat  ipsa 
passio™,  digestio  omnino  est  procu- 
randa;  consideratione  facta,  .ordinan- 
dum  est  ut  ora  tertia  panem  bene  con- 
fectum  in  vino®^  infusum  qui  sit®*  mo- 
dice  stipticus^®  et  albus  ofierendus  est. 
Dabis  autem“  eis  et  pycra  bis  aut  ter 
per  singuios  anuos.  Scio  euiin  quendam 
puerum  glycisidis  radice,  id  est  Peo- 
niae®^  in  collo  suspensas  portasse  et  ab 
bac  fuisse  infirmitate  liberatum  Aga- 
ricus  aulem  datus  in  potione  epiiemp- 
ticos  jubat®’;  siles  et  spodili  semen  et 
radix  et  aristolocia  rotunda  cum  aqua 
potatae  jubant.  Jubantur  autem  ma¬ 
gnifiée  si  tibiis“  fréquenter  excarifa- 
tionem  facere  non  negligant. 


Quod  si  de  sthomaco  prius  patient  epe 
lemsia  ex  ipso  accedat,  jubendus  est 
patiens  inprimis  ut  bona  procuretur 
digestio ,  et  in  hora  tertia  pane  diligen¬ 
ter  confectum  offerendum  est  in  vinum 
infusum  modice  substiptico  et  albo. 
Dabis  autem  eis  de  aloe  medicamen  qui 
vocatur  pigra  bis  aut  ter  in  anno.  Scio 
[i5i]  quoque  puerum  omnino  epelem- 
ticum  factum ,  cui  glicisides  radicem  , 
qui  et  Pionia  dicitur,  pota  seu  legata  ad 
colium  et  agaricum  epelemticis  datum 
juvat;  .silis  etiam  et  spondilion  semen 
et  radix  et  aristologia  rotunda  cum  aqua 
potui.  Curât  autem  eos  magnifiée  et  si 
dieresis  in  tibiis  frequentius  datas  san- 
guinem  fluant. 


[Chapitre  v,  t.  V,  p.  4o8.] 


VIII.  Adscotomaticos^'.  V.  Ad  scoàomaticus. 


Scotomaticos  in  accessione®  consli- 
tutos  reievandi®  sunt  expeditibis*''  odo- 
ribus  et  fricationibus  extremarum  par- 
tium®;in  declinatione  vero  prius’  fle- 
botomus'  adhibendus  est®,  et  sic  iera®^ 
est  purgandus  Transactos  vero  aliquot 
dies  clysterem”  adbibis  acrum’®,  ubi 
centauria  et  co[Io]quentida  fuerit  de- 
cocta.  Postistas  veroevacuationes,  loca¬ 
les  capiti  adhibendas  sunt  curationes*^ 


Scotomaticus  in  superpositionem 
factus  oportet  excitari  expedientibus 
odoribus  utentis  et  frictionis  extrema¬ 
rum  partium  adhibiti.  In  declmationem 
autem  exsistentibus  ad  compremendam 
passionem  flevotomandus  est  prius, 
deinde  purgandus  géra,  ettransactos  dies 
clysteris  acer  de  centauriae  coloquen- 
teda,  adhibendus  est  decoctio  eorum. 
Post  bas  quoque  evacuationes  locales 


Variantes.  ®  ipso.  —  “  epylimsia.  —  ”  albo  addit.  —  infusum  qui  sit  deest.  — 

“  infusum  dabis  ad  edendum.  —  etiam.  —  glycisidis . Peoniae, deest.  —  datus 

enim  addit.  —  ”  sanat.  —  “  potuit  data.  —  “  igitur.  —  “  e  tlbieis.—  Chap.  t  :  '  De 

parlibus  adbibitis.  —  ’  prius  deest  —  ’  fleubotomandus  est.  —  ’  danda  gira.  —  est 
purgandus  deest.  —  “  agrem  addit.  —  acrum  deest  —  localis  adhibenda  est  curatio 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  5-7-  211 

La 


et  inponendas  sunt  cucurbitas**  de  rétro 
in  occipitio  cum  excarifatione’®.  Post 
haec  autem  adhibes  purgationem  capiti 
et  narium  sternutamenta 


sunt  adhibenda  curationes ,  et  in  capite 
in  Initio  ventoças  cum  scarifationes  sunt 
inponendae,  et  post  haec  apoflegma- 
timis  et  ptarmis ,  qui  idem  capitis  pur¬ 
gationem  et  sternutamentis  sunt  ju- 


[ Chapitre  vi,  t.  V,  p.  4o8.] 


Vlin.  Ad'  apoplexia,  Filuminus^. 

Apopiexia  qui  fuerint  comprehinsi, 
oleo  calido  suifurato^  infundendus  est 
toto  corpore;  caput  vero^  oleo  roseo 
est  perunguendus ,  in  quo  spondilon  ® 
fuerit  decoctus,  et  mulsam  ®  in  ore 
ei  faciès  distillare,  et  odoramenta  ad 
nares’  de  castorio  adponis®.  aut  de 
opopanace®  aut  de  galvanoP.  Oportit 
autem  violenter  aperire  os  [i  yd  v°] ,  et 
missis  digitis'i  autpinriis  in  oleo  tinc- 
las  vqmicam  probocare'®,  et  inun- 
guere^^  anum  qui  ventositatem  possit** 
educere.  Quod  si  nihil  jubatus  fuerit , 
utere'^  clysteres  acros'®  sale  et  mel 
conmixtis;  hoc  agendo  si  melior” 
coeperit  esse'®,  flebotomum  adhibes*®, 
et  post  flebotomum  iterum®'*  quae  exci- 
tare  possint  uteris  ®*. 


VI.  Filuminus,  de  apoplexia. 

Hii  qui  conprehenduntur  apoplexia , 
oleo  calido  perunguendus  est  soiforato', 
et  caput  embrocandus  est  oleo  roseo , 
ubi  spondilius  est  decoctus ,  mulsa  in 
ore  stillanda  et  odoramenta  ad  nares 
sunt  adponenda ,  castorlus  aut  opopanax 
aut  galbana.  Oportet  autem  et  violenter 
aperire  os  et  injecere  digitum  aut  pin- 
nas  oleo  infusas ,  ut  vomat  si  qua  super- 
fluitas  inposita  fuerit ,  et  inlenire  anum 
ex  his  quae  educant  pneumata.  Quod  si 
haec  nihil  proficiant,  uteris  clysteres 
acrissimus  salis  et  mel  admixtis  ;  hil 
agentibus  flevotomum  uti  oportet;  post 
autem  flevotomum ,  iterum  illis  quae 
excîtare  possunt  utimur. 


[CiiAPitnE  VII,  t.  V,  p.  409.] 

X.  Ad  melanchoUa  curatio'.  VII.  De  melancolia. 

Quando  autem®  totum  corpus®  me-  Quando  autem  in  melancolia,  cum 
lancholicum  babere  cogiioveris,  mox  in'*  totum  corpus  habet  sanguinem ,  in  ini- 

Variantes.  "  est  ventosa.  —  scarifacionem.  —  *'  adhibenda  est  capitis  purgaiil  vel 
per  naris  sterniitacîo.  —  Chap.  vi  :  *  De.  —  **  Filomi  auctoris. —  **  solforatio.  —  ‘  autem. 

—  '  spondelius,  —  *  facis  addil.  —  ’  naribus., —  *  adponenda  est  aut.  —  **  opopanicem. 

—  *'*  galvanum.  —  "  inmissus  digitus.  —  ***  vomica  provocanda  est.  —  ***  unguendus 
est  de  his.  —  *‘  possent.  —  *®  adhibondus  est.  —  **  clystiris  agrus.  —  **  melius.  — 
**  habere.  —  »  fleubotomus  est  adbibendus.  —  ”  vero  ea.  —  ***  adhibis.  —  Chap.  tu; 
*  De  malancolia.  —  ®  cum.  —  **  sanguine  addit.  —  '*  malancolico  his  qui  patilur  repletus 


ORIDASE,  SYNOPSIS,  VIH,  7. 


212 

initio  ^  curatioiiis  ®  sanguinem  flebotomo 
auferri’  coiivenit.  Cum  autem  in  solo 
cerebro®  melancbolicus  fuerit  humor®, 
non  oportet  flebotomare  patientera 
Est  autem  et  tertia  dilFerentia”  melan- 
cboliae,  quando  sicut  epelempsia^^ 
principium'®  a  ventrem  habuerit'*;  ap- 
pellant  enim  aliqui  antiquorüm  ypo- 
condriacam  aegritudinem  talem  pas- 
sionem.  Si  ergo  coeperint  prius  a  ventre 
simptomala  consurcrere"  et  ausraien- 
tando  malum  in  eis'*  sequitur  melan- 
cholica  passio ,  relebantur  enim  cum  ™ 
secessus  ventris  fecei'int  aut®*  vomica 
fuerit  subsecuta®*  et  indigestio,  et  rup- 
tat^®  homo^'*,  ypocondriacus  nominatur 
et  inflationis  egritudo^®,  aecedentia  au¬ 
tem  esse  inflationis  cum  alienatione 
mentis*®  et  timorem. Quando*’  autem  in 
melancholia  propria  aecedentia**  vide- 
tur  esse  magna**,  in  ventre  autem  aut 
nihii  aut  parva  est,  cerebrum  existi- 
mandum  est  hoc**  pati,  collecta**  in  eo 
nigra  choiera  fuisse**  et  ex  hoc  gene- 
ratam  esse  passionem  **.  Oportit  autem 
talem  melancholiam  per  halneos  fre¬ 
quentes  et  dieta  eucyma  et  humida  cu¬ 
rare  sine  aliquo  alio  adjutorio.  Cum 
ergo  nondum  in  prolixo  tempore**  non 
est  evacuatus**,  foi’tiores  adhihere  opor¬ 
tit*®  curationes*’.  In  initio  autem**  cu- 


tio  curationes  a  flevotomia  facere  con- 
venit.  Quando  autem  in  solo  cereHro 
est  melancolicus  humor,  non  oportit 
flevotomare  patientera.  Est  autem  et 
alla  aliqua  et  tertia  difierentiam  me- 
lancoliae,  quando  sicut  epelemsia,  ini- 
tium  a  ventrem  hahet;  vocant  autem 
aliqui  s  de  antiquis  ypocondriacon  pas¬ 
sionem  talis  infîrmitatem  [iSi,  v°].  Cum 
igitur  incipit,  primo  a  ventre  aecedentia 
lit  et  augmentât  in  eis,  sequitur  melan- 
coiia  passio.  Levigatur  enim  cum  depo- 
suerit  ventrem  et  vomuerit  ah  indiges- 
tionem  et  ructationihus  homo  enim 
nominamus  et  ex  ventositatis  aegritudo 
simpthomata,  id  est  accidentia,  dici- 
mus  esse  haec  et  distimianeti  timorem. 
Quando  autem  melancoliae  simptomata 
est,  mala  esse  videtur  ventrem  aut  nihil 
parva  cerebrus  existimandus  est  in  his 
propatin,  id  est  ipse  primus  patitur 
collecta  in  eo  nigra  colera.  Oportet  au¬ 
tem  talem  melancoliam  per  halnea  fré¬ 
quenter  et  dieta  euchimia,  id  est  qui 
honos  sucos  nutriunt  et  humidi  sunt 
cibi ,  per  hoc  tantum  curare  sine  aliquo 
adjutorio.  Quando  autem  nondum  pro- 
lexita  per  tempora  accessit  et  difîicile 
evacuatur,  est'.nocens  humor;  tune  va¬ 
rias  et  fortis  adhihere  oportit  adjutoria. 
incipicnlem  initur  banc  passionem 


*  inicium.  — ®  cuvacionum.  —  ’  lieri.  — *  soins  cerebvu.s,  —  ®  fuerit  occupatus,  san¬ 
guinem  detrahere.  —  llebot.  patientem  deest.  ■ —  "  defereucia.  —  **  epylimticis.  — 

**  solunt  lieri  inicium.  —  “  habent  qui  a.  —  **  multis  veteribus.  —  *»  ypocondrica  passio. 

—  *’  appellatur;  hec  autem  passio  inicium  primum  a  ventre  habent accidentia.—  **  aug- 
mentacioni  vero  facta  magnum  mala.  —  ‘®  relevatur.  —  *“  autem  per.  —  **  a.  —  **  se¬ 
quitur  etiam.  —  **  indegesta  ruptacio.  —  “  que  hec  patitur  addit.  —  *®  inflata  egritudo. 

—  psimtomata  sunt  etiam  tristiciam.  —  *’  timor  anime  cum.  —  *•  propteria  psimtomata. 

—  *“  inmanis.  —  *“  in  his  primum.  —  coUectum.  —  **  nigris  coleribus  humorem.  — 

“  et  ex  hoc . passionem  deest  —  non  temporum  prolixitatem.  — deficilior  liât 

ad.  cvacuandum.  —  *®  his  qui  molestetur  humor.  —  *’  si  efficiatur  diuturnus ,  molestiam 
ingerit  laboranli.  —  **  principio  igitur. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  7. 


rid)is^®  ut  dictum  est  hanc  passionem; 
diuturnam  enim  et  augmentatam  diffi- 
cilior  est  ad  curandum.  Quos  inprimis 
purgari  oportit"’  epithimo«  et  aloe; 
haec  enim  paulatim  per  singulos“  dies 
datas  [174]  jubat«;  sed  et  in  requie 
est  habendus.'Purgato  igitur  4icut  dic^ 
tara  est^^,  absentium  bibere  dabis;  das 
ctiam  et  bas  catapotias'*^  ad  humorem 
roelancholicum  purgandum ,  aloes  siliq. 
Z  xviii ,  epithimu  siliq.  Z  xii ,  dacri- 
diu  siliq.  iü,  et  post  catarticum  ab¬ 
sentium  dabis  infusum  in  aqua  ca- 
lida^®  et  coclum  quiatos  duo  dabis 
bibere;  luinc  etiam  et”  .sucnm  ejus 
quantum  media  dragma  est^*  resolu- 
tum  aqua  fréquenter  dabis,  et*”  acetum 
sorbere  “  acrum  modicum ,  et  dormire 
volentem  quam  piurime  ipsa  obsonia”” 
in  ipsa  intincla  aceto  manducet.  Huti- 
Hus””  est  enim“  si””  aceto  misceatur'” 
sciUa  et  poiiu  et  suptiie  aristolocia. 
Quando  autem  incoat  passio  meliorari , 
consistente”  corporis  fortitudinem,  vena 
ijjss  ]3eacio  incidenda  est,  et””  post 
flebotomo  purgabis  ventrem;  de  sicio- 
uias””  et  de  elleboro  nigro  et  de”‘  epi- 
tbimu  et  aloe  optimus  est  catarticus, 
admiscendus  est  autem  et  euforbius””  ; 
expediunt  autem  iactisseros””  inicere®'*. 
Adjutona  autem  passioms  ujus®”  et 


curare  convenit,  diuturna  et  augmen- 
tata  difFiciiis  fît  ad  curandum.  Purgare 
igitur  inprimis  oportet,  qualis  est  quod 
babit  epitbimo  aut  aloe;  boc  enim  ut 
modice  per  singulos  si  accipiat  dies 
juvatur  et  in  requiae  est  babendus. 
Purgandum  sicut  dictum  estabsentium  ; 
dabis  banc  ergo  berbam,  infundes  in 
aqua  et  coquis;  dabis  bibere  cyatos 
duo  ;  bunc  autem  (  1  s  i  m  dabis  Zi 
aqua  resolutum  fréquenter,  et  acetum 
ut  supra  sorbiat  acrum  modice.  Dor¬ 
mire  volentem  quam  piurime  quae 
danda  sunt  in  ipso  aceto  intincta  man- 
ducit.  Melius  autem  est,  si  ipse  acetus 
scilliticus,  si  tamen  admixta  scilla  acetus 
et  spondilius  et  tenues  aristolocia  bene 
dabis.  Jncboantem  enmi  passionem, 
forte  autem  corpore,  non  est  malum 
in  bracbio  venam  incidere,  et  postea 
flevotomaveris  praeparato  per  ventre 
purgabis  dia  coloquenledas  et  nigro 
elleboro.  Optimus  est  ad  purgandum 
epitbimus  et  aloae  et  mixtum  eufor- 
biiim;  bene  purgat  boc  modo  con- 
fectus  catbarticus  :  aloe  Z  i ,  epytbimo 
triobolon,  diacrldiu  obolo  uno  aut  eu- 
forbium.  Expedit  autem  eis  ut  de  sero 
proiciantur;  ad  sanandum  vero  banc 
passionem  bene  faciunt  ea  quae  diure- 
tica  sunt  virtutem;  bona  sunt  et  per 


“  cm-ationis.  —  “  convenit  ut  bis  purgaturiis  quod  malancolicum  purglt  humorem  et 

paulatim  educat,  qualis  est  quod  habit  addit  —  "  epytemo.  —  haec  enim . singulos 

deest. _ “  cum  bene  purgaveris.  —  “  sed  et  in . dictum  . est  deest.  —  “  hco  das 

etiam . catapotias  ?ia6et  hune  ipsa  ergo.  —  “  calida  deest.  —  ”  coda  dabis  ciatus  ii  ;  nunc 

etiam  et.  —  '*»  absent!  triobolum  addit.  —  “  bibere  et  cum  biberit  fréquenter  super  ipsam 
pocionemadd.  — “  modicum  sorbat.  —  similiter  et  quando.  —  et  cibus  quod  accepit 
addit  — tinguat  melius.  — ?  autem.  —  ””  facis  mixeias  addit  —  “  misceatur  deest  — 
subtile;  in  principio  vero  egritudinis  consistentem  malancolia.  ””  corpus  fleutomum 
uteris  ex.  —  “  incidenda  est ,  et  deest  —  “  fleobotomum ,  catarticum  dabis  dia  coloqaintidas 
gira,  dabis  etiam.  —  "  nigrum  melius  autem  est  si.  —  ””  dederis  an  addis  euforbium.  — 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  7-8. 


214 

diureticevirtiites®®.  Oplima  svmt  autem 
per  sudores  purgatio.  Oportit  au¬ 
tem  et  in  praecordüs®*  soUicitudinem®* 
adhibere et’“  fr  rtt  cm  ti  facere 
de"'^  infusae  rutae  coctionem’*  et  anetu 
et  absentiu  et  puleiu  et  agnu  semen  et 
iauri  baca.  Haec  enim  et  dolores  para- 
gorezat  et  inflationes’*'  minuit’®.  Co- 
quis  autem  cum'’®  oleo”,  sed  et  cata- 
plasma  uteris  ad  inflationes  qui  recipit 
semen’*  apii’*  et  anissu  et  cyminu  et 
cyperu  et  ireos  et  libanotida,  facis  ca- 
taplasma  et  uteris;  adpones  autem 
haec  et  jacenti  et  ambulanti  etimandu- 
canti  et  jejuuo.  Quando  autem  tollis®“ 
cataplasme,  aliquod  aliut  copertura**. 
snperponis®’  lanae  fioccum®*.  Cocur- 
bitas  autem  uteris®*  ad*®  ventositatem 
elevatus ,  ad  dolores  **  autem  et  inflam- 
inationes  cum  dieresis.  Sanitate  autem 
accedente®’,  nec  senapis®*  oblibiscendus 
est  ;utendum  est  autem  [ly/tv"]  et  acres®* 
smygmata,  id  est  puivera  confecta  in 
baineis”  et  dropaces  in  metafrenas  et 
ventrem 

[CHAPITttE  VIII 
XL  Ad  mania,  FiluminasK 
Curatio  maniae  est  ea  quae  et  de  me- 
lancholia  dicta  sunt;  maxime  autem  eos 


sudores  purgationes.  Oportet  autem 
ypocondriis  sollicitudinem  facere  et 
fumentationes ,  quid  haec  mfundent;» 
rutae  decoccionem  et  anetum  et  ab- 
[iSaJsentium  et  puleium  et  agnu 
sperma  et  lauri  baga;  haec  enim  et 
dolores  mitlgant  et  inflationes  minuunt. 
Haec  autem  in  oleo  coquis  et  sic  fovis, 
et  cataplasmabis  eos  aliquid  ex  eis  quae 
ad  inflationes  sunt  utiles,  qualia  sunt 
appii  semen  aut  anessum  aut  ciminum  ; 
non  est  autem  pejus  et  cyperus  aut 
yreus  et  livotida.  Si  autem  quam  plu- 
rime  graviter  contenetur,  haec  per  dies 
facis  ante  cibum  et  post  cibum  ;  quando 
autem  de  praecoi-diis  tollis  fumentatio- 
nem  aut  cataplasma,  ex  alio  aliquo 
coperis  stomacum ,  platisma  de  lana  su- 
perponis  et  ventosas  uteris  ad  enim 
ventositatem  sine  scarificationem.  Ad 
sanitatem  neque  senapismum  oblivis- 
caris  ;  utere  autem  et  acria  smigmata  et 
dropaces  circa  metafrenas  et  ventrem. 


,t.  V,  p.4.3.] 

VIII.  Filumina,  ad  mania  caratio. 
Mania  est  ipsa  curatio,  quam  ad 
melancholicus  suprascripta  dicta  sunt; 


“  diuriticas  dabis  ])ocioiils.  — obtimum  est  etiam.  —  ®*  ipocondrlis.  —  “  curacio- 

iiem.  —  inprimis  addü.  —  ’*  fumentacionis.  —  ”  facimus  et.  _  decoccionem. _ 

inflammacionis.  — ’®  minua.  — ”  coquitur  enim  in.  —  ”  et  sic  fumentandum  e=t  necnoii 

•add,  —  adhibis  de  seminibus  quibus  admixcis.  —  ”  semen  addit.  —  hco  libanotida . 

tollis,  habei  libanum  et  si  multum  adjacet  malum  etiam  bis  iu  die  et  ante  cibum  et  post 

cibum  cataplasmabis  et  cum  abstullcris.  —  *'  aliquod . copertura  deesl.  —  ®  super- 

ponenda  est.  —  platismata.  —  ventosas  vero  inponeredebent.  —  *®  illam.  —  re- 

velauda,  nam  ad  ollis.  —  •’  loco  cum  dieresis . accedente,  hahet  :  ypocondriarum  cum 

scarifacionem  sunt  inponenda  ;  liunc  igitur  curacionem.  ~  neque  senapismus.  —  uten- 

dum  est  autem  et  acres  deest.  —  “  id  est . balneis  deesi.  —  ’■  venter.  --  Ciiap.  vm  : 

‘  Filomeni. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIll,  8-io. 


215 


j^ubat^  ippomaratri  radices  et  semen 
potus^  cum  aqlla^  et  brioniae  radix 
drar^ma  uiia'*  cum  aqua‘>  cotlidie’  potui 
data  *. 

[CuAPiïnE  IX, 

XII.  De  amorc  ae<^rolanlibas. 

Qui  de  amore  aegrotant',  tristitiam 
Incurrentes  aiiimi  insomnietatem  pa- 
tiuntur^;  ignorantes  ergo  aliqui  istam  ■'* 
passionem,  a  balneis  et  requiem  et  a 
tenues  cibos  abstinuerunt ,  quibus  nos 
balneum  et  vinum  offerentes  curamus , 
simul  et  bisu  picturas  et‘  fabricas  ad- 
mirando  jubati  sunt,  similiter  et  au- 
ditu  quae  ad''  letitiam®  pertinet’  et 
iabulas  mgessimus ,  et  *  sic  aegrotanti 
reiebabimus®  mentem  ;  aliis  etiam  ti- 
morem  lutuiimus.  His  etiam  signa  sunt 
baec  ;  oculi  concavl  et  sine  kcrimis 
esse  perspicmntur  et  liborem  pleni  sunt 
et  mobentur  fréquenter  palphebrae; 
cum  baec  ergo  cognoveris,  ut  supra 
diximus  curabis*®. 


maxime  autem  menomeni  jubantur 
vide  ippomaritro  radicem  et  semen  po¬ 
tui  cum  aqua  et  brioniae  radices  i 
cum  aqua  cotidiepota. 

t.  V,p./,  i3.] 

VIIII.  Ad  eos  qui  de  amore  contristanlw. 
quos  Greci  ton  beroton  vacant. 

Qui  autem  de  amore  egrolant,  et 
contristantur  animo  et  insomnietatem 
nescientes  patiuntur;  alii  balneum 
utentis  in  requiem  positi  et  tenuae  dieta 
utentis  in  requie  positi  expenderunt; 
ex  his  enim  invenimus  ton  heroton, 
id  est  qui  de  amore  consumitur,  ex 
balneis  et  vini  potionem  et  auditum 
cogitationes  inposuimus;  aliis  autem 
timorem  indiximus,  inponentes  trac- 
tatos  super  quod  amabat ,  vix  deponenda 
passionem  ad  aliquas  filonicias  excitarc 
et  secundum  hypotesis ,  quae  pracdictae 
sunt  vitae  uniuscujusque.  Subsecuntui 
autem  quidem  amorem  languint,  quo¬ 
rum  sunt  baec  signa  :  oculi  sunt  con- 
cavi  et  non  lacrimantur;  videntur  au¬ 
tem  sicutqui  iaborem  sunt  pleni;  mo- 
ventur  enim  eis  palpebre  fréquenter 
plus  ab  alio  membre,  proprium  locum 
quiescant  solis  heroton. 


[CnAPlïitE  x,  t.  V,  p.  /tl4.] 

XIII.  Ad  lycanlrhoposK  X.  De  Ijcoanlropia. 

Lycautrbopla  conprehinsi  in  noctu®  Qui  lycoanlropia  conprebcudunlur, 

jubare  videtar.  —  "  ipsius.  —  “  potusi  add.  —  ®  Zi.  —  '  data  add.  —  ’  cotidiae. 
—  '  potui  data  deest.  —  Chap.  ix  :  ‘  quorum  signa  sunt  bec ,  oculi  concavi.  —  =  quorum 
sunt  bec  oculi  concavi  et  sine  lacrime  sese  conspiciuntur  et  livorem  pleni  sunt  et  moventnr 
fréquenter  palpebris  ;  os  ergo  addit.  —  "  istam  deest.  —  “  nam  et  vident  aspecturas  vel.  - 

=  et  fabulas  de  causa.—  ®  letitiae.— ’  referendo.— “  et  fabulas . et  deest.—  '  revela- 

vimus.—  '»  locohis  etiam . curabis,  habelrel  sic  ad  sanilatem  rcvocamus.  —  I  Ihap.  x  : 

'  licantropus.  —  coiipreensi  noctu. 


216  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII, 


exeunt  foras  ^  quam  piurime,  lupos 
emetantes*  et  usque  ad  diem  per  tno- 
numenta  veP  siivarum  frotices  moran- 
tur.  Cognoscitur  autem  haec  passio  sic  : 
paliidi  sont  in  facie®  et  bisu  terribiles ’, 
oculos  siccos*  habent  et  non®  Jacri- 
mantur,  et  cavitas  est  ocuiorum,  et'® 
sicca  lingua  habent ,  ita  ut  in  os  eorum  " 
nulla'®  inveniatur  saliva;  quibus  etiam 
sitis  nimia  est  '®,  et  propter  quot  saepius 
cadent  tivias  vulneratas  et  insanabiles'® 
habent.  Et  cum'®  haec  diligenter  per- 
visa*®  cognoveris  signa'®,  scire  oportet 
speciem  melancboliae  esse  lycantrhopia. 
Quem'®  in  tempore  accessionis '®  cu- 
ravis  flebotomo  detraens  sanguinem®®, 
usque  ad  angustiam®'  et  cibis  eucymis 
nutriendo®®;  uteris  et®®  balneum  ex 
aqua  Iluviali®®  conpositum“  lacteneo®® 
calore®®  praeparatum  [lyS],  et  post 
très  dies  purgas  eum  iera®®  antidotum 
dia  colocjuentiios^^  secundo  vel  tertio®"; 
post  catarticum  autem®'  dabis  antido¬ 
tum  tyriacam  dia  ecidnon^^  vel®®  alla®", 
quae  melancholicisdare  proposuimus®®; 
superveniente  vero  aegritudlne,  quae 
somnum  faciunt®"  super  bregma  lenis®® 
et®®  aures  et  nares  similiter,  ut®"  in 
somno  incidentes  malum  vitare  pos- 


noctu  exeunt  quam  plurime,  lupus  emi- 
tantes  et  deinde  per  frotices  sunt 
latentes.  Cognoscantur  enim  sic  pa¬ 
tientes  ,  quia  paliidi  sunt  colore  et  visu 
sunt  [i  52  v”]  terribiles ,  et  habent  siccos 
oculos  et  non  lacrimanlur,  et  vides  eis 
oculos  infossatos,  linguam  siccam  ha- 
bentes,  et  nulla  in  eis  saliva  est,  et  si- 
tem  patiuntur;  aestivis  quamplunme 
incurrunt  temporibus  insanabiles  ul¬ 
céra;  talis  enim  habet  cognitionis.  Scire 
autem  oportet  speciem  in  eis  melanco- 
liam  esse  banc  lycoantropia.  Quem  si 
curare  vis,  tempore  in  quo  déclinât 
passio,  flevotomum  adhibes  et- évacuas 
usque  ad  angustiam,  et  dieta  minis- 
trabis  eucyma;  utentur  etiam  etbalnea 
de  dulce  aqua  factas,  et  sic  saerum 
lactis  dabis  per  très  dies.  Purgas  autem 
eum  dia  coloijvüentedos  biera  bis  et  ter. 
Post  autem  catharticum  de  serpentibus 
thiriacam  confectam  dabis,  alia  quae- 
cumque  ad  melancolia  dicta  sunt.  Su- 
pervenientem  jam  languorem,  quae 
somnum  facere  consueverunt  ei  adhi¬ 
bes  et  opium  mlems  aures  et  nares,  ut 
in  somno  ortatur. 


^  ®  foras  deest.  '■  emitantes.  —  ®  monomenta  et.  —  ®  in  facle  deesl.  —  ’  orriblle.  — 

sltem  paciuntur.  —  '*  in  tibias  insanabiles  ulceris.  —  *®  vero  per  add.  —  '®  signa  diligen- 
cius  inquesita.— "  passionem  addit  — hoemodum  add.—  ^<‘  düectationem.  —  ®»  fleu- 
botomnm  adhibis.  —  “'  evacuandum  add. — nostris. — etiam. _ “‘pluviale. _ fac¬ 

tum.  —  lactenium.  —  tempori.  — ■  ®*  de.  —  dia  coloquentidus  gira.  —  ®"  très.  — 
U  vero.  —  diecinnes  leriaca.  —  ”  sed  et.  —  ®'‘  bis  simHia  uteris  add.  —  ®®  utendum 
supra  diximus.  — ®»  facere  solunt.  —  ®’  sunt  infundenda.  —  «  opium  linieiida  sunt  fous. 
—  siminter  ut  deest.  —  incedens.  —  careri  possit. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  ii. 


217 


[Chapitre  xi,  t.  V,  p.  4i6.] 

XIIII.  De  injlammatione'-  cerebri.  XI.  Filaminus,  de  injlammationem 

cerebri. 

Aa  La 

Inflammatur  cerebrus  saepius  et  in-  Inflammatus  cereber  intumiscit  sae- 
tumescit  ita  ut^  distendat  in  capite^  pins,  sicut  in  çerebro  juncturas  vel  su- 
suturas  et  testa;  haec  passio*  rnuitum  ®  turas  dividit,  et  dolores  maxime  suflî- 
pessima®  freneticis’.  Inflammatur  enim  cienter  prosecuntur,  indiiectabilis  sunt 
cerebrus  et  de  hoc  ipso*  Ippocrates*  multum,  et  robor  ei  rnuitum  consistit , 
conmemoravit  flegmone  plenius  in  et  ocub  eflocis  sunt,  et  lumit  muluim 
secundo  libro,  ubi  de  passionibus  et  caput  totum.  Fievotomum  bis  con- 
scribsit;  memorabit  autem“  in  Choa“  venit  adhibere  ex  bracbio  ;  oportet 
prognostico**  dicens,  cerebrum  nimis'*  etiam  ex  naribus  et  sub  lingua  venas 
doientem**  in  tribus  diebus  aut  in  incidere.  üteris  autem  extrinsecus 
septe  dies  moriuntur;  hos  autem  si  embrocas  et  cataplasmata  ad  inflamma- 
transierint**,  evadunt“.  His  ergo  su-  tionem  capitis. 
perveniens  vapor  dibisa  inveniuntur 
capitis  ossa ,  quod  et  in  iibro  passionum 
cum  ains  siffius  cxposuit  plomssime”, 
diceus'*  quando  cerebrus  mtumescit 
de  inflammatione'®,  dolores  babet  ni- 

cum  inflammatione  sit  consistunt**  in 
temporibus,  et  obtunsas  babet  aures 
ad**  audiendum**  et  venas  tenduntur 
et  puisant  cum  febre**.  Interdum  et 
rigores  babent*®,  et  dolores  nulle  modo 
minuuntur,  sed  stant  infîxi  aut  certe 
augmentantur,  et  vociférant,  et  gemunt 
a  dolore  nimio,  et  exurgens*’  de  lecto 
mox  iterum  festinat ,  ad  lectum  reverti- 

Chap.xi:'  inflammacioni.  —  *  tantum  in  tantum  ut  etiam.  —  *  capitis.  —  •  istapassio. 

—  *  plus  est. —  *  pessimior  quam. —  ’  frinitida. —  “  inco  inflammatur . ipso,  Autel; 

commemoravit  igitur  Titatus  auctor  in  se  fundilibus  de  egritndinibus  scribens.  —  *  Ipo- 

cratis - flegmone . autem  deesf. —  “  Quoaetinde. —  promiscitis. —  nimium 

vel  intolerabile  pacienle.  —  '*  dolorem.  — ■  autem . translerint  deest.  —  “  evaserit 

vivit.  Sed  et  Galienus  de  gritudinibus  scribens.  —  bis  ergo . plenissime  deest.  — 

“  dixit.  —  et  inflamatur.  —  dolor  surgit  forlissimus  per.  —  **  totum  caput.  ■ — 
”  loco  si  cum...  consistunt,  habei  ubi  major  est  lumor  cerebri.  —  **  loco  et  obtunsas... 
ad  habet  sed  visus  et.  —  **  auditus  turbatur.  —  “  febris  surgit.  —  “  babeut  deest.  — 
exclamat  urguentem  add. 


218 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vlll, 


tur  cadens^®.  Sequitur^®  autem  in  ipso^® 
tumore  cerebri  ab  inflammatione  ro- 
bor^^  nimius“,  et  ocuii^*  effores  effi- 
ciuntur®®  et  tumldus  vultus  et  totum 
caput'"’  et  collus  et  thorax,  aliquibus®’ 
et  dorsus;  sic  enim  muitis^*  saepius  in- 
tumiscens  interdum  ex  tensione  dibi- 
ditur  aut  crêpât cutis;  abquibus'^* 
non  crêpât sed  vissicas  facit*^  similes 
quam  maxime*^  ex  igné  fiunt'®.  Haec 
autem*'’  passio  fît  non  soium  intrinsicus, 
[i7Î  V  ]  fl  it  c  b  et  I 
nicas  **  ejus ,  sed  et  extrinsecus  meningae 
pertundi  et  rumpi*®  membranus  testae. 
Taiia  pessima  contingere  soient  in  taii 
natura  conmunicantem  haec  et  intrin¬ 
sicus  ,  sed  testae  meningae  extrinsecus  “ 
inflammatur  ”*  et  tumore,  le  t  me 

esse  videntur.  Curantur  autem  hoc 
modo*®;  curatio  cerebro  inflammato®^ 
primo  quidem®*  flebotomus®*  de  bra- 
cio  est  adhibendus“,  maxime  arteria 
erit  dibidenda  ut  amplius  simul  cum 
sanguine  currat  calor.  Postea  autem  si 
virtus  sufîicit  et  de  secus*®  nares®®  et 
sub  lingua  venas  sunt  incidendas®*. 
Post  haec  autem  festinanter  venien- 
dum  est  ad  alias  locales  curationes®®; 
embrocavis®®  igitur®*  caput  ydreleo®® 
aut  olneleo  ®®,  quemadmodum  et  m  aliis 
inflammatis  ®’  locis  ®*  ;  uteris  ®®  autem’®  et 


nuUo  modo . cadens  deesl. —  quos  subsequitur.  —  autem  in  ipso  deest.  — 

■"  in  flegmone  positum  habit.  —  roboriciam.  —  fît  in  facie  add,  —  *'*  ejus  add.  — 
sunt. —  interdum  vero  add.  —  autem  add. — ■.*®  plurima.  —  inlumiscentis  ut. — 

**  tensurarum  patitur. —  **  etiam  ttdd. —  rumpitur. —  effiunt.  —  velut  de. — 
factas.  —  *®  ergo.  —  *’  fît  flegmon. —  “  vel  tonieis.  —  “  loco  pertundi  et  rumpi,  habet 

vel  teste. —  testae . extrinseeus  deest.  —  inflammacionem.  —  in  uiceratione... 

modo  deest.  —  cerebro  inflammato  deest.  —  *'*  primum.  —  ""  fleubotomandns  est.  — 

est  adhibendus  deest.  —  devisa  artiria.  —  multus.  —  loco  postea .  secus, 

habet  t  et  spiritus  eventu  sed  et.  —  ®®  naribus.  —  incidenda.  —  loco  post  haec . 

curationes  habet  sublato  vero  sanguine,  sub  capite  ad  inflammacionem  uteris  embrocas  et 
cataplasmes.  —  embrocas.  —  enim.  —  “  ydrilio.  —  “  oyeneleo.  —  ®’  inflammatis 
deest.  —  ®*  inflammacionem  add.  —  ®®  uteris  deest,  pacientibus  add.  —  ™  utimur. 


OtUBASE,  SYNOPSIS,  VIII, 


219 


cataplasma  quae’“  humectent  pauia- 
tim  et  maturent  inflammata  loca’®.  Ra¬ 
dis  ergo”  caput  et’^  cataplasma’®  de 
pane  aut  de’®  farina”  cum  aqua  et 
oleo™  cocta  inponis”  aut  de*®  Uni  se- 
mine®*  similiter  Çicta®®  et  non®®  satis 
calida®*  adponis®®.  Urguente*®  igitur®’ 
malo*®  sine  efficitur®-  et  catocus"®  et 
«uffocatio”*  acrionbus  est  fumentan- 
dus®®  et®®  cocurbitas  inponendas  sunt®^ 
sicut®®  in  synances®®  consueti  sumus®’ 
ponere;  una  enim  haec  et  ilia  causa 
est,  sed  loco®®  differit,  quod  enim  ad 
fauces  opus  est  fieri.  Nam  in  bac  pas- 
sione  aliqui  mox  in  primo  ventrem  sol- 
verunt,  qu[o]d  nos jam  in  dechnationem 
lieri  jubemus ,  et  maxime  simplice  dato 
medicamine  qui  vomicam  faciat®®.  Op¬ 
timum  autem*®®  et'®' urina provocare  et 
in  initio  et  postea,  sed  non  sint'®®  acria'®® 
diuretica '®‘;  sorvitiones '®®  autem'®® 
ptysanae'®’  sucos'®®  et  athineu'®®  quam 
plurime"®.  Quo  si  inBammatio  in  pus 
fuerit  bersus  et  cito  per  aure  erumpit , 
fuso  igitur  pure"*,  lavanda"®  est  auris 
vino  dulce  aut  de"®  lacté"®  cum  lycio"® 


”  que.  —  ”  inflammacionem.  —  desiccit.  —  et  deest.  —  cataplasmandus  est 
ei-go. —  ™  de  deest.  —  ”  tritici  add.  —  ”  olio.  —  ’®  loco  cocta  inponis,  habet  modicum 

—  adhibitum  ;  clystiris  enim  adbibendis  est  inprimis  mollioribus  qui  detrabaut  reumam 
et  cibus  et  aliquid  educant  a  capite  addit.  —  urguentl.  —  autem.  —  malum.  — 
“  ut  et  mutus  eflicitur.' — ®“  caducus.  —  ®'  suffucacionem  paciatur.  —  foco  acrioribus  est 
fumentandus  habet,  atgros  clystiris  temlamus  inritare  yentrem,  ut  a  capite  detrahy  humor 
possit.  Oportit  autem  et  de.  —  et  deest.  — ®*  loco  inpon.  sunt  habet  spermeiitum  facerc 
quemadmodum  est.  —  sicut  deest.  —  ®®  senancies.  —  consuetudo.  —  ®®  loco  ponere 

. loco,  habet  quod  una  est  causa  ambobus,  tantum  locus.  —  *®  loco  quod  enim . 

faciat,  habet  et  post  bec  declinacionem  facta  et  inflammacione  mitigata  catarticum  est  adlii- 
bendum  est  simpiicemque  vomitum  moverat. —  *®“  autem  deest.  —  loco  et,  habet  etiam 

dare  ea  qui.  —  loco  provocare .  sint,  habet  movent  ab  inicio  et  usquo  ad  fmem 

egritudinis  non  tamen  ea  que  enim.  —  *°®  agri.  —  dluritica  sunt ,  erunt  danda  add.  — 
‘°®  sorbicionis.  —  *"®  dande  sunt  add,  —  ptisane.  —  sucus.  —  '®®  antemo. 

plurimi. —  loco  quo  si . pure,  habet  et  forte  cum  adposuerit  passio  Huit,  sepius 

possit  manifestis  locis  ex  quibus  eruperit  locus  maxime  per  auris ,  tune.  —  "®  labanda.  — 
nt.  —  lacti.  —  Jicio. 


220  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VllI.  11-12. 

et"®  oIeo‘"  vetere  lababis ,  et"*fumen- 
tabis"®  caput  molli fumentatione 
et  odoramentis  suabibus  reficis  ut  cito  ™ 
purgetur  cerebrus.  Vitandum*®®  est®®* 
sol*®®,  [176]  ventus®®®,  igiiis®®®,  fumus®®®, 
acri  odores  ®®®  et  bis  similia  ®®®  et  in  re¬ 
quis®®®  habere®®®,  molles®®®  utere®®*  ci- 
bos®’®  et  secundus  babondu.s  est  ven¬ 
ter®®®.  In®®’  bis®®®  ergo  haec®®®  est'*® 
curatio  ®*®. 


[ClUPlTBE  xti,  t.  V,p.  4l6.] 


XV.  Ad  erisipelas  in  ccrebro'. 

Fit  autem  et  in  cerebro  erisipela, 
quemadmodum  et  m  aliis®  membris®, 
et  cognoscitur  sic*.  Dolit  caput  totus®  et 
videtur®in  eo  esseflammaignea’,  et  non 
sustenit  in  uno  loco®  caput  tenire,  sed 
hue  illuc®  mutât®®  non  ferens  de®®  stra- 
tura  lecti  calorem®®,  et  semper®®  in- 
frigdare  caput  vult,  et  faciès®*  fri- 
gida  est  et  subpallida'®  et  sitis  ni- 
mia'®,  siccum  habentes®’  os.  Curatio®®  : 
llebotomabis  eum  ®®  et  maxime  sub  lin- 
gua  et  adhibes  capiti*®  quae  infrig- 
dant®®,  qualia  sunt  sucos®®  strignu®®  et 
oleu  ®*  roseu  et  de  bis  inlinis  caput  et 


XII.  Filaminas ,  ad  erisipilas  in  cerebro 

Fiunt  eresipelas  in  cerebro,  quem¬ 
admodum  et  in  aliis  membrorum  par- 
tibus  capitis  et  ita  in  cerebro.  Patitur 
patiens  haec;  dolet  caput  totum  et  vi- 
detur  velut  flamma  in  capite,  et  non 
potest  omnino  invenire  locum  ubi  caput 
tenire,  sed  mutât  non  ferens  staturae 
calorem  et  super  infrigdare  eum  vult, 
et  vultum  languentis  frigidus  est  et  sub- 
pallidus,  et  sitis  est  nimia  et  siccatur 
bus.  Flevotomandus  est  qui  talia  patitur 
et  maxime  quae  sub  lingua ,  et  adhi- 
benda  sunt  capiti  qui  infrigdent  ea 
quae  jn  aliis  extrinsecus  eresipelatibus 


‘*®  aut.  —  olio.  —  ‘'®  vêtus  tepida  bec  sunt  ntenda  et.  —  fumcnlandus.  —  11- 

nlbus.  —  ***  fumentacionibus.  —  loco  odoramentis .  cito,  habet  et  bene  olentibus 

ut  celerius.  —  '®®  fugiendum.  ■ —  eliam  a  add.  —  sole  et.  — ■  ventum  et.  — 

igni  et.  —  fumo.  —  et  agrus  odoris.  —  observandum  est  aut  ut  sit  add.  — 
‘®‘  requiem.  —  ‘®®  baberc  deesl.  —  '®®  et  mollis.  —  "*  utatur.  —  '®®  clbus.  —  '®®  et 

secundus . venter  deesl;  mollim  enim  semper  pus  paratum  débit  habere  ventrem 

add.  —  in  deesl. —  ‘®®  bec  est.  — ■  ®®®  baec  deest.  —  loco  est,  habet  islius  passlonis 
perfecta.  —  curacio.  —  Chap.  xii  :  *  factas  add.  —  ®  extrinsecus.  —  ®  membrorum 

partibus  vol  etiam  in  ipso  capiti  add.  —  *  et . sic  deest.  —  ®  ita  ut  flegmas  in  eo  ejus 

add.  —  ®  videantur.  —  ’  in  eo . ignea  deest.  —  *  uiium  locum _ ®  in  alio.  —  lo¬ 
cum  add.  —  "  portans _ lecti  califactam.  —  "  sibi  add.  —  '*  vultus.  —  '®  pacientis 

add.  —  ®®  sitim  nimiam.  —  habit  et  siccatur.  — hos  ejus.  Quos  oportit  mox  in  inlcio. 
—  lleubolomari.  —  adhibere.  —  infrigidaut  capiti.  —  **  sucus.  —  slrugno. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  i2  i3.  221 

Aa  ...  1-“ 

fitrulare  creta  loto  facto  inponi.s ,  et  cum  adhibemus. 

caluerit  mutas  aliut  lotum.  Purgas  et 

ventrem  catartico  leni  si  nimia  non  sit 

febi'is  ;  sin  vero ,  per  ciystere.  Uteris  au- 

tem  et  cocurvitas  cum  muita  flamma , 

ut  si  fieri  potest  extrahatur  erisipela 

foris  d  t  n  c  t  J,a  m 

frigidis.  Curabis  autem  eos  quod  ne- 

que  frigida  sint  neque  caiida  nimis. 

Capiti  autem  ut  diximus  omnia  frigida 
adbibenda  sunt  et  bumida.  Bonum  ati- 
tem  est  si  foris  transeat  erisipela.  Cog- 
noscis  autem  foris  exisse  vel  esse,  si  in 
faciae  robor  revertatur  aut  sit  et  coHo 
non  prius  sit^®. 


[Chapitre  xni,  t.  V,  p.  417.] 

XVI.  Adcanis  rabidi  morsii'.  XIII.  Ad  canes  ravidi  morsum.  Galenus. 
Quod  si  canis  rabidus^  momorderit^  Quos  canes  ravidus  [i53]  mordit, 
et  ydrofobum^fecerit®,  signa  sunt  baec:  incidunt  in  ydrofobon,  id  est  aquae 
quam  plurime  enim  sine  voce  sunt®  et  tumorem.  Haec  autem  signa  mordentis 
sine  sensu,  ut’ neque  proprios  parentes  canes  sunt  ravidiosi,  sine  voce  sunt  et 
aut  amicos  agnoscant®,  et  cum  fastidio®  sine  sensu  quamplurime  ut  neque  do- 
sitim  patiuntur“  et  anellitum  multum  '  mesticos  suos  agnoscant,  eibum  non 
trabunt,  et  aures  inclinatas  babent,  et  gustantis  et  sitem  patientis,  anelantis 
saliva  “  muita  et  spumosa  emittunP®.  plerumque  et  aures  indeclinatas  babent; 
Mox  ergo  momorderit  canis ,  adbibenda  salivas  autem  babuudanter  et  spumosas 
sollicitude  est  ne  m  tam  malo  incidat  emittunt.  Quos  ergo  morserint,  mox 
periculo’®,  nam  seu’‘ parvus  sibe  gran-  curabis  omnibus  conpetentibus  adju- 
dis  sit  vulnus  morsurae si  non  fuerit  toriis,  et  utique  parvus  amplificandus 

“  loco  et  de  his  inlinis . prius  sit,  hahet  :  et  bec  ipsa  cataplasmanda  sunt  et  terra  que 

siccaverit  auferre  et  abum  inlenire.  Evacuandus  est  etiam  venter  medicaimne  colagogo, 

flamma ,  ut  si  possibiie  est  foras  extrahatur  ipsa  erisipela  ;  sed  et  gargarismata  frigida  adhibita 
jubant,  Cibi  autem  dandi  sunt  que  neque  nimis  frigidi  sunt  neque  calidi  ;  bec  enim  obser- 
vandum  est  in  cerebro  facta  erysipela  ut  ea  afferantur  que  infrigdant  et  umectaut.  Optimum 
autem  est  foras  educeri  eresipala  ;  cognuscit  autem  ex  robore  accidenti  in  vultum  et  collo  ubi 
primo  non  fuit.  —  Chap.  xni  :  *  rapidi  morso.  —  rapidus  hominem.  —  ’  morserit.  — 
ydrosbocum.  —  ‘  confecerit.  —  “  fiunt.  —  ’  quod.  —  ®  cognuscant.  —  “  fastigium.  — 

faciuntur. —  "  salibas  vero. —  inmittunt. —  ne  in . periculo  deest.  —  sibi. 

—  “  fuerit  factus  add. 


222  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  i3-i4. 


curatus,  noverit  se  esse  moriturum. 
Oportet  ergo  vulnus  incidere  et  [  1 76  v°] 
undique  imdare  et  cum"»  cautères  ar¬ 
dentes  adurere^’,  et  post  haec  ipsa 
plaga  ne  sanetiir  diu  servare'®  et  non 
cito  in  cicatricem  ducere.  Detergendus 
est  vulnus  cum  spongea  quae  fuerit  in¬ 
fusa  in  aqua  ubi  decoxeris  herba  cami- 
meia  et  iapati  siivatici  radices.  Bibat  au- 
tem  iicium  et'®  absentium^®  et  opus 
siifiu®'  ;  boc  autem  et  in  vulnere  ponat. 
Bibat  autem  et  camedria®®  et  alium  et 
gentianae  radice,  et  poliu*®  et  de  flu¬ 
viales  gambaros  aqua  in  qua  deco- 
quuntur®*  cum  multo  aneto.  Purgandus 
est  autem  iera  dia®  coloquintidos.  Dabis 
autem  eam  per  singulos  dies  ad  fabae 
magnitudinem  non  ut  purgis  solum 
sed  ut  ipse  desiccetur  venenus  ;  dabis 
autem  in  aquae  decoctionem ,  ubi  elis- 
facus®®  aut  siderites®  herba  quam  era- 
cleam^”  vocant,  quae  etiam  et  per  se 
data  jubat;  dabis  et  dia  ecidnon^^  tyria- 
cam  ;  dabis  et  diuretica;  utere  autem  in 
cibo  et  epar  canis  ipsius.  Hoc  Apol¬ 
lonius  Pergamius®®  laudat  etiam  sine 
alias  curas  evasisse  homines®®. 


est  vulnus,  scientes  quia  nullus  non 
curatus  evasit.  Oportit  ergo  circumci- 
dere  vulnus  et  enudatum  undique  adu- 
rere  cauteriis  ferreis.  Conservandus  est 
enim  ulcus  et  non  est  adducendus  ad 
cicatricem  cito  ;  spungiandus  est  autem 
vulnus  de  aqua  ubi  coquitur  camélia 
herba  et  lapati  agrestis  radices.  Bibere 
autem  iycium  et  absentium  et  opo 
silfiu  ;  boc  autem  et  in  ipso  vulnus  in- 
ponis.  Bibere  autem  et  cametrea  et  al- 
leum  et  gentianae  radicem  et  polio  et 
fluviales  gambarus  decoctionem  mui- 
tum  miscenda  est.  Purgandus  est  vero 
de  coloquenteda  cathartico  et  dabis  de 
ipso  cottidie  medicamen  non  ad  pur- 
gandum  tantum,  fabae  magnitudo  est  in 
decoctione  elelisbaci  aut  sideritis  her- 
bae  quae  et  heraclias  et  allisson  nomi- 
nant,  propter  et  quod  ipsa  sola  juvat. 
Dabis  etiam  ntilissimam  potionem  quae 
dia  ecidnon  thiriaca;  accipiat  autem  et 
diuriticas  potiones.  Utere  autem  ad 
manducandum  epar  canis  rabiosi ,  non 
credere  soli  sed  semper  temptare  cu- 
randum.  Apollonius  autem  0  Perga- 
mmus  storiografus  dixit  multos  libe- 
rasset  a  canis  rabidi  morsura  bominis- 
■nam  ravidus  jam  factus  nuHum  posse 
evadere. 


[Chapitre  xiv,  t.  V,  p.  419.] 

XVII.  Deparalysi.  XIIII.  De  paralysin. 

üniversorum  et  maxime  omnium  ner-  In  omnibus  enim  simul  nervis  reso- 
vorum  resolutio  sensum  et  motu  per-  lutus  amissum  sensum  et  motum  cor- 
dito' si  fiat®,  apoplexianominatur,  et  si  poris,  apoplexia  haec  passio  nomina- 
ferreus  add.  —  ureri.  —  sen 
sylvio.  —  camitnam.  —  puïeiu.  - 


m,  — absencio.-^^ 
-  -  magnitud 


-  decocuntur. 

t  de  paraïyBÎ  addit  —  belysfacus.  —  —  ^“"meradya.  — 

Pergaminus.  homenis.  —  Chat,  xiv  :  ^  Üniversorum.  .  .  perdito 
^  se  fi. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  i4. 


223 

La 

aliqua  pai's  dextra  aut  sinistra®  fuerint  tur;  in  singuiis  autem  partibus  aut 
lesoluti  nervi,  paralisis  vocatur.  Con-  dextra  aut  sinistra  si  contingat  lioc,  pa- 
lingit  haec  passio  de  hutnidis  et  bis-  raiysin  vocant  iila  scilicet  partem  in 
cosis  ®  et  pingues  vel  spissos  humores  ;  qua  resoiuti  sunt  nervi.  Contigit  ergo 
constippant  igitur  vel  obligant  nervos ,  haec  passio  ex  humoribus  giuttinosis  et 
qni  voliimtarium  sensum  et  motum  pinguissimis  [i53  v']  conslipantis  ncr- 
corpori  prestant  et  sic  resolvuntur.  vus,  per  quos  secundum  voluntaria 
Oportit  ergo  ut  taies  evacuenlur  bu-  mutionem  faciunt.  Manifestum  est  ergo 
mores  de  corpore.Dandum  est  eis  iera®  quia  evacuari  oportit  taies  humores. 
d-a  coloquevthlos^  in  potione;  oportit  Eyacuandum  autem  per  purgationem 
ergo  ab  una  quipere’  dragma*  dare  hiera  antidotum  potatum;  oportit  au- 
ab.sque  mel,  cui  addis  piperis  pulver  tem  ab  una  incipere  ,  dare  sine  mel 
tenue  Volumus  enim  hoc  medicamen  mittentis  piperis  pulver  tenuem.  Volu- 

dare  non  ut  purget  ventrem  solum ,  sed  mus  ënim . *  dare  hoc  medicamen , 

et  desiccet’”  humorem.  Damus  ergo  per  non  ad  purgandum  sed  ad  desiccandum 
dies  très  dragmas"  singulas'^  plus  aut  humores  et  iterum  post  dies  très  dabis 
minus  et  per  dies  quatuor  non  davis  ipsum  pensum;  transactos  dies  quat- 
iteriim,  das  dragmas  vinas'®  similiter  tuor  iterum  das  Z  ii  simiiiter  et  iterum 
ut  supra  per  dies  très  et  pausit  dies  Z  dabis;  transactos  autem  et  post  haec 
quatuor;  deinde  dg-vis  potionem  iera  integram  dosin  dabis  Z  iiii ,  et  mel  su- 
dragmas'*  [177]  ternas  per  dies  iii  et  permittis  et  salem  cocliarem;  admisces 
abstine'®  dies  quatuor,  et  post  haec’®  autem  et  nunc  piper.  Si  igitur  per  istas 
dabis  integram  dosimdragmasquaternas  taies  acceptiones  cathartici  perfectius 
per  dies  très  cum  mel  et  sale  cocliaria  curatus  fuerit ,  liberatus  est;  sin  minus, 
singulus  ;  admiscis  eliam  et  modo  piperis  alias  quinque  Z  dabis ,  qui  juvenes  sunt 
pulver.  Si  ergo  ex  bis  potionibus  fuerit  aetate  qui  aegrotant.  Diela  autem  exte- 
perfectius  curatus,  dedisse”suiriciat;  sin  nuatoria  sit.  Ad  infraxin  autem  si  ha- 
minus,  adaugis  et  quinque  das  dragmas.  buerint  ipsa  membra,  superponis  dia- 
Est  autem  et  quibus  sex  debeas  déffe  foreticum  medicamen.  Oportet  autem 
dragmas,  si’*  aetate  adhuc  jubeniores  circa  facie  paraliiomenon  apoHegma- 
sunt.  Dieta  autem  sit  quae  extenuare  tismis  uteris  fréquenter  ;  ad  autem  vir- 
possit  viscoses  et  spissos  humores;  tutem  eorum  et  sternutamenta  sunt 
constipata  autem  vel  dissoluta’®  loca  movenda  et  capita  providenda  sunt  om- 
diaforetlcis*®  curabis  medicaminibus.  nino.  Quorum  autem  nihil  circa  faciem 
Quod  si  faciem  paralisis  leserit ,  quod  passio  est ,  sufficit  ut  adhibeantur  medi- 
cinosplasmam^^  Greci  vocant,  apofleg-  camenta  in  initio  et  in  primo  .spondilo ; 

’  sinixtra.  —  *  biscosis.  —  ®  gira.  —  ®  coloquintidus.  —  ’  incipere.  —  ®  Z.  —  ®  te- 
nuae.  — desiccil. —  ”  Z.  — ■  scgolas.  — ’®  Z  aut  binas.  —  ”  iera  Z  as.  —  *®  abs- 
tenit.  —  post  ea.  _  ”  dedes  si.  —  ’*  Z  as  se.  —  desoluta.  —  -  dcaforiticis.  — 

*  Ici  manquent  dans  le  manuscrit  cinq  ou 


six  lettres. 


224  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  i4-i6. 

matismis  uteris  frequentius  et  sternuta-  utere  autem  ad  omnia  apoflegmatismust 
mentis  commovis,  loca  capitis  gerens 
soHicitudmem.  Quibus  vero  circa  fa- 
ciem^®  paralisis  nihil  lesit,  sed  vicina^® 
lesit  ioca,  sufficiunt  adhibita  médica¬ 
menta  in  occipitio  post  in  capite  et  in 
primos  in  cervice^*  spondulos.  Utere 
autem  et  in  bis  apoflegmatismum ,  id 
est  capitis  purgationem 


[Chapitre  xt 

XVIII.  De  rigore  corporis  sine  colore. 


-Ex  nimia  frigida  flegma  quam  Greci 
yahden^  vocant^,  fit  rigor  vel  tremor 
sine  febre^.  Uteris  autem  medicamina 
quae  calefaciant  et  incidant  spissos 
humores  * ,  cibis  etiam  et  potionibus 
similiter  taies.  Oportit  autem  in  prin- 
cipio  passionis  dare  antidoturn®  dia 
trion^  pipereon’’  aut  dia  calaminthin^, 
et  sic  postea  opu  Cyrinaicu®  aut  casto- 
riu  “  das  “  bibere. 


[  Chapitre  xv: 

XVIIII.  De  spasmu. 

Cum  ergo  mox  in  principio  fit  spas- 
mus  aut  certe*  in  ipso  principio  pas¬ 
sionis  fuerit  factus,  ex  plenitudine  fit 
necesse  est;  si  autem  post  sudorem 
multum  aut  sangmms  effusionem®  aut 
post  ventris  fluxu  vel  post  aemor- 
roidas  ®  fluentes  ®  aut  vulnere  aliquo  nec 

““  faciae.  —  “  vicinalis.  —  cervicis.  - 

—  ®  ex  nimia . vocant  pro  titulo  ponit. 

dotum.  —  ®  dea  trion.  —  ’  peperion.  — 
castorio.  —  ■'  dabis.  —  Chap.  xvi  :  '  c 
*  fluentis. 


f,t.V,p.42i.] 

XV.  Ad  frigdorem  rigorem,  ad  cos  gui 
ex  nimio  frigdore  Jlecmaticus  hialoidin 

Taies  rigores  sine  febre  licentius 
utere  bis  quae  calefaciunt  et  exténuant 
pingues  humores ,  cibis  et  potionibus  et 
medicamentis  taiibus.  Oportet  autem  in 
initio  dare  eis  dia,^rion  pepereon  anti- 
dotum  et  dia  calamentin  aut  dia  cardion 
et  sic  qui  ex  opo  Quirinaicu  et  castoriu 
confîcitur. 


,,t.  V,p.42i.] 

XVI.  De  spasmm,  id  est  opistonos. 

Quando  autem  mox  ab  initio  aut  non 
post  multum  tempus  ab  initio  cepit 
aeCTitudo  fieri  spasmi  et  permanentis  . 
a  plenitudinem  habent  nalivitatem. 
Quando  autem  post  sudores  multos  aut 
post  sanguinis  aut  ventris  aut  emorroi- 
darum  effusionem  infusionem  [i54]  aut 

—  purgaclonum.  —  Chap.  xv  :  '  yalodin. 

—  ®  febri.  —  '*  spissus  humons.  ■ —  ®  ante- 
*  dea  calamenthyn.  —  -  opo  Cirmayco.  — 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  i6.  225 


non  et  si  post  nimia  liât  vigiha  aut 
post  famem  aut  post  aiiqua  nimia  eva- 
cuatione®  quaiibet  ex  inanitate®  si  fiat 
spasmus,  manifestum  est  quod  ex  ina- 
nitione’  fit.  Et  si  aliquis  sanus  [177  v”] 
de  subito  spasmum  fuerit  passus  pieni- 
tudinis®,  manifesta  sunt  signa;  si  autem 
in  febribus  nimio  ardore  patientibus® 
spasmus  fiat,  desiccatis  enim  nervis 
spasmo  veniente  moriuntur;  pro  quare 
de  siccitate  vel  inanitate*®  factum 
spasmum  pericuiosum  est  et  poene” 
insanabilis  causa.  Nam  si  in  ante  tendun- 
tur  membrorum  ioca,  inprostotonm'^ 
a  Grecis  vocatur;  cum  vero  de  rétro 
tenduntur,  opislotoms'^  dicitur;  teta- 
niis**  vero  cum  in  utrasque  partes  rigi- 
dus  totus  cflîcitur  corpus.  De  siccitate^® 
autem  factus  spasmus  insanaviiis  est; 
ex  plenitudine  vero  aut  de  inflamma- 
tione'®  corporis^’  si  fiant,  adhibita  cu- 
ratione  sanari  possunt*®,  plenîtudo  per 
evacuationem ,  inflammatio  vero  de 
propriis  adjutoriis  adhibita  curatione 
sanantur.  Fit  autem  spasmus  cum  per 
vomitu  evacuantur.  —  Curatio.  His  igi- 
tur  qui  spasmum  patiuntur  aganthes™ 
radices  et  acanthes®  aibi  semen  potus 
jubat,  et  Aegyptia  acanthes®',  sed®  et 
centauriae  minoris  sucus  aiiqui  dede- 
runt  bibere;  nam  ex  plenitudine  spas¬ 
mum  factum  castoreus®  non  solum  in 
mulsa  bibere  datur,  sed  etiam  deforis 
cum  oleo  Sycionio®*  tritus,  inungtus®® 
et  cum  lanis  inpositus  sanat. 


msomnietas  aut  famés  aut  mutiones 
vel  evacuationis  nimias  contingunt.  Et 
quando  alicui  taie  sano  de  subito  spas¬ 
mus  contingit,  necesse  est  ex  plenitu- 
dinem  fieri.  Si  autem  ex  febre  arden- 
tissima ,  desiccato  toto  corpore  vel  ner- 
via,  haec  de  siccitate  spasmus  fiunt,  et 
•est  in  illis  maximum  malum  et  pene 
insanabilis.  Quando  igitur  in  ante  ten¬ 
duntur  membra  corporis ,  inprostoto  di¬ 
citur;  tetanns  autem  quando  totus  rigi- 
dus  efiicitur  corpus;  cum  autem  rétro 
trahitur,  opistolunm  dicitur.  Quibus  ergo 
ex  siccitate  fît  spasmus  fît,  non  sanan¬ 
tur;  qui  autem  ex  plenitudine  aut  ex 
mflammauonem  fiunt,  sanantur,  pleni- 
tudinem  ergo  per  evacuationem ,  ex 
inflammationem  vero  si  contingit,  pro¬ 
priis  adjutoriis  curandi  sunt.  Fit  autem 
spasmus  et  quando  nimia  extlnsa  vo- 
mica  venerit.  Ergo  quae  contrahuntur 
loca,  acbanthiu  radix  et  acantis  albi 
semen  potus  et  Egyptia  acantis  et  cen- 
tauria  tenuis  sucus  aiiqui  bibere  dant. 
Quando  ex  plenitudinem  fit  spasmus, 
non  solum  autem  potionis  dandae  sunt , 
sed  et  extrmsecus  munguenda  est  cu¬ 
tis  castorio  .simul  cum  oleo  Sycionio. 


cvacuacionem.  —  “  inanietatem.  —  ’  inanicioni.  —  '  manus  add.  —  “  facientibus. 
,'5°  'P™®etatem.  —  “  paeni.  —  inprosthodanus.  —  opestodanus.  —  '•  tinidanus. 

siccitatim.  —  inflammacioni.  —  "  corpus.  —  sanare  possint.  —  *"  agantis.  — 
acantis.  ®‘  adcantis.  —  seu.  —  “  castorium.  ---  “  Sicinio.  —  “  inunctus. 


226  ORiBASE,  SYNOPSIS,  VOl,  17. 


XX.  Ad^  spasmus,  Filnminus^. 

Ad  opistotonos^  et  inproslotonos  ‘  et 
tétanos®,  oieo  calido  plena  bobis  vissica 
cervicibus  inponi  oportit’  ut  calefaeiendo 
tensionem  resolvat.  Adhibis  ®  etiam  em-  ■ 
brocas  et  piîemata  primo  de  oleo  dulce , 
,po.stea  vero  de  oîeo’rutino*  etSycionio'*. 
Optime  autem  jubat  cataplasma  de  feno- 
greco  et  lini  .semine  et  hordei“  farinas 
cum  babunda.nti  mel  et  oleo  cocta  cir- 
cumdata  collum  w  et  maxillas  **  utrasque 
et  spinam  totam  usque  ad  lumbos  in- 
positam.  Ventosas  autem  cum  scarifa- 
lione  adponendas  sunt  cervicibus  et 
spinae  utrisque^®  partibus  et  in  pectore 
et  in  ypocondriis*®  [178].  Quod  si  bis 
adhibitis  minime*®  passio  fuerit  rele- 
vata'®  et  diuturna  .sit,  in  solio  oleo 
pleno  deponendus  est  bis  in  die,  si  ejus 
permiserit  virtus  ;  sin  vero ,  semel  in  die 
sulËcit.  Iniciendus  est  igitur  de  oleo 
rutato  cum  terebentina  resolutum  ca- 
lidum  ;  mirabilis  adjutorius*’  est.  Potio 
vero  danda  est  de  opu  Cyrinaicu  **  ;  sed 
quia  in  faucibus  dissolutus*®  mordicatio- 
nem  facit,  cum  mel  coctum  et  ibidem 
inbolutus  glutiendum  ®*  dabis  ad  mag- 
nitudinem  herbi;  radices  etiam  silfii^^ 
pulvis  in  mulsadatus  multurn jubat,  et 
murra  semeliter^’,  et  ysopi®*  decoctio. 
Omnium  autem  melior  est  castorius; 
dabis  autem  coclearia  duo  in  mulsa, 
set  divisum  et  non  de  semel 


i,  V,  p.  42  3,] 

XVII.  Filotninus,  ad  ietano. 

Ad  tetarricum  vero  vissicam^  majorem 
olio  calido  habentem  cervicibus  super- 
ponere  oportet  ad  vaporandum  leviter, 
posthac  contraria  tonsnrae  convenit 
adhibere.  Hoc  solum  utique  est  cer-* 
tandum  aut  inbrocis  et  piîemata  in 
primis  quidem  cum  oleo  dulce,  post 
baec  cum  oieo  rutatio  et  Sichionio. 
Amplius  autem  juvat  cataplasma  de 
fenogreco  et  lino  semen  et  farina  ordei 
enm  mel  habundaiiter,  et  oleo  habun- 
danter  superponere  cervicibus  et  ma- 
xillarnm  utriusque  museolis  et  spina 
tota  usque  ad  lumbos  ;  et  ventosas  qui¬ 
dem  cum^  scarifationem  circa  collum  et 
spina  sunt  inponenda  utriusque  parti¬ 
bus  et  in  pectoris  partem  et  in  prae- 
cordiis.  Si  autem  diuturna  extiterit 
passio ,  in  solio  de  oleo  solo  facto  depo¬ 
nendus  est  per  dies  duos ,  ita  ut  si  virtus 
permittat;  sin  vero  semel  in  die  suffi- 
cit.  Iniciendus  est  rutatium  igitur  oleum 
cum  terebentina  resolutum  calidum. 
Adhibes  per  anum  enectionem ,  mirabi- 
liter  juvat  eos.  Ante  vero  potionandi 
sunt  de  opo  Quirinaicu ,  sed  resoluto 
mordicat  cum  transaluttiiur.  unje  ïn- 
volvendus  est  in  mel  coctum  ad  magni- 
tudinem  herbi,  et  radix  süfîi  supei- 
sparsa  mulse  et  data  conpetenter  juvat, 
et  smyrna  similiter  [î54  v°]  et  ysopi 
apozima.  Omnibus  expedientissimus  est 


Chap.  XVII  :  *  De.  —  ®  Filomino.  —  ®  opistotbonus. —  ^  inpvostotbonus.  —  ®  ad  opist. 

. tetanus  pro  titalo  ponit.  —  '  adhibitis.  —  ’  posteavero  de  oleo  deest.  —  %,  rostlno. 

—  ’  Siccionio.  —  *°  ordle. —  **  collo.  —  *“  maxeilas.  —  *®  spina  utrasque.  —  “  et  ipo- 
condrias.  —  minima.  —  relevavata.  —  *’*'  adjutorium. —  opio  Cirinalcum. —  ***  de- 
.solutus,  — -  involutus.  — ■  ***  ad  gluciendum.  —  silliae.  —  similiter.  —  hysopi. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  17-18.  227 

castorius,  propter  quod  et  usque  duo 
cocliaria  danda  sunt  cum  muisa ,  per 
partes  et  non  de  semel. 


[Chapitre  xviii 
XXL  Ad  cefalargia\ 

Qaerella^  in  capite  ex  variis  accide- 
tibns^  causis  semper  proveniunt,  ali- 
quando  ex  calore,  aliquoties'  de  frig- 
dore  vel  de  ccteris  causis  accedere  con- 
sueverunt. — Si  de  caiore  doluerit  caput. 
Quando  igitur  de  caiore  vaporis  doluerit 
caput,  tune  accedens  ille®  dolor  cum 
vapore  quodam ,  et  venarum  pulsus 
cum  inflatione®,  tune  oculi  robei’  aut 
sanguinei®  apparent,  tune  etiam  insom- 
nietates  nimiae  procurantur.  Curatio. 
His  ergo  frigida  virtute  quae  non  in  se 
aliquit  habeat  stipticum  ®  sunt  adhi- 
benda  adjutoria,  qualia  sunt  olei“  gre- 
mialis  infusio;  qui  si  forte  dolor  non 
minuerit ,  oleus  roseus  est  adbibendus , 
ex  eodem^i  oleum*^  sine  sale  conpo- 
situs’®  frigidissimum  super  bregma’^ 
capitis  infusum  ;  sit  autem  oleus  roseus 
de  ipso  anno®®  conpositns;  cujus  si  cu- 
pia  defuerit,  oleo  gremiali  quem  omo- 
Greci  appellant,  id  est  sep- 
tembrio  aut  octobrio  mense'^  factus, 
sic  a  Grecis  appellatur  ipsius  anni  très 
partes ,  et  quartam  olei  rosei  pars  mis- 
cetur*®  plus  aut  minus  et  quinta  pars  “ 
sit  aceti  conplosum®  infundis  caput. 
Parlius  autem  de  rétro  in  occipitio  est 

Chap.  xviii  :  ‘  De  iblargia.  —  “  querella.  - 
°  inflammacionem  venarüm.  —  ’  rubiae. 

"  eundem.  —  olio.  —  inpositus. _ 

—  ”  septembris  ant  octobris  men  %.  —  ' 
plusum. 


,  t.'  V,  p.  424.] 

XVriI.  Ad  cefalalgia,  id  est  capitis 
/  dolorem. 

Quae  ex  aestu  aut  caiore  capitis  do- 
lores  fiunt,  frigdores  babent  virtutem 
sine  ea  quae  stipticà.  Optima  autem  ad 
eos  est  quaecumque  extenuandi  babent 
virtutem ,  propter  quod  ab  initio  nibil 
melius  est  quam  oleus  roseus  qui  sine 
sale  frigidus  in  bregma  infusus  ;  sit  au¬ 
tem  non  vêtus  oleus  roseus.  Deinde 
autem  post  roseum,  camomellus  est 
oleus,  in  quo  mediocrem  oportit  frig- 
dore  facere.  In  qüibus  autem  nimis 
infrigdare  volumus,  camomello  roseo 
cum  eum  admiscere  convenit  sucus 
porcacla  aut  sempervivae  berbae  por- 
cacli  aut  lactuce  aut  omfacus  uvarum  ; 
opio  autem  et  mandragore  sucus  cave  ; 
non  enim  absque  lesienem  ;  quod  si 
nécessitas  pene  conpellat,  ex  eis  admis¬ 
cere  oportet.  Aerasistratus  autem  dixit 
maxima  esse  custodiam,  si  fumenta- 
tationem  quis  adbibeat  spongias  densas 
et  cavas  infusas  in  aqua  expresses  ni- 
mium  capitis  superponuntur.  —  Si  quis 
de  frigdorem  capitis  efficitur  dolor,  ru- 
tini  olei  usus  juvat  ;  quod  si  nimis  super 
quam  debet  calor  accedit,  euforbium 
modicum  in  ipso  oleo  resolvis.  Inun- 
guere  autem  oportet  cum  oleo  yrino  et 

-  ®  accidentibus.  —  '*  aliquociens.  ®  illi. 

—  '  sangniniae.  —  ”  styptico.  —  olie.  — 
braigma.  —  annum.  —  '*  homotripem 


228 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIH.  i8. 


infundendum ,  concalescens  **  ibidem 
oleus  infusus,  [iy8  v°]  meduiiam  spi- 
naiem  ledit.  Camimelus^^  autem  oieo 
roseo^®  secundus  est;  et  magis**  pueris 
et  muiieribus  et  deiicatis  et  moHibus 
corpus  babentibus  vel  bis  quibus  non 
satis  necesse  est  infrigdari ,  de  oieo  ca- 
niimeio  infundendus  est  caput.  Quod  si 
major  vim“  vaporis  frigidiora  exigent 
adjutoria,  superaddendum  est  oieo  ro- 
seo  sucus  sempervivae  aut  porcaciae 
aut  lactucae  aut  uvarum  inmaturarum 
sucus  aut  cocurbitae  ra'suras  expressas 
sücus  admixtus.  Quiescere  autem  de- 
bent  locis  frigidjs  quorum  pavimentum 
spargenda  sunt  frondes  virides ,  rubi  aut 
ederae^®,  qui  non  grabem®’  inférant 
odores  vioientiam  et  conpetenter  in- 
frigdent.  Erasistralns  autem  dixit  mag¬ 
num  esse  adjutorium  si  spongeam®® 
densam  et  cavam  infusa  aqua  frigida®* 
et  expressa  fortiter  superposita  sit  capiti. 

Si  de  frigdore  caput  doleat.  Si  vero 
de  frigdore  caput  fuerit  inquietatum, 
tune  gravedo  quaedam  cum  torpore  et 
venarum  interceptione  contingit,  lune 
effusio  iacrimarum ,  tune  falsa  somnia 
-graves  existant.  Curatio.  Quibus  rutatius 
oieus  adbibendus  est  aut  laurmus;' 
sin  vero  opus  fuerit  ut  eaior  major  ad- 
hibeatur,  addis  euforbium  modieum; 
ungui  etiam  oportit  de  oieo  irino  aut 
amaraeino.  ünguenda  sunt  autem  frons  ; 
nares  et  aurium  pori®*;  haee  ergo  ad 
reeentes  eapitis  dolores  sunt  adhibenda. 
Quod  si  muitis  tempoi-ibus  ex  caloris 
aut  frigdoris  distemperantias  passio  per¬ 
sévérât,  tune  radendus  est  caput  nova- 


amaricmum,  et  si  oieus  iaurenus  ad 
praesens  inveniatur,  ad  haee  utilissimus 
est.  Inunguenda  est  etiam  tota  frons. et 
nares  et  aurium  porus.  Haee  autem  ad 
reeentes  eapitis  procurandi  sunt  dolo- 
ribus.  In  autem  diuturnis  eapitis  pas- 
sibnibus  de  calida  et  frigida  distempe- 
rantia,  necessarium  est  radere  caput 
et  médicamenta  adbibere  emplastica  et 
ceruta.  Qui  autem  capillos  non  habent, 
nimium  liquidiores  sunt  magis  adhi¬ 
benda  medicamina;  infrigdanda  sunt 
quae  nimiutn  sunt  calefacta  distempe- 
rantia  ex  bis  quae  ad  aerisipilas  sunt 
praedicta.  Quae  autem  caiefacienda 
sunt,  per  ea  quae  calefaciunt,  quaies 
est  de  euforbius;  sufficit  enim  eufor¬ 
bium  -b  i,  oieo  dulce  iibra  una,  cera 

iii,  coniieis  et  uteris  cataputias.  Ad 
ortopnoicus  et  ad  omnes  contractiones 
nervorum  opopanacus  [i55]  üi,  opio 
-f  i ,  cum  vino  cyato  uno  facis  catapu- 
tia,  et  das  in  mulsa  una.  Item  alia  ca- 
taputia  ;  opopanacus  -r  ii,  castorium 
-T  ii ,  Z  Z  -T  i ,  piper  -T  ii ,  et  das  dormitu 
eunti  unam  ;  facit  etiam  ad  ortopnoicus 
et  tussis. 

XVIIII.  Si  ex  hnmoribns  eapitis 

Quod  si  ex  acris  humoribus  de  sto- 
machum  eapitis  fit  dolor,  sanat  ventris 
evacuatio  quam  celeriter  per  vomica 
facta;  nulio  modo  autem  vomentibus 
temperari  oportet  malitiosa  cacochi- 
miam  cibis  eucimis.  Pessima  autem  fit 
passio  ex  pessimis  et  malitiosis  humo¬ 
ribus  inbevetas  difficile  lavanda  tunicas 


—  gravim  in.  —  “  cumpetenter.  —  Aeristratus.  — -  ”  spungiam.  —  infusam 
aquam  frigidam.  —  post. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII.  i8.  229 

La 


cula  et  inplastica®^  vel  cerotaria  adhi- 
benda  sunt,  nam  capiUis  habcntibus“ 
parva  capiti  fît  infusio;  materias  vero 
medicaminum  contempiari  oportit.  — 
Quod  si  ex  calore  fuerit  doior,  frigidis 
cerotis  uteris  qui  recipit  cera  i ,  oleu 
roseu^^'fii  aut  très;  maxime  oieus 
vero  roseus  de  omfacino^''  sit  oleo  factus 
et  sine  [179]  sale;  resolvis  ergo  ceram 
cum  oleo  et  agitas  digitis,  paulatim 
superspargis  aquam  frigidissimam , 
quantum  in  se  cerotus  poluerit  susci- 
pere,  et  si  modicum  addas  acitum  te- 
nuiorem  et  perlucidum  facis  et  adhuc 
plus  magis  humectât  et  infrigdat.  Quod 
si  ex  frigdore  dolit  caput ,  qui  calefaciat 
uteris  cerotum ,  quale  est  dia  euforbiu 
qui  recipit  euforbiu  -r  i ,  cera  -r  iii , 
oleum  bonum  libram  i  ;  conGcis  et  uteris. 

De  anathimiasin  Quibus  autem 
de  exalatione®*  humorum  ex“  inferio- 
ribus  accidit  partibus**  vitiato^^  sto- 
maco ,  quam  causam  anathimiasin. 
Greci  vocant.  Si  caput  ex  bis  fuerit  solli- 
citatum,  fit  doior  cum  pulsu  venarum  et 
cum  punctione*’  per  totum  frontem 
simul  et  arteriis  cum  saltu  quodam  ca¬ 
put  sollicitant.  Tune  bertigines'**  capiti 
etoculôrum  emergit  obscuritas*^  quae- 
rillis  ac  tamen  aliquibus  pulsantibus 
etiam  praecordiorum  loca ,  cum  aurium 
sonitu,  similiter  et  ex  repletionem  cibi 
anathimiasin  fieri  solit*®.  Curatio.  His 
etiam  purgatio  ventris  primo  procu- 
randa  est  et  cubiculi*’  temperies  est 
probidenda;  ad  relevationem  vero  cau- 
sae  post  cibum  vomitus  est  movendus , 
sternutamenta  frequentius  sunt  exci- 

’’  inplanstica.  —  “  babentis.  —  olio 
“  antemisiasin.  —  ®  cxalacioiii.  —  et.  - 
—  “  virtiginis.  —  “  abscuritas.  --  “  cum 


ventrjs.  quorum  optimum  adjulorium 
est  picra  datus  in  potionem. 

XX.  Si  ex  venlositatem  spirilus  caput 
doleat. 

• 

Doior  igitur  in  capite  consistons  ni- 
mius  ex  calidissimum  cum  ventosilatem 
spiritus,  in  initio  quidem  ex  ea  quae 
repremant  curari  oportet  et  ex  his 
quae  infrigdant  virtutem  elFectus.  Post 
baec  quae  mitigent  aliquid.et  digérant 
médicamenta  admiscere  oportet  his 
quae  repremant. 

XXL  Ad  capiiis  dolorem  ia febribus. 

Si  ex  nimiam  magnitudinem  febriuni 
fiant  in  capite  dolores ,  sanitas  est  de 
frigidis  qualitatibus  virtutis  oleo  oxy- 
rodino  et  papaver  embrocabis. 

[XXII.]  Ad  capitis  dolorem  ex  vino. 

Quibus  autem  ex  vino  caput  dolet, 
causa  evacuationis  et  infrigdationis  vir- 
tus,  roseus  oieus  per  se  ipsum  suffi  cit 
adliibitus;  somnus  quoque  et  requies 
et  ad  vesperum  balneum  et  cibus  eu- 
cymus  in  nullo  calefacientes. 

XXIII.  Si  (juis  codât  ut  perculiatur 
in  caput,  curatio. 

Si  ex  ruina  aut  ex  percusso  capiit 
doleat,  ex  qua  causa inflammatio  aliqua 
consistit,  flevotomandus  est;  quod  si 
aliqua  probibeat  causa ,  per  clystere  eva- 
cuandus  est. 


rosco'.  —  umfano.  —  ”  de  eoforbio.  — 
.  *'  parti.  —  “  vicitu.  —  “  eonponccioni. 
....  solit  deest.  —  copicoli. 


230  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VHI,  i8. 

tanda,  si  nuila  tamen  febrium  indicia 
intervenerint;  caputvero  oIe[o]  dulci  et 
calido  jubandus  est,  ut  iOos  supervo- 
iantes  ad  superiora  vapores  fumosos 
réprimant^®.  Quod  si  vomere  ^|ori  po- 
tuerit,  cibos  dare  velo'citer  oportit  di- 
gestibiies  eteucymos*®  et  eustomacos® 
et  ex  media  materia.  Post  haec  autem 
dabis  bibere  absentium;  clvabis  autem 
eos  ora  tertia  aut  quarta  panem  ad 
suiïîcientia ,  et  sit  spatium  aiias  tris 
aut  quattuor  oras ,  et  iabet  ut  consuetus 
est.  Si  autem'  aiiquis  non  potuerit  pa¬ 
nem  solum  accipere ,  dabis  simul  oîivas 
et  uva  passa  aut  dactuios.  Pessima  au¬ 
tem  passio  est  quae  fît  de  malis  humo- 
ribus ,  quorum  colîectione  ventris 
[  1 7  g  v°  ]  vel  stomaci  tonicae  inblbuntur; 
oportit  ergo  dari  eis  pycra'**  antidotum. 
bibere.  Quod  si  cum®^  dolore  nimio 
ex  calido  ventositatis  spiritu  in  ca- 
pite^^  extiterit®*,  in-  initio  enim  utèris 
quae  reprimant  et  infrigdent®’;  solum 
deinde  admiscendum  est  aliquit  de  apu- 
crusticis®*,  quod  mitigare  possint  et  di¬ 
gérant  passionem  et  sic  postea  ea  quae 
digérant  adjutoria  minuentes  apocrus- 
tica  médicamenta  quae  in  primo  sunt 
adhibita ,  et  amplius  sunt  adhibenda  ea 
quae  exténuant  et  digérant ,  minus  au¬ 
tem  quae  mitigant ,  et  modice  uti  oportit 
apocmstica.  Saepius  enim  constrictus 
vel  constippatus  intra  porus  caiidus 
ventositatis  Spiritus  aut  humor®'  pin- 
guis  et  viscosus ,  ita  ut  bix  possit  multis 
solvi  temporibus  ibidem  constipatus. 

In  febribus  capitis  dolore.  Si  autem 

reprimat.  —  “  oucimas.  —  eosthomaeiim.  —  pigra.  —  “  con.  —  ”  ventosi- 
tas.  —  spirito.  —  in  capite  deest.  —  exsisterit.  —  infrigident.  —  “  apocrus- 
tecis.  —  “  apocrusleca.  —  medioamentis.  —  “  cum  aurium  sonitus  similiter  et  ex  rê- 
pJecionem  cibi  aiialymiasis  iieri  soient  addit. 


ORIBASE.  SYNOPSIS,  VIII,  i8.  . 


231 


ex  nimiis  febrlbus  fuerit  facta  in  capite 
ebullitio“et  nimium  fecerit  dolore,  ad- 
jutoria  sunt  frigida  adhibenda,  qualia 
sunt  oieus  gremialis®^  vel  oleus  roseus 
cum  acito  modico“,  ut  supra  scriptum 
est,  et  papaver  in  oleo  coctus  embroca®^ 
adhibitus. 

De  vino,  si  caput  doleat.  Si  vero 
ex  vini  potione'®  caput  fuerit  sollici- 
latum,  frigidis  curabis  adjutoriis;  ca- 
iida  enim  sunt  de  quibus  capüt  mo- 
lestatur  vaporibus.  Roseus  autem  ad 
baec  sufficit  oieus  non  satis  frigidus 
adhibitus;  expedit  enim  et  requiescere 
et  dormire ,  vespere  vero  baineum  uta- 
tur;  cibos  vero  eucymos®’  accipiant®®, 
qualia  sunt  ptysanae®®  sucos  et  sorbi- 
tio’®  aiicae’*  et  ova  sorvilia’®  sine  ii- 
quamen”,  lactucas  elixas  frigidas;  eu- 
cyma”  sunt  et  brassica’®,  quia  baec’® 
desiccat  vapores”  de  vino  factos’®,  si- 
miiiter  autem  et  ienticla;  bibat  enim 
aqua  omnîno.  Quod  si  stomaci’®  eversio 
fuerit  facta,  maia  granata  accipiat  aut 
mêla  cocta  aut  pera®®.  Somnum*’ 
[i8o]  autem  ex®®  bis  factum,  postea 
baineum  utatur  in  quo  aquarum  super- 
fusiones®®  saepius®*  acceptas®®,  iterum 
dormiat  aut  requiescat  et  iterum  labet®®, 
et'nutriatur  cibos®’  similes®®.  Quod  si 
aquae®®  potionem®®  aborrit,  vinum 
aquosum  bibere  permittit,  et  pisces®' 
aspratiles®®  et  qui®®  molli®®  sunt  carne 
ministrabis,  et  columbos  matris®®  sub- 
ductos®®  in  simplici  jus®’  cum  porro 


232  ORIBASE,  SYNOPSIS.  VIII,  18-19. 

et  aneto  modico  cocto  et  oleo  conditum 
accipiat’®.  Quod  si  remanserit  adhuc 
humorum  aiiqui®®  vapor,  manente'®" 
constipatione  locorum“®  vitalium ,  aut 
dolores  adhuc  sint  in  capite  remo¬ 
tum  oleum‘“®  roseum,  camimelum™ 
uteris  calidum  mediocriter  et  postea 
irinum;  cum  quo  etiam  si  fuerit  necesse 
admiscimus  amaracinum^’  aiiquando 
et  nardum™. 

Si  ex  percussu  caput  doieat.  Quod  si 
ex  percussu'®  caput  dàieat"®  vei  si  ali- 
qua  ioci,  niina  fuerit  facta ,  oportit  co- 
gnoscere"'  si  nulla"®  inflammatio  sit; 
quod  si  intra  testa  inflammationem 
habeat,  non  sine  pericuio"®  talis  doior 
existimandus  esse.  Curatio"®.  His  oportit 
flebotomum"®  adhibere  et  per  ciys- 
tere"’  ventrem  subducere"®  mox  inpri- 
mis,  deinde  fomentandus"®  est  caput 
cum  spongeas'®®,  et  ianas  molles'®' 
oleo*®®  calido  infusas  superponere'®®  vel 
alia  quaeque*®*  talia  adbibenda  sunt 
quae*®®  ad  inflammatione'®®  apta  esse 
cognoveris. 


[  CiiAPiTKE  XIX ,  l.  V,  p.  428.] 

XXII.  De  cefalea\  XXIIII.  Ad  cejalea  signa. 

Diuturnam  et  difficilis®  est  ad  eu-  Capitis  autem  quae  cum  gravitatem 
randum  haec  passio,  quam  Greci  cefa-  dolores  sunt,  plenitudinem  in  se  signi- 
leam®  vocant;  bis  doior  capitis  ex  in-  ficant;  quae  autem  cum  mordicationem 
tervallo  de  parvis  conmovetur»  causis,  fit  capitis  doior,  ex  inflammationem 
ita  ut  neque  sonum,  neque  clamorem  efficitur;  quae  autem  cum  tensionem 

“  “"eto . accipiat  deest.  —  ®®  alique.  —  manenti _ '»*  constipacionem.  — 

“  leocorum.  —  doloris.  —  *“*  capiti.  — ■  '“®  olium.  —  camemofinum.  —  ama- 
recinum.  —  '®®  nardinum.  —  *®*  percusso.  —  "»  Aa  porte  deux  fois  le  membre  de  phrase 
quod  si. ..  doieat.  —  “*  êognuscere.  —  sine  ulla.  —  inflammacio.— periculum. 

—  curacio.  —  “®  fleobotimum. —  cbstirem.  —  “®  deducere. _ ““ 

—  '®®  spungias.  —  *®'  mollis.  —  '®®  olio. —  siperponere.  —  '®*  aliqueque.  —  que. 

—  inflammacionem.  —  Chap.  xix  :  ‘  cifalia.  —  ®  deficîlis.  —  ®  cifaliam.  _ *  cum- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  19.  233 

Aa  _  _  .  La 


ferant  vel  viiu  potionem,  et  iieque 
frigdorem  neque  calorem^  sufferant. 

Hanc  igitur  passionem  inprimis  con- 
templari  oportit,  si  de®  plenitudine 
sit  aut  si’  de  constipatione®  iocorum 
aut  de  inflammatione®  aiiqua  fiat  dolor, 
quae  his  signis  poteris  cognoscere.  His 
vero  quibus  cum  gravitate  doior  fit, 

[180  v°]  pienitudinem  inesse “  gignifi- 
cat.  Quibus  autem“  dolor  fit,  his  ex  va- 
pore  acrium  humorum  fieri  esse 
signifîcat.  Quibus  autem  cum  pulsu'®, 
et“  flegmonem  esse  significat’®.  Si 
vero  cum  tensione’®  sine  pondéré  et 
pulsu”  esse  videatui-,  indigestae  vento- 
sitatis’®  copiositatem  esse  significat  et 
tumentis’®  spiritus  habundantiam 
SI  vero  tensio  ipsa  capitis  cum  pulsu 
liierit,  iuflammationem  adque  indigna- 
tionem  membranarum  esse  significat, 
quibus  membranis  cerebrus  involvitur. 

Si  autem  cum  pondéré  tensio  fuerit, 
habundantia  humorum  intra  ipsos 
^membranarum  capitis  sinos®’  conges- 
tam  esse  significat®,  Curatio.  Si  ergo  ex 
plenitudine  humorum  cum  vapore  aut 
calore  fuerit  dolor,  contemplandum  est , 
primum  si  exuberatione®®humorum  id“ 
faciat,  aut  certe®  capitis  aiiqua  pars®® 
iufirmior  facta  est.  Nam  si  ex  plenitu¬ 
dine  fuerit  capitis  dolor,  evacuationem 
totius  corporis  fieri  oportit.  Si  autem 
aiiqua  pars®’  capitis  infirmier  est,  per 
antispasin®®,  id  est®®  e®®  contraria  parte 
per  clysterem®'  evacuatio®®  adhibenda 

®  calidas.  —  ®  sed  e  primis.  —  ’  anti.,  — 

in  eo.  —  “  cum  mordicacionem  add.  —  agiii 
significat  deest.  — ■  **  contensionem.  —  puisa.  - 
—  ®“  habundancia.  —  ®‘  synus.  ®®  signifit.  — 
®“  pras.  —  ”  pras.  —  ®®  antiapassiu.  —  ” 


fît,  siquidem  sine  gravidinem  est  et 
puisât  spiritus  ventositatis  tenues ,  pléni¬ 
tude  est  ventositatis.  Si  autem  cum  soi 
fit,  capitis  dolor  ex  inflammationem 
elllcitur;  quae  autem  [i55  v“]  cum  ten- 
sionem  fit,  si  quidem  cum  pulso  fuerit, 
inflammationem  membranarum  qui  in 
capite  sunt  hoc  facere  significat  esse 
intrinsecus  membrano  quo  contenetur 
cereber  hoc  faciunt.  —  De  pleiiitudo. 
Si  igitur  plenitudo  est,  qui  circumte- 
netur  vapores  aut  humorem,  conside^ 
randum  est  ergo  prius  in  ipsa  partem , 
in  vicella  si  consistât  causa  aut  per  to- 
tum  corpus  plenitudo  baec  facit.  Quod 
si  causa  ex  toto  corpore  efiicitur,  eva¬ 
cuationem  postulat.  —  De  inbiciilitalem. 
Si  autem  propter  inbicillitatem  loci  fit, 
quam  quidem  totius  corporis  per  anli- 
spasmi,  id  est  ex  contraria  parte  provo- 
cetur  et  hoc  est  locî  ipsius  sanitas. 


rium.  —  polso.  —  “  fit.  —  esse 
-  ventositatis  deest.  —  bumentis. 
exuperacio.  —  ®*  it.  —  au  certi. 
idem.  —  “  ae.  —  clistirem.  — 


234  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIll,  19. 

est,  bel^®  legaturis  aut  frecationibus 
inferiorum  partium®  fréquenter  fa- 
cienda  est.  Curabis  autem  dolentes*® 
ioca  primo  quae**  réprimant  deinde 
quae  évacuent  de  iocis  susceptos  bu- 
mores“;  post  haec®^  vero  quae®*  con¬ 
fortent®®  et  conroborent®®  ioca.  Repri- 
inunt®®  ergo  oleus  omfacinus®’  et  ro- 
seus  et  oxyrodinus®*  et  oleum®®,  in  quo 
papayer  fuerit  infusum,  et  frondes™ 
vel  summitates“  olivae™  aut  ederae®*, 
aut  corimbos®®  mentae  viridis.Huteris®® 
autem  bis  tepefactis®®,  si  aquosus®’  et 
frigidus  bumor  in  capite®*  babundare 
sentitur;  quod  si  caiidus  et  cholericus®® 
est,  frigidis®®  embrocavis®'  eaput.  Di- 
gerit®®  et  evacuat  caput  oleus®*  caiidus 
et  magis  veteris  anetbinus®®  et  Sicio- 
nius®".  Si  autem  grassiores®®  et  satis 
spissi  Inimores  sunt ,  decoque  ®s  in  bis 
infusum  serpuHum'  aut  spondilion  aut 
puleiu  aut  calaminthin  ®®  aut  menta 
[181],  quia  haec’®  purgant  vebimenter" 
et  virtutem  tribuunt  et  laxata  refi- 
ciunt’^  membra,  unde  bis  uti  oportet” 
que  ad  plenissimam  sanitatem.  Et  si 
uecesse  fuerit  caput  purgare  ’®  per  pala- 
lum  et  nares”,  et  hoc  facis  et  sternutos 
movebis ,  et  in  balneo  siccis  sabanis  in 
aere®®  balnei”  caput  diutissime  perfri- 
cavis’*,  non  uteutes’®  oleum*®,  sed  saie 
et  nitrum  et  senape.  Haec  ergo  curatio 
dicta  est  capiti  aegrotanti  *'. 


“  vel.  —  frecacionibus.  —  -  pai-cmm.  —  clolentis.  —  -  primum.  —  “  que.  — 
repremant.  —  susceptus.  —  “  bumoris.  — ■  ®'‘  hacc  deest  —  «  que.  —  “  coiifor- 
Imt.  —  ®®  conroborint.  —  *®  reprement.  —  *’  umfacinus.  —  ®®  oxiriodianus.  —  olium. 
— -  ®"  frondis.  —  sommitatis.  —  olive.  —  aedre.  —  s®  corybos.  —  uteris.  — 
®®  tepifactis.  —  =’  agosus.  —  ®“  capiti.  —  =»  colericus.  —  ««  frigidus.  —  ®‘  hymbrocavis. 

—  “  degyrat.  —  olius.  —  ®'‘  anatinus  olius.  —  ®®  Siccionius.  —  ®®  grassioris.  — -  ®’  hu¬ 
mons.  —  ®®  dequoqui.  —  ““  calamenlin.  —  ™  hec.  —  vehemeuter.  . —  efficiunt. 

—  oportet.  —  purgari.^  —  uaris.  —  ”  erba  in  here.  _  ”  balnie.  —  perfre- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vlü,  20. 


235 


[Chapitre  XX, 
XXni.  AcP  emicrani^  dolore. 

'  Media  autem  pars  capitis  si  doleat ,  ex 
^upeillucnte-'  humore"  aut  vapore  aut 
ex  utrumque  si  fiat,  conteinplandum 
est  inprimis  quid  oporteat  fieri,  si  pur- 
.rari*  opus  habeat  aut  flebotomari®.  Si 
cnim  pletbora  ’’  est ,  flebotomandus  ®  est  ; 
si  autem  cacocymia  est,  purgandus  erit 
his®  bumor  qui  supercrevit“,  et  sic 
locales  adhibenda  sunt  adjulona.  Fri- 
care“  eiiim  inprimis  oportit  de  sin- 
done*^  aut  manibus  digitorum  media 
pars  frontis ,  maxime  musculos  in 
teiüporibus  constitutis,  antequam  con- 
motio'®  fiat  doloris.  Post  vero  commo- 
tionem,  emicranicis^®  uteris  medicami- 
nibus.  Calorem  igitur  in  locis  ipsis 
multum  senti  entibus'®  ea  quae  aliquid 
frigdoris  babere  videntur  adbibenda 
sunt;  bis  vero  qui  nuilum  spntiunt 
caiprem,  ea  quàe  calida  virtute  sunt 
adbibebis  admiscenda  sunt  utrisque’® 
ea  q[u]ae  conroborent  et  virtutem  locis 
inponant,  quod  stipticae'®  virtutis  pos- 
sint  qualitatem  babere.  Si  ergo  frig¬ 
doris  causa  dolor  fuerit  excitatus ,  opti¬ 
mum  medicamen  est  baec  unctio® 
qui  recipit  euforbiu  -p  i,  cera  -p  iii 
oleu®®  lib.  i  ;  unguis  igitur  mediam  par- 
tem  frontis  cum  musculo®®  qui  in  tem¬ 
ple  est,  ita  ut  oculum  non  contingat. 
Hutilissimum®®  etiam  est  ad  frigidas 
passiones  ut  semèl  ante®®  balneum®’ 


t.  V,  p.  429.] 

XXV.  Ad  emigranii  dolores. 

La 

Curare  igitur  emigranium  cum  in- 
cipis,  contemplandum  est  primum 
qualem  opus  habet  curationem ,  id  est 
catharticum  aut  flevotomum  qui  patitur 
et  sic  postea  capiti  ipsius  adbibenda 
sunt  adjutoria ,  ut  digitus  de  manibus 
suis  inprimis  aut  cum  sindone  frecanda 
est  media  pars  quae  dolet  frontis,  do- 
nec  concaliscante  bora  quam  cummo- 
veatur  dolor.  Post  autem  commutionem 
quae  vocantur  emigrania  modicamenta 
uteris  ea,  quae  multum  in  doloribus 
ubi  sentitur  frigdor  nimis  babere  vi¬ 
dentur  adbibenda  sunt.  Quod  si  non 
minus  frigdor  eis ,  quae  multum  calent 
medicamentis  admiscenda  sunt  quae 
conroborant  ex  bis  quae  stiptica  scilicet 
babet  qualitatem.  Juvat  autem  eos  et  in 
naribus  infusum  oleum  tepidum,  ad- 
mixlum  modicum  euforbium ,  in  libra 
una  olei  euforbio  A.  iiii. 


Cuir.  XX  :  ‘  de.  —  “  emigranio.  —  ®  siperfluentem.  —  *  bumorem, 
gare.  —  “  lleubotomare.  —  ’  pletura.  —  ®  fleubotomandum.  —  °  bis 
sipercrevit.  —  "  frecare.  —  sindonem.  —  maximi  masculus.  — 


“  emigranices.  — 
lanti.  _  balneo. 


encienlibus.  —  adliibis.  —  utrique.  ™  si; 
olio.  —  osculo.  —  Icmplum.  —  utelissii] 


236 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII, 


uaguatur,  de  praesenti  dolores  mitigat. 
Jubat  autem  eos  si  inmittas  in  auribus 
tepidum  oieum,  ubi  euforbium  modi- 
cum  babeat,  id  est  in  iibra  una^®  olei®® 
euforbium®"  mittas  dragmas  iiii.  Item 
trociscos  emicranicos  :  opiu  Thi- 
baicu®*  jC  i,  opu®"  Parthicu®"  Z  vii, 
[181  v°]  tapsiae  ®’  sucus  Z  vi ,  euforbiu  ®® 
Z  iiii ,  opopanacos  ®"  Z  i ,  cum  aqua  facis 
trociscos®",  et  cum  opus  est  aqua  re- 
solvis  et  loca  dolentes  inlinis ,  et  mox 
sine  dolore®"  efficitur.  Quod  si  calida 
fuerit  distemperantia  ®“.  crocodes®"  tro- 
ciscum  resoiutum  inlinis.  Item  ad  emi- 
crani®"  dolorem  lauri  bacas  siccas  Z  ii®", 
libanu®’  Z  i,  teris,  cernis  et  cum  aqua 
resolvis,  et  inlinis  fréquenter;  speri- 
mentatum®*  est.  Item  aliut®"  :  piper  et 
gummen®"  teris  cum  albumen  ovi  et 
inlinis. 


[Chapitre  xxi*,  t.  V,  p.  43o.] 

XXV.  Adsisocejalos^j  Did^coredis^.  XXVl.  Dioscoridus ,  ad  sicocefalos. 

Stoicada  ®  berba  ex  aqua  aut  mulsa  Stichadus  herba  cum  aqua  aut  mulsa 
data  in  potione®  liberatur.  dabis  bibere  et  libéras. 

[Chapitre  xxii,  t.  V,  p.  43o.] 

XXIIII.  Ad  siriasin^  infantibns ;  XHYll.  Dioscoridus ,  ad  syrion  pueris. 

Dioscoredis^. 

Super  bregma  cerebri  ®  superponere  In  capitis  bregma  superponere  opor- 
oportit  heliotropii®  folia®,  cocurbitae  ra-  tet  eliotropium,  quis  corpiurus  vocatur, 
sura,  cocumeris  aut"  melonis  ortensis’  folia  aut  cocurbitae  rasuram  aut  cocu; 

Jlb.  i.  —  olio.  —  euforbio.  —  Irociscus,  —  cmigpanicus.  —  opio.  — 

Tbebabico.  —  opo.  —  ®“  Partico.  —  ”  tapsii.  —  “  euforbio.  —  opopanicus. 
—  ®”  trociscus.  —  ®*  dolentis.  —  dolori.  —  “  distemperancia.  —  ®*  crocisdis.  — 
®®  emicranio.  —  ®®  i.  —  ®"  libano.  —  experimentatum.  —  alium.  . —  gumcn.  — 
Chap,  XXI  ;  ®  sisacefalus.  —  "  Diuscoretis.  — ■  ®  stiucatis.  —  ®  pocioni.  — -  Chap.  xxii  : 
'  sisoriasin.  —  ®  Deoscoiitis.  —  ®  ccvebris.  —  ®  elleolropiae.  . — ^  ®  et  addit.  —  ®  et.  — 
’  hortensis. 

*  Les  manuscrits  de  Paris  transportent  ce  petit  chapitre  après  le  suivant. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIH.  22-23.  237 


■^\uu-i  cortices;  strigni»  sucus  cum 
leo®  roseo  inpositus  jubat.  byriasm 
irpatiturtumit”  pars  cerebri,  quam 
Greci  bregma  vocant;  fit  grabitas'^ 
oculorum  cum  pallore  corporis  et  sicci- 
tate’’,  adtestante  fastidio. 

[Chapitre  xxiii 
XXVI.  Ad  ünea^  capilis. 

Thinea^  capitis  Greci  alopicias  et 
ofmis^  vocant;  duplex  passio  fit,  ut 
aiiquando  ex  defectu*'  quodam  cadant 
capilH  et  nudato®  capite®  turpis  adpa- 
reat’,  alia  vero  cum  vulnera  orrenda* 
plerumque  visibus  occurrat®.  Defectus 
enim  quando  contigerit  calvitiem“  fa- 
cit;  cum  vulnera  vero"  si  fuerit  gene- 
ràta  aut  vulpinis  vulneribus  exibeat'® 
similitùdinem  aut  serpentibus  squa- 
mo«is  superficiem  mentiatur*”,  utrum- 
que  genus  passionis  foeditatem‘®  exibit 
capillorum.  Horum'®  enim  genera“ 
passionis  fréquenter  conpraehendun- 
tur*’  ex*®  pessimis  humoribus  consis- 
tentibus  in  capite*®.  Sane  baec“  passio 
conparanda  est  fructibus  ex  malis  sucis 
terrae®'  nascentibus,  ut  puta  si  steriiis 
terra  fuerit  raritate®®  frugum®®  proge- 
nerat,  quod  si  corruptus  fuerit  humor, 
fruges  dégénérés  alat,  ita®*  et  in®® 
capite®®  bumorum  varie[i82]tas  facit. 
Si  ergo  colore  ®®alba  fuerit,  flegmaticum 
significat  esse  humorem,  si  robra®®, 
sanguinis  signa  sunt  ;  subrobea®®  si  fuerit 


meris  aut  melonis  qui  intriusecus  alibi , 
aut  strignu  bortense  foliarum  sucus 
cum  oleo  roseo  inlinitum  ponis. 


,  t.  V,  p.  43o.] 

XXVIII.  Ad  tinia  capilis. 

Ex  pessimis  bumoribus  alopicia ,  id 
est  tinaea  capitis  fit  et  ojiasis  vocant. 
Quales  autem  sit  malitia  bumorum  ex 
ipso  colore  capitis  autem  potest  cognos- 
cere  et  dabis  ad  haec  catharticum  qui 
[i56]  superbabundaverit  humore  et 
evacuetur.  Quod  si  ex  ipso  colore  qui 
augmentatur  est,  contemplare  potueris 
qualem  debeas  dare  catharticum.  Ego 
autem  semper  de  hiera  purgavi ,  addens 
et  interdum  elleborum  nigrum ,  si  me- 
lancholochitei’um  humorem  habent 
opus  evacuare;  interdum  autem  sca- 
monie  addes  si  colericus  nocit  bumor; 
si  autem  flegmaticus,  nihil  ei  admiscui. 
Post  autem  totius  corporis  purgatio- 
nem,  adsumendum  et  sic  uteris  localibus 
adjutoriis ,  boc  est  euforbium  et  tapsia 
cum  cerutum  admixtum.  Radere  autem 
oportet  capillos  et  frecare  cum  lenteo 
patientis  loca  et  sic  coperis  medicamen 
post  robore  factum.  Item  aliud  ad  alo¬ 
picias  :  cedreas  liieraticas  -r  i  >  femus 
soricum  A.  iiii,  gummin  Z  i,  livano  ■>, 
cum  aceto  modico  uteris. 


238  ORIBASE.  SYNOPSIS,  VJII.  2.3 


colorem ,  e  cholerico^“  humor  fit.  Nigro 
autem  si  fuerit  colore^*,  melancho- 
licus’^  humor  générât  passionem.  Hos 
ergo  purgari  oportit  secundun  humo- 
rum  quahtatem.  Galenus^*  autem  ad 
haec^*  has^®  dabat  catapotias^®,  quae®’ 
recipiunt  interiones®®  /  i,  aloe®’  Z  ii, 
diacridiu  *"  Z  ii ,  absenti  sucus  Z  i  ;  cum 
suco  cauiium  coibgis®'  et  facta  cata- 
potia“  das  secundum  virtutem;  danda 
est  etiam  et  iera®®.  Post  purgationem 
vero  corporis  caput  purgavis  et  sic  lo¬ 
cales^®  ofFeris  adjutoria*®  et  maxime 
diaforetica®’,  quae**  cacocymiam  4®  in- 
stantem  suptilem  reddat  et  extrahat  saii- 
guinem ,  quabs  est  tapsia.  Oportit  ergo 
radere  caput  ^et  frecare  cum  sindone 
grossa  aut  pannu®“  asperu“.  Conside- 
rare  ergo  oportit;  si  enim  modicum®® 
frecando  subrobeus cilo  fuerit  locus 
factus,  cito  sanatur;  si  autem  post  mui- 
tas  oras®*^  apparuerit,  dilEciiior®®  est  ad 
sanandum.  Contemplari  etiam®®  con- 
venit  post  ablato®’  medicamine®*  ne®® 
plus  quam  conpetit  concalescat  ®®  cotis  ®*, 
id  est®®  multum  nlm*s  robore®®  habeat 
ipsa  cotis  ®^.  Quod  si  ita  fieri  cogno- 
beris®®,  leniorem  et  moiliorem  uteris 
medicamen  ita  ut®®  ejus  minnas  virtu¬ 
tem  ®’,  addendo  in  ipso  ceroto  adapes®®. 
Facis  autem  stare®®  inposito  medica¬ 
men™  in  extate’®  ad  sole  ubi  ventus 
non  est,  in  hieme™  autem  in  balneo”. 
Optimum  ad  baec’*  medicamen  est’® 


XXVIIll.  Qaae  sant  simplicia  ad  alopi- 

Euforbius  quidem  nimis  calidus  est 
tapsia  autem  minus,  ita  senapes  et  car- 
damomus  et  adarces ,  post  haec  strutio 
et  afronitru,  bernicarius,  autem  ab  eo 
tapsia;  ita  senapes  et  ellebori  utrique 
et  oleus  iaurinus  et  alcionius  et  radices 
calami  et  cortex  ejus  usta,  et  peces  li¬ 
quida  et  cedrea ,  ursi  adeps.  His  enim 
usus  sum ,  fortiora  quidem  cum  cerutum 
misces  ;  inbecillior  autem  cum  laureno 
oleo  uteri.s. 


“  colerico.  —  colerem.  —  melancolicus.  —  ““  Gallienus.  —  bec. _  as. _ 

catapocias.  —  que.  “  interionis.  —  “  aloi.  —  “  dagridio.  —  *'  icoligis.  — 

“  catapocia.  —  “  gira.  —  “  purgacionem.  — -  “  locale.  —  “  adjutorium.  —  "  deafo- 
ritica.  — “  que. — “  cacocimia.  ~  ®“  punno.*— ®‘  aspro.  — modico.  —  subrubius. 

—  ®*  horas.  —  ®®  defficilior.  —  ®®  eciam.  —  ®’  alato.  —  “  medicamini.  —  né  deest. 

—  ““  concaliscat.  —  ®‘  cutis.  —  idem.  —  roborem.  —  ®‘  cutis.  —  ®®  cognoveris. 

—  ®®  ita  ut  deest.  —  ®’  virlute.  —  ®®  adibi.  —  istare.  —  medicamini. ”  otato. 

—  ™  hiime,  —  babiio.  —  bec.  —  ’®  est  deest. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIH 


239 


qui  fit  d®  euforbiu’®  et  post  ipsum  de 
tapsia”  et  senapis’®,  et  cardamus  se- 
cundum  utrorumque  modum’®,  nihii 
minus  Limnistes  ®“,  ita  adarces ,  deinde 
strutius  et  afronitrus  et  bernicarion  et 
utrique  ellebori  et  erucae®®  semen  et» 
oieus  iaurinus  et  alcioniae  utreque 
uslae*®  et  radiées*®  caiami  et  cortex 
ustae*’  et  pice*®  liquida  et  cedria*®  et 
femus  soricis  et  anserinus  adeps®"  et 
am'"dala'‘  amara  tota  usta  [182  v°]. 

Ex  bis  enim  quae®*  fortiora®*  sunt  hu- 
mido  ceroto  admiscis  oieo®‘  iaurlno 
aut  pice®*  liquida  admiscis.  Quae®®  au- 
tem  diuturnas  et  dilEciles®®  sunt  ad 
sanandum ,  fortioi)bus-*mcdicamm]bus 
curas;  quae®®  autem  recentes®®®  sunt  et 
cito  sanantur,  inbecillioribus  *®*  medica- 
minibus  curas.  Ad  aiopicias  fortissimum 
medicamen  est*®®  quem  dicturi  sumus, 
quod  ad  minores*®*  aetates*®^  vel  qui 
delicati  sunt  corpore  ;  soivendus  est 
ciim*®®  adipe*®®  anserino  aut  ursino  et 
oieo*®’  laurino  et  bis  similibus.  Confî- 
citur  autem  sic  :  euforbiu  recente*®* 

Z  ii,  tapsiae  sucus  recente*®®  Z  ii, 
oleu  laurinu**®  Z  ii,  solfor  vivu*'*  Z  i, 
elleboru  nigru**®  Zi,  cera  Z  vi;  resol- 
vis  cera  et  oleum***  et  admixtis***  ce- 
teris  speciebus**®  uteris.  Item  aliut  me- 
lius  faciens  omnibus,  et  ad  cadentes**® 
capillos  facit  cum  oleo**’  resolutus  et 
quibus  calvities***  incoat  lieri,  et  ad 
bos  **®  facit  nasci  capillos  *®®  ;  est  autem 

8J  ™  ®“fovbio. —  tapsiam. —  ’®  sanapes. —  modo. —  “  Limnistis.  ^ — '*  strucius. — 
eruci.-— olius.  —  utrique.—'®  usti.  —  “  radicis. — usti.  —  "  pici.^ — citria. 

—  adhipis. —  “*  amegdola.  —  que.  —  “®  Ibrciora.  —  ®'‘  olio.  —  “  pici.  —  ®®  qui. _ 

defficilis.  —  "  forcioribns.  —  ®®  qui.  —  ‘“®  recentis.  —  *”*  inbicellioribus.  -i-  *“  cu- 
îoT"  ’  f'  ■  minoris.  —  *“*  etatis.  —  “®  autem.  —  adipi.—  olio.— 

euforbio  recenti.  —  *“»  recenti.  —  "®  oleu  laurinu.  —  ***  vivo.  —  **'  elleboro  nigro. 
“  olio.  —  ■“  admiscLs.  —  n®  especiebus.  —  '*“  cadenlis.  —  '*’  olio.  —  calvicies. 
alius.  —  ■“  capillu.s. 


240  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  23. 

mirabilis  :  stercus  soricis*®*  domestici'®^ 
ustum  i ,  camelinu  Ciliciu  ustu 
Z,  i ,  meduHa  cervina  Z  i ,  cala.mi  coi-- 
tices  Z  i ,  cavallinos  dentes  ustos  ™ 

Z  i,  adapes™  ursinas™  Z  i;  facta 
pulvera  cum  mei  teris  fortiter  et  ad-  • 
miscis  adapes™  remissas  cum  meduHa 
et  reponis  in  buxide'®“  aerea'®*  medi- 
camen,  et  cum  opus  fuerit  fricas™ 
alopitia  ut  supra  dictum  est,  et  uteris 
donec  capiHi  nascantur;  nam  ad  ca- 
piHos“5  cadentes'®*  per  singuIos“* 
dies  inunguis  caput.  Item  aiiut  ad  alo- 
picias  et  palpbebras'^®  ut  pili  renas- 
cantur  :  soricum  capita  -rii,  murra 
stactes*®’  iii,  stimeos'^*  Copticu'®® 

-C  i,  ysopu  modicu'^"-;  in  tribus  diebus 
ostendit  in  tinea*^'  capillos  natos**^.  • 

Item  aiiut  :  ladanu’^^,  adiantu'^^,  ca- 
pricornu'*®  ustu'*®  ana  •i'  i,  adapes'*’ 
ursinos'**  quod  suIEcit.  Item  aiiut  pro- 
vocat  capillos***:  stei’cus  ovium  ustus 
cum  radices**”  cyperu*®*  tritus*®*  et 
cum  mel  adpositus  *®®  capillos  *®*  revocat 
similiter*®®,  et  si*®*  cum  cepas*®’  tritas 
teneam*®*  frices*®*  capilli  nascuntur. 


XXVII  *.  Ai  eos  qui  contra  natura  calvi  fiant. 

Sevu  taurinu  curatu*.  Z  xcvi,  adarces  Z  xvi®;  tapsiae  sucus  recentis  Z  .xii, 

**‘  suricis.  —  domestici  deest.  —  camelino  Cilicio  nsto.  —  *“  cabaHinu.s.  — 
**®  dentis,  —  ustus.  - —  ***  adipis.  —  ursinos.  —  ***  adipis.  —  boxide.  — 
‘®*  aeria.  —  frecas.  —  capillus.  —  cadentis.  —  *®®  singulus.  —  palpebras. 

—  *”  staclis.  —  *“  stimius. — Cobtico — ^  isopo  modico.  —  "■  tinia. — *“  capil¬ 

lus  natus.  • —  *“  ladano.  —  adianto.  —  *“  caprecornu.  —  usto.  —  *"  adipis.  — 
*“  ursinus.  capillus.  —  radicis.  — ■  *®‘  clppero.  —  *®®  tritas.  —  adpositas. 

—  *®*  capilHs.  —  ‘®®  semiliter.  —  *®®  se.  —  cipas.  —  tiniam.  —  *®“  frecis.  _ 

Chap.  audit.  :  *  sevo  taurlno  curato.  — *  adarces  Z  xvi  deeif. 

*  Au  lieu  du  chapitre  marqué  xxvii  dans  Aa  et  Ab,  qui  manque  dans  le  texte  grec, 
Laon  a  un  autre  chapitre ,  dilFércnt  du  texte  des  manuscrits  de  Paris  ,  et  qui  se  retrouve 
dans  le  grec ,  où  il  forme  la  deuxième  moitié  du  chapitre  x.xin  ;  remarquons  que  c’est  cette 
moitié  qui  existe  seule  dans  les  manuscrits  grecs  de  la  mauvaise  famille ,  ce  qui  semble 
prouver  que  la  traduction  de  Laon  a  été  faite  sur  un  de  ces  manuscrits.  Nous  rattachons 
le  chapitre  de  Laon  au  chapitre  xiii  du  grec. 


0R113ASE,  SYNOPSIS,  VIII,  23-24.  241 

murra  Z  viii,  poietricu^  Z  xlviii,  calietricu*  Z  xlviii,  asini  *  veretru®  Z  xlviii, 
[i83]  splen  asini’  Z  xcvi,  îadanu*  Z  viii,  vinu  robeu®  quod  sufficit.  Rade  vere- 
trum  asini  “  quamdiu  resolvatur  ;  splen  vero  frigis“  cum  herbis  et  cetera 
quae*®  enim  terenda  simt  teris  et  miscis  cum  ea  quae’®  usta  sunt  et  suivis  cum 
vino  et  ladanum  ;  adapes  vero  suivis  et  supermittis  "  et  uteris ,  maxime  tamen 
raso  capite'*  adhibis'®.  Qiiod  si  noluerit,  divises™  capillos**  adhibes®*  medi- 
camen.  üsus  autem  medicaminis  plus  minus  mensuum™  trium  aut  quatuor. 
Labare  autem  oportit  medicamen  in  balneo™;  subinde  mutavis ™  autem  medi- 
camen  die  quinta  aut  sexta.  Quod  si  vulnera  fecerit,  adipe-®  anserino  perungui.s 
aut  ursioo. 


[ChAPITIIE  XXIV, 

XXVIII.  De  capillis  cadenùhus. 

Cum  rarior  fuerit  facta  cutex*,  ca- 
dant^  capilli necesse  est,  et®  nutriment! 
ejus  substantia®  non  superveniens  fuerit 
denegata.  Contemplanda  sunt  ergo  ad 
baec®  adjutoria,  ut®  sanguis  ex  quo 
aletur’  adducatur  etden#etur  paulatim 
et  constringatur  laxata  cutex®  e  medi- 
camindius  ad  haec"  conpetentibus . 
qualia  sunt  ladanum  et  scininum'® 
oleum",  id  est  lentiscinum’®,  quot®®  de 
arboiibi  lentisci’®  fit  semine*®;  tra- 
hentis  enim  et  condensantis  ”  cutem 
sunt  virtutem.  Super  hoc  autem  non 
potest  melior  cogeri'*  medicamen®®  ad 
cadentes™  capillos®,  nisi  mixtus  lada- 
nus  cum  oleo™  lentiscino®®;  nam  ma- 
nifestum  est  quia™  de  raso  capiti  pin- 
guior  est  inlinendus™  medicamen®®. 
Capillis  autem  adhuc  multum  ma- 

®  politrico.  —  ‘  calletrico.  —  ®  aseni.  —  ® 
rubio.  —  astiui.  . —  fregis.  —  herbas 

“  adipis.  —  slpcrmittis.  —  capiti.  — -,  ' 
adbibis.  — ™  mensum.  — “  balnio.  —  “  i 

^  bec.  —  >»  pladanum  et  sceninum.  —  “  oliu 

-*  cadeutis.  —  capillus.  —  oiio.  — 
addit.  —  medicam'mo. 


,t.  V,  p.432.3 

XXX.  Ad  capillos  cadentes. 

Ad  haec  igitur  neque  experimentavi 
nequi  cogitavi  meliorem  esse  medica¬ 
men  ad  capillos  quam  id  quod  miscitur 
cum  ladanum  et  scinino  oleo.  Quod  si 
multa  Iluxio  capillorum  fuerit  ex  rari- 
tatem  cutis,  magnum  fit.  Non  utique 
inutiüs  est  ad  haec,  si  praesens  sit  et 
myrtitus  oleus  pio  scimino  admixtus 
cum  ladano;  manifestum  est  autem 
quia  antecedit  eum,  frecandus  autem 

XXXI.  Ad  eos  quibus  ex  aegritudinem 
cadent  capilli. 

Quibus  ex  aegritudinem  cadent  ca¬ 
pilli  ,  reparativis  cibis  subvenis.'  Lotus 
arbor  cadentis  capillos  repraemit  et 
aprotani  cinus  cum  oleo  aliquo  resolu- 
tus ,  barba  autem  provocat.  Sine  autem 

veretro.  —  ’  aseni.  —  ®  ladano.  —  “  vino 
®  adbibis.  —  devisus.  . —  capillus.  — 

condensa.  —  cogirem.  —  ®®  medicamini. 
“  lenliscimum.  —  quea.  —  capillus 


OlUBASE.  SYNOPSIS,  VJIl,  : 


iti])us  liquidum  est  inponendum 
clicamen®.  Multa^®  autem  consi- 
ite®  defluxione^”  capdlorum  ex®i 
itate®^  cutis  ampiius  effecta^*,  pro 
tiscino  oleo’*  myrtinum  oleum^*. 
n  ladanum  admiscimus®,  et  sicut 
tum  est  pro  myrtino^®  aiiquando®® 
lardinum  uteris  oleum  in  frigidis 
îtibus®^  et  temporibus  hiemaiibus^®. 
;e  medicaminis  .  vero  usu  frecabis 
ut  diligenter.  Contingit  autem  fluere 
lillos***  saepius*®  ex  aegritudini 
)S  cibis  oportit  recuperare*’  [i83  v”], 
}uo  saepius sanatus  scimus  fuisse'*®, 
n  lotus  arbor,  id  est  ros  quem  cal- 
irii®*  utuntur,  fluentes®®  capillos®® 


Quod  laudavit  Gab 
infusum  in  vinum  mi 
permittis  oleum  myrti 
mellis  spissitudinem 
caput  ante  balneum  ( 
[i56  v“].  Melius  auten 
media  parte  ladani  ad 


^rscripto  aliquo®’  oleo  spissus  re- 
jtus  capillos  et  barbas  probocat 
autem  absque  aegritudine  Huant 


0UIBA5E,  SYNOPSIS,  VIII,  24-25.  243 

ustura”  exeant™,  fici'*  folia  sicca  lundis 
et  cernis  et  ex  eo  pulvere  loca  confri- 
cas®“-  Antea  vero  aqua  calicla  dulce 
ipsa  loca  vaporas,  sed  quoniam  ali- 
quando  de  superciiiis*'  vitio»^  inmi- 
uente elefantiae autnimia  siccitate 
pili  cadunt,  quemadmodum  et  de  ca- 
pite*®  sepe  contingere  .solit,  hii*’  sic 
erunt®*  constringendi  ;  cedrinum®^  lig- 
num  coubures®  et  ex  ejus  nidorem® 
pulverem  colligis ,  ex  qUo  pulvere  loca 


[ChAPIIRE  XXV 

XXVIIII.  Quae  surit ,  (jiie  -ÿvossos  pilos^ 
a«(®  capdlos  exténuant. 

Hordei®  fabae,  orobi  farina,  afro- 
nitru  in  balneo  si  quis  utatur;  fortiora 
vero  médicamenta  sunt  ad  lonras  et 
grosses  capillos  aut  pilos®  nitrus  ustus 
et  cerices  et®  porfirae®  et  ostreae’,  et 
sepiae  ®  testas  ustas.  Cerices  autem  non 
ustae  pulvis  et  alcionium®  non  ustum 
et  ellebori  et  brioniae  radices  et  dra- 
conteae  “  et  aristolociae  radices  “  et 
cacri.  Bono’®  autem  odorem'®  eas  la¬ 
céré  volentibus  admis'®  cyperu'®  et 
melilotu  et  rosa  sicca  et  scynantbos 
et  ireos’®  et  spica  nardi  et  Celtica  et 
malabatru  et  foliu  et  amomii  et  costu  ; 
teris  autem  baec  et  cum  oleo'®  lines* 
caput  et  frecas. 


,  t.  v,p.  433.] 

XXXV.  Qrme  exténuant  capillos. 

Hordeus ,  faba ,  bordeus ,  afronitrus , 
in  balneo  ulnarum  testas  ustas ,  alcionio, 
ellebori  et  brioniae  radix  et  draconteae 
et  aristolociae  l'adix,  cacreos  bene  olen- 
tiae  ;  bas  si  vis  facere ,  miscis  cyperum 
et  meliloto  et  rosa  sicca  et  scinuatus  et 
yreus  et  nardu  stacius  et  nardus  Indices, 
Celtices  et  malavatro  et  folio  et  amona , 
et  costu  teris ,  et  cum  oleo  super  frecas. 


”  usluram.  —  exiant.  —  ”  felici.  —  conliecis.  —  *'  slpercilüs.  —  unccio. 
inminentem.  —  elevanciae.  —  siccitatem.  —  et  capitis.  —  bis.  —  *®  si 
ceciderunt.  —  cytrinum.  —  cumburris.  —  nitorem.  —  Chap.  xxv  :  '  grossus  pi- 
■lus.  — 2  vel.  —  ®  hoi’diae. —  pillus.  —  ®  et  deest.  —  ‘  porferi.  — ■  ’  ostriarum. — 
sipiae.  —  ”  alcionum.  —  draconteie.  —  “  radicis.  —  bonum.  —  hodorem. 


OKiBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  a6. 


24 '1 


[Chapithe  XXVI,  l.  V,  p.  434.] 


[]84v°]  XXXII.  AdforfoncJacapiti. 

Forfores'  ia  capite®  nascuntur  ex 
malis  humoribus;  considerandum  est 
ergo  ut  consumi  ipsa  forforicla  possit 
medicarninibus ,  quae  purgent  et  digé¬ 
rant.  Inprimis  purgandus'^esttotum  cor¬ 
pus,  si  pJenum  est  cacocymia,  et  coii- 
roborandus*  est  caput,  admiscentes® 
.stipticae“  virtutis  medicamma.  Conficis 
ergo  medicamen  sic  ;  forfores  cynicos 
mesu®  infundis  in  aquae  eminis  duobus; 
post  haec  autem  teris  et  colas  sucus  et 
coquis“  cum  aceto“  eminae  mediae , 
donec  ad  vini*®  pinguedinem  veniat  et 
ex  hoc  medicamine  caput  linis.  Et  post 
baec*“  lavas  caput  ex  aqua  ubi  cocta 
fuerit  beta  aut  fenusgrecus  aut  lupi- 
nus;  unctionem  vero  uteris  feces*'' 
olei'®  irini’®;  hoc  mirabiliter  operatur. 
Item  aliut  ad  forforiclas  ;  terra  Cymo- 
lia,  solforvivu^aequalia pondéra;  teris 
cum  acito  ,  et  in  balneo  uteris ,  et  aqua 
calida  iabas.  Ungueri  vero  oportit  non 
solum  in  balneo ,  sed  et  absque  balneo. 
Item  aliut;  lytharguiru  **,  ruta,  oleu'**, 
acitu^®,  teris  et  caput  bnis;  probatum 
est  a  nobis.  Quod  si  per  multum  tem- 
pus  perseveraverint®®  in  capite  forfores, 
talem  uteris  medicamen  :  calcanthu*® 
^  i,  soifor  vivu  Z  i,  vinu  non  salsu 
admiscis  et  oleu®®  lentisecu  et  facis 
ad  melbs  spissitudmem  et  mungues** 


'XXXVI.  Ad  forforiclas  in  capite. 

Forforiclas  igitur  in  capite  ex  mali- 
tiosis  et  pessimis  humoribus  manifes- 
tum  est,  quia  de  diaforetica  et  quae 
prohicere  possunt  adhibenda  sunt  mé¬ 
dicamenta.  Forfores  cynica  media  in- 
fnndes  in  aqua  cotilas  duas;  post  haec 
autem  teris  et  colas  sucus,  coquis  cum 
aceto  emina  media  donec  pinguidinis 
vini  habeat,  et  exinde  caput  inlenat; 
ita  lavit  ex  aqua  ubi  beta  decocta  est 
aut  fenusgrecus  aut  iupini.  Inunguis 
autem  irino  oleo  fecis  ;  hoc  medicamen 
diaforeticus  est  sine  mordicationem.  Ad 
diuturnas  autem  forforiclas  in  capite, 
caicantu  Z  i ,  soifor  vivo  Z  i ,  cum  vino 
teris,  supermittis  oleum  scininum  et 
facis  ad  gliu  spissiludinem;  subunguis 
sub  capillos. 


Chap.  XXVI  :  '  forforis.  —  ®  capiti.  —  ®  purgandum.  —  *  cooroborandum.  —  ®  ad- 
mixcentis,  —  ®  styptice.  ■ —  ®  forforis.  —  ®  ciiiicus.  —  ®  missus.  —  quoquis.  —  “  ace- 
tum.  —  une.  —  postea.  —  “  fecis.  — ■  **  oiii.  —  uteris  addit., —  vive.  —  **  li- 
targero. —  olio.  —  ”  aceto. — perseverint.  —  ®“,calganlo. — oKo.  — “  inimgis. 


ülllBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  27-^8. 


[Chapithe  x.xvii*,  t.  V,  p.  /135.] 
XXXVII.  Ad  pcduciilos. 

Stafidas  agrias  partes  d.ias ,  sandarace  et  nitro  partes  singulas , 
inun'niis  caput. 

[Chapitre  xxviii,  t.  V,  p.  435.] 


XXXIIII.  De  acoras  el  cyrionas'. 
''*Acor^  papulas  diruntui-  quae  per 
cabernas’  brebissimas‘  pinguissimos 
liumores  cmittunt.  Fréquenter  eiiim  in 
capite  aut  in  facic  quam  in  ceteris 
membris  emergunt.  Qui  et  ceteris ^ 
papubs®  sunt  similes,  quas’  cyrionas 
vocant;  set  in  boc  distant,  quod  cy- 
riona  pluriores  cavernas  dige.stionis® 
babent  et  humore  multo®  pinguiorem 
emittunt;  acora’®  autem  una  babet  ca- 
verna  et  humorem  egerit  aquatiorom". 
In  utrisque  vero  causis  una  erit  curatio 
'ordmanda;  mprimis  totius  corporis 
purgatio  est  adbibenda,  ut  buniores 
qui  boc  générant  educantur  bis  purga- 
turis,  quibus  ad  alopicias  usi  sumus. 
Quod  si  adliuc  supei'currit  humor,  an- 
tequam  purgemus  quae  probibeant  ca- 
piti  sunt  inponenda  et  sic  postmodum 
facimus  purgationem ,  ut  in  alopiciis 
diximus.  Locales  vero  post  baec  ajlhi- 
benda  sunt  médicamenta,  quae  exté¬ 
nuent  humores.  Acoras  sanantur  quando 
jam  desuper'®  non  fluit,  et  bumoribus 


XXXVIII.  Ad  achoras  et  chiricia. 

In  cute  capitis  consistunt  tenuibus 
pcrtusuris  forate,  ex  quibus  tennis  et 
salsus  fluit  bumor;  quirion  autem  ma¬ 
jores  babent  foramina.  Manifestum  ergo 
est  quia  evacuare  oportet  qui  baec  ope  - 
rantur  bumores.  Quod  si  adhuc  super- 
currere  videtur  humor,  prohibendus 
est  prius  qui  superfluit  capitis  [167]; 
evacuatio  ante  totius  corporis  est  fienda, 
ut  in  alopiciis  dictum  est.  Expedmnt 
autem  et  localis  médicamenta,  quae 
exténuant,  aliqua  autem  in  initio  aco¬ 
ras  sanant.  Quando  absque  superflui- 
tatem  aliquam  totus  fuerit  corpus,  ex 
bis  quae  stiptica  et  apocrostica  babent 
virtutem ,  quàlia  sunt  myrsinito  et  myr- 
tite  et  picci  cortex,  robi  et  sicaminus. 
Aliqui  autem  ex  bumoribus  habentes 
acoras,  tcnduntur  in  aucmento,  simu) 
quidem  quae  repraemant  quod  super¬ 
fluit,  simui  digerit  et  eventat  ea  quae 
contenent  mixta  exsistentem  virtutem , 
qualia  sunt  oleus  myrtitis  et  roseus, 
lintiscinus  et  cyprinus  et  lenticula. 


Chap.  XXVIII  :  ‘  cirionas.  —  ’  agorba  as.  —  ®  cavernas.  —  ‘  brevissimas.  —  ®  mem¬ 
bris . ceteris  deest.  —  “  pabolis.  —  ’  quas  deest.  —  ®  degescionis.  —  “  multum.  — 

agora.  —  “  aquacyorem.  —  siper. 

*  Pour  ce  chapitre,  nous  ne  donnons  que  le  texte  de  Laon ,  car  les  manuscrits  de  Paris 
se  contentent  de  traduire  le  chapitre  ii  du  livre  IV  ad  Eanapiam ,  qui ,  du  reste ,  traite  le 
même  sujet ,  mais  avec  plus  d’étendue. 


246  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIJI,  28-29. 

Aa  La 

corpus  plénum  evacuatum  est.  Ad  haec  Quaedam  autem  in  summitatem  et  par- 
enim  stiptica  et  quae  reprimunt^^  uti  vitatem  adjutator  solis  ex  d  f  l  c  et 
oportit  médicamenta, qualia  sunt  oleus**  projectoria  exsislentem  virtutem  absque 
myrtites'®  et  myrta,  et  pini  cortices ,  colore,  est  sensibilis,  qualis  est  beta 
robi  et  sycami'®.  Aliqua  enim  resistunt  husta,  Quimollia;  alla  autem  fortiorâ 
acoris ,  .simul  et  reprimunt  quae  super-  sunt  virtute.  Ex  pinguium  humorum  et 
currit ,  simul  et  digerunt  qui  contene-  gluttinosorum  fiant  bicoras ,  id  est  aco- 
tur  bumor.  Admiscis  oleum  myrtitem  et  ras ,  et  corruptus  humor  in  tavo  con- 
roseum,  lentiscus,  cyperus  et  lenticla.  versus  potest  evacuàre,  qualis  est  salis 
Aliqua  autem  quae  in  summitate  cotis  et  calces  viva  et  fel  et  calidis  et  siccis 
sunt  factae  papulae*®  et  pai’vae  sunt  animalibus.  Acutus  autem  utilissimus 
solis  diaforeticis  medicaminibus ,  ut  est  in  omni  tempore  ad  acoras  agrissi- 
calorem  in  se  non  babeant,  qualis  est  mus.  In  hoc  igitur  infundentes  aliud 
beta  et  mtulata  Cymlia™  [i86v°],sed  ex  aliud  metablicas  sanat  acoras.  Si 
fortiorâ  bis  sunt  ad  ea^^  medicamina  autem  ex  flegmatas  acoras  manifestan- 
quae  de  pingui  et  viscoso  humore  fmnt,  tur,  ut  in  paragro  dictum  est,  autem 
quale^®  est  sales  aut  calciteos^^  aut  fex  utilis  et  simplicis  médicamenta  qualia 
vini  usta  aut  sandaraces  aut  calcis  viva  .  sunt  papaver  agrestis  et  yosquiami  folia 
et  fel  de  calidis  et  siccis  animalibus;  trita  cum  vino  cataplasma  inponis, 
acetus  vero  hutilis.simus  est  in  omni  eruginem  ferri  et  rosa  aequali  pondéré 
tempore  ad  acoi  m  la  hoc  teris  cum  vino  et  superponis  ;  quaedam 

enim  infundis  metallica  ;  cum  autem  vero  cum  ceruto  ex  oleo  roseo  factum, 
flegmones  pausaverint,  parygro  em- 
plastro  uteris,  est  autem  hutilis  et 
simplex;  papaver  vero^*'  silvaticus  et 
yosquiami”  folia  trita  cum  vino  inponis; 
ferri  enim  ferruginem  et  rbsa  aequalia 
pondéra  teris  cum  vino  et  s[u]perponis 
aliqui  autem  cum  cerotario  roseo  con- 
fectum  superponunt. 

[Ch.apitke  XXIX,  t.,  V,  p.  iSy.]" 

XXXV.  Ad  ulcéra  capitis,  XXXVIIII.  Ad  ulcéra  capitis. 

Molibdenis*  et  papaveris  folia  aequa-  Molibdenis  et  papaveris  folia  aequali 
lia  pondéra  teris  cum  vino  ;  supermittis  pondéré  tritas  cum  vino  et  superad- 
oleum  myrtitem ^  ut  ceroti  habeat  spis-  misces  oleum  myrtitem,  ut  cerutum 

bole.  —  deaforiticis.  . — •  ”  Cimolia  —  forcioras.  —  adecon.  — ■  qualis. 
-  calcicius.  —  agrissimus.  —  paparo.  —  jusquiami.  —  “  siperpoiiis.  — ■ 
CiiAP.  XXIX  :  '  molibdinis.  —  ^  mirtite. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vlll,  aq-Si.  247 


sHudinem  et  superungues^  Item  allut  : 
latainiMlIii'-  ‘  tenerae  folia  et  pslmithiu^ 
aequ-'lia  pondéra;  teris  et  resolvis  cum 
papaveris  decoçtionem  et  mittis  oleum 
myrtitem,  ut  ceroti  habeat  pinguedi- 
neÿ“,  etutere  ad  crepantis’  psidracias 
et  dolorem  babentes*. 


babeat  pinguidinem  et  de  boc  iidenis. 
Item  aiiud  :  calamentis  mollis  folia , 
psimitbiu  aequali  pondéré;  teris  et  re¬ 
solvis  papaveris  decoctionem;  super- 
mittis  oleum  myrtitem  ut  gliu  piiigui- 
dinem  babeat  et  uteris  ad  crepantis 
psidracea  dolentis. 


XXXVI*.  dd  capitis^  scavias ,  et  sycodes,  et  acoras^. 

In^  capite*  scavias^  ruta  et  stiptiria®  teris  cum  me!  et  inungues’  spargendo® 
capillos®  aut  solfor  vivu“  et  stafidagria  teris  cum  pice  liquida  et  inlinis.  Ad  autem 
parva  et  spissa  et  robea”  ulcéra  in  capite‘^  ex  quibus  bumor  liquidus  currit, 
radis  et  linum'®  se[me]n  teris,  cum  mel  facta  i  t  j  l  l  i;  concylia'*  uris 

et  teris  cum  aqua  et  inponis. — Ad  sycas®®  in  capite.  Fiunt  in  capite  et  alia  ulcéra 
quas  sycas^’’  Greci  vocant;_curabis  eos  boc  medicamen  :  sardenarum*’  capita  usta 
etbulvos®*  elixos’®  et  cinerem  simul  cum  aceto  permixta®  uteris. 


[Chapitre  xxx**,  t.V,  p.  438.]  * 

XL.  Ad  malan  odorein  capitis. 

Quod  si  malus  odor  de  capite  manaverit,  mirobalanum,  miripsicis  sucua  ex- 
pressus,  et  oleus  nardus  aequali  m'ensura  teris  et  ad  pinguidinem  mellis  factum 
unguis  mixtum  caput,  aut  cum  vino  velus. 


[Chapitre  xxxi,  t.  V,  p.  438.] 

XLI.  Ad  nares  male  olentis. 

Smyrnes ,  acacia ,  amomu ,  ana  Z  i  ;  [  i  Sy  v°]  teris  et  cernes  et  cum  mel  coctum , 
et  ex  hoc  jubés  adgluttinare  mediis  nâribus  diafragmati. 


^  siperunguis.  —  ‘  calamentis.  —  '  psemicio.  —  '  pinguidinim.  —  ’  cribrantis. 

'  habentis.  —  Chap.  addit.  :  '  capite. —  “  et  sycodes  et  acoras  deesl. —  ®  et  sicutis  agoras 
addit.  —  ‘  capiti.  —  ®  scabias.  —  ®  styptiria.  —  ’  inunguis.  —  "  spargendum.  —  “  ca- 
pillus.  — .  vivum.  —  rubia.  —  capiti.  —  lino.  —  concilia.  siccas. 

siccas.  —  sardinarum.  —  bulbus.  —  clixus.  —  et  addit, 

*  Ce  chapitre  manque  dans  le  manuscrit  de  Laon  et  dans  le  texte  grec;  mais  il  se  trouve 
rc])roduit  par  les  deux  manuscrits  de  Paris. 

"  Les  chapitres  xxx  à  xxxviii  du  texte  grec  ne  se  retrouvent  que  dan.s  le  manuscrit  de 
Laon  ;  les  manuscrits  de  Paris  les  ont  omis. 


248 


OlUBASE,  SYNOPSIS,  V!II,  32-36. 


[Chapitre  xxxii,  t.  V,  p.  439.] 

XLII.  Adjpopia. 

Ad  ypopia  Nilu  dia  rodon  cum  aqua  resolutum  inunguis  et  fumentabis ,  ubi  de- 
coxeris  melilotum  et  fenumgrecum.  Jn  initie  autem  utrasque  ;  post  autem  de  f|po- 
greco  solo  et  dia  smyrnes  collyrio.  Quando  autem  non  operatur,  stadia  sandicus 
coilyiium  utimur.  . 


[Chapitre  xxxm,  t.  V,  p.  439.] 

XLIIL  Ad  incjmomata  diuturna. 

Rafanus  cataplasmatus  facit;  aufeirit  autem  haec  quando  incipit  mordicare  aut 
rafani  sucus  cum  micas  panis  cataplasmatus. 

[Chapitre  xxxiv,  t.  V,  p.  489.] 

XLIIII.  Ad  labrum  scissum. 

Membranum  ovi  interioris  ut  lenteolum  superponis;  hoc  ipsum  facit  et  ara- 
neae  tela  in  domo  facta  et  alba  est;  quae  autem  profundas  sunt  in  labras  scissuras 
inienis  de  sevo  capruno  aut  bovino  aut  résina. 


[Chapitr'e  XXXV,  t.  V,  p.  44o.] 

XLV.  Adcpylus. 

Epyiiis  et  lentiginis  Galenus.  Vites  agrestes,  brioniae,  ephilus,  et  siplus,  et 
liis  similia  in  cute  summitatis  fiunt  curât.  Amigdala  amara  ephilus  expurgat  et 
radices  loto  arboris  cocte  cataplasmate.  Costus  ad  ephilin  cum  aqua  et  mel;  bras- 
sica  ad  ephilis  et  lentiginis  et  bis  similia,  opus  habent  médiocres  curationes;  et 
sepiae  ossa  usta  haec  faciunt. 


[Chapitre  xxxvi,  t.  V,  p.  44o.] 

XLVI.  Ad  ionihos  ;  Galenus. 

lu  facie  cutis  fiunt  quos  ionthos  vocant ,  tumor  parvus  et  duras ,  ad  quos  oportet 
medicamen  uti  qui  malaxat  et  diaforisin  faciat;  mel  Atticum  cyatum  unum,  ace- 
tum  acrissimum  cyalum  unum;  miscis  diligenter  et  inienis  ionthos  cum  digito 
et  frecas.  Item  aliud  :  stipteria  scistes  trita  diligenter,  supermiltes  terebentinae 
malata,  superpones. 


OaiBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  Sy-Sg. 


2  m 


[Chapitre  xxxvii,  t.  V,  p.  44 1.] 

XLVII.  Galeni. 

SI  in  barba  sycodes  surgunt ,  lytharguirum ,  miseus  aequaliter  teris  et  cata- 
plasma  inponis.  Item  aliud  :  livano  i ,  litharguiru  Z  ui ,  saiis  urcetus  Z  ii ,  san- 
daracis  Z  ii,  teiis  cataplasse. 

[Chapitre  xxxviii,  t.  V,  p.  44i.] 

XLVIII.  Ai  sub  asceïlas  male  olêntes. 

Stipteria  humida  Z  ii,  smymes  Z  i;  cum  vino  solvis  et  uteris. 

[  Chapitre  ’xxxix  ,  t.  V,  p.  4  4 1 .] 


[i86]  XXXVIIII.  Ad  oculorum  dolorc  ; 

Galeni 

Inflammationes  in  oculis  a  testae  os- 
sibus  tonicas^  quae  in  oculis  sunt  pa- 
tiuntur,  quas  Greci  epipejicos^  appel- 
lant.  In  quibus  adhibenda  est  curatio , 
quae  reprimere  possint  et  mitigare  do- 
lores  et  non  satis  in  se  habeat  stipticum  ; 
qnam  maxime  ergo  sufficit  lacrimum 
ovi  et  collurium^,  qui  vocatur®  moni- 
meron  ;  post  autem  aliquot  dies  uteris 
qui  vocatur  nardinus,  qui  conroborare 
et  confortare  possit  vel  amputare;  cau- 
sam  inprimis  aquatiorem,  id  est  plus 
ovi  lacrimum  quam  collurium  ®  habeat. 
Cum  autem  coeperit  digéré  ’  passio  , 
addendo*  paulatim  collurium®  spis- 
sius“  adhibes.  Fumentationem  autem 
uteris  cum  spongiis"  non  si  grandis 
sit  dolor  semel  aut  bis  in  die;  si  autem 
ninjius  fuerit  dolor,  et  tertio  et  quater 
et‘®amplius  fumentari.  Facis  autem'* 
funieutationem ,  ubi  decoxeris'*  melilo- 
tum  et  fenugrecu'*. 

Chap.  XXXIX  :  *  Gallieiii.  —  *  a  testae. . . 

rium - *  nardinus  addil.  —  “  colorium.  — 

spissium.  —  “  spungics.  —  qiiateri 


XLVIIII.  Galenas.  Ad  oculorum 
passiones. 

Optalmia ,  id  est  inflammationis.  In- 
lîammatio  ad  osso  et  circa  testa  quae 
Grece  cranion  tonica  est.  Optalmia  vero 
quae  repraemunt  adsumenda  sunt  me- 
dica[i58]menta,  quae  sunt  aspera, 
quae  non  sunt  nimium  .stipticam  ha- 
bentis  speciem.  Quam  plurime  ergo 
sufficit  albumen  ovi  cum  conpetentem 
curatur  obtalmia,  qui  vocatur  moni- 
meron  collurion.  Post  bis  diebus  ali- 
quod  qui  vocatur  nardinus  collurion  ad 
percurandum  et  confortandum  subun- 
guendus  est.  In  quibus  autem  quae  di- 
gerunt  sunt  augmentanda ,  modice  pin- 
guis  uteris  médicamenta.  Fumentationis 
enim  uteris  cum  spongiis  mediocriter 
quidem  dolentibus  semel  aut  bis  in  die  ; 
si  autem  fortiter  dolel,  optime  facit  et 
tertio  et  quater  et  amplius  est  utenda. 
Erit  autem  fumentatio  ex  decoctione 
meliloti  et  fenigreci. 

.  tonicas  deest.  —  *  episdelicus.  —  *  collo- 
'  degerere. —  “  addendum,  —  “  colorium. 
!. - "  aut.  —  "  denoxerii.  —  fenugreco. 


250 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vill,  4o. 


[Chapitre  xl,  t.  V,  p.  4/12.] 


[186  v°]  XLI.  Ad  JlegnioneiiL  oculonim; 

Qui  oculorum  inflammationem  pa- 
tiuntur^  plethora^  est,  flebotomandus 
est;  quod  si  .cacocymia  est,  purgandus 
est  catartico*  aut  ciystere®  et  absti- 
nentia  cibi  indicehda  est ,  incymatizandi 
sunt  colluria*’,  qîiae  reprimere  vaieant’ 
reumatismuin.  Quod  si  pienitudo  non 
fuerit,  sed  aliqua  mediocris  passio  in 
oculis  accidens  reuma  feratur,  uteris  in 
principio  mitigativam*  inunctionem, 
quae  et  reumam®  réprimât  et  doiorem 
mitiget,  quale  est  dia  rodon  Nili  col- 
iurius  et  mediacum'“  et  nardinum.  Si 
autem  in'capite  solo  aumentatus*^  hu- 
mor  fuerit  constipatus,  ventosas  oportet 
inponi  de  rétro  in  occipitio  cum  scari- 
latione  aut  sanguisugas  in  dolentibus 
locis  et  maxime  in  temporibus ,  et  fré¬ 
quenter  lacrimum  oyi  aut  lacté  muliebri 
incymatizandus ut  mitigetur  doior.  In 
quibus, autem  calida  et  ignita  est  reuma 
et  acra  *■'*  aut  salsa  ,  cataplasma 
uteris  de  pane  mundo*®  interiore  infu- 
sum  in  aqua  et  tritum,  oui*’  modicum 
addis  oleum  roseum  et  super  palphe- 
bras*®  inponis;  aut  hoc  modo’®  con- 
fectum,  panem  mundum  infundis  in 
sapa  et  teris  cum  ovi  vitello®®  cocto  for- 
titer  et  tepidum  oculis  superponis  ;  aut 
in  papaveris  decoctionem®’  veterem 
alfitam  coctam  cataplasmam  oleum 
roseum  modice  admixtum  inponis.  Su- 


L.  Ad  inflammationem  oculorum. 

.  L” 

Plenitudinem  igiturexsistentem,  fle- 
votomum  aut  catharticum  aut  clystere 
aut  cibi  abstinenciam  adhibis,  et  sic 
inunctionis  uteris  ex  bis  quae  reprae- 
mendi  habent  virtutem  reumatismi. 
Non  autem  exsistentem  reuma  pîenitu- 
dinem ,  sed  ex  aliqua  passionem  medio- 
crem  in  oculis  exsistentem  reumam, 
fertur  utilis  in  inilio  inunctio  quae 
mitigari  possint  inritationem  bis  me- 
dicamentis  quae  repraemant,  qualis  est 
Niiu  dia  rodon  et  mediacus  collurion  et 
postea  nardinum.  Si  autem  in  capite 
solo  pienitudo  déambulât ,  humidas  obli- 
gationes  exsistentes  ventosas  oportit  ad- 
ponére  in  initio  rétro  in  capite  cum 
scarifationem  aut  sanguissugas  adponis 
secundum  algentem  locum  secus  ocu- 
lum  in  temporibus.  Frequentius  autem 
ovi  albumen  aut  lacté  muliebri  inqui- 
matizas  et  ea  quae  possuut  miligare 
dolores.  In  quibus  vero  calida  et  ignita 
est  reuma  et  acra  et  salsa,  cataplasma 
igitur  uteris  de  pane  mundo  interionem 
infusum  in  aqua  et  tritum  in  oleo  roseo 
admisces  et  portes  super  palpebra,  aut 
ubi  papaver  decoquitur,  iterum  cum 
alfita  ipsa  aqua  facta  cataplasma,  cui 
modicum  oleum  roseum  admisces  et  ut 
supra  ponis.  Inunguis  autem  palpebras 
dia  rodon  collorion  cum  decoctionem , 
ubi  papaver  decoquitur  resolutum.  Pa- 


Ceiap.  XL  :  ‘  Galieni.  —  ®  patitur.  — ■’  si  pletura.  —  "  catarticum.  —  “  clistircm.  — 
“  colluria  deest.  —  ’  valiant.  —  *  medicativam.  —  ”  que  reuma.  medicamen.  — 

"  augmentatus.  —  iuquemalizandus.  —  agra. —  ad.  —  calaplasmandum. — 
mundum.  —  ”  cum.  —  “  palpebras.  — ’*  modum.  — ”  vetcllum.  —  ’’  decoccione. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  4o-4i.  251 

per'nu"g''es'‘“  ve[i87]ro  palphebras“  racolimata  autem  et  superinunctiones 
dia  rodoii  coHurium^  in  decoctionem  uteris  quando  in  fronte  et  in  temporibus 
aquae,  ubi  papaver  fuerit  coctus;  ana-  venas  tumentes  tenduntur  ephi  foras, 
coiiimas“  et  superinunctiones uteris,  idestreumain  profundosunt  venarum, 
quando  in  frontem  et  temporibus  venae  bos  absteneri  a  cibo  oportet.  Si  autem 
inflatae  tenduntur.  Reumaticas  vero  exindigestionem  pienitudinisfilinflam- 
passiones  in  profundo  factas  venae  ex-  matjo,  catbarticum  purgas  babundan- 
trinsicus  minus  tument.  Si  autem  ex  tius  et  balneus  [i58  v°]  utilis  est  bis 
indigestis  bumoribus  inflammation’  sub  uno  exsistente  inflammatione ,  ca- 
fuerit  generata,  catartico  velociter  pur-  taplasma  initio  uteris.  Spissam  autem 
gavis  et  ad  balneura  ducis.  Mitigata®*  exsistentem  obtalmiam  factam  curabis; 
vero  jam  inflammationem ,  catapiasma  ante  oinma  quidem  ventris  ofiicium 
calida  uteris.  Quod  si  pinguis  consti-  bene  solutus  est,  temperandus  est  in¬ 
tutus  bumor  inflammationem®  fecerit  unctionis  autem  medicaminum  neque 
ocuiorum,  ante  omnia  procurabis  ven-  inplasticis  neque  qui  inpinguant  bu- 
tris  ofiician®  ut’*  soiutus  semper  ma-  mores ,  sed  qui  infundunt  et  bumectant 
neat.  Inungues  vero  oculos  medicamen,  et  purgare  possunt  dejudicare ,  qualis 
qui  non  giutinet’’  neque  spissos  faciat  est  cyacus;  cofluria  adhibenda  sunt  au- 
bumores,  sed  extenuent  et  effundant  et  tem  ad  eos  quae  anodina  sùnt  cataputia 
déterminent  passionem’’,  quales  sunt  et  odoramenta  et  catapiasma  et  inunc- 
aromaticus  et  ciacus  colluria.  Consi-  tionis  medicamentorum  ;  fréquenter 
stente  autem  in  ipsa  passions ,  etiam  vero  baineum  utatur,  et  sérum  de 
anodina’^  capotia’n  dabis  et  odoramenta  iactibus  eis  dabis. 
naribus  adplicabis  et  catapiasma  et  su¬ 
perinunctiones’®  adbibes  et  ceiere”  ad 
baineum  ducis  et  ad  ventrem  moben- 
dum  sérum  de  iactibus  dabis”  bibere. 

[Chapitre  xli,  t.  V,  p.  445.] 

XLil.  Ad  dolorem  nimiani  ocuiorum;  LI.  Galems ;  ad  ocuiorum  dolares. 

Galeni^. 

Cum  autem  doiores  ocuiorum  nimii®  Quancio  autem  doiores  iiunt  nimii 
extiterint,  contempiandum  est  ex  qua  in  ipsis  ocuiis,  considerare  oportet  ex 
causa  taiis  accesserit  doior  cum  inflam-  qua  causa  passionis  doiores  continge- 
matione  ’  factus  ,  aut  emm  nimia  fit  runt  m  ocubs  inflammationem  ;  factus 
mordicatio  ex  bis  quae  superfluunt*  autem  ex  mordicationem  nimiam,  ex 

siperunguis.  —  palpebras.  —  “  collona.  —  •'  aiiacoiimas.  —  inunccloni.  — • 
”  inflamacio.  —  “  —  2>  inflamacione.  —  “  ventre  suffici.  —  aut.  —  glut- 

linif.  —  passionis.  —  anoli.  —  catapucia.  —  superunccionis.  —  ”  celeriter. 

“  das.  —  Chap.  xli  ;  ’  Gallieni.  —  ’  nimiae.  —  ’  inflamraacioni.  —  '  siperlluent. 


252  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  4i-42. 


humorum  acredines®,  aut  distenduntur 
oculi  repletis  humore  tonicis  ,  aut 
constipatus  intratonicas  pinguis  humor 
infusus,  aut  spiritus  ventositatis  dolores 
inferunt®  nimios  oculorum.  Quod  si 
mordicatio  fuerit.  catartico'  purgandus 
est  et  iacrimus  ovi  in  ocuio*  infun- 
dendus  est;  digestione®  inflammationis 
jam  facta  et  totius  corporis  superflues 
humores  evacualos,  mox  baineum*® 
hutiliter  utitur.  Quae  autem  ex  pieni- 
tudme  inflammationes**  fiunt.  eva- 
cuandus  corpus  flebotomo  et  post 
haec  catartico  est  purgandus;  extre- 
mae  inferiores  partes  fricandae^^  sunt, 
[187  v°]  usque  donec  sarius  fiat.  Quod 
si  infraxis  fuerit,  ante'*aevacuationem 
totius  corporis  facis ,  et  sic  postea  per 
clysterem^'*’ humores  sunt  deducendi. 
Post  haec  vero  locales  adhibenda  est 
curatio,  per^’  quibus  constipât!  dige- 
rantur  humores;  fumentabis  igitur 
oculos  de  aqua,  ubi  fenumgrecum  in- 
fusum  decoxeris.  Quibus  nimius  san- 
guis  etspissus  constipatus  fuerit  in  venis 
oculorum  et  si  plethoricus  **  corpore 
non  fuerit,  satis  etiam  vinum  dabis’® 
bibere,  ut  calefaciendo  evacuentur 
constipata  loca. 

[Chapitre  xl; 


his  ,  quae  supercurrunt  agri  humores 
agridines  aut  qui  tendit  repletas  ocu- 
iorum  tonicas,  ut  ex  constipationem 
aliqua  pinguium  humorum  infusus  aut 
ex  ventositatem  spiritus  dolores  fiunt 
nimii  in  oculis.  Mordicationes  si  sint, 
catharticum  dabis  et  amputas  et  ovi 
lacnmum  albumen  mgens.  Digestam 
vero  inflammationem  et  superfluitatem 
humorum  minorato  corpore  utilis  sunt 
lacrima.  Ex  plenitudirîe  autem  factam 
inflammationem  per  evacuationem  san- 
guinis  libéras  et  ventris  eductionis  et 
frictionis  inferiorum  locorum.  Sanare 
convenit  constipationis  exsistentis,  ante 
totum  corpus  purgatum ,  etenim  ex  an- 
tespasin  facere  ad  inferiores  partes  im- 
petum  humorum.  Post  haec  localibus 
adjutoriis  diaforism  faciendo  curabis; 
fumentabis  autem  eos  et  .de  fenegreci 
apozimam  inquimatizas.  Quibus  autem 
infraxis  est  in  oculis,  sanguinis  pin- 
guido  in  oculis  venarum  sine  pleniUi- 
dine  passionis  in  toto  corpore,  vini 
utenda  est  putio ,  qui  calefacere  potest 
et  evacuare  et  aperire  constipata  loca. 


[,t.  V,p.  «6,] 


XLIIII.  Ad  cjmosiii;  Dimostenus^  Eli.  Demoslenas  ;  ad  cymosis. 

Cymosin  dicent,  quando  ex  nimia  Cymosis  dicunt  quando  ab  inflarn- 
inflammatione®  utraeque  palphebrae**  mationis  fortis  utrasque  palpebras  oculi 
non  clauduntur  et  ipse  visus  altior  fit  cooperia'ntur.  Curare  autem  haec  opor- 

®  agridinis.  —  ®  inserunt.  —  ’  catartiemn.  —  *  oculus.  —  ”  degestioiii.  —  “  uteris 
addit.  —  “  inflammocionis.  —  fleubotemo.  —  fregandi.  —  “  aoe.  —  “  evacua- 
cione.  —  “  clistirem.  —  per  deest.  —  pletoribus.  —  *“  da.  —  ”  califaciendum.  — 
Chap.  xlii  :  '  Demustenus.  —  ^  auctore.  —  “  inflammacionem.  —  *  paipebre. 


üiUiiA.bE,  SYNOPSIS.  VIII,  42-43. 


ab  albtim  oculis.  Curatur  autem  sic; 
mox  i;;itur  in  principio  detractio®  san- 
guinis  de  bracio  faciendus  est;  deinde 
cithaetico  humores  subtrabendi  suht  et 
JJili  dia  rodon  collurium  incy[i88]ma- 
tizandi  sunt  cum  lactç  mulieris  aut 
cum  ovi  lacrimum,  et  ex  hoc  perun- 
guenda  sunt  palphebras  “  et  tempora  et 
Irons  ex  ipso  coliurio.  Evacuato  vero 
corpus  humoribus,  etiam  fumentatio- 
nem’  uteris  cum  spongiis*,  et  cata- 
plasma  uteris  de  farina  tritici  tenuis- 
sima  et  veteris  alfîtae  in  muJsa  coçta , 
et  subinde  mutanda®  est  qjtapiasma  et 
de  intuba  et  strignu  misce'»  veteri  al¬ 
fîtae  et  sic  inponis.  In  initio  igitur  intra 
'  oculos  non  inunguis,  sed  sulficit  lacté 
mullebri  et  albumen  ovi*  incymatizare. 
Sequcnti*^  autem  die,  uteris  maxime 
Nili  dia  rodon  collurium*^.  Mitigata  vero 
inflammatione  purgato  catartico  , 
inungues  securus. 


253 

La 

tet  flevotomia  et  cathartico  et  ex  dIa ro¬ 
don  collurion  cum  lacté  aut  ovi  lacri- 
mum,  et  inunguenda  sunt  palpebras 
ex  ipso  coliurio  et  tempora.  Et  evacuato 
■[iSg]  corpore  amplius  si  suüerunt,  fu- 
mentationem  de  spongias  et  cataplasma 
uteris  de  farina  munda  et  vetere  alfîta 
in  mulsa  cocta ,  frequentius  mutanda  est 
cataplasma,  et  de  alfîta  bene  juvat.  In 
initio  quidem  non  est  inunguendus; 
sufficit  autem  solus  inquimatizatus  et 
lacté.  Post  autem  altéra,  ad  inflamma- 
tionis  mitlgandas  uteris  dia  rodo  Nilo 
coliurio  ;  mitigata  vero  inflammationem 
évacuas  catharticum  et  in  secundis  in- 
unguls. 


[Chapitre  xliii,  t.  V,  p.  447.] 


XLV.  Ad Jlictenas'  oculoriim. 

Curabis  ^  igitur  flictenas  ^  hoc  modo  ; 
ante  omnia  prohibendus  satis  loqui, 
observet  ne  sternutit  aut  furiat  et  con- 
tinentia^  spiritus  ,  prohibendus  est 
etiam  potus  et  cibi  habundantiam  et 
clysterem*^  utatur  non  acrum  ’  sed  mol- 
lem  Jaceat  vero  in  locis  obscuris;  de- 
super  autem  ligaturas  et  tygmata®  pro- 
hibenda  sunt.  Cataplasma  autem  utenda 


LUI.  Ad  jloctedas  oculoram  ; 

Demos  ternis. 

Curabis  floctidas  ;  ante  omnia  quidem 
observet  neque  loquatur  multum ,  ster- 
nutum,  furorem,  continendi  intra  se 
spiritum ,  absteneat  et  a  poto  et  a  cibo  ; 
quam  maxime  evacuetur  corpus,  utantur 
non  agro  clysterem  sed  mollis.  Requies- 
cat  autem  in  locis  obscuris  :  lecaturas 
autem  et  teumata  recusanda  sunt.  Ca¬ 
taplasma  autem  utatur  levissima  et 


®  detracio.  —  “  palpebras.  —  ’  fumentacioni.  —  ”  cum  spongiis  deesl.  —  ’  mutata. 
— ■  misci.  —  “  ovium.  —  senciat.  —  “  colorio.  —  “  inflammacionem.  — 
Ciup.  xuii  :  '  lleclinas.  —  ^  curabis  in  titalo  ponit.  —  ’  flectinas.  —  "  continenciam. 


254  ORIBASE,  SYNOPSIS,  Vllï,  43-45. 

e.st  lebis»  et  substiptica;  collurium“  subsliptica  coHuria,  et  maxime  jubat 
vero  uteris  Nilu  dia  rodon,  cum  lacté  Niiu,s  dia  rodus  ciim  lacté  iimnctus. 
mtiliebri  incymatizas 

[CH.tPITRE  XLÎV,  t.  V,  p.  448.] 

XLVI.  Adjlictenas'  in  oculis;  Galeni^.  LIÏII.  Galenns’i  adflectidas  oculorum. 

Ad  flictenas  diaforeticis  =  medicami-  Diaforitica  médicamenta  expediunt 
nibus  uti  necesse  est,  in  oculis  quibus  quae  in  oculis  nascuntur  floctidas;  quae 
fligtenas*  nascuntur.  Recentes  si=  sint  autem  recentis  et  adhuc  inllammatio- 
adhuc  in  inflammatione  ®  positae ,  bis  de  nem  habent ,  dia  smyrnes  et  libanoto  et 
smymes  et  libanu  et  crocu  conponitur  croco  conponuntur  adjutoria  vel  collu- 
causa’.  Diutuniis  autem  existentibus  ria ^ quae  autem  dmtiirnae- quae  diafo- 
diaforeticoterurnHiteris  medicamen.  retica  sunt  a^iqua  sunt  adhibenda. 

[Chapitre  xlv,  t.  V,  p.  448.] 

[i88  v°]  XLVIII.  De  anlracas  in  oculis  LV.  Ad  antracas  in  oculis  natas,  id  est 
natas.  pustiilus  malas. 

Mox  in  principio  cum  clystere' ven-  In  initio  quidem  oportet  evacuare 
trem  deponis  et^  post  haec  cum  lacté  per  clysterem,  et  sic  cum  lactem  non 
non  cocto  sic'*  mediocriter  ventrem  cocta  mediocriter  purgaret,  cum  spon- 
purgavis  ;  deinde  locum  fobis  cum  gia  fumentare  et  cataplasma  de  farina 
spongia  et  cataplasma  inponis  de  farina  orobi  aut  tritici  in  mulsa  cocta,  et  in- 
tritici  aut  orobi*  in  mulsa  cocta;  inter-  terdum  ireus  pulver  tenuem  admisces 
dum  et  irei"  pulvis  inmiscis  et  lactem  et  cum  lacté  lavas  oculos.  Sin  verojam 
muliebri  incymatizas  oculum.  Si  autem  ulcus  fuerit,  de  lenticla  cataplasma  in¬ 
in  malum  petierit  causa  ,  ut  etiam  ni-  ponis  cum  mel  de  malo  Cidonio  cocto 
grescat®  ulcus,  de  lenticla  facis  cata-  inponis. Quodamplius igiturcumputris- 
plasma  cum  mel  aut*  de  malo  Cydonio  citut  etiam  nemominim  (iîc)sit,  olivae 
cocto’.  Si  autem  multum  nomodisfactus  folia  cocta  aut  sidia  in  vino  coctis  aut 
fuerit  ulcus ,  folia  olivae  cocta  aut  si-  tritis  cum  mel  inponis.  Permanens  au- 
dia  in  vino  trita  cum  mel  superponis  *.  tem  cancer  cadente  jam  scara ,  de  me- 
Mitigato  igitur  ulcere  et  scaras  ablatas  dicamen  praedictum  uteris  donec  pur- 
et  mundum  effectum  ulcus ,  cataplasma  getur  ulcus.  Purgatum  autem  ulcus 
inponis  de  vitella  ovarum  coctarum  factum,  ovarum  vitella  cocta  et  trita 
tritas  cum  crocu  et  mel  et  usque  dum  cum  croco  et  mel,  donec  ad  cicatricem 

levis.  —  “  collorium.  ■—  incimatiza.  —  Chap.  xliv  ;  ‘  flectitas.  —  ’  Gallieni.  — 

*  deaforiticis.  —  *  llectinas.  —  ’  si  deest.  —  *  inflammacioni.  —  ’  acusa. _  ®  deaforiti-- 

corum.  —  Chap.  xlv  :  '  clistire.  —  ’  sic  addit.  —  ®  sic  deest.  _  *  rubi. _ ®  birii. _ 

“  nigriscat.  —  ’  main  Cediinia  coclu.  —  ®  sipci-ponis. 


255 


OlUBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  45-46. 


persancO  hoc  uteris»».  Est  autem  me- 
dicamen  ad  haec,  qui  hoc  modo  confi- 
citur  :  spodiu  "  iiii ,  crocu  obolos 

très,  lithu*^  scistu^^  Z  iiii,  smyrnes's 
non  satis  frixi  obulos*®  très.  Teris  cum 
vino  aroineo,  donec  desiccit;  miscis 
sapa  Cretica  vetere  et  simul  teris,  et 
reponis  in  buxide  de  ter?a  iactam,  et 
ubi  opus  fuerit  inungues  et  sanat. 


La 

veniat.  Hoc  utens  medicamen  ad  haec 
confectus  :  spodiu  Z  iii,  croco  obolos  iii, 
teris  cum  vino  amoaeneo  donec  desic- 
retur;  simul  miscessapa  Cretica  [i  Sq  v”] 
veterem  et  simul  teris  ut  sit  humida  in 
liquore ,  et  reponis  in  buxidem  corneam 
aut  cereamina  id  est  terream  et  super 
inungues. 


[Chapitre  xlvi,  t.  V,  p.  45o.] 


XLVim.  De  mitviasiK  ; 

Xlvtrrasin  qiiando  fit.  colore  nullo- 
mutaturoculus ,  nisi  tantum  latior  plus  a 
natura  fitpupula  ’  et  visu  exto*  inpedit. 
Aliquando  autem  quam  plurime  etiam 
videndi  eis,  omnino  videntur  esse.  Cu- 
ratur®  autem  inprimis  llebotomo®  de 
bracio  sanguis  ablatus  aut  catartico;  sin 
minus  de  canto  majore’',  juxta  oculum® 
incidis  vena,  et  ventosas  de  rétro  in  oc- 
cipitio  ponis  et  aqua  maritima®  fovis  fa- 
ciem  et  oculos.  Si  autem  non  fuerit 
maritima  aqua'“,  salimoria''autposca'^ 
uteris;  medicamen  vero  adhibes  quae 
ad  flictenas  diximus  expedire. 


LVI.  Ad  inidriseos. 

Quando  popula  quidem  colorem 
nullum  mutaverit,  crepans  latior  fit 
multum  plus  a  natura  fit ,  et  aliquotiens 
quidem  omnitcmpore  inpedit  adviden- 
dum ,  aliquotiens  autem  amplius  ad  vi- 
dendum  somno  videtur  parva  esse  visio. 
Curabis  autem  hoc  modo  ;  inprimis  fle- 
votomus  de  brachio,  deinde  cathartico 
purgas.  Sin  minus ,  in  angulis  oculorum 
venas  incides  et  sic  ventosas  in  initio 
inponis  et  aqua  maritima  fumentas  fa- 
ciem  ejus  et  oculos.  Quod  si  autem 
aquam  maritima  non  sit,  salemoria  et 
puscam  facis  et  inde  fumentas.  Medi¬ 
camen  autem  uteris  ad  haec  ea  quae  ad 
floctidas  dictum  est. 


LVII*.  Ad  ptyria  et  ydatidis. 

Ptyrigion  emalienitas  est  sanitatis  manifestantius  esse  existimo  omnibus.  Sa- 
natur  autem  hoc,  si  parvus  sit  et  adhuc  mollis,  ex  his  quae  prohiciunt  médica¬ 
menta ,  qualia  sunt  dracomatica  quae  vocantur;  majores  autem  effectas  et  duras 
per  cyrorgiis  curatur.  Sic  etiam  curantur  et  ydatidas,  si  jam  induratae  aut  invete- 


persanis.  — .  ■“  veteris.  —  "  spondio.  —  croco  obolus.  —  “  litus.  —  “  scestu. 
smirnis.  —  obolus.  —  Chap.  xlvi  :  '  metriasin.  —  ^  colorem  nullum.  —  ®  po- 

pilla.  — .  exitu.  —  ®  curatus.  —  ^  fleubotemum.  —  '  cantu  majori.  —  ®  oculus.  — 

marittema.  —  (jua.  — ■  "  salmoria.  — ■  puscam.  —  flectinas. 

trc  manque  dans  les  manuscrits  grecs  et  dans  les  li’a 


aduclions  de  Paris. 


256 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  46-48. 


ratae.  fuerint ,  eo  modo  per  incissura  curantur.  Si  vero  parvas  fuerint ,  quae  desic- 
canl  médicamenta  juvant. 

[Chapithe  XL  vu,  t.  V,  p.  45o.] 


LI.  De  pjtseos^  et  atrofaK 
Ptysis  ^  est ,  quando  pupula  ^  minor  a 
natura  fit  et  obscurior,  et  rugosa  fit 
tonica ,  ipsa  vero  de  quibus  vident  ioca 
majora  adparent.  Different  autem  pty- 
ses  ^  ab  atrofia ,  eo  quod  ptyses  ®  angus- 
tiorem  facit  pupuiam’,  atrofia*  [189] 
autem  totum  ocuium  minorem  ostendit 
et  humiliorem.  Curare  autem  eos  oportet 
exercitationibus  et  frictionibus  adbibilis, 
capiti  et  facie  et  oculis  aqua  fumentabis , 
et  unguis  caput  unguento  aliquo  calido. 
Inunguis  autem®  oculos'*  medicamen, 
qualis  est  ammoniacum  tymiamatos  Z  i, 
crocomagmatos'^  Z  iiii,  crocu  Z  ii, 
iu  Zi,  cum  aqua  facis  colluria  et  cum 
aqua  inunguis. 

[Chapitre  xlviii 
LII.  De  nictalopas;  Galenn^. 
Nictalopas  dicunt,  quando  contingit 
ut  in  die  videant®,  transmontante*  au¬ 
tem®  soie*  non  vident.  Curare  au¬ 
tem  eos  oportit,  inprimis  de  bracio 
sanguis  auferendus  est  et  de  canto  secus 
oculis  semiliter  auferis®,  deinde  catar- 
tico  purgavis  aut  per  clysterem’  ven- 
trem,  ita®  apoflegmatismum  uteris  et 
sternutum  movis.  Dabis  autem  ante  ci- 
bum  bibere  ysopum  aut  ruta.  Quod  si 
non  obaudiat,  iterum  dabis  scammo- 


LVIII.  Ad  ptysis  et  atrofia. 

La 

Ptysis  est  pupule  congustatio  et  obs- 
curatio  et  contractin  facta  pupolae;  Vi¬ 
sio  enim  in  eis  major  esse  videtur.  Dif- 
fert  autem  ptysis  ab  atrofia  hoc  modo , 
quia  ptisis  angustam  facit  pupoiam, 
atrofia  autem  totus  ocuius  minorem  et 
humiliorem  facit.  Curare  autem  oportet 
exercitationibus  capiti  diligenter  adhi- 
bitas  et  in  facie  et  in  oculis ,  et  de  aqua 
fumentahis  faciem  et  inunguis  caput 
unguentum  aliquo  qui  calefaciat.  Inun- 
guendi  autem  sunt  oculi  medicamine , 
qualis  est  qui  subter  tenetur  scriptus  : 
ammoniaco  Z  i ,  crocomagmatis  Z  iiii , 
croco  Z  i ,  iu  Z  i  ;  teris  cum  aqua  et 
facis  collurium  et  uteris. 

t.  V,  p.  45 1.] 

LIX.  Ad  nictalopas. 

Nictalopas  aütem  dicunt  quando  con¬ 
tingit  passio  ut  in  die  videant,  et  post 
transmutatum  vero  solis  vel  noctu  non 
vident.  Curare  igitur  hos  oportet  prius 
flevotomum  ex  brachio  et  de  angulos 
oculorum.  Post  haec  catharticum  dabis 
aut  clysterem  adhibes,  similiter  etcatis 
est  facienda  purgatio  et  sternutamenta 
sunt  adhibenda.  Dabis  autem  eis  ante 
cibum  apozima  deysopo  autriita  [160]. 
Quod  si  haec  adhibita  non  obaudiant. 


0R1BA.se,  synopsis,  VIII,  48-49. 


^  et  1  t  m  d  J  U  a  cl  1 
mores;  inungues  vero  mi  1  li  j  U  in 
et  clauses  premat  oculos  cum  fuerit 
inunctus.  Fréquenter  autem  hoc  medi- 
camen  inungues,  quod  conficis  sic  ; 
Stipteria®  ygra Egyj»ia  usta  /  11, 
sales  orectus  Z  i;  teris  eum  mel  et 
inungues. 


257 

La 

iterum  dabis  de  scamonia  et  castoreo 
catharticuin.  Inunguis  vero  oculos  de 
d  }  in  at  1 1  1 ,  et  quando  inunguitur, 
clausus  susteneat  oculos,  et  frequentius 
exeatcum  lacrimis;  aut  stiptiria  Egiptia 
usta  partes  duas ,  salis  orictus  pars  una., 
teris  cum  mel  et  inunguis. 


LUI.  Ad  claucoinata'  etjpocimata^; 

Rafi  auctoris^. 

Claucoma*  et  ypocyma=  antiqui 
unam“  existimabant  esse  passionem, 
c[uod  nunc  aput’  medicos®  ciaucomata 
cristalloïdes  »  lonicaei"  passionem  esse 
dicunt ,  conversa  vel  mutata  ex  proprio 
humore  albi,  ypocima  vero  ex  bumorum 
effusione"  pinguium  conspissatum  in¬ 
ter  tonicas  ragoides*^  et  cristalloidis 
fieri  dicunt.  Est  autem**  clauma**  om- 
nino  insanavilis  ;  ypocima  autem  sanari 
polest,  set*°  non  omnes*’  curantur.  Cu¬ 
rare  [189  v°]  vero  ypocysin**  incoan- 
tem“  boe  modo  convenit;  teinptamus® 
igitur  auferre  sanguinem  de  bracio  et 
per  clysterem®  pargare  ventrem;  de 
centauriae  decoctionem  aut  cocumeris 
silvatici  utimur.  V entrera  igitur  semper 
secundum®  procuramus^*,  et  ventosas 
in  initio,  id  est**  in  occipitio**  inponi- 
mus  cum  scarifationem**.  Potio  vero 
diurna*®  sit  aqua;  cibus**  autem  qui 
extenuare  valeant  humores  adsumat; 


,t.  V,  p.  452.] 

LX.  Ad  ciaucomata  et  jpochiniata; 
Rufi. 

Ciaucomata  et  ypoebimata  antiqui 
unum  esse  existimaverunt,  novelli  au¬ 
tem  medici  claucoma  quidem  cristalli- 
cum  bumorem  existimabant  pati ,  con- 
versum  et  transmutatum  de  proprio 
ioco  efficitur  colore,  ypocbima  autem 
inter  tonicas  cadentem  bumorem  fieri 
inter  rogoidis  et  cristalloidis.  Sunt  igi¬ 
tur  omnes  ciaucomata  insanabiles; 
ypocymata  autem  sanatur,  sed  non  om- 
nis.  Curandum  est  igitur  ypochima; 
temptamus  inprimis ,  de  brachio  san¬ 
guinem  tolllmus  et  per  clysterem  fré¬ 
quenter  purgamus  ventrem  de  centau¬ 
riae  decoctionem  coloquentede ,  ita  ut 
ventre  sit  frequens  solutio ,  et  ventosas 
in  occipitio  cum  scarifationem  inponi- 
mus.  Oportet  autem  et  aquam  in  pu- 
tionem  utatur  per  totum  tempus  ;  cibos 
vero  dabis  qui  extenuent  humores,  etiam 
ut  per  temporibus  utatur  apoflecma- 
tismis  ad  caput  purgandum.  In  oculis 


*  styplirias.  —  “  agra.  —  Chap.  xux  :  *  claucuma.  —  *  ipocimata.  —  *  auctor.  — ■ 
“  claucuma.  —  *  ipocimata,  —  ‘  antiqulum  non;  —  ’  non  caput. “  medicus.  —  ‘  cris- 

**  cllstirem.  —  **  selvatici.  —  **  se  cum  olium.  • —  procaramiis.  —  idem.  —  hoc- 
cipicio.  —  ’’  scarifacionem.  —  ”  diuturna,  —  cibi. 


258  ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  49-5, 


quod  si  augroentatur,  etiara  apoQegma- 
tismus^“  faciendus  est.  In  oculos  vero 
médicamenta  simt  adhibenda  inprimis 
•simplicibus ,  ut  est^*  me!  et  oleus“  et 
fenucuii^’  sucus.  Post  haec  vero  con- 
mixtis^*,  qualis  est  quod  recipit  sa- 
gapenu^^  Z  ü,  opu^®  Cyrinaicu’’  Z  vi, 
in  alio  Z  v,  elleboru  albu  Z  vi ,  in  aiio 
Z  v,  ruta  agreste  Z  i,  afronitru  Z  vi, 
aiii  Z  V,  mei  cotilas  octo^*.  Nos  autera 
hoc  usi  sumus  medicamen  :  caucalidae 
herbae  sucus,  camedria^®,  coronopodiu 
aequaiiter  solvis  et  facis  coiluriiim  et 


[Chapitre  L, 

uni.  De  amauroseos  et  caligine. 

Amaurosis  1  est  generaliterquam  plu- 
rime  inpedimentus ^  visiii,  sine^  aliqua 
manifesta  passione  in  ocuiis  *  apparen- 
tem.  Caiigo  autem  ^  ocuiorum  modicus 
inpedimentus  fit  sub  aiiquibus  incertis 
causis  factus.  Curatio  enim  e.st  utrisque 
commuais®,  flebotomus’  de  bracio  vel 
angulis  ocuiorum  et  detractio  humo- 
rum  ab  inferioribus  procurata.  Post 
haec  autem  et  ventosas  in  initio  ponere 
et  sanguisugas  temporibus  et  frictiones  * 
in  extremas  utendus  est  partes.  Potio- 
nem  vero  utatur  aqua  et  cibos  ®  digesti- 
biles ,  et  ventris  procuranda  sont  obsé- 
quia.  Procedente  autem  tempore  et 
sternutamenta  sunt  adhibenda  vei  je- 
junis  vomitus  faciendus  est.  Inunguendi 
vero  sunt  inprimis  de  me!  et  oleu’“  aequa- 


autem  utatur  medicamen  inprimis  qui- 
dem  apabs ,  qualis  est  mel  et  oleus  et  fe-  ■ 
nicoli  sucus.  Post  haec  vero  et  conposita 
adhibes  médicamenta  confecta,  qualis  i. 

est  sagapinum  de  opo  Quirinaicu,  elle- 
voro  ana  Z  vi  âut  qiiinque ,  mel  cotilas  S 
octo.  Nos  autem  haec  fréquenter  usi  I 

sumus,  qui  recepit  caucaledas  .sucus, 
coronopodius ,  omnia  aequaii  solvis  ' 

mensura;  fiunt  collurium.  \ 


t.  V,  p.  454.]  ;j 

LXL  Ad  amaiiroseus  et  amhlwpias ,  ni 
est  obscuritatis  et  caligines  ocuiorum.  j 
Amaurosi  est  quando  plurimae  visus  ;  | 
omnino  inpedit  absque  manifesta  pas- 
sione  aliqua  circa  oculos  generata.  Am-  ^ 
bliopia  vero  est  caiigo  ocuiorum  ;  ami-  | 
drus,  id  est  minus  videns  sub  aliquas  fi 
incertas  causas  elfectas.  Curas  autem  1 
expediunt  ad  bas  passiones  communiter,  ï 

ex  brachio  flevolomandus  et  de  angulis 
ocuiorum,  ut  inferioribus  partibus  sub- 
ducatur  humor  per  evacuationem ,  et 
post  haec  ventosas  inponendas  in  occi-  ' 
pitio  cum  scarifationem  et  sanguissugas  '[j 
in  temporibus,  et  frictio  est  adhibenda  1 
in  parte  [i6ov°]  inferiores.  Inpotovero  ; 
aqua  utantur  et  cibos  diaforeticos.  Pro-  i 
cidentem  autem  tempore  et  sternuta-  ; 
menta  sunt  movenda  et  jejunis  vomitus 
faciendus ,  et  inunguis  oculos  inprimis  ’ 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  5o-52.  259 

iiter  inixlis ,  post  haec  etiam  hoc  uteris  cum  me!  et  oleo  aequali  mensura.  Post 
inedicamen  ;  crocu  obuli”  duo,  fel  haec  quae  scripta secuntur,  qui  fit  croco 
hienis/i,piperis'2grana  Ixxxv'®,  nardu  obuii  duo,  fel  yenis  Z  ii,  piper  grana 
jC  xvi,  fenuculi'*  sucus  Z  xvi,  ammo-  Ixxv,  .spica  nardi  Z  ii,  fenocoii  sucus 
niacus'®/i,  mel  eotilas'®  Z  iiil  [i  90]  ;  Z  ii,  ammoniacum  Z  i,  mei  cotik.s 
superfundis  feniculi”  sucum,  teris  très;  supereffimdis  fenucoii  sucus,  et 
omnia,  deinde*®  permittis  siccare”  et  post  haec  teris  douée  desiccllur,  et  si 
tune  mei  admiscis ,  et  mittis  in  buxide  mei  admisces  mittis  et  levas.  Fomentas 
acrea®,  et  uteris.  Antequam  *go  inun-  oculos  cum  spongia  de  calida  aqua  ma¬ 
gnas  oculos,  fumentas  cum  spongea®'  ritiraa. 
oculos  de  aqua  calida  marina®^ 

[Chapitre  li,  t.  V,  p.  455.] 

[igi]  LX.  De  strahos' ocalos^.  LXII.  Ad  stravisnias. 

De  nativitate®  stravos  oculo,s  factos^  Stravi  qui  nascuntur  infantes  curan- 
infantibus  mox  cûrantur;  utrecto®  eus-  tur,  si  ei  ante  vultum  ponatur,  ut  rec- 
todiant,  lucerna  in  contraria  parte  tum  adtendat,  iucernam  ca/a  contra  po- 
ponatur  et  non  ex  latere  reluceat  “  ;  et  sita  sit  et  non  ex  latere  luceat;  etquam 
cum  adhuc  ad  nares’  adtendunt ,  lanas  plurime  adhuc  ad  nares  oculos  incli- 
robeas*  adpoiies®  temporibus  angulls  natur,  tloccum  rubrum  adgluttinas  tem- 
oculorum ,  ut  ad  haec  adtendens  rec-  porum  angolarihus ,  ut  haec  adtendendo 
tos’®  faciat  neces.se  est  oculos".  rectl  fiant. 

[Chapitre  lu,  t.  V,  p.  456.] 

hXl._  Ad  oculos'^  si  forts  effares^  fiani’'.  LXIII.  Adheepiesmo. 

Expfemuntur  ocuii.  interdum ,  ita  ut  Expremuntur  oculi  interdum  ut  ef- 
permaneant*  elTores;  maxime  his  con-  fores  permaneant.  His  quibus  suffocatis 
tingit,  qui  strangulatur®  aut  fleboto-  expremuntur,  his  ergo  de  brachio  san- 
mantur®  de  collo  aut  alio  modo  stran-  guis  est  mittendus.  Si  autem  alio  modo 
gulantur.  Quos  oportit  flebotomari’  et  fit,  adjutoria  sunt  adhibenda  ad  ven- 
catartico  dare,  et  si  adhuc  manit,  in  trem  purgandum  de  ellevoro  nigro  et 
inio®  cucurbitas®  sunt  inponendas,  id  .scamunia  et  a  naribus  e,xpremendi  sunt 
c.st  in  occipitio.  Superponenda  sunt'°  oculi.  Nam  saepius  et  ex  partu  fit  op- 

"  obolus.  —  piper.  —  Z  xxv.  —  “  fenoculo.  —  amoniaco.  —  coteles.  — 
”  fenoculo.  —  ‘®  et  deinde  teris  et.  —  “  secare.'—  ““  yria.  —  spungia.  —  mari- 

—  '  reduciat.  —  ’  naris.  —  '  rubias.  —  ®  adponas.  rectu  respiciat.  —  ”  oculus. 

Chap.  lu  ;  *  ocuiu.s.  —  ®  efforis.  — ^  ®  fiant.  —  *  permaniant.  —  ®  isgrangolantur.  — 

Henbototnantm-,  —  ‘  flenbotomare. —  *  irinio.  —  ’  coenrbitas.  —  siperponendunt  est. 


■7- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII, 


nas  in  mel  infusas.  Convenit 
s  de  aqua  marina  frigida  faciem 
,  de“  intuba  sucus  et  poligo- 
1  papaver  superinunguere  et 
iimiiia  quae  repremant. 


pressio  oculoruni.  Purgatio 
quando  ex  hoc  jubantur.  Ad  ' 
flevotomum  non  oculi  ponan 
losas  occipitio  sunt  inponenda 
ponis  floccum  lane-in  mel  i 
cum  aqua  tegma  superponi 
quiescat.  Expedit  autem  eis  u1 
maritima  frigida  fumentetur  : 
tybae  sucbs  et  poligoniae  cun 
et  aliqua  alia  plurima  quae  pc 
premere  et  revocare  oculos  i: 


[Chapitre  lui,  t.  V,  p,  /iSy.] 


LXII.  De  sinciseos. 

is  expercu-ssu'  fîunt  in  oculo, 
aguine^  confuso  oculus  videre 
ut.  Nam  mox  in  prmcipio  fle- 
dus^  est  de  bracio;  post  haec 
!m  ex  recente  columbo  occiso 
;st  inplendus ,  ita  superinpo- 
it  lana  mollis  infusa  in  ovo  cum 
leo  ^  roseo  temperato  et  liganda® 
de  eoipsofacere  usque  ad  tertio. 
®  vero  raittis  vel’  incymatizas* 
;t  cataplasma  inponis,  quae  ad 
pediunt  passionem  ;  jam  invete- 
assionem  inunguis,  qualis  est 
coHurium 


LXIIII.  De  ecjciseos,  idest  de  j. 

Ex  perçusses  oculos  sangu 
fundatur;  mox  de  brachio  es 
mandus,  et  recens  sanguis  m 
turtures,  si  autem  non  inve 
lumbis,  sangulnem  oculus  est  r 
et  sic  superponenda  est  lana 

legas.  Post  haec  altéra  die  I 
faciès;  tertia  vero  die  fume 
lactem  quimatizas  et  cataplasm 
et  ex  his  quae  expediunt  ita 
[161]  et  maxime  jam  inveter 
sionem ,  qualis  est  cyacos  colli 


[Chapitre  liv,  t.  V,  p.  /ISy.] 


v”]  LXIIII.  Admiopi 


LXV.  Ad  miopiasmeo. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  54-67.  261 

autem  patiuntur  seniores  his  qui  mio-  sunt.  E  contrario  autem  patiuntur  se- 
piasin®  patiuntur;  etenim  secus  non  nis.utsecus  non  videaut,  iongius  au- 
vident,  longiu.s  autem  vident.  tem  videant. 

[Chapitre  lv,  t.  V,  p.  458.] 

LXV.  Àd  eos  quibas  lacrimanlur  ocali.  LXVI.  Ad  lacrimtis  oculorumjliientes. 

Quibus  iacrima  multa  currit,  inun-  Inunguere  quibus  ocuii  iacrimantur 
guendi  sunt  empiasticis*  et  infrigda-  emglasticis  coHuriis  et  qui  infrigdant  et 
tibis^  vel  stipticis^  coHuriis,  et  fumen-  stiptici  sunt  et  iavare  oculos  cum  pusca 
tatio*  de  posca^  est  adhibenda.  debent. 

[Chapitre  Lvi,  t.  V,  p.  456.] 

[161]  liXVII*.  Ad  incantidas. 

Incantedas  dicunt ,  quando  caro  crescit  ex  majore  anguio  oculus  ulceratus.  Si 
ergo  non  est  maiitiosus,  sine  dolore  est,  mollis,  subfungidus.  Si  autem  mali- 
(iosus  est,  durus  est  et  inequales  et  conpunctionis  habens  dolores.  Maiitiosus 
ergo  oportet  recusare,  qui  autem  .sine  malitia  sunt,  curare;  parvas  vero  adbuc 
exsistentes  cum  psirico  pulvere  sunt  curandae,  majores  cyrorgia. 

[Chapitre  Lvn,  t.  V,  p.  45q,] 

[igS]  LSXV.  Ad  peduculos' et  incorias  LXVIII.  Ad  peduculos  in  oculis. 
in  palphebris^. 

Quod  si  pedoculi^  aut  incorias  in  Qui  in  palpebrarum  pilos  peducolos 
oculis  fuerint  natas,  inprimis  purgas  habent,  oportet  prius  purgare  peducu- 
ipsas  incorias ,  ita  aqua  marina  tepida  los ,  ita  aqua  maritima  iavare  palpebras 
labas,et.sic  tangis  medicamen,  id  est  et  marginibus  oculorum  medicamen 
sandarace*  et  stafidagria  cum  mel  et  inponere  stipteria  scistes. 
vino  tri  ta  inlinis,  aut  certe^  hoc  modo 
confectum  ?  :  stiptia  ’  scistes  ®  Z  ii ,  stafi¬ 
dagria  Z  i,  teris  et  uteris.  Item  aliut  : 
lythargyru",  nitru‘“,  stafidagria",  san- 
darace'^  ana  Z  i;  simul  teruntur,  adici- 

'  mopiasin.  —  Chap.  lv  :  '  inplastrecis.  —  ”  infrigidantibus.  —  ®  stypticis.  —  “  fu- 
mentacio.  —  ®  pusca. —  Chap.  lvii  :  ‘  pedoclos.  —  palpebris.  —  *  peducli.  —  san- 
darice.  —  «  certi.  —  «  est  addil.  —  ’  stiptiria.  —  *  scistis.  —  "  litargiro.  —  nitro. 
—  "  stafitagria.  —  sandarici. 

*  Ce  chapitre  manque  dans  les  manuscrits  de  Paris. 


262  ÜRIBASE,  SYNOPSIS,  VIH,  ôy-Scj. 

turque  vêtus  oleum'^  pari  portione**' 
adque  acetum ,  douée  mellpjs  grassi- 
tudo  sit  et  unguis. 

[Chapitrk  Lvin,  t.  V,  p.  /iSq.] 

LXVIIII.  Ad  dansas  mires  ;  Arcegenus. 

Quando  nares  obeluduntur.  solvere  ventrem  temptamus  iiiprimis ,  et  sic  san- 
guissucas  circa  nares  adhibimus.  Post  autem  tertia  die ,  lenteo  a  mediis  tempo- 
ribus  usque  ad  mêla  copertas  et  ex  hoc  nares  partes  diaforisin  facere  debeant  in- 
plastrum  per  dies  xc  utantur.  Post  haec  de  aloe  facta  pigra  solvatur  venter,  aut 
certe  hiera  dia  coloquentedos  danda  est,  et  post  haec  apoflegmatismum  uteris. 
Postea  quae  malaxent  inponis  médicamenta ,  qui  nares  circumdent  et  faciem  et 
sic  lavit.  Deinde  naribus  odoramenta  adbibes  castorium  in  acetum  tritum,  et  sic 
adbibes  stemutum ,  et  si  adhuc  aliqua  opus  habet  adjutoria ,  ex  rafanis  oxymelle 
datus  vomica  provoçabis.  Postea  vero  absenti  sucus  quantum  médius  cocliarius 
est  propinabis,  aut  certe  ysopo  aut  origano  apozima  danda  est.  Expediens  autem 
et  malagma,  ut  superponatur  usque  ad  cervicem  et  usque  ad  occipitium,  hoc  est 
bis  et  saepius  unguéndum  est  in  bis  passiouibus. 

[Chapitre  lix,  t.  V,  p.  46o.] 

LXX.  Ad  siifocatus. 

Quibus  ofifocatis  revocatio  fit,  in  aceto  infunden  [161  v^Jda  sunt piper  et  cnidius 
semen  et  in  aceto  tritus  acro  iniciendi  sunt;  difficulter  autem  aliegantur,  sed 
coguntur.  Resolutus  autem  circa  colium  robores  adtenduntur,  mox  et  levant,  sed 
habent  aliquid  similem  ei  revocationem  naufragantibus  et  omnibus  strangmlanti- 
bus,  reviscunt  calore  vitali. 

ExPLICIT  liber  OCTAVUS  ÜRIBASII. 


oliuüi.  —  porcioni. 


OlilBASE,  SYJNÜPSLS,  Vlli, 


26:5 


Nous  donnons  en  appendice,  à  la  fm  de  ce  livre,  le  texte  du  premier 
chapitre  d’après  Ab,  avec  les  variantes  de  G;  en  effet,  un  examen  at¬ 
tentif  de  ces  deux  textes  permet  de  reconnaître  qu’ils  sont  entièrement 
différents  de  ceux  des  manuscrits  de  Laon  et  de  Paris  (Aa);  ainsi,  pour 
ce  chapitre  tout  au  moins,  il  semble  qu’il  y  ait  eu  trois  traductions  : 
une  du  vn“  siècle  (Aa),  une  du  ïX°(Ab  et  son  dérivé  G) ,  et  une  dux'  (La). 

[82  c]  I.  Ad  memoria  perdita. 

Amissio  memorie  distemperancia  cerebri  est,  hoc  est  nimia  humectacioni  facta 
de  plenitudine  humore'  facto  ^  reumatismo;  nam  ex  superQua  humectacionem 
imiversi  sensui  leduntur,  maxime  memoriae.  Perdicio  enim  memoriae  ieditur  de 
frigida  di.stemperancia ,  et  ideo  caiefa[82  d]cere  oportit,  non  autem  exsiccare, 
sed  neque  infundere;  quod  si  cum  humectaeione  est,  sicare  opus  est,  si  autem 
cum  siccitati,  infundere.  Infunditur  autem  olei  fumentacionl^  et  alla  que  na- 
turaliter  humectant;  quod  si  ex  habun[dan>|ciam*'  humorum  Ieditur  sensus ,  pri- 
mum  fleobotomandus ®  est,  deinde  gira“  est  purgandus,  et  post  dies  xv’  caput  est 
purgandiis  et  ciborum  custodienda  est  dine.scio  est®;  caput  in  solio  non  est  mer- 
gendum,  sed  in  pLscina  tantum;  caput  vero  de  nitro  lavandus  est,  et  me!  vel  sa- 
pone  Constantini  utondus®, 

11.  Ad  frcmiicis. 

Freneticorum  causa  certa'  accidencia®  et  manife.sta  signa  ostendunt;  sunt 
acLite  febris  cum  terribili  mentis  alienacione;  sunt  eliam  iugis  insumietatis®  ex 
nimia  tensione  vei  indignacione®  menigga®.  His  ergo  in  accessione  nihil  facien- 
dum  est®;  copiculus’  inprimis  lucidus*  et  temperatus;  ciborum  etiam  obser- 
vanda  continencia  est,  et  se  nulia  nos  etatis  au  tempuris  racio  terreat,  fleubo- 
tomus®  ubi  veniendum  est,  vei  venter  si  constrictus  fuerit,  clystirem*®  simpli- 
cissemum  procurandum  est  de  muisa  et  olio“;  certum  est  enim  febricitantibus 
omnes  eneccionis*®  méningé*®  sociare.  Vini  vel  aceti  ipsi  odor  fugiendus  est; 
cibi  vero  levis  vel  eos  que  infundere  pos.sunt  aptis  temporibus  sunt  mimstrandi  ; 
caput  in  primis  temporibus  oleo  roseo  infundendus  est  aut  certi  oxirodino.  Quod 
Si  adjutoriis  contemtis  passio  fuerit  au^mentata  [83],  oleo  roseo  cuin  aceto 

Chap.  I  :  ‘  humorum.  —  ®  factu.  —  ®  lumentatione.  —  *  habundantia.  —  ®  fleoto- 
mandus.  —  ®  géra.  —  *  quindece.  —  ®  degestionem.  —  ®  est  addit.  —  Chap.  ii  :  *  est. 
—  ®  accedentia.  —  ®  insomnietates.  —  ''  indigestione.  —  ®  mininga.  —  ®  procurandus 
est  addit.  —  ’  subiculns. —  ‘  est  addit.  —  "  fleotomus.  —  clislere.  —  “  oleum. — 


264 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  2-3. 

modicoin  co"  papayer  decoctus  e.st,id  est  ut quarta  pars  aceti,  et  exinde  caput 
frequenciu's  rigandum  est.  Quod  si  inpacieutis'®  se  jactando  quassaverit,  specia- 
iiter  moHibus  legaturis  fasciare  *’  adlegatis  quiescere  faciamus  ;  faciem  vero  eorum 
fumentandum  est  de  aqua  calida,  ,ubi  papayer  agresti  qut  semen  lactuce  decoc- 
tum  est;  lingui  vero  asperatati,  ut'*  inate  latis  dlctum  est,  erif  observandum 
Quod  si  ex  nimiis  febribus  lentua  plus  siccior  appariat,  lectus  eorum  suspen- 
dendus  et  ad  vicem  gestacionis  agitandus  fréquenter;  elenim  ex  ipsa  commu- 
cionem  velut  mentis  quiescientibus  somnus  procuralur.  Consideratis  igitur  tem- 
poribus ,  de  oiio  dulci  cum  aqua  caiida  dulci  mixtum  tigmatibus  infusi  stomacus 
et*“  fumentandus-,  fréquenter  etiam  et  catapiasma  eis  est  inponenda  de  tritici  aut 
ordei  farina  admixto  iini  semine.  Inveterata  vero  passio**  etiam  de  rasus  capite 
cocurbitas  cum  sanguis  detraccioni  adhibenda  sunt,  ex  quo  adjutorio,  ut  sepe 
probavimus,  ad  plenam  sanitatem  perducti®*  sunt. 

III.  De  litarcjicis  '. 

Litargicis  et  freniticis  capite*,  naribus*  et  opio  fronte  similiter  et  naribus  inli- 
riimus;  causa  est  et  utrique  acutis  febribus  exagitantur;  nam  frenitici  siccitati  ex 
igneo*  perito*  ferbore  in  meninga  paciuntur;  litargici  autem  ex  infusionem 
oppressionibus*  obtunsus  deflegmata  mpinguata  partis  flegmonem  faci[83  b]unt, 
quia’  causa  gravidine  molestante  et  faisi  veluti  somno  molestms  depremuntur. 
Corum  in  inicio  fleubotemus  *  vel  oxirodinus  absque  papaveris  decoccionem  ut 
in  friniticis  adbibendus  est;  quibus  etiam  ad  excitandum  et  humoris  extenuandus 
vel  calificiendus®  pinguis  que  ledunt  humoris'”,  coquendus  est  in  aceto  timus  et 
puleius  et  origanus  vei  alia  bis  similia,  et  cum  oiio  roseo  aut  camimelo  mixtus 
est,  capite  est  adbibendus;  et  porrus  sine  oiio  ipsi  acetus  naribus  odoràndus  est 
adponendu.s.  Quod  si  bis  adjutoriis  contemtis  passio  augmentatur,  post  bec" 
palatum  forcioribus  medicamentis  et  agrioribus  utendum  est,  id  est  stafidagria'* 
trila  cura  mel  palatus  frecandus  est;  deinde  ptarmicis  uteris  medicamentis ,  quale 
est  struccio'*  Z  i,  elliboro  albo'*  Z  i,  castorio  Z  i,  piper  grana  x ,  facto  pulvere 
et  in  naris  cum  pinna  sufiias.  Et  in  capite  adbibendum  est  semilibus  virtuti  medi- 
caminibms  usque  ad  senapismum,  quem  uteris  sic  ;  mittis  equalia  pondéra  sena- 
pem  et  caricas,  et  siperponendum est  pedibus  et  tibiis  et  vel  super  fronte, 
quod  Greci  meaioa  vocant ,  et  superleganda  sunt,  donec  roborem  inducant  par- 
tibus,  hoc  est  duobus  aut  tribus  oris  sit  siperpositum ;  menimo'*  autem  hoc  est 
de  rétro  capite  quod  occipidium"  dicimus  ibidem  diu  permittenda  est  inmorare, 

'*  quo.  —  '*  sit  addit.  —  inpatientes.  —  "  fasciarum. —  '*  asperitale  ut. —  '*  ob-. 
servandum  deesl.  —  est.  —  *'  passione.  —  **  producti.  —  Chap.  m  :  '  îitargus.  — 
”  vel  mininge  ex  quo  extrinsecus  ung'uendi  sunt  addit.  —  '  «ares.  —  *  ignito.  —  *  speritn, 
—  ‘  oppressionem.  —  ’  et  qua.  . —  *  fleotomum.  —  ”  calefaciendus.  —  diumeres.  — 

'  '  iiacc.  —  "  stalisagria.  —  strucciu.  —  "  elleboru  albu.  . —  '*  supei-ponendus.  — 
'*  nemo.  —  "  occipidium. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  VIII,  3.  2(i5 

donec  visica  levit  per  quas  humor  decurrat.  Sed  et  ventosas  in  eo  utendum 
est  iocoi®,  se  proiongaverit  [83  c]  causa,  una  in  occipicio^,  alias  vero  duo  in  sin- 
ulas  aurium  partis  et  quarta  defîcienti  cervice  in  secunda  spondoio.  Pocionis 
vero  dabis  mulsa  de  mei  non  cocto  facta  et  virtuti®  servat  et  degerit  califaciendo 
frigdorem;  dabis  autem  et  ex  intervalle  medium  ciatus  aut  integrum.  Castorius 
autem  ad  bec  hutilissime  datur,  et  magis  flecmaticis  spasmum  pacientibus  ex 
plenitudine  et  tremulosis  et  freniticis ,  prepter  iliis  quibus  lingua  aspera  et  sicca 
cum  spasme  ipocondriae«;  dabis  autem  pensu  Z  i  in  mulsa  ciatus  tribus. 

1‘  locus. —  occipio.  —  ”  virtule.  — **  yppocondriae. 


266 


ORIBASE.  SYNOPSIS,  IX,,  i. 


LIVRE  IX 

DE  L-A  SYNOPSIS. 

Le  livre  IX  de  la  Synopsis,  l’un  des  plus  importants  de  l’ouvrage,  nous 
a  été  conservé  par  les  deux  manuscrits  de  Paris  et  par  celui  de  Laon.  Ce 
dernier  est  resté  plus  fidèle  à  l’ordre  des  manuscrits  grecs  tels  que  nous 
les  possédons  aujourd’hui;  et,  tandis  que  Aa  et  Ab  ont  interverti  les 
chapitres  et  adopté  un  ordre  de  matières  tout  différent,  la  traduction  du 
x°  siècle  ajoute  peu  au  texte  original  et  en  suit  d’une  manière  assez  exacte 
le  développement.  Les  manuscrits  de  Paris  ajoutent,  en  outre,  une 
foule  de  chapitres  tirés  de  divers  auteurs ,  notamment  de  Soranus ,  et 
ont  intercalé  dans  ce  livre  IX  un  grand  nombre  des  chapitres  du  livre  IV 
des  Euporistes.- Cette  dernière  partie  sera  publiée  plus  loin,  avec  les 
fragments  des  traductions  de  ce  dernier  ouvrage.  Pour  plus  de  commo¬ 
dité  ,  les  variantes  sont  rangées  non  plus  sous  les  numéros  des  chapitres 
de  l’édition  grecque  mais  sous  ceux  des  chapitres  du  texte  latin,  qui  dif¬ 
fèrent  beaucoup  entre  eux ,  ces  derniers  étant  généralement  moins  élevés. 


In  nomine  Domini.  Incipit  textus  libri  féliciter  viiii. 

[208  v°]  I.  Ad  cataruK 

Catarus  sollicite  visitandns®  est,  praeterea ^  cui  origo^  de  capite  est  et  princi- 
pium  de  naribus  dirivatio*.  Ai  ergo  in  naribus  permanserit,  Huit  humor  liquidus 
et  acer,  saepius  autem  et  choîericus ,  gravitas  fit  in  superciliis®,  et  frontem  vel 
teniponbiis  constrictio ,  nares  vero  constipantur  ita  ut  per  ore  suspirent  et  vocatur 
coriza’’.  Fit  autem  in  faucibus  et  mobit  fréquenter  sternutamenta  cum  tussicula® 
et  asperitate  faucium  et  vocatur  hroncos  K  Tertium  vero  genus  qui  pulmones  vel 
loca  videtur  infundere  eam  Greci  catastasmon^"  appellant,  gravitatem  facit  pec- 
toris  cum  tusse  molesta  vel  allis  plurimis  signis  quod  longum  est  enarrare.  Quod 
si  neglectus  fuerit,  multas  causas  malas  générât;  facit  intlammationes  in  garga- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX, 


267 


iione  et  anthiadas  in  tunsillas ,  et  tusses  générât,  et  longas  passiones  et  periculosas 
inferit,  ita  ut  sanguinem  expuant  et  pus  proiciaut  et  in  ptysin  incidant  et  vocis 
raucitatern  “  incurrant.  Hos  ergo  oportit  sollicite  et  diligenter  curare  qui  calarum 
incurrunt;  mox  enim  in  principio  passionis  a  cibis*^  et  potu  abstinendus  est 
aeger‘=,  et  olei  irini  feces“  infundenda  est  capitis  bregma,  et  totum  caput  inun- 
guendum  est  vei  infundendum  ex  decoctionem  ratae  et  oleo  larino'^^;  hoc  emm 
digerit  et  densat  solutos  humores  qui  fluunt.  Velandus.cst  vero  caput  et  dura’» 
dormit  supinus  non‘’jaceat,  sic  enim  jacentibus  facile  in  arteria  tracea  bumor 
decurrit.  Oportit  autem  gargaritare  de  stipticis  rebus ,  qualia  sunt  l  osa  jn  aqua 
cocta  aut  ros  aut  ientiscus ,  vel  si  bis  non'*  posca;  nares  vero  dirivandae  sunt 
odoramentis  de  melantio,  id  est  gitter  et  aniso.  Oportit  etiam  in  nares  gitter  cum 
acito  trito  infundere ,  necnon  et  bctae  aut  anagallidos  sucos  in  naribus  mittendus 
est,  ut  foris  currat  bumor,  qui  de  palato  in  pulmonibus  descindere  habuit*“. 
Coriza  autem  parva  consistens  [209]  facile  conponitur,  si  caput  irino  aut  laurino 
oleo  perunguatur,  et  ligu  semen*'  in  oleo  coctum,  et  ruta  etsimenejus,  et  caput 
coperiat  et  cibi  sit  abstinentia;  quod  si  sternutamenta  sunt,  hoc®*  est  coriza,  gitter 
triti  pulvis  in  linteo  raro  ligatus  et  manibus  fricatus  naribus  est  adplicandus  ad** 
odorandum ,  ita  ut  ipsum  odorem  per  nares  intrinsicus  Irahat**,  aut  sevum**  invo- 
lulum  et  sub  prunas  calentes  missum  et  cum  se**  assaverit  tritum  similiter  odo- 
retur,  aut  murra  soluta  vino  odorato*’  inlitas  aures  et  nares  spisso  liquore  multum 
jubatur.  Dandao  sunt  etiam  potiones  vini  et  mellis  in  quo  ruta  viridis  decocta  est; 
dantur  etiam  ubi  pÿretri  aut  piperis  pulver  aspargitur.  Etiam  prolongata  passione 
postlongo  intervalle  largius  cogantur  vinum  accipere ,  salsos  quoque  cibos  minis¬ 
tratos  ,  ut  sub  utrisque  coacta  ebrietas  dessicans  protinus  medeatur.  Quod  si  tbo- 
racem  occupaverit ,  loci  ipsius  natura  vel  vicinos  intuentes ,  pulmones  sollicitius 
visitandi  sunt  unguentis  et  ceteris  supradictis^confectis  cum  opobalsamo,  qui  ex 
altitudinem  thoracis  ad  superficiem  revocare  possint  reumatismum ,  qualia  sunt 
pintameru  aut  marciaton.  Si  tussicula  supervenerit ,  quae  mala  ex  vicimlate 
quadam  contagione  sollicitant ,  adhibita  consideratione  quolibet  modo  ad  inferiora 
bumor  ille  deducendus  est  ne  in  tborace  diu  resedeat,  perseverantibus  tamen  prio- 
ribus  adjutoriis  ordinatis,  superaddo  plantis  eorum  pice  liquida,  ut  inunguantur 
sola  pedum ,  et  fricare  cum  unguentis  supradictis  partes  pectoris ,  adpositis  proximc 
carvonibus;  interea  cum  saepiiis  constrictionis  moiestiam  praevaleant  ut  flegma 
difficilius  egeratur,  bis  elegmata  de  origano,  tymo  et  ruta  viride  in  muisa  potui 
dabo ,  aut  cum  mol  dispumato  confecta  dabo  electaria ,  et  pinguium  ficorum  decoc- 
tionc  cum  supra[209  v°]scribtis  dabo  speciebus.  Quod  si  idemtidem  biimoriim 

•"  vocos  laucitatum.  — accipi.— subcius  procuraliones  etis  multum  profuit  oddd. 

_ n  faciès. _  laurino.  _  ''  cum.  _ ”  non  deest.  —  aut  addit.  —  mctendus. 

—  “  habebat.  *'  ligo  sinen.  —  **  hoc  deest.  —  **  ad  deest.  —  **  cxlraal.  —  *■’  aut  si 
locem  —  cusi.  —  *'  odia.  —  Le  reste  du  chapitre  dans  Ah  ne  présente,  avec  le  texte  de 
Aa,  Cfue  de  légères  différences  m-ihoÿraphitfues . 


268  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  i. 

muitus  fluxus  sputorum  inquietando  vigilias  procuraverit ,  tune  ad  eorum  coaiu- 
ktione  vel  digestione  sucus  ptysanae  dabo  aut  lente  cum  me!  cocta,  dabo  omnes 
pultes  cum  piper,  dabo  et  salsamenta,  dabo  et  in  nocte  antidolia  de  piper  et 
murra  et  storace  et  galvano  et  opio  confecta  et  cum  me).  Attico  temperata.  Dabo 
etiam  et  catapotia  hoc  modo  confecta  per  triduo  et  mox  toliunt  tussem  ;  yosquiami 
semenalbu  Z  vi,  murra  troclite  /.  vi,  opiu  Zi,  storace  Z  i;  cumaquafacis  cata¬ 
potia  etdas  très  dormitu  eunti.Item  alias  ad  catarrum  :  galvanu  Zi,  stiptiria  cistes 
Z  i,  opiu  Z  ii;  cum  aqua  facis  catapotia  et  das  in  nocte  eunti  dormitu  très  aut' 
duas  aut  una  catapotia  secundum  virtute  vel  aetate.  Item  catapotia  qui  faciunt  ad 
tussem  et  somnum  facit;  jubat  autem  et  aemoptoicos  et  aempyilosis  etptysicos; 
vocatur  panacia  Galenu  :  storace  Tsaurica  Z  viii ,  murra  Z  iiii ,  opiu  Thibeu  Z  iiii  ; 
cum  sapa  facis  catapotia  et  das  in  noctu  eunti  dormitu  ut  supra.  Ego  autem  ad 
Idngu  et  diu  persévérante  catarru  usus  sum  adjutorium  hoc  modo;  jubeo  caput 
ungueri  oleo  nardo  optimo  cum  murra  stacte  et  opobalsamo,  et  in  diuturna  pas- 
sione  catarri  radi  feci  caput  et  usus  sum  ex  aspalto  emplastrum ,  quale  est  barbara 
aut  dia  iteas  et  bis  similia. 


[Chapitre  i,  t.  V,  p.  462.] 


II.  Ad  sangninis  sputo^  de  cataro^; 

Qui  vero  sanguinem  ex  cataro  ex- 
puunt*,  flebotomandi  sunt®  moxinprin- 
cipio,  aut  clystere'’  acro’  venter®  sol- 
vendus  est,  et  sic  frictiones®  sunt 
adbibendae  et  quam  plurime  in  bra- 
ciis^®  et  femoribus ,  et  simul  medicamen 
calidum  est  utendum ,  et  constringenda 
sunt  ligaturis  ”  loca.  Caput  vero  raden- 
dum  est  et  inlinendum  de  femus-  co- 
lumborum*®  agrestium,  et  oris'^  tribus 
transactis ,  ad  balneum  est  ducendus  et 
labit  praeter  caput,  nam  caput  non 
tangat  [210];  et  cum  exierit  de  balneo , 
coperis  eum  mediocriter,  et  diligenter 
nutris*®  sorbitionibus  austera'®  poma'’ 
babentibus.  et  cum  dormire  voluerit, 


[162  v°]  Galemsi  ad  sanguinem 
proicientes  ex  catarro. 

La 

De  catarro  expuentis  sanguinem 
vena  incidenda  est  in  initio  ex  braebio 
aut  clysterem  acrum  uti  oportet,  ita 
frecare  manus  et  coxas  quam  pdurime 
oportet;  simul  etiam  medicamen  cale- 
facientem  allegas  et  rades  caput  eis  et 
superponis  stercus  columborum  agres¬ 
tium  ;  medicamen  boris  tribus  sit  inpb- 
situs ,  deinde  ad  balneum  duces  et  lavit 
sine  aliqua  unctionem ,  ita  ut  nec  tangat 
caput ,  et  sic  coperis  caput  mediocriter. 
Diligentius  nutris  sorbitionis  solas  aus- 
terapoma  habentem ,  ita  dormire  volenti 
de  serpentera  dabis  thiriacam  noviter 
confectam,  et  in  secundo  die  totum 
corpus  frecas  prêter  caput  et  in  requiem 


0RI3ASE,  SYNOPSIS,  IX,  i.  269 


anticlotum’®  tyriacam*®  dia  ecidnon^'‘ 
(labis  bibere  recentem®'  confectum  ;  et 
aba  die^^  totius  corporis  adhibes  fric- 
tiones^^praeter  capitl,  et  in  requiae“ 
est  liabendus  ;  iterum  ad  vespera  ®  dabis 
tyriacam.  Conslrictum  autem  adhuc“ 
catarum,  tertia”  die  inane  me!  coctum 
modice  dabis,  et  quiescat,  et  post  baec 
fricas**  omnem  corpus;  cibos  autem 
dabis  ptysanae®  sucos  cum  pane  mo- 
dico™.  Post  baec,  quarta  die,,  mane 
dabis  tyriacam  bibere ,  simui  et  purum 
mel.  Capiti  autem  ipsum  medicamen 
iterum  superponis  et  sic  iabet,  et  nuti'is 
mcdiocriter;  expurgas  ceterum^*  velii- 
menter“  pulmones.  Quinla  die  sic  ite¬ 
rum  ex  intervailo  uteris  in  capite  con- 
sueto  ceroto®^  dia  tapsias’*;  totius  “ 
autem  corporis’®  diligentiam”  fric- 
tioiies.®*  adhibes®®.  Si  autem  ex  frig- 
dore  de  pulmone“  sanguinem  expuunt, 
confestim  flebotomas®*,  et  apoferisin®® 
bis  facis‘®  in  ipsa  die  ana  modice 
[106]  deducendo®®,  et  in  aba  die  simi- 
bter‘®  bis'*®,  et  sic  frictionem  coxis  et®® 
bgaturis®®  uteris;  inprimisad  vesperum 
ponis  dia  spermalon'‘^.  Post  apoierisin®® 
factam ,  aba  die  ponis  totius  thoraci 
cerotum  dia  tapsia®®  et  toiles  eum  ad 
vesperum,  ut®®  non  plus  quam  debet 
calefacial®®.  In  tertia  die  iterum  super¬ 


est  babendus.  Constricto  autem  in  ipso 
catarro,  tertia  die.  mane  oportet  me! 
coctum  modice ,  in  requiem  iterum  est 
custodiendum  et  totum  iteratum  frecas 
corpus.  Nutrimentum  autem  dabis  ei .  - 
ptysane  sucus  cum  pane  modico,  post 
baec  quarta  die  mane  dia  ecidnon  dabis 
cum  puro  mel.  Capiti  autem  ipsum 
quem  babet  medicamen  iterum  inponis , 
ita  lavas  et  frecas  mediocriter  expur- 

gata . *  fortiorem  inponis  quinta 

die,  sic  iterum  ex  intervallum  [i63] 
uteris  in  capite  consueto  ceruto  dia 
tapsias.  Totius  vero  corporis  curationem 
niitribilem  facito. —  Si  ex  frigdore  respi- 
ratorii  organi  sanguinem  expuunt.  Quod 
si  ex  frigdore  respiraturii  organi  sau- 
guinem  expuunt,  flevotomas  confestim 
et  apoferisin  faciès  bis  in  ipsa  die,  et 
sequenti  die  simibter  bis,  ita  frictionem 
adbibis  in  coxis  et  legaturis  inprimis 
uteris;  vespere  autem  dabis  dia  sper- 
maton  in  apoferisin.  Post  alteram  vicem 
superponis  in  tota  thorace  cerutum  de 
tapsia,  ita  tollis  eum  ad  vesperum, 
quod  non  calefiat  plus  quam  conpetit. 
In  tertio  iterum  superponis  horis  tribus 
et  sic  lavas  eum  et  nutris  post  baec 
bominem  tribus  diebus  sorbitionibus. 
Tertio  die  primo  sucus  ptysane  dabis  et 
pisces  aliquos,  qui  bene  digeruntur 


'•  anteditum.  —  thiriaca.  —  “  de  cynon.  —  recentim.  —  alio  diae.  fiic- 
cionis.  —  requiem.  —  ”  verspera.  —  adhuc  deest.  —  ”  terciam.  —  Irecas.  — 
“  tbesim.  —  ®»  modicum.  —  ®'  cyterum.  —  vebemeuter.  -  ®®  consoeto  chêroto.  — 
dmptassias.  —  ®®  tutum.  —  ®®  corpus.  —  "  dibgencia  notribilim.  —  ®®  et  uuccionis. 
—  adbibis.  —  “  pulmonis.  —  “  fleobotomas.  —  “  apudferris.  —  «  bes  faces.  — 
“  deducendum.  -  “  simui  aut.  -  «  bes.  -  «  aul.  -  “  legaturiis.  -  «  dea  sparma- 
ton.  —  »»  aputferisin.  —  et  addit.  —  ®®  torace.  —  ®®  ptamsia.  —  ®‘  quod.  —  ®®  ca- 
lefacere. 


Ici  un  mot  effacé  dans  le 


270  ORIBASE.  SYNOPSIS.  IX,  .. 


ponis=®  oris”  plus  minus  tribus,  et  labas 
hominem  ipsum  et  nutris  tribus  deinde 
diebus.  Tertia  autem  die  ante  ptysauas®* 
das  piscem-  abquod  digestibjlem  sim- 
piicem  condiitum.  Das  autem  similiter 
ad  vesperum  dia  spermaton^  medica- 
men;  in  altéra  aut  tertia  die,  quae 
somnum  faciant  et  anodina®*  sunt  vel 
desiccant  dabis.  Jam  autem  loca  facta 
temperata  et  inflamniatione  cessante 
uteris  tyriacam,  et  post  haec  lactem 
ut  mos®^  est  jubis  ut  bibat,  sed  et  cibos 
similiter  vene®®  nutrientes  et  digesti- 
biles®'*  ministrabis®®  [210  v°].  Sic  enim 
a  prima  die  eos  ipsos®®  utendo®’  saria- 
bis.  Qui  autem  post  duo  aut  très  (lies 
neglegentes®*  insanabilem  faciunt  ulcDS, 
et  pessimus®®  efficitur  ™  in  pulmonibus 
consistens®'  ulcus;  ideoque  oportit  con- 
festim  incidere’®  in  bracio  venam  sub- 
teriorem’®  et  secundas’®  epaferesis’® 
facereplus  minus  bis’®  aut  ter,  fricare” 
et  legaturis  coxas  constringere.  Et  cum 
haec  fuerit  adinpietum ,  primo  omnium 
acitum  potui  dabis,  ut  si  aliquis’*  in- 
terius  fuerit  sanguinis  trumbus’®  in 
visceribus*®,  exsolvatur  et  purgetur*®; 
et  nihil  hoc  prohibente  bis  et*®  ter 
faciès.  Post  haec  autem  uteris  quae 
glutinent®®  stiptica  medicamejita  aut 
aquosam  **  poscam  *®  inprimis,  aut  ubi 
decoquitur®®  melum  aut  myrta,  aut 
aliquod  ahut*’  stipticum  coctum®*  ad 
vespera.  Iterum  similiter  dabis  medi- 
camen  prohibendo  omnes  cibos®®.  Op- 


simpliciter  conditos.  Dabis  autem  simi- 
iiter  in  vespera  dia  spermaton  medica- 
men;  in  secunda  et  tertia  die  somnum 
faciunt  et  sine  dolore  esse  facit  et  de- 
siccat.  Jaui  ipsum  locum  temperatnm 
effectum  et  inllammationem  mUio-ant 
purgando  diligentins  potest  et  post  haec 
uteris  dia  ecidnon  medicamen;  post 
quem  uteris  de  lactibus  potionis  et  alios 
cibos  conpetenter  utere;  sic  a  pnma 
die  cum  ipsis  incipientes  sanantur, 
post  autem  duos  aut  très  dies  omnes. 
Sed  aliqui  eorum  insanabilem  habentes 
ulcus  pessimam  habent  causam  ad  sa- 
nandum.  Si  in  pulmonibus  consistit 
ulcus,  confestim  incidere  in  brachio 
venam  inferiore  apoferesin  facere  bis  et 
tertio  et  frecare  et  legaturis  coxas  con¬ 
stringere  totas  ;  haec  enim  in  primo  est 
faciendo  ut  detur  eis  acetus  bibere ,  ut 
si  quis  ibidem  sit  trombus  in  visceribus 
aut  vicino  loco ,  exsolvatur  et  hoc  nihil 
prohibit  et  his  tertio  facias.  Post  haec 
autem  dabis  quae  inpiastica  sunt  médi¬ 
camenta  aut  cum  acosa  pusca  in  primis 
et  cum  mali  Cydoniis  aut  myrte  aut  ali- 
quam  aliam  stipticam  decoctionem  in 
vespere.  Iterum  similiter  dabis  medi¬ 
camen;  prohibitur  omnes  cibos.  Opti- 
mus  est  autem  postea  auferre  non  mox 
sed  modicum  cibus  et  médicamenta  si- 
militer  utatur  usque  ad  dies  quattuor; 
et  embrocas  circa  thoracem  statim 
quidem  melinum  et  roseum,  hieme 
autem  cum  nardinum  uteris  aut  et  cum 


ORiBASE,  SYNOPSIS,  IX,  1-2.  271 


tinwffl  autcm  esl  postea  offerre  non 
parvos ,  et  cibos ,  et  medicamen  simiiiter 
uterc  usque  quarta  die,  et  embrocas 
circumdas  tboracem  extate  quidem  oleo 
rnelino  aiit  roseo®“,  hieme  autem  nar- 
dino.  Uteris  autem  post  haec  emplas- 
tros’*,  quaies«2  sunt  de  asfalto^  con- 
fecti  et  acito  solos®‘  ipsos.  Qui  autem 
insanablles  mihi  esse  videntur,  qui  ex 
cacocyraia  comeduntur'’^  loca  et  ulcéra 
faciunt. 


ipsis  cnpiaslicis  raedicamentis ,  quaiis 
est  de  aspalto  et  de  aceto  confectus. 
Solus  autem  iste  signifîcatur  et  insana- 
bilissimi  videbitur  esse,  ut  proptei-  ca- 
cocymia  aut  qui  se  coiimedit  iiicus. 


[CiiAPiTiin  II,  t.  V,  p.  466.] 

Ilf,  44  (wmitploicos’.  [i63v°]III.  Ad  sangumem  voment'ibus  ;  ■ 

Galenus. 


Primus  periculus^  pt ,  qui  sanguinem 
expuuntet  maxime  si  nimium  jactent^. 
Curaturergo  mox  in  initio*  passionis, 
si  adbibeantur  ea  quae  subter^  adnixa 
sunt.  Ad  totam  vero®  stam  passionem’ 
medicorum  opéra  est.  Ad  sanandum 
porcacla  in  cibo®  sumpta,  melius  au- 
•  tem  sucus  ejus  si  bibatur  pre.stat  ;  ba- 
laustia  igitur  et  robi®  fructus  et  flores'® 
roboi'is  et  glandis"  cortex  secunda,  et 
maxime  huliiiores  sunt  si  coquantui  -- 
et  sic  ulantur.  Item  ibisci'®  radices'* 
coctae  et  mentae  viridcs’®  sucos*®  et 
centauriae  majoris  Z  li ,  datas  febrien- 
tibus  cum  aqua,  sine"  febre*®  consti- 
tutis'cum  vino.  Item  reu  Ponticu 
Samia,gei  asteros®”,  Limnia  sfragis®'. 
Quod  si  trumbus  de  sanguine  ®  interius 
fuerit  factus,  coagu[2  1  i]Ium®®  dabis 


[n  primis  periculum  est  sanguinem 
reicientibus  in  ipsa  absque  mensuram 
evacuationem  exsistentem.  Juvari  ergo 
et  hoc  statim  patientis  de  infrascripta 
medicamina  possunt,  5i  in  tota  passione 
medicus  operetur.  Sanat  enim  porcacla 
comesta,  operatibus  autem  est  sucus 
ipsius  potus,  baiaustia,  rubi  fructus  et 
ipsius  floris  roboris  vinosus  et  coclus 
corlices  quae  sunt  inter  testam  cooper- 
turae  glandis  vel  caslaneas  balaninas 
simiiiter  et  maxime  eas  coctas  aqua  ip- 
sarum  et  fagi  et  proni  operatibi  sunt. 
Evisci  autem  radices  ubi  coctas  sunt 
aqua  ipsapota,  menta  et  recentes  sucus 
centauriae  majoris  duas  dabis  dragmas 
qui  febriunt  cum  aqua ,  qui  autem  sine 
febre  sunt  cum  vino.  fleo  pontico, 
scynu  id  est  ientiscu  folia  aut  cortex  ejus, 


272  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  2-3. 

La 

bibere,  et  maxime  leporis.  Exsolvit  et  jres  Samia  et  aster,  sl'ragi  Limnias  ad 
autem  trumbos®  et^*  lexivata®  potui  omnem  sanguinem  reicientibus  optime 
data  ettymus®’ et  satureia  cum  acito.  faciunt.  Ad  autem  sanguinis  trumbms 
coagolus  potus  et  maxime  leporis.  Re- 
solvit  autem  trombus  et  lîci  lixiva  cuxu 
aqua  facta  et  pota  et  thimus  et  satureia 
cum  aceto  bibita. 


[ClIAPITtlE  III,  t.  V,  p.  467.] 


IIP.  Ad  empjicos^,  id  est  qui  pus  III.  Ad  impiicus  ;  Galenas. 

eæpimnt. 

Impyiici’  vocantur,  qui  iii  thorace'*  Impiicus  vocant  eo.s  qui  ex  tborace 
auP*  pulmone‘  apostima  facta  pus  per  aut  pulmonem  subito  pus  voment.  Cou- 
ore  proiciunt’.  Fit  autem  eruptio  inter  tinetur  autem  pus  ubi  rumpitur  vulnus 
thoracem*  et  pulmonis  regiohem.  Quod  inter  thoracem  et  pulmonem  regionem 
si  non  caele®  fuerit  curatus ,  ptysicos  “  quem  non  citius  proiciunt.  Febriunt 
faciunt  et  moriuntur.  Febriunt  autem  enim  sine  intermissionebicticafebrem; 
ex  intervallo  ectica“  febre;  proicitur  rupto  igitur  vulnere  aut  sursum  aut 
enim  pus  aut  per  os,  aut  inferius  aut  jusum;  qui  autem  jusum,  per  ventrem 
per  ventre  aut  per  vissica'®  cum  urinis.  et  inlestina  transitum  facit;  qui  autem 
Quae  enim  per  ore  fiunt  rejectiones^^  in  vissica  suscipitur,  per  venas  aliquas 
puris  periculosiores*'*  sunt.  Oportet  in  vissica  transit.  Qui  autem  sursum 
autem  inprimis  digeslionem*^  puris*''  per  ore  proiciunt  pus,  periculosiores 
procurare  et  cum  spongea*’  evtrmsicus  sunt.  Oportet  autem  inprimis  quidem 
loca  fumentare'*  aqua*®  calida  et  cata-  digestionem  puris  provocare  ut  cum 
plasmaadhibere  defarinabordei®",  cui®*  spongiis  fumentetur,  et  sic  cataplasma 
admiscis  caricas  modice  coctas®®  et  re-  estadhibendadefarinahordei,admixtus 
sina  et  stercus  columbinum  et  nitrum^s  ficus  aut  carecas  modice,  résina  et  ster- 
et  ibiscum®*.  Haec  enim  cataplasma  cuscolumborum etnitroetviscum. Haec 
extenuat  et  digerit“  et  vulnus  rumpit.  enim  extenuent  et  diaforisin  faciunt. 
Jubat  autem®'*  ad  vulnus,  ut  rumpatur  Item  cataplasma  ad  haec  simplicem  : 
m  sano®*  ut  jaceat®*  latus  inlirmus.  evisci  radices  tundis  et  farinam  tritici 
Sorbat  autem  ex  intervallo  mulsam  et  admisces  et  cataplasma  adponis ,  quo 
roba®®cum  vinum^etsucus  ptysanae^*  operatur  autem  eruptionis  si  in  eo  qui 

duricia  addit.  —  facci  addil.  —  lyxibata.  . —  thymus. Chap.  in  :  *  iiii. 

®  ympyecis.  —  "  impylei.  —  *  toracae.  —  ®  aut  deest.  —  «  pulmonim.  —  ’  proyciunl. 

*  thoracae.  —  *  celere.  —  *'  thesicus.  —  “  hectica.  ' — ■  ’®  vissicam. _ **  reyiccionis. 

“  perjcidosioris.  —  *®  indegescionem.  —  ">  poris.  —  spuiigia.  —  *'  fomentare. _ 

qua.  ^ ordie.  —  ®‘  ubi.  —  codas  deest.  —  et  nitrum  deest.  —  “  eviscum.  — 
degent.  —  «  et  addit.  — in.sanum.  —  jacead.  —  ruba,  —  ■*'’  vino.  —  lhesani. 


\ 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX.  3.  273 


cum  mel.  Quod  si  fortes  sunt,  ante  “ 
blbant  thimus*^  aut  ysopu“.  Jubat  au- 
tem  et  ut  cito  rumpatur  vulnus  tarico- 
fagia’®  et  dea  colo<jaentidos  iera“ 
calipotias"'-'  m  nocto'"  datas.  Cum 
autem  ruperit  se  vulnus  et  pus  que- 
perit“proicere“  dabis  ysopum<'®inW 
mulsa  coctum®®.  Cataplasma  vero‘«  ute- 
ris  ex  polîmes®’  trilici®*  in  mulsa  et 
oleo  cocta.  Quod  si  vulnus  sordidus®“ 
fuerit,  mulsa®“,  fréquenter  dabis  bibere , 
ubi  decoquis®‘  astragales®^  Irel®®  duo 
aut  très®®  et®®  glycirizae®®  radixfasclcu- 
lum  parvum  mittis.  Hutilis  est  autem 
glycirizae®’  radicis  sucus  tritus  et  se- 
samo®*  mixtus®®  et  sic  datus.  Tusse  autem 
pessime  msistentem ,  thimus  tritus  et 
ysopus  cum  mel®“  cocto®' mixlus®®  ad 
magnitudinem  eocliarii®®  sub  lingua 
dabis  tenendum  et  resolutum,  saliva®® 
est  glutienda®®.  Similiter®®  eliam  ex 
butyro®’  electarium®*  dandum  est,  bu- 
tyrum  recentem  i ,  mel  optimi  ®®  -r  ü  > 
aut  [211  v°]  certe’®  aequaliter  mixtus; 
coquitur  ad  lenes®'  carvones’^  donec 
condensetur’®,  ex  quo  dandus  est  co- 
cliarium  i  aut  ii  aut  iii  secundum  vir- 
tutem.  Item  electarium  dia  orobu  pty- 
sicis’®,  inpyicls’®  vel  onmia  quae  in 
thorace  sunt  purganda  :  ysopu  Z  i , 
herbu  Z  i,  ireus’®  Z  i,  puieiu  Z  i,  te- 
rebenthenis”  Z  i,  bulyrum’*  Z  i,  mel 
dlspumato’®  emina.  Supermittispulvera , 


non  patitur  ut  latus  jaceat;  sorbeat  au¬ 
tem  intcrvallum  mulsam  et  Subeum 
vinum  et  sucum  ptysane  cum  mel.  Si 
autem  fortes  sunt,  ante  bibant  ysopo 
aut  tymum  coctum  apozima  comesta  et 
dia  coloqnentedos  iera  cataputia  accepta , 
dormitu  euuti  data.  Inchoantem  autem 
purgare  vulnus  de  pus,  das  ei  ysopi 
apozima  in  mulsa  cocta  et  cataplasma 
de  tenue  farina  tritici  in  mulsa  cocta 
et  oleo  [iG4].  Quod  si  dilïiculter  pur- 
gatur,  das  ei  orobi  farinam  cum  mel 
manducare.  Ulceri  sordido  constituto 
mulsa  fréquenter  das  bibere;  decoquis 
duo  aut  très  astragalos  irei.  ütilissimus 
etiam  et  glicirizae  radices  sucus  tritus 
et  cum  sesamo  comistus. 


fortis.  —  ”  anti. tbymo.  ■ —  tbysopo,  —  tarlgofragia. —  poloqulnti- 

lus.  —  ”  gira.  —  catapoclas.  —  *“  nocllm.  — ■  “  quiperperint.  —  proycere.  — 
ysopo. — ■"  et.  —  *®  mulsam  cocta. —  ®®  viro. — ”  pollcnis. —  ‘®  tretice.^ — sorditus. 

—  ®"  mulsam.  —  ®*  dequoquis.  —  astragalus.  —  baeri.  —  ®*  utilis  est  autem  addit 

—  ®®  etdeest.  —  ®®  bgorice.  —  ®’  radix . glycirizae  deesi.  —  ®®  sisamum. — ®’  metus. 

—  ““  mele.  —  coctum.  —  mixtis.  —  ®®  cocliarium.  —  sabba.  —  ®®  et  gliclrezt 
radix  fascicolus  parvum  mittis  addil,  —  “®  semiliter.  —  ®’  et  buterum.  —  clectuarium. 
~  optlme. —  certi.  —  "  Unis.  —  carbonis.  —  condensitur.  —  ’®  ptisiccis.  — ■ 

ympiecis,  —  ’®  syrlus.  —  ”  tcrebenlluis.  —  buterum.  —  dispumatum. 


274 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  3. 


coquis^^ientoigni  donec  conspissetur®* 
et  das  cocliario  uno.  Item  aiiut  dia 
robu®*ptysicis,  empicis*®  :  nudi  piiiiu®* 
Z  vi,  amolu  Z  vl,  herbi*®  farina  Z  x, 
murra  Z  i,  ireos*®  Z  i,  ysopu  Z  i, 
piper  Z  i ,  opiu  Z  i ,  amygdala  amara 
Z  i,  me!  dispumatum  libras  ii.  Item 
aiiut®’:  mel  B  i,  butyru*®  Z  iiii,  te- 
rebentenis®*  Z  iiii,  fenigreci®  sucus 
Z  ii.  Item®’  ad  empyicos®®,  ptisicos®® 
mirabilem  ad  purgandum  et  ulcus  sa- 
nandum  :  linu  semen  -r  iiii  aut  'f  iii, 
tragagantba  iiii ,  quae  in  aqua  plu- 
biali*‘  infunditur  cnicu®®  semen  iiii , 
amygdalas®®  amaras  purgatas  in  aqua 
plubiali®’  -ô  iiii  [107]  aut  numéro  xx, 
nudi  pini®®  numéro  xxx,  murra  trodite 
Z  i ,  crocu  Z  i  ;  baec  cum  mel  medio 
cocto  aut  sapa  Cretica  similiter  cocta 
admiscis  et  in  ampullam  reponis  [  et 
dabis  cocliarium  unum.  Hutilior®®  enim 
bis  est  quem  anodinon  vocant  :  panacos 
-T  i,  opiu  •>-  i  aut  Z  iiii,  dauci  Cre- 
tici“®  semen  i  aut  Z  iiii,  yos- 
quiami’®’  albi  semen  i  aut  Zdiii, 
castoriu  -r  i  ;  baec  omnia  trita  mel 
quod  sufFicit  reponis  in  ampulla.  Re¬ 
cens  quidem  minus  jubat;  post  cata- 
plasma  vero’®®  cerotum  uteris  ;  fit 
cerotos  ex  butyro  cui  additur  irei’®®  fa¬ 
rina  et  lauri  vacae’®‘  modicae  et  rutam. 
Post  baec  autem  malagmas  inponlmus  ; 
prima  quidem  est  dia  tessaron,  non'®® 
enim  multum  a  ceroto  distat;  recipit 
autem  aequalia  pondéra,  cera  tereven- 
tbina  '®®,  iceo  '®’  et  ysopu.  Cerotes  con- 


“  quoquis.  —  “  conspissitur.  —  rupu.  —  ®®  ympiecis.  —  pini. _ ®‘  herbaes. _ 

"  liyreus.  —  "aliud.  —  "buterum.  —  *®  terebentinis.  —  ®"  fenugrecis.  —  aliud  addit. 

—  ®=  impiecis.  —  ptysucus.  —  pluviale.  —  loco  cnicu  habet  ameus.  —  amigdolas. 

—  *’  pluviale.  —  ®®  pinium.  — -  ®“  Creteca.  —  Cretecl _ jusquiaml.  —  viro. 

—  yrius.  —  baci.  —  ’®®  onon.  —  terebentina.  —  yrius. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  3-4.  275 

ficitiir“*  sic  :  resohita  igltiir  tria  et 
ireo.s'™  pulver  in  mortario  positum, 
quae  snnt  reliqnata  superfunduntur  et 
mixta  uferis.  Item  alia*“  :  cera  tereben- 
tina,  butyru'“,  medulla  cervina,  sevu 

ficis”^  et  uteris.  Facit  etiam  iceseos  em- 
plastrum  autMnaseus  aut  Serapionos 
mciena. 


[CHAPITnE  IV, 
[212]  V.  AdptjsicosK 
Ptysis  est  vulnus  in  pulmoiie  factus; 
fit  etiam  et  de  empyicis  ^  et  ex  reuma- 
tica  passione  longiqua  ’  et  ex  aemop- 
toicis*,  vel  quibus  aemorroidas  se  clau- 
serint.  Curari  vero®  oportit,  ut  ea  que 
proiciunt  facilius  possint  expelli,  que 
tus.sim®  mobent’  et*  non  alia  congre- 
gentur  quae  iterum®  noceant'®.  Expé¬ 
diant  ergo  capita  porrorum  maxime  in 
ptysanas"  cocta  vel  in  aliis  soi'vitio- 
nibus'®  aut  in  pultes  aut  eos  .solos^* 
bis'*  coctos'*  comedant;  bibat  autem 
aqua  pluviale  cocta.  Cataplasma  adbi- 
benda  est  in  initio**  déclinante'’  ac- 
cessione  de  lino  semine’*  et  poUines'® 
tritici  in  aqua,  ubi  decoctum  fuerit  fe- 
nusgrecus“et  malvae  agrestis®' ,  oleum 
et  mel,  cui  addis  et  evisci’’  folia.  Trans- 
acto  vero’*  tempore,  ad  cerotos  trans- 
eundum  est,  qui’*  recipit  butyrum® 
et  oleum  laurinum  et  Cyprinum  ”  et 
ireos’*  pulver®.  Post  haec  autem  ma- 


t.V,  p.  469.] 

IIII.  Ad  ptjsicns;  Galenus. 

Ptisis  est  ulcus  in  pulmonera  factus  ; 
fit  autem  et  de  impiicis  et  ad  reumati- 
cas  diuturnas  passiones,  et  de  bis  qui  san- 
guinem  spuunt  et  quando  emorroidas 
obcluserit.  —  Curatio  Galeni.  Curare 
autem  oporlet  eos  qui  sursum  proiciunt 
per  ore  de  interiora  cum  tussem ,  ut 
facilem  sursum  ducatur  reuma  ;  ad  haec 
faciunt  ea  adjacent ,  nihil  aliud  ad  evo- 
candum  melius  est.  Ergo  expediunt 
capita  porri  maxime  qui  cum  ptysanas 
cocti  etiam  in  aliis  sorbitionibus  ad- 
mixti  aut  cum  pultis  simul  cocti ,  et  si 
ipsum  per  seporrum  coctum  accipiant, 
multum  jubant;  bibent  autem  aquam 
pluvialem  sic  igitur  habundantius  cocta. 
Cataplasma  autem  adsumatur  in  initio 
ergo  in  declinationem  de  lino  semen 
et  gyreus  aut  decoctionem  fenigreci 
apozima  aut  malbae  oleo  ei  admixta  et 
folia  evisci.  Etiam  tempore  pretereun- 
tem  ad  cerutus  confectu.s  transeundum 


conficis.  —  hirius.  —  alia  deest.  —  buterum.  —  seu  taurina.  — 
confecis.  —  Sarapionis.  —  Chap.  v  :  *  ptyssecus.  —  ’  ympiecis.  —  •  longinqua. 
~  aemoptoycus.  —  ®  viro.  —  *  tusse.. —  ’  movent.  —  “  A  deest.  — ^  itrum.  — no- 
lant.  U  thesanis.  —  sorbicionibus.  —  '*  solum.  —  '*  bes.  —  coctus.  —  '*  inicio. 
-  dcclinate.  —  semeni.  —  polliuis.  —  fenogregos.  —  radicis  addit.  — 
acvysci.  —  ”  igitur.  —  “  que.  —  gluttinum.  —  “  olium.  —  ”  Ciprinum.  — 
liyrius.  _  ==  pulveris. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  4. 


276 

lagmas  uleris  ;  prima  autem  est  dia  les- 
saroiv^,  quae  recipit  cera  et  terebentina 
et  ireos^’  et  ysopu^^  cerotes''-  aequaha 
pondéra;  post  haec  uteris  emplastrum 
Mnaseum®''.  Reumatizante  vero*®  loco 
dia  iteas’*  emplastrum  uteris.  Simplex®’ 
autem  medicamen®*  est  mulsa®®  per  se 
data*®  et  cum  amolo*’  mixta.  Hutile® 
est  enim  et  ireus^®  duo^*'  aiittres  astra¬ 
gales  simul  eocti  in  mulsa ,  cum  gly- 
cirizae^®  radices  parvo®’  fasciculo*®. 
Tusse  autem  pessime  insistente®®,  ty- 
mus®®  tritus  et  ysopus®*  pülvera®®  ae- 
qualia  pondéra  cum  me!  cocto  ®®  mixtùs , 
ad  magnitüdinem  coelearii  unius  pas- 
tillum®®  unum  sub  lingua  ad®®  tenen- 
dum  dabis,  et  quidquit®’  resolvitur®® 
gluttire  jubis.  Jubat  autem  et  Mitri- 
dates  ®®  antidotus®®  ex  intervalla  dalus ®‘, 
et  thiriaca®*  dia  ecidnon  hutilissimus 
etiam  est  et  antidotus®®  anodines®*  dia 
pente  qui  empyieis®®  datur.  Hutilissimae 
autem  sont  et  lactés®®  potatae®’  in  Al- 
pibiis. 


*  Dia  pente  [i64  r° 
tertio.  Item  additum 


est  de  butyro  et  oleo  laureno  et  Cyprino 
et  ireos  pulver.  Post  haec  autem  ma- 
lagmati  modum  uteris  ;  in  primis  autem 
dia  tessaron,  qui  recipit  cera  et  tere¬ 
bentina  et  yreus  et  ysopo,  ceruti  ae- 
qualia  pondéra  confectum;  facit  enim 
et  ad  pleureticus  aut  certe  hoc  modo 
eonfecta ,  quae  et  purgat  vulnera  intrin- 
secus  et  .sanat  :  cera,  terebentina,  bu- 
tyrum,  medulla  cervina,  sevo  taurino, 
yreus  ana  vii;  conficis  et  uteris; 
post  haec  autem  omnia  implastrum  dia 
Mnaseus.  Reumatizantem  autem  locum , 
dia  eiilean  emplastrum  adhibes;  hoc 
enim  medicamen  ad  haec  simplex  est 
ad  accipiendum,  ut  accipiatur  mulsa 
per  se  et  cum  amilu  data.  Utilis  est 
etiam  et  yreus  duo  aut  très  astragolus 
simul  in  mulsa  coctus  cum  glicirize  ra¬ 
diées.  Tussis  autem  pessima  insistentis , 
thymus  tritus  et  ysopus ,  et  supormittis 
mel  coctum  pulvera  suprascripta ,  et  ad 
magnitüdinem  sifidon  factum  et  sub 
lingua  das  ad  tenendum ,  et  cum  solvit 
gluttire  facis.  Juvat  etiam  et  Mitridatis 
antidotus  ex  intervalle  acceptus  et  an¬ 
tidotus  dia  pente  aut  dia  ex,  et  dia 
ecidnon  thyriaca  expediens  est,  et  lactis 


'  et  v°]  et  dia  exin  farmace  quo  uti  invenies  scripto  in  libre 
ex  alium  auctOTem  ad  ptysicus  remedium  optimum,  licet 


tesaron. —  ®'  yrius.  —  hysopum  — “  cerotis.  —  nasiu.  — ®®  viro. _ itias. 

—  ”  simplix.  —  medicaminem.  —  mulsam - *"  datuœ.  —  “  amolum.  —  “  hu- 

tili.  —  “  yrius.  —  “  duos.  —  “  astragaUus.  —  “  glicirici - *’  parvolum.  —  “  fasci- 

colum.  — -  insistenlem.  —  timus.  —  -isupus.  —  pulvere.  —  cocto  deest.  — 
**  cocliarium.  —  pastellum.  —  “  et.  —  quicquid. —  ®®  resolvetur. —  “  Metritam- 

datis.  — antedotis.^  datu  deest.  —  tiriaca - anteditus.  —  ®‘  anodinus.— 

"  empiecis.  —  ®“  lactos.  —  potui. 

*  Celle  addition  manque  dans  les  manuscrits  de  Paris  et  ne  se  retrouve  nue  dans  celui 
de  I.aon. 


277 


ORIBASE,.  SYNOPSIS,  IX,  4-5. 

pus  et  sanguinem  reddat  :  axiingia  vêtus  sine  sale  i,  butyro  Jibra  uoa,  opopa- 
nacus  -T  i,  sagapino  -c  i,  murra  troclite  -r  iü,  niel  iibras  ni  dispumatum ;  sicca 
teris  et  cernes  singulatim  in  mortario ,  niisces  cum  axungia  et  butyrurn  simul 
tritas;  das  niane  et  sero  cociiaria  singula,  deinde  fit  sanus.  Ad  apostimas  intrin- 
secus  factas ,  evisci  radices  tundis  et  cum  farina  tritici  teris  et  mixtum  cataplas- 
niabis.  Eiectarium  di  orobo  facit  ptisicis,  impiicis  ;  nocii  pineos  r  vi,  amiiu 
vi ,  orobi  farina  Z  x ,  smyrnes  Z  i ,  yreus  Z  i ,  ysopo  Z  i ,  piper  Z  i ,  opio  Z  i , 
amigdalas  amaras  Z  i.  mel  dispumatum  iibras  ii.  Item  ptisicis  :  mel  iibra  una, 
butyrum  Z  iiii,  terebentinis  Z  iiü,  feuigreci  sucus  -r  ii.  Item  aliud  ad  ptisicis  : 
mei  iibra  i  vino  ^  i;  coquis  cum  mel  ad  spissitudinem  mellis  agitando  cum  radice 
gliquirize ,  ita  admisces  murra ,  croco  ana  obulos  duo  ;  das  jejuno  cociiaria  duo.  Item 
ptysicis  mel  iibras  vi ,  scilla  assa  ut  deforis  carbonis  fiant  iilud  incardio  iibra  i , 
teris  omnia  simul  et  das  exinde  cocliario  i  aut  ii.  Item  quod_.est  Testinus  ad 
omnes  tussis  et  ptysis:  puiver  cassia  Z  iii,  cardamomu  perfermenu,  id  est  in 
frixoria  assum;  turritur  donec  inter  manus  tritus  non  oleat  Z  xvi ,  libano  Z  iiii, 
galvano  Z  iiii,  opio  Z  i,  ireus  Z  iiii,  piper  albo  Z  iiii,  murra  Z  iiii,  uteris 
puiver  cociiarium  i  cum  cyatus  duo  et  aqua  cyatus  iii,  haec  est  integra  dosis  ejus  , 
ceterum  secundum  virtutem  datojejuno,  etquando  dormito  vadit. Testinus  autem 
istum  medicamen  dédit  cociiarium  unum  in  duobus  cocliariisdiacodioiiadmiscuit, 
et  dcdit  cum  sapa  cyato  uno  et  aqua  cociiaria  ii  aut  très,  et  si  vis  ut  nos  usi 
sumus  cum  sapa  lacis  Irociscos  sicut  nos  usi  sumus. 

[  CHAPITBE  V,  t.  V,  p.  fl  7  1 .] 

[■2  12  v°]  VII.  Ad  astmaticosK  V.  Ad  asmalicos;  Galeims. 

Astmaticos®  jubat  medicamen,  qui  Ad  eos  qui  dicuntur  asmalicus  ju- 
incidere  potest  bumores  qui  sunt  sine  vant  quae  exténuant  médicamenta,  ea 
aliquo  nimio  calore.  Et  ideo  magis  ju-  quae  non  nimis  caiefaciunt.  Et  prop- 
bantur  acito  scillitico^,  et  ipsa  scilla*,  terea  juvat  àcetus  sciliiticus  et  ipsa 
vel  ex  eo  oxymeiiis*  factus;  datur*  au-  scilia,  et  sic  ex  ipso  aceto  de  scilla 
tem  et  ortomnoicis’ piimice*  cum  nitro  facto,  ut  exinde  oxymeliis  conficiatur 
et  fex®  vini  usta“  cum  scynantho.  Fi-  et  sic  detur  acorus;  datur  autem  bor- 
iippus  “  autem  dixit  se  scire  quendam ,  topnoco  et  piimicês  cum  iiitro  et  aqua  et 
ut  duas  partes  pumicis'*  et  una  afro-  fex  vini  usta  cuih  scinuantu  et  arse- 
nitri  tundebat**  et  cernebat  et  miscebat  nicu  cum  alcionio.  Philippus  autem 
untioni'*;  post  haec  fricabat'*  quamdiu  dixit  sint  pumices  [i  65]  et  una  pars 
robore  fieret  sanguineo  ,  et  hoc  faciens  afronitri  trita,  cernes  ad  tricoscinum  et 
astmaticos'o  et  tusses”  et  pus  jactan-  supersparsum  oleum  et  ex  hoc  perfre 

Chap.  vu  :  '  Hyemilius  dicit  addit.  —  *  asmaticus. —  *  scilleteco.  —  *  scella.  —  *  oxi- 
millis.  —  «  datus.  —  ’  boi-tomnoycys.  —  *  pomicac.  —  “  fix. —  liusta.  —  “  Filyppus. 
pomicis. —  ”  leudebal.  —  ■'*  unccionim, — frecabal.  —  asmaticus.--”  tusis. 


ORIBÀSE,  SYNOPSIS,  IX,  5. 


278 

tibus  perfricabat  Nimium  autem  jubat 
in  majore*®  aegritudine ®  positis®*  ast- 
maticis®*  purgatio®®  frequens  de  fortis- 
simis  medicaminibus  coufectis,  qualis 
est  iera®‘  et  bis  similia,  quae  sunt 
scripta®,  vel  ex  vomitibus®®  de  rafanis 
factus ,  vel  malagmata  quae  trahant  for- 
titor  jubandi  sunt.  Nam  et  anstolocia 
rotunda®*  cum  aqua  pota®*  astmaticos®® 
sanat,  et  centauriaemajoris  radiées  .si- 
militer,  et  spondiiiu  semen^®etradix, 
et  caiamintis  simin®**,  etysopus ,  etireus , 
et  meiantius  ***,  id  est  gitter®*,  [21 3]  et 
bisteolas  ®'',  quas  onos”  Greci  vocant, 
quod  in  aquario  sub  seclas^*  inveniun- 
tur  ;  ^i  milis  in  ulla  nova ,  friges  super 
carvones  et  ubi  albi  facti  fuerint  teris , 

cui  admis**  me!  coctum,  et  facis  eiec- 
tarium“;  das  cocliarium  unum  mane 
et  sero  alium  cottidiae*®.  Item  aliut**  : 
soiforvivum*®  triobolum*®,  dasinmulsa 
biberein*’  ipsa  accessione.  Dabis  etiam 
et  in  obo  sorvili  pensa  superscripta. 
Item  aliut:  scilla®®sicca  teris  cuiaddis®* 
mel,  et  electarium®®  das  cocliaria  sin- 
guia  mane®®,  sero.  Sanat  vero®'*  haec 
tussem,  ortopnoicus®®,  dyfnoicus®®,  rig- 
mata®*,  spasmata®®,  inpneumatoses®®; 
adhuc  et  ad  viperae®®  morsum  facit; 
valida  enim  virtute®*  est  et  splen  se 
solvil®®.  Item  aliut  :  scillae®®  crudae 
sucus  exprimis®*  et-  miscis  cum  mel 
aequali®®  raensura;  coquis  ad  lentos®® 

’*  perfrecabat.  —  *®  majorem.  —  * 
purgacio.  —  gira.  —  cura  ad  i 
pnta.  —  asmatiens.  —  “  radicis.  — 
melancius.  —  glttyr.  —  *  bestheoias. 
bonis.  —  **  admixcis.  — ■  **  electuarium.  — 
*®  tribuulo.  —  *’  in  deest.  —  **  ovo. 

—  “  expremis.  —  ““  equale.  —  ®®  ienti: 


petur  donec  robeus  fieret.  sane-uineiis 
fiat,  et  ex  hoc  facis  ad  asmaticatus;  sed 
et  qui  pus  expuunt  passionem  perfri- 
cantur.  Quod  si  vehemens  et  magna  sit 
asmatica  passio,  catharticum  frequen- 
tius  ex  medicamine  fortissimo  datas  et 
vomicam  cum  rafanis  facta  et  malagma 
quae  trahit  fortiter.  Aristolocya  ro- 
tunda  cum  aqua  pota  asmaticus  sanat, 
centauriae  majoris  radix,  spondilio  sc- 
men  et  radix,  calamentis  semen,  yso- 
pus ,  yreus ,  gytter,  asinos ,  quos  Greci 
nnos  vocant,  bistiolas  quae  inveniuntur 
sub  seclas  quae  aqua  portant  abstant 
subtus  ipsas  inveniuntur.  Ex  bis  Z  i 
mittis  in  carvones ,  friges  et  albo  fracto 
teris  et  mel  dispumato  mlttes  super  et 
das  ex  eo  electario  cociearium  i  ante 
cibum  et  post  cibum. — Item  aliud.  Item 
ex  alio  auctore  ad  asmaticus  vel  dip- 
pnoicus  dabis  sulfor  vivum  cociearium 
missum  in  mulsa;  in  ipsa  acceptionem 
das  etiam  et  cum  obum  sciilae  crudae 
sucus  expremes  et  admlsces  ei  mel  al- 
terum  tantum  ;  coquis  ad  carbones  et  das 
cociearium  i  ante  cibum  et  post  cibum 
sorbilem.  Item  scilia  sicca  trita  cum 
mel  et  facis  electario  et  das  exinde  co- 
cliario  i.  Sanatur  hortopnia,  disphnia, 
rigmata ,  asmata ,  inpneumatosis  ;  adhuc 
autem  et  ad  serpentum  morsus;  est 
enim  in  se  habens  caiefactoriam  virtii- 
tem  ;  resoivit  etiam  et  splenis  duritiam. 


îgretudinem.  —  ***  posetis,  . — ■  asmaticus.  — 
aatlcus  addit.  —  fomitlbus.  —  ro  addit.  ■ — 

”  honus.  —  ”  seglas.  —  siper.  — ■  car- 

*  colidiae.  —  alium.  —  soiforlum.  — 
sorbile.  —  scella.  —  ®*  adis.  —  electua- 
hortopnoycus.  —  ®®  defioycus.  ■ —  ®’  reumata.  — 
viperem. —  ®’  vlrtuti.  —  resoivit.  —  scelli. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  5-6.  279 


qarvones"’  ad  mellis  spissitudinem'®, 
et  das  codearium  unum  jejunc  et 
post  cibum™,  hoc  et  epiiempticos”  sa- 
nat.  Item  oxymeHe  qui’^  facit  as- 
maticis”,  difnoicis,  pleripleumonicis’* 
et  ad  eos  quorum  flegma  viscosa  et 
spissa  habundat™  et  non  possunt  proi- 
cere.  Recipit  haec  ;  ptereos  herba  quam 
Romani  /dicem  appellant”  libra  una, 
labatas  etpurgatas  munditer’®  radices” 
terieras  teris®»  et  coquis  in  acito®*^  i 
ad  tetias®®,  et  colas  diligenter,  cui  addis 
mel  dispumatum*®  libram  i;  et  iterum 
coquis  ad  mellis  spissitudinem  ;  et  das 
iiegrotanti  cocliarium  unum  aut*‘  se- 
cundum  virtutem;hoc  enim  experimen- 
tatum*®  est®®  et  plurimos*’  liberabit®*; 
facit  et  ad  lumbricos*®  datus. 


Item  cataputia  ad  iphnoicis  :  solfor  vivo 

/.  vi,  ireus  /.  iiii,  sthorace  i,  am- 
moniacum  i  ;  facis  cum  aqua  catapu- 
tias  et  das  dormito  euntibus. 


[Chapitre  vi. 

[214]  VIIII.  Ad  cordis  pulsii^. 

Galienus®  dixit  :  Scio  quendam  bomi- 
nem  ®,  [214  v°]  in  primum  vir  cum  ve- 
nisset®,  patiobatur®  spasmum  de  cordis 
accidentia®;  quem  tribus  annis’  flebo- 
tomando®  per  singulos  annos®  in  très'® 
annos  “  jubatus  est  contigit  ;  ut  quarto 
anno  non  flebotomaret'®,  femptatus  est 
ab  ipsa  passione ,  et  ita  factum  est  ut 
postea  Omni  anno  flebotomaret'®.  Ad 
cordis  pulsu^t  et  dolore  herva‘®  poli- 
gonos*®  sicca  pulver®’,  codearia  duo  in 

carbonis.  —  ®“  espissetudine.  —  ®®  < 

”  oximelli.  —  ’®  que.  —  atmaticus.  — 

—  ’®  muditer.  —  radicis.  —  ‘ 

— ^  et.  —  ®®  sperimentatum.  — 

—  ®  accidencia.  —  ’  annus. 
au,  —  fleubotomare,  — 


t,  V,  p.  473.] 

VI.  Ad  eos  qui  in  corde  pulswn 
patiuntur;  Galenus. 

Dixit  Galenus  vidisse  aliquem  per 
singulos  in  primum  viris  tempore  pa- 
tientem  pulsum  symptoma  cordis ,  qui 
per  très  annos  adhibuit  flevotomum,  et 
non  est  ultra  ab  ipsa  conprehensa  pas- 
sio.  Ego  tamen  quarto  anno  flevotomavi 
eum  et  sic  egit  in  sequentibus  annis  et 
sanus  factus  est.  Item  ad  cordis  pulsum  ; 
in  ullam  rudem  pineam  nocem  mit- 
tis  cum  aceto  acrissimo,  et  coquat  ad 
tertias  et  sub  divo  ponere,  et  da  bibere. 


iocliario  uno.  —  cibo.  —  ypylenticus.  — 
'®  perepleumonicis.  —  ’®  abnndat. — ”  vocant. 
teneris.  —  ®'  aciton.  —  ad  tercias.  ^ — ®®  dispumato. 
‘®  et  addit.  —  ®’  plurimus.  —  ®*  liberavil.  —  ®®  lum- 
Galenu.  —  ®  bomenim. —  “  venissit. —  ®  paciaebatur. 
fleubotomandus.  —  ®  singulus  annus.  —  *“  tris.  — 
fleubotomarit.  —  pulso.  —  *®  berba.  —  ‘®  poligonns. 


280  OlUBASE,  SYNOPSIS,  JX,  6-7- 


vmo  per  tricluo  potuP®  dams  jejuno. 
Item  aiiut  :  acoculas*®  pini  virides® 
diligenter  tritas  cum  optimo  v[i]no.  Si 
quis  biberit  et  de  pingiii  cibo  absti- 
nuerit*',  cordis  pulsum  et  doiorem  mi- 
rabile  celeritate^^  liberavitur^*.  Item  ad 
cordis  pulsum  spatula^*  porcina  dextra 
conbusta*®,  cinus  ejus^®  in  calda  [109] 
aqua  per  Iriduo  potus ,  liberabitur^’. 

[Chapithe  VII 
X.  Ad  pleuretiços^. 

Vera^  pleurisis  in  prima  lit  passione 
propter  quod  usque  jugulum^  dolor 
est*;  quando  autem  in  ypocondria  ®  pas- 
sio  fit®,  dolor  inferiores’  tenit  partes*. 
Quod  si  passio  ypocondria  occupaverit , 
catartico®  purgandus  est.  Si  autem 
usque  ad  jugulum*”  est  dolor,  fleboto- 
mandus'i  est;  si  enim  mediocris  sit 
dolor  et  cumpunctionem^^  non  satis 
magnam,  opus'*  habet'*  curationem*®. 
Damus  ergo  bis  qui  banc’®  laborant 
egritudinem  ea  que'®  exténuant  hu- 
mores.  Mediocria  igitur  quao'®  sunt 
médicamenta  in  initio  sunt  adhibenda , 
quae  autem  fortiora  sunt  in  declina- 
tione®  infîammationis  danda  sunt.  Me¬ 
diocria  ergo  sunt  ptysanae®'  sucus  et 
mulsa.  Fortiora  autem  sunt  califis®^ 
semen^®;  aliquando  etiam  addimus^ 
acres®®  bervas®®,  quales  sunt  origanus 
et®’  ysopus  et  calaminlis®®,  puleius  et 

”  potuicfcesf.  —  acocolas.  —  viredis. - 
beratur.  —  ®'  spatola.  —  cambusta.  — 

—  Chap.  X  ;  '  pleuriticus.  —  ®  ver.  — 

®  et  addit.  —  ’  inferioris.  —  *  pai-tis.  — 
dus.  —  '®  punccioiie.  —  liopus.  — 

"  egretudinem.  —  ■«  qui.  —  que.  —  ' 


t.  V.  p.  473.] 

VII.  Ad  pleurisin;  Galenas. 

Si  vera  pleuris  est  mox  a  principio 
orta  fuerit,  propter  quod  usque  ad  bu- 
morum  et  ypocondria  tota  passionis 
fiat  dolor  et  percurrat.  Si  quidem  usque 
ad  jugulum  dolores  perveniuut,  mox 
flevotomabis  ;  si  vero  in  solam  consistunt 
dolores  ypocondria,  catharticum  dabis 
sive  solutionem  dabis.  Quod  si  enim 
médiocres  sit  dolor  et  non  conpunc- 
tionem  non  magnas  vel  majores  opus 
habet  adjutoria,  damus  aulem  ad  haec 
patientibus  médicamenta  quae  exte- 
nuatoria  sunt  virtute;  mediocria  autem 
ad  taies  inflammationes  adhibenda 
sunt;  quaecumque  autem  fortiora  sunt , 
in  declinationem  quae  inflammata  sunt 
loca  adhibimus.  Médiocres  autem  sunt 
ptysane  sucus  et  mulsa.  Fortia  autem 
sunt  acalifes  semen  et  quando  mittitur 
aliquid  herbas,  qualia  sunt  origanus, 
ysopus,  calamentis,  puleius  et  ireus. 

—  abstenuerit.  —  celeritatem.  —  ®®  ii- 
bic  melius  pleuriticis  addit.  —  ”  liberatur. 

®  jucolus.  —  "  doiorem.  —  ®  ipocondria.  ■ — 

®  cartaticum.  —  ‘®  jucolus. — ^  “  fleubotoman- 
“  habit.  —  '®  ciiracione.  —  banc  deest,  — 
declinacione.  —  ptysanî.  —  acalifis.  — 
ierbas.  —  et  deest.  —  “  et  addit. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  7.  281 

ireus®;  extrinsicus autem  in  locis  do-  Adpleurcticu.spanuum  :  cera  iibra  una, 
lentibus  embroces’*  inponendae  sunt;  terebentina  -rvi,  adapes  anserinus 
in  initio  quidem  lanas  superponendas  ■r  ün,  conficis  et  uteiis.  Ad  pienreticus 
sunt  solforatas;  dolore  vero  non  ces-  si  jam  in  pus  transit  :  cera  iibra  una, 
santé,  piiimata  ex  oleo  mundo^^,  ubi  frictis  iibra  una,  mei  •c  üü,  butyi-um 
ruta  et  anetum^’  decoctum  est.  Quod  -r  iiii,  conficis  et  uteris. 
si  nec  muita  fuerit  febris,  pixsiiium®* 
caiidum,  id  estpicuia»®  etheii...pnis36, 
maxime  rusticis  et  firmis  corporibus. 

Fumentationes=*’  vero  sunt  inponendae 
[2 1 5]  post  cmbrocas ,  saceili  de  saiibus 
vel  miiio  aut  panico.  Hutiiissima 
sunt^“  in  dcclinatione  etiam  cerotaria;  , 
expediunt  de  suifore“  et  ruta  cum 
adipes  porcinos  aut  oieo  Cyprino,  et 
flos“  caicis  cum  mei  aut  adapes  por¬ 
cinos  inposita  muitum  jubat.  Epithima 
pieureticis  :  ysopu ,  cerotis  -r  i ,  tereben- 
tbenis  “-ri,  butyru  -r  i ,  ireos  ü 
oie[o]  rutatiu  “  -r  üü ,  cerae  -r  iii  con¬ 
ficis  et  uteris.  Item  epetbima  :  cera 
.^viiii,  folia  rutae  viridis  'Tvi,  solfor 
vivu  ü,  opopanace*®  -T  üi,  oleu  Cy- 
prinulibrai.  Item  epetbima®*’:  cera  'C  v, 
butyru  -r  vi  adapes  anserinos®“  'T  üi, 
adapes  pullinos -r  iii,  storace®®  -r  iü, 
terebenthena  iiii ,  sevu  taurinu  v, 
medulla  cervina-r  iii,  opobalsamU'T  üi, 
oleu  nardu®®  -rim,  conficis  et  uteris. 

Quod  si  diupermaneat  ®®  dolor,  etiam  in- 
cipiat  suspicio  esse  ne  apostima  fiat,  das 
potionem®®;  in  emina  aquae®®  rutae 
cimas  très  decoquis  ad  tertias,  resolbis 
sagapcnu®’  Z  i,  et  bibere®*  dabis  per 
triduo.  Epithima  autem  uteris,  qui  re- 

yreus.  —  extrinsecus.  —  ®‘  inbrocas.  —  mundom.  —  ®®  conitum.  —  “  pissil- 
lium.  —  ““  pecola.  —  cum  olio  inponis  et.  — ■  fumentacionis.  —  ulilissimus.  — - 

sml  deest.  —  solfor.  —  “  plus.  —  “  adipis  jjorcinus.  —  tercbenUnis. — •“  yiius. 

cera  -j' bi  addit.  —  oiio  rutacio.  —  ”  cerae  -f  üi  deest.  —  ‘®  oppopanice.  —  “  cpi" 
thema.  —  “  adipis  auserinus.  —  adipis  puilinus.  —  ystboraci.  —  olio  nardo.  — 
permanserit.  —  «  pucionem.  —  ®®  ubi  addit.  —  ®’  sagapiuo.  —  ®®  bibe. 


282  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  7-? 

cipit  cera  libram  i ,  oleu  roseu  libram  i , 
me!  libram  i ,  butyru^®  -r  üi ,  résina  frixa 
libram  i ,  conficis  et  uteris.  Item  emplas- 
trum  dia  peganum®”,  qui  et  dolorem 
tollit  et  apostimas  spargit  et  digerit  : 
cera  vi ,  titanu  id  est  calce  viva  -r  ü , 
adapes  porcinos  -rvi,  ruta  viride®^ 
vi ,  oleu  Cyprinu  ®®  -r  vi ,  oleu  omfa- 
cinu  'T  vi ,  conficis  et  uteris.  Quod  si 
post  fumentationes  ®®  cataplasma  fuerit 
necessaria,  non  cessante  dolore,  uteris 
calastica  cataplasma ,  inprimis  igitur  de 
ygereos  et  fini  semine  ;  declinatione  vero 
facta,  addis  et  fenumgrecum ®®.  Quod  si 
duritiam  fecerit,  admiscis  et  irei®® 
farina.  Prolongata  vero®’  causa,  ca- 
crios®*  aut  pyretrus®®  est  addendus; 
ventosas  etiam  mirabiliter  jubant  si  in- 
ponantur;  adbibenda  sunt  igitur  intra 
diatriiu  die  secunda;  jam  tardius  est 
post  dia  trilii.  His  enim  inponenda  sunt , 
quibus  ventositas  fuerit  excitata’®  aut 
sanguinem  aliqua  inpediat”  cau.sa.Item 
electai-ium’®  pleureticis  :  murra  /.  ii, 
crocu  /,  i,  piper  grana  xv;  facis  elec- 
tarium  cum  mel  non  coetu  libra  una 
[21 5  v°].  Item  aliut  :  butyru’®  et  mel 
aequali  mensura  coquis  et  das  cocliaria 


[Chapithe  VIII,  t.  V,  p.  474.] 

Ad  lateris  dolorcs'  sine^  VIII.  Ad  lateris  dolorem  abs(iue  febrem; 

febribus,  Galenus. 

Laterum  dolores®  sine®  febribus  Lateris  enim  doloris  si  absque  febre 
bdeilius®  sanat  et  costus  potus®;  bras-  front,  bdellion  potus  sanat,  costus; 
sicae’  aulem  caulds®  cum  radicibus  brassicae  autem  caulis  cum  radicibus 
suis  usti  cines®  mixti  adipe’®  porcino  usti  cinus  mixto  adipe  porcine  vetere  et 

®®  butero.  —  ®“  dapianum.  —  ®‘  titamo.  —  veridis.  — •  ®®  olio  Ciprino.  —  ®*  fumen- 
lacioiiis. —  ®®  fenongrecum. —  ®®iriae. —  ®’  viro. — "  eatiius. — ®®  peretros. —  ’®  excidata. 
—  ”  inpctiat. — ”  electuarium, — ■  ”  buterum. —  Chap.  viii  :  '  doloris. —  ®  sene.  —  ®  dolo- 
riim.  —  *  scne. —  ®  bdillius.  —  ®  putus.  —  ’  brasecc.  —  ®  caulis. —  ®  cinis. —  adipis. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  8-9.  283 

^etere”  lateraiu^®  dolonbus  mpositus  super  lateris  dolore  mposita  toHit  do- 
lanat-  diaforetiçus'»  enim  fortiter  est.  lorem;  diaforeticus  enim  est  vaide. 

[Chapitre  ix*,  t.  V,  p.  474.]  * 

Vlin.  Ad  mamitlanm  injlammationem. 

Bubus  ad  infîammationem  mamiUarum  inpositus  sanat  et  fortiter  operativus 
est.  Quod  si  siccus  esse  videtur,  oleo  Cyprino  raalatus  aut  roseo. 

X.  Ad  extingnendain  lactem.  coagolatam  in  mamillis  post  partum. 

Ütilissimus  est  obum  integrum  crudum  admixto  oleo,  non  solum  ad  mamillas 
indammatas,  sed  ad  muita  plurnna  loca  facit  magnifiée.  Ripus,  id  est  sordis  de 
palestra,  sanat  inllammationcs  m  mamillis;  etenim  ipsa  extinguit  et  quod  super- 
currit  repraemit,  et  quod  contenetur  diaforism  facit.  Et  fabae  farinae  et  mamil- 
larum  et  testiculoruni  bona  est  cataplasme  ex  ca  Inposita  ;  sanat  enim  ex  ea  loca 
et  mediocriter  infrigdat  inflammata,  maxime  quando  lactis  coagolatus  est  m 
mamillis. 

XI.  Ut  non  crescant  mamillas. 

Senapis  aconis  et  naxias  triti  mamiUarum  feminis  prohibent  ut  crescant, 
pueris  vero  testiculos  prohibent  crescere.  Si  cum  castratur  porcus  et  sanguinem 
ejus  inlinantur  pueris  testicoii  et  puellis  mamillas,  non  crescunt. 

XII.  Ad  injlammationes  mamiUarum. 

Columbinumstercuscum  mel  [166]  tritus  et  superaddita  modice  cera  remissa 
ut  inplastrodis  fiant  inductum  in  lenteo  superpoiiis,  mox  sanat. 

XIII.  Pro  sparrjuntura  mamillas,  cjuae  spargisis  mamillas  conponunt. 

Lenticula  cocta  in  aqua  maritima  et  cataplasme,  menta  cum  alfita  cataplasma 
cum  Cymollia  et  cum  aceto  aut  aqua  inlita,  salenioria  fomenta ,  croco  cum  lacté 
inlitus,  fabae  farina  per  se  et  cum  alfita  cataplasmata,  mala  Cydonia  cocta  cum 

XIIII.  Ut  non  coagoletur  lactis. 

Non  permittitur  lactis  in  mamillis  coagolari,  si  de  cera  alba  decim  ad  mellei 
magnitudinem  gluttinat. 

"  veterum.  —  laterum  deest.  —  “  deaforiticus. 

*  Le  chapitre  ix  du  texte  grec  n’est  pas  représenté  dans  les  manuscrits  de  Paris. 


284 


ORIBASË,  SYNOPSIS,  IX,  lo. 


[Chapitre  X*,  t.  V,  p.  476.] 

XIII.  [2i5v°]  Ad  stomaci' passtombns^ ,  XV.  Ad  stomachi  passiones ,  (juiiiodos 
cjnodos  orexeos.  orixeos;  Galenas. 

Qui  cynodos^  orexeos  patiuntur,  hii  Qaoà  Greci  cjuinodos  orixens ,  hoc  est 
sene  aiiqua  reque'*  singuitum  patiun-  qui  habiditatem  cupiditatis  famem  ci- 
tur;  quibus  vinum  dare  oportit  habun-  borum  raptim  patiuntur,  vinum  ex 
danter  et  muitum  calidum,  et  hoc  plénum  oportet  dare  minus  calidam 
illis  magna  sanitas  est.  Vinum  autem  habentem  naturam ,  qualis  sunt  robeo 
esse  débit  robeus®  aut  robrus®  sine’  colore  aut  mbro  stipticum.  Quae  enim 
aliquo  ®  stiptico  sapore.  Singultus  vero  famica  appetitio  ex  frigdore  stomaci 
cum  orexin®  ex*“  frigdore  stomaci"  fit  constant  fieri,  merito  ergo  talis  vinus 
merito;  ergo  talls  ei  datur  vinus'®.  eos  calefaciendo  mitigat.  Oportet  au- 
Oportit  autem  eis  cum  ad  praudium  tem  eis  quando  ad  prandium  accedunt 
benerint'®  primo  dare  cibosP  pingues“  in  primo  quae  pinguia  sunt  accipiant, 
et  oleo  bene  conditos’®,  et  omnia  quae-  et  oleo  ex  pleno  conditi  sunt  cibi,'etalia 
cumque  ediderint"  cum  oleo  acciplat  omnia  cum  oleo  multo  edant,mhil  aus- 
multo'®,  sed  nihil  austerum  aut  stipli-  terum  aut  stipticum.  Post  autem  baec 
cum  adsumant.  Post  autem  baec  vinum  vinum  utique  etsi  non  sitiant  offe- 
utique  etsi  nondum  sitant®®  bibant.  rendus  est  ;  mitigatur  autem  mox  famis , 
Mitigatur  enim  eis  mox  singultus  vel  si  talem  ulatur  dicta;  multo  enim  tem- 
famis  ex  tali®*  cibo;  per  multo  igitur  pore  hoc  agentes  sic  mitigatur  causa, 
tempore  sic  agentibus  passio  requies- 

XIIII.  De  sinÿulta'.  XVI.  Ad  sahglaUium;  Galenus. 

Quibus  enim  frequens®  singultus  est,  Qui  autem  subgluttium  patiuntur. 
dari®  oportit  ruta*  cum  vino®  aut  nitro  dare  eis  oportet  rutam  cum  vino  bibere 
in  mulsa.appii®  semen  aut  cyminu’ aut  aut  nitrum  in  mulsa,  appium  aut  cy- 
acitum-  scdbticum-  aut  calaminthes minum  cum  vinum,  aut  sciliiticum 
aut  asarus"  aut  Celtica®®  per  se®®  sin-  acetum,  aut  calamentiu  apozimam,  aut 

Chat. XIII:®  stomachi. — passionis.  —  ®  cinodos.  —  ®  requie.  —  ®  rubius.  —  ®  rubrus. 

—  ’  senae.  —  *  allco.  —  ® .  orixin.  —  ‘“in.  —  "  sthomaci.  —  "  vinum.  —  venerint. 

—  "  cibus.  —  pinguis.  —  ‘®  condilus.  —  "  dederit.  —  muitum.  — siclant.  — 
““  taie.  —  Chap.  xiiii  :  ‘  singulto.  ■ —  ®  freques.  —  “  dare.  —  “  vinum.  —  “  ruta.  — 
“  apii. —  ’  cimeno. —  *  acito. —  “  sceltitico.  —  calamentis. —  "  asaro. —  "  Celteca. 

—  >®  se  deest. 

*  Ce  chapitre,  dans  les  manuscrits  latins,  a  été  déplacé,  et  son  numéro  d’ordre  ne  cor¬ 
respond  plus  à  celui  du  chapitre  grec  ;  nous  rétablissons  la  suite  du  texte  original. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX, 


285 


g.,]»  data  auL  aimul  mixta  jubant,  aut 
certe>‘  castorium  dabisi^  Zi.  His  qui  ex 
pleniludine  frigidis  humoribus  et  vis- 
cosis  singidtum  patiuntur  [216],  dabis 
bibere  in  poscai«,  et  extnnsicus  ”  cum 
uleo'x  veterei»  inpositus^»  aut  cum^i 
Sycionio®^  muitum  jubat.  Cum  autem 
de  plenitudine  ex  bumectatione^®  fit 
singultus,  quam  plurime  reprimendus 
est  sternutamcnlis  adbibitis. 


asarum  aut  nardum  aut  Ceiticen,  aut 
casloreum,  uuamquamquam  aut  singu- 
iatim  data,  quando  autem  et  simul 
castorium.  Qui  vero  ex  ])ienitudmem 
subgluttiunt  et  ex  frigidis  et  giuttinosis 
humoribus,  bibere  cum  pusca  et  in 
cote  autem  superpositum  juvat  simul 
cum  Sicionium  aut  vêtus  oleo.  Quando 
autem  sub  plenitudinena  fit  subglut- 
tium,  quamplurime  si  boc  exsistat, 
opus  havit  evacuationem  ;  hoc  autem  et 
sternutus  facit ,  et  cito  dabit  auxilium  ; 
cutis  peliis  dicitur. 


XV.  Ad  naasia  stointwiK  XVII.  Ad  naiisia  stomachi;  Galenus. 

Nausiae  quando  fiunt^  necesse  est  Nausiae  quidem  faciunt  ad  vomitum 
vomica  praeveniuntur  ®  ;  interdum  qui-  impetum  ex  ventrem  quando  quidem 
dem'*  gravatus®  plenitudinem  ventris,  plénitude  grava  eum;  quando  autem 
interdiim  autem  mordicatio  fit  ex  [166  v"]  mordicatio  ex  agros  humores  , 
malis  humoribus  et  acris  °  ;  aliqui  enim  pessimus  uritur  ventris  ;  fit  etiam  et  ex 
nausiam’  perurguntur®  et  vomere®  non  pessimo  et  glultinoso  humore  conglut- 
possunl.  Hoc  autem  eis  contingit,  qui-  tinatus  in  eos  ventris.  Quidam  autem 
bfis  non  multus est  qui  nocit  humor,  nausiam  patientes  nihil  vomimt,  sed 
et  ([uando  in  latitudinem  ventris  est”,  solum  elciantur;  alii  vero  in  duas  to¬ 
ut  in  ipsis  tonicis  ventris  continetur.  nicas  ventris  congregatus  humor  tam- 
Aliquibus  enim  sicut  aqua  in  spungia  quam  aquam  in  spongia  inbibitur;  facit 
bibitur'®,  sic  et  ipsae®*  tunicae'®  infun-  nausiam  et  fastidium.  Aliis  autem  im- 
duntur*'’;aliquibus  autem  glutinatur”,  plastratus  est  diCBciles  ad  solvendum. 
ut  vix  possit  absolvi  humor.  In  tribus  Haec  autem  ratio  in  quibus  est  ponenda 
igitur  ad  sanandum  dividitur®*  aut  di-  capitulis  una  ut  digestio  fiat  humorum  , 
gerendi®*  sunt,  temperandi®“  aut  eva-  secunda  ut  temperetur,  tertia  ut  eva- 
cuandi  sunt.  Digeruntur“  ergo  flegma-  cuetur.  Digeruntur  igitur  qui  flegmatici 
tici  et  crudi  humores®®  requie®®  et  et  crudi  sunt  requiae  et  abstinentiae  et 
abstinentia®*  cibi  in  lata  jejunia  et  somno.  Aliis  vero  humor  qui  tenues  est 
somno.  Alii  vero  humores®®  si®*  supti-  constitutionem  moderatam  constipatus 

”  certi.  —  habis.  — •  pusca.  —  ”  extrinsecus.  —  '*  oleum.  —  “  utero.  —  ®"  in- 
posetus.  —  autem.  —  Sicionio.  —  umectacione.  —  Chap.xv:*  stbomaci.  —  ®  liant. 
®  prevenire.  — *  quid  est.  —  ®  gravavatus.  — '  agris.  —  ’  nausiant.  —  '  pcrunguuntur. 

—  ®  vomeri.  —  nomulatus.  —  “  ei.  —  ventri.  —  bibatur.  —  “  ipsi.  —  tonicc. 

—  “  infundenlur.  —  *’  glultinanlur.  —  devidefur.  —  degCréndi.  —  ™  temperen- 
dlae.  —  ®'  degerunt.  . —  humoris.  —  requiae.  —  ®*  abstinendae.  —  liumoris.  — 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  lo. 


286 

liores^’sunt  et  mediocriter  constricti, 
amputantur  vomitibus  interdum  ex  pty- 
sanae®  sucos“  factus  aut  cum  muisa 
aut®»  cum  aqua  interdum  calida  soia. 
Si  autem  spissi  aut  viscosi  suât  hu- 
mores’i  et  pingiies*®,  ita  ut  vix  solvan- 
tur  qui  extenuare  eos  possit,  oportet^^ 
utere^*medicamen.  Ubi  autem  humec- 
tatiopessima^*  infundit  tunicas-’®  ventris , 
antidotus pycra dandus  est,  qui  eos 
purgit®®.  Nam  stipticae*®  species  eos 
fortiter  nocent*',  quemadmodum  in 
quibus  bumcctatio*^  muita  sine‘®  maii- 
lia'*®  humorum  est  et  infusio  muita  tan¬ 
tum  appareat“,  stiptica®®  médicamenta 
jubant”.  Deaioe  autem  medicamenqui 
dicitur  pycra*®  in  marasmon*®  ducit 
passionem®®;  qui®^  hoc  ergo  ad  haec 
utitur®®,  miscendum  est  aliquit®®  quod 
stipticum®*  sit  caiidis®®. 


in  tonicis  vomitibus  est  expellendus* 
quando  quidem  ex  ptysane  sucus  factus 
aut  cum  mjiisa, 'quando  autem  ex  aqua 
soia.  Aut  gluttinosi  sunt  etpingues  hu- 
mores  et  vix  solubiies ,  impiastrati  vert- 
tris  tunicis  sunt,  et  acidum  ructant, 
danda  t  j  t  ^  q  1 
mectatio  pessima  infundit  tunicas  ven¬ 
tris  ,  aut  diaspoieti  aut  oxymeiie  utantur, 
aut  aloe  accipiant  ad  fabae  magnitu- 
dinem  aut  pigra,  quia  mirabiliter  pur- 
gat.  Ad  haec  quae  stiptica  sunt,  nocent 
fortiter  quomodo  iterum  in  quibus  bu- 
mectatio  muita  est  sine  maiitia  humo¬ 
rum  ,  quando  sunt  aiiquid  infuslonis 
aut  quantum  nociva  sunt  soia  stiptica. 
Juvant  de  aioe  autern  medicamen,  in 
marasmon  passionem  ducunt;  mixtura 
autem  stiptici  sunt  cum  bis  quae  ca- 
iefaciunt.  Trociscus  ad  nausiam  stoma- 
cbi  et  tonoticus  est  stomacho  dactulus 
numéro  xi,  anissu  Z  iiii,  juniperis 
semen  grana  numéro  xx ,  cum  vino  faSs 
trociscus  et  das  bibere  cum  vino  aut 
aqua  cociiaria  iili. 


XVilf.  Ad  bulimus;  Galenus. 


Qui  buiimum  exagitantur,  in  putionem  vinum  dabis  calidum ,  bac  rationem  ut 
admisccas  ei  piper  et  smyrnis  et  carpobaisamo ,  quia  buiimus  ex  infrigdalionem 
fit.  Puimentaria  vero  das  cum  oieo  muitum  liabentem  et  carnes  pingues,  et  si 
ipsum  cibum  accipiant  prodest.  Nihii  vero  stiptico  neque  acidum  edant,  quia 
ex  bis  humoribus  maxime  buiimus  nascitur,  id  est  ex  nigris  coierlbus  et  flegma; 
aqua  enim  si  utantur,  ut  nec  manus  tangat;  vinum  autem  rovacum,  ut  dictum 
est,  damus  babundanter. 


”  subliiioris.  —  “  tbesane.  —  ®  sucus.  —  “  aut  deesi.  - 

—  oportit.  . —  busere.  —  pissimum.  —  tbonecas. 

—  purget.  —  “  stypticis.  —  “  nocint. . —  “  liumectacio. 

—  “  appariai.  —  “  styptica.  —  "  jubat.  —  “  pigra.  — 

—  ®'  que.  . —  utur.  —  aiiquid.  —  scepticum.  —  ® 


humoris.  . —  pinguis. 

,  antedos.  —  Pyg''ii- 
-  “  sene.  —  “  maliciam. 
1.  —  passionim. 


calidus. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  lo. 


287 


XVII-  Coÿiiitio  frigidae  dislemperantiae 
slomaci'^. 

^“Frigitla  passio  stomaci  cognoscitur^ 
hoc  modo,  sitem  nuHam’  [216  v”]  pa- 
tiuntur  neque  calorem  in^  stomaco 
sentiunt;  manifestum  est  non  esse^ 
hoc  passionem  calidam 


[217  v°]  XXII.  Ad  injlammationem' 
slomaci^. 

Stomaco®  inflammatione®  generata 
molesta  quaeremonia  sunt,  quibus  ad- 
jutoria®  magna  stiptica  conveniunt; 
saepius®  enim  nonnulli  medici  caiidis 
tantummodo'  et  calasticis  adjutonis 
inminentes  *  ipsam  substantiam  stomaci 
solserunt.  Oportet  autem  infumentis  et® 
cataplasmis  vcl  ccrotis  aliqua  .stiptica 
calasticis  admiscere,  quale'®  est  absen- 
lium**,  nardinum  oleum'®  aut  meli- 
num‘®,  aut  mala  Cydonia®^  cocta,  vel 
dactulos^  Tybaicos'®  et  bis  simiiia.  Fit 
interea*’  cerotus  ad  inflammationem 
stomaci  et  epatis  conpetens  adjutorium , 
qui  recipit'®  cera  alba  -.fi,  oleum®® 
nardum®*  in  hieme  Z  viii,  in  extate®® 
Z  vii ,  aloe  Z*i ,  mastice  Z  i ,  in  duplo 
vaso*®  resoluta  et®®  admiscis  cetera  et 
uteris.  [Ab  F  i  n  a]  Sed*  si  sub  qua- 


XVIIII.  Cognitiofrigidae  dislemperantiae 
stlwmachi. 

La 

Frigida  distemperantia  in  stomacho 
exsistentem  cognitio  haec  est,  eo  quod 
non  sitiat.  Quando  ergo  neque  sitem 
habet  neque  istum  sentit  in  stoma- 
cbum,  manifestum  est  non  esse  in  eo 
calidam  passionem.  His  ergo  cum  oleo 
ubi  absentius  et  anetus  decoquitur  fovis 
stomacbum  diutissime. 

[167]  XX.  Ad  injlammacionem  sthamaclii 
et  epatis. 

Inflammationes  stomaclii  generata  et 
epatis  opus  babent  stipticam  admix- 
tionem ,  quasi  de  calasticis ,  id  est  laxa- 
tivis  curare  quis  voluerit,  periculum 
inferit  vitae.  Oportet  igitur  sive  oleum 
sit  ad  fovendum  locis  patientibus  sive 
cataplasma  admiscenda  sunt  et  calas¬ 
ticis  stiptica ,  qualia  sunt  absencius  et 
oleus  nardus  aut  melinus  aut  mala  Cy- 
donia  simul  cocta.  Epytbima  autem  aut 
cerutum,  quem  ego  fréquenter  usus 
sum,  cerutum  Galeni,  qui  recipit  cera 
alba  -T  i,  oleum  nardum  bieme  -r  i, 
statem  vero  Z  vii ,  aioe  et  masticem  ana 
Z  i.  Quod  si  amplius  babet  stipticas 
species  et  fastidium  babet  et  defectum 
nimium  patiatur  stomacbus ,  ut  neque 
cibum  conteneat,  addes  omfacium  in 
ceruto  prius  et  sic  caera  admisces  qua- 


Chap.  xvii  ;  ‘  stomaci  deest.  —  ®  cognuscitur.  —  ®  nulla.  —  *  in  deest.  — •  ®  non  esse 
deest.  —  ®  calida.  —  Chap.  xxii  :  '  inflammacionem.  —  “  slhomaci.  —  ®  sthomaco.  ■ — 
®  inflammacionem.  —  ®  adjnturia.  —  ®  sepe.  —  ®  tantomodum.  —  ®  inminentis.  —  ®  vel. 

—  qualia.  —  absencium.  —  olium.  t —  melius.  —  Cedonia.  —  dactulus. 

—  Tibaicus.  —  interia.  —  inflamjnacionem.  ■ —  recepit.  —  olio.  —  nai-do. 

—  “  State.  —  “  vas.  —  “  et  deest. 

*  Depuis  les  mots  Sed  si  sab  jusqu’à  la  fin  du  chapitre  xxii ,  nous  donnons  le  texte  de 
Ab,  cette  partie  manquant  dans  Aa. 


288  OIUBASE,  SYNOPSIS.  IX.  i 


Ab 

dam  .solucioncm  laboranlihus  ant  ali- 
quantibus  et  ventris  solucio  et  vomitus 
cum  defeccione  kborantibus  maniet,  et 
frequenti  nausi  comovebantur  quibus  se 
haec  persévérant,  admiscimiis  ergo 
tune  supradictum  prioium  umfacium , 
sic  et  alia.  Admiscis  ergô  postea  et 
nmfacium  ita  et  absencium  sucum.  Est 
quando  et  ambus  interdum  vero  addis 
ad  terciam  speciem  ipocostido  scHo  et 
enancio  et  ros  sucum.  Augmentatur 
etiam  bis  cirodus  secundu  racionem  que 
augmentât!  sunt  species  medicaminum 
numerum  constitum.  Diuturna  autem 
inflammacione  facta  et  In  duriciam  in- 
cidentem ,  varia  medicamina  de  aroma- 
tibus  confecta  que  sunt  malactica  et 
deaforitica,  quaJis  est  dia  meililoto  vi- 
ridis ,  quam  Greci  gloros  iaspis  vocant. 
Jubat  sthomacum  adpensu  sepius  hoc 
m  sperimentis  habemus;  oportit  ergo 
in  coHo  suspendi  ut  sthomacum  tangat. 

[216  v“]  XVIir.  Ad  distemperantia' 
calida^  stomaci. 

Si  distemperantia  ’’  stomacum  moles- 
taverit,  ita  ut  nimius*  ardorsit,  quem 
Greci  caason  appellant,  quo^  inmi- 
nente  angusteas®  et  defectiones’  ani- 
mae  interveniunt  cum  fastidio  cihi  et 
febribus,  hisaqua  frigida  cum  omfacii* 
sucos®,  id  est  uvae’®  inmature  aut 
mah  Cydonii”  coctum  in  aqua  aut  ex’® 
vitibus  tenerrimas  summitates’®  in  aqua 
ubi  décodas “  sunt,  ipsam  aquam’® 
frigidarn  dabis,  aut  cocumeris  domes- 
tici  semen  grana  Z  viii ,  trita  cum  aqua 


lia  sunt  absenthius  aut  sucum  ejus.  Est 
autem  quando  et  ampiius  tertium  in 
bis  si  opus  est  ypoquistidos  et  ynan- 
thium ,  est  hos  sucum.  Augmentas  vero 
et  cerutum  secundum  plenitudinem. 
Diu  autem  inflammationem  permanen.  ' 
tem,  in  duritia  jam  versum,  varia  fiunt 
adhibenda  médicamenta  de  aromnt'ca 
confecta ,  habens  in  sc  abqua  malactica 
et  diaforetica  virtutem,  qualis  est  dia 
melilotus  confecta  epythima.  Nam  oc- 
glorosi  asper  juvat  stomachum  adpensus 
ad  collum  ;  hoc  sperimentatum  multum 
habemus;  nobis  datur  silfius  vero  de 
licio  si  sit  adpensus  ita  ut  tangat  sto¬ 
machum. 


XXI.  Cognkio  calidae  distempcrantiae, 

Quod  si  ex  coleribus  vexatur  stoma- 
chus,  sitis  et  cauma  fit  in  stomacho  et 
angustias  fréquenter  et  animae  defcctum 
est,  fastidium  prêter  febres  palinntur. 
Curatio;  damus  aqua  frigida  cum  om- 
facium  mixtum  aut  ex  iftalis  Cydoneis 
decoctionem  apozima  aut  de  capolus 
vitium  teneris,  aut  cocumeris  semen- 
tibus  tritas  cum  aqua  frigida  mixtum , 
menta  das  bibere.  Ex  [167  v°]  trinsecus 
autem  adponis  stomacho  vissica  aqua 
frigida  plena  aut  de  nevata,  aut  cocur- 


^  Chap.  xyui  :  '  dislempcranciae.  —  ®  calidi.  —  ’  distemperancia.  —  “  nimium.  — 

quod.  —  «  angustias.  —  defeccionis.  —  ®  umfacies.  —  ”  sucus. _ ubi. _ "  male 

Cidoniac.  —  ex  deest.  —  sommitalis.  —  “  dccocta.  —  ipsa  aqua. 


ORJBASE,  SYiNOPSkS,  IX, 


frigida  aut  teneras  cymas'®  mentae” 
tritas  tlabis  bibere.  Pinis'®  aulem  deforis 
super  stomacum  vissicaiii  plenam  aqua 
frigida  aut  nive,  cocurbitac  etiam  rasu- 
ras  [2 1 7]  viteüum™  et®‘ 

oleuro  rosenin®®,  faci.s  medicanien  et 
inponis“;  uleri,s  etiam  ®'*et  lyxypyretos® 
cerotario“  nostro.  —  Adsitem.  Si  etiam 
sitem  simul  nimiam  patiuntur®’,  hoc 
remedium  uteris  catapotia®*  Diosco- 
ridos,  quae  hoc  modo  conficiuntur  : 
cocumeris  domestici®®  semen  Z  viii, 
tragaganthcs-’®  Z  vi ,  solvistragagantha” 
ovi  recentis  alvumen®®,  et  cum  se  soi- 
verit'”,  teris  diligenter  et  trito  super- 
miltis  semen  cocumeris,  et  permixta 
simui  facis  catapotia®‘  et  siccas  in  um- 
bra,  et  ubi  fuerit  opus  dabis  sub  iingua 
tenere,  etquidquit®®resolbunt“  ipsum 
üquorem  ”  gluttiant.  Item  aiiut  ;  rosae 
viridis®*  folia  Z  vi ,  glycirizae®®radices'“ 
Z  iiii,  spica  nardi  Indiea  Ziiii,  vinu®* 
dulre  qiiod  sullicit;  iacis  ratapotias'® 
suprascriptum  sub  lingua 


it  certeY'*  resoivis  c 


frigida  hervi''®  magnitiidinem  ;  potui 

[2i6v°]  XVll.  Curatio^  ad  Jlegma  pin- 
(jue^  et®  biscosa'^  in  stnmaco^  consis- 


Si  vero  frigidum®  stomacum  habent 
et  pinguis  ibidem  et  viscosa’  est 
flegma,  que*  incidere  possint®  et  ex- 
lenuare  pinguem  et'“  spis.sam  lleg- 

roseo.  —  **  et  addit.  —  “  etiam  deesL  — 
eiantur.  —  “  catapodia.  —  domesticis.  — 


289 

bite  rasura  recenlem  cum  ovi  vileJlum 
coctum ,  simul  tritum ,  admixtum  oleum 
roseum  in  stomacho  ponis. 

XXll.  Cataputias  adsitem  nrdenlem 

Sitem  amputant  cocumeris  domestici 
semen  Z  iiii ,  tragaganta  Z  vi  ;  infundes 
tragaganta  in  albumen  ovarum  recen- 
tium ,  et  cum  se  misent ,  teris  diligenter 
et  supermittis  caetera  trita  et  mixta; 
cataputia  facis  et  siccas  in  timbra  et  da 
patienti  utteneat  sub  lingua,  et  cum  se 
solvit,  gluttiat  ligorem.  Hoc  enim  et 
infrigdat,  et  sitem  tollit,  et  stomachum 
conroborat,  etinfusum  habentibus  sto¬ 
machum  subvenit,  quibus  ex  humida 
et  calida  dislemperantia  fit.  Quibus  hoc 
modo  conficis  cataputia  :  rose  viridae 
Z  vi ,  gliquirize  Z  iiii ,  nardi  Indici 
Z  iiii ,  cum  vino  dnlce  facis  cataputia 
et  das  sub  iingua  tenere  aut  resoivis 
cum  frigida  ad  ciceris  magnitiidinem  ; 
das  bibere. 


XXlIi.  AdJ'rigidum  stomackwn  ex  pimjue 
hrnnore  coagnhlus  et  congluttinatns. 

In  stomacho  pingues  humores  nimis 
infrigdatus  stomachus  habent ,  in  quo 
flegma  pinguis  et  viscosa  resedit.  Cale- 
facere  et  extenuare  humores  in  stoma- 

cocti  deest.  —  ™  vetello.  —  ni.  —  oleo 
fixi  etiam  perito.  —  cyrotario.  —  pa- 

-  trogagantas.  —  trogaganta.  —  **  al- 
**  quicquid.  —  ”  résolvant.  —  ligorem. 

-  vino.  —  “  catapucias.  —  ut  deest.  — 

D.  —  *  pingui.  —  ®  et  deest.  —  '  viscusa.  — 

-  *  quem.  —  ’  passent.  —  ad. 


290  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  lo. 

mam  "  sunt  adhibencla  adjutoria ,  qualis  cho  opus  habentibus  utilissima  est  con- 
cst  glycea**dm“maratmi''  eiegma,qui  fectio  qui  dicitur  (jlicea;  recipil  autem 
recipit  fenocuii'^  virides*®  radices”  la-  baec  :  fenicuii  radicis  cortices  Z  vil 
vatas'*  -T  vi,  acetum'*  |iç,  aloe  -r  «0°,  acetu  ^  i,  aloe  -r  iii;  radices  cum  aceto 
radices  cum  acito.  Coquuntur  ad  ter-  coquuntur  et  cum  coctae  fuerint  expri- 
tias**,  colas  sucos^^  quibus  addis*^  mel-  muntur  et  radices  proiciuntur,  et  în 
lis  libram  i ,  et  iterum  coquis  usque  ad  aceto  addes  me!  libram  unarn ,  et  coquis 
meliis  grassitudinem^b  Sublata  ulla*®  ad  rnellis  spissitudinem,  et  ita  super- 
ab  igné,  superspargis  pulver  tricosci-  sparges  aloe  trita  et  das  cocliaria  tria 
natum^®  aloes,  et  dabis  exinde  jejuno  cum  aqua,  Datur  autem  et  ad  cardiacus 
coclearia  tria  cum  calda  aqua.  Facit  et  epilempticus. 
enim  non  solum  ad  frigdore^’  stomaci, 
sed  et®*  ad  epiiempticos®*  et  cardiaeos** 
et  ad  omnes**  causas  stomaci,  quae  de 
frigdore  contingunt  vel  de  spissos*® 
aut  viscosos**  bumores*^.  Quod  si  fré¬ 
quenter  aliquibus  acitat**  stomacus 
cibos*®  acceptes*’,  quod  flegma  solit 
subinde  molestias  in  stomaco**  gene- 
rare,  uteris  diaspoliti  *®  eiectarium  “ 
stomacicis  ad  omnia  hutilem,  aut 
certe  boc  modo  confeclum  pulver  dabis  : 
piper  Z  i,  aneti*®  semen  Z  iüî,  cy- 
minu**  Z  iiii ,  teris  et  facto  pulvere  dabis 
dormitu®*  eunti“  coclearia  xi  cum 
vino  temperato. 

XXIIII  *.  Ad  eos  quiliis  de  carbuncalwn  slhomaciis  acidum.  per  ore  ractant. 

Ad  eos,  quibus  in  stbomaco cibus aciscit ,  utilissimus  est  boc  medicamen,  qui 
recipit  piper  Z  i ,  aneti  semen  Z  iiii  ;  teris  et  das  dormitu  eunti  cum  vino  co- 
cleario  i  temperatum;  et  diaspolitin  electarius  ad  baec  datur,  magnifiée  facit. 

spissa  flegma.  licio. —  **  dea. —  maratro.  — fenuculi.  —  virides  decÆt. 

—  ”  radicis.  . —  **  labatas.  —  aceto.  —  ®"  iiii.  — •  ®‘  tercias.  —  ®®  sucus. ”  odis. 

““  ephelymticus.  —  “  cardiacus.  —  omnis.  —  *®  spissu.s.  —  **  viscosus.  —  **  bumoris. 

—  accidat.  —  cibi.  —  ”  acceptus.  —  “  sthomacho.  —  **  deaebolite.  —  electiia- 

rium.  — ■  stomacis.  —  anetu.  —  cimino.  —  dormito.  —  eunte. 

*  Le  chapitre  numéroté  xxim  dans  Laon  manquj  dans  les  manuscrits  de  Paris. 


OIUBASK,  SYNOPSIS,  IX, 


291 


XXV.  Ad  stomachi  melancoU 
Quibus  vero  nigra  choiera^  stoma-  Generatam  igitur  in  stomacl 
cum^  adtemptant'*  cum  inflationem  ■'  coleribus  nigris  inaammationem 
stomacietventris,superponis6tma)iime  tensuram  ipsani  stoinaclii  poni 

~  - aci'Q  infusas.  Post 

stypteria  hutnida 
ippidus  caicu  aut  caicantuni 
lum  me!  .snpei'pone. 


XVIIII.  De  choler 


in  ipsa  inflationem*  veP  tensionem®  gias 


spoDgeas*  acito  acro>»  infusas.  Po 
haec  vero  permalentc  adhuc  caus< 
.stipteria"  humida  cum  cale 
roeno'*  aut  calcantu'*  trita 
siiperponis 


'.  Aliqui*®  etiam  aedere'" 
n**  vino  ralapiasma  supei  - 
ponunt.  Cibos'*  vero  accipiant  ova=" 
.sorbiie-s^'  et  juscella  e®  pingiiium  gab 
linanim  et  de  ungidas  porcornm  et 
cronia**,  et  fasianorum^*  et  perdicuni 
carnes  edant.  Si  vero  ilia  inflammation* 
needum**  digesta*’  est  et  stomaci  tensio 
perseveraverit ,  polii**  hervae®  decoc- 
tionem*®  convenit  accipere  aut  caia- 
mentis,  admixto*'  me!  dispumato**. 

XX.  Ad  Inflationem  stomaciK 

Quod  si  stomacus  ex  nimia  ventosi- 
tate  tenditur  adque  inflammatur®,  ca- 
laminthes*  apozima^  ad  tertias*  cocta 
dabis  bibere,  cui  addis  me!  modicum 
et  piper  Z  i.  Item  absentium®  Z  i,  ruta 
il,  coquis  ad  tertias’  et  das  bibere. 
Hoc  et  ad  defectum  *  stomaci  facit. 


[i68]  XXVI.  Ad  inflammati 
.stomachi. 

Stomachum  inflammatuni  c 
.iram,  calamentis  apozima  ac 
ecocta,  cui  adde.s  modicum  m 
er  Z  ii  tritum  ;  das  bibere  etian 


Chap.  xvnii:’  coleribus.  —  ’  colera.  —  *  stomaebum.  —  *  adtemptat.  —  *  i 
Clone.  —  *  inflammacione.  —  ’  ven.  —  *  tensionis.  —  *  spungias.  —  **  agro.  — 
ria.  —  caico.  —  cicaumenon.  —  calcanto.  —  ’*  siperponis.  —  '*  et  iiqui. 
drae.  —  cum.  —  *“  cibus.  —  ovis.  —  n’  sorbilis.  —  ”  ex  deesi.  — ■  “  g 
fassianorum.  —  “  inflammacione.  —  **  cidum.  —  ”  degesta.  —  “  pilei.  — 

—  decoccione.  —  admixtum.  —  dispumatum.  —  Chap.  xx  :  ‘  Le  titr 
’  inflatur.  —  ’  calamintis.  —  apozaema.  —  '  tercias.  —  '  absencium.  — 

—  '  et  affectum. 


nflamma- 
—  ”  he- 


OlUBASE.  SYNOPSIS,  IX, 


293 


i  Chapitre  xi,  t.  V,  p.  484.] 


|233]  XXXllIl.  Ad  pneumatosinK 

Veiilositas  in  ventre  generatur"  de 
humoribus  aut  cibis  in  vapore  ventris 
solutos\  calore  consistente'*  tepido  ^ 
Frigclor  autein  non  suplibat»  nec  solvit 
nec  générât  ventositatem’.  Iterum  si 
nimis  caior  sit  non  extenuat  solum,  sed * 
ethnmores  digerit»  et  cibos‘»  et  pro- 
hibit  fieri  ventositatem;  minor  autem 
caior  infundit  et  in»  vaporem  mutât 
cibos*®.  Extenuare  ergo  oportet'^  de 
calefar.'entibus‘“  medicammibus ,  co- 
quentes»  in  oleo'«  cyminu»  etappii'» 
semen  et  spondiliu“  et  daucu^“.  Frig- 
dorem  autem  majorem  consistentem  “ 
rata  et  baca^*  lauri  et  melantiu^^,  id 
e.st®'‘  gitter  et  fenuculi  .semen  coquis 
in  oleo  et  miscis  aspaltum*»  et  oleum^’ 
laiirimim^*.  Si  autem  cum  inflamma- 
tioue®  fuerint^»  doiore.s»,  pro  calidis 
medicaminibus  calastica  buteris*^  mé¬ 
dicamenta  .  quale  est  anetum  in  oleo 
coctum,  cui  addis  adapes®*  pullinos^ 
et  auserinos^’.  Facit  autem  ad  lias^® 
ventositates'"'  poliu®'’  fasciculum  coc¬ 
lam  in  aqua,  aut  calamintis  decoc- 
tione**,  quibus  admiscis  mel  modicum 
et  piper  Z  i*^  singulis  et“  dabis  bibere. 
Haec  ergo  dolores^^  nimios'"'  ince- 


XXVIII.  Ad  pheamaioseas  m  ventrem. 

Galenus. 

Ex  bumore  inflatio  vel  ventositas 
nascitur  in  ventre  tepido  :  frigidus  enim 
humor  solum  dolorem  facit  et  non  m- 
flationem  mtestinorum ,  vel  tepidus  au¬ 
tem  humor  provocans  humores  in 
hisdem  locis  et  dolorem  facit  et  infla- 
tionem ,  et  per  hoc  dum  esca  non  dige- 
ritur  bene  et  cruditas  ipsa  générât 
inflationis,  et  quia  caior  non  solum  ex¬ 
ténuant,  sed  et  diaforisin  facit;  prohibit 
ergo  O  1 1  l  ne  [  ntun  t  fmi 
Si  autem  modicus  sit  caior,  habetmuta- 
tionem  cibi,  sed  minorem,  et  ideo 
calida  etquae  exténuant  sunt  necessaria, 
propter  quod  in  eum  coquenda  sunt 
cyminum  et  appii  semen  et  pondiliu  et 
dauoi  semen.  Frigdorem  plus  exsis- 
tentem  rutam  et  lauri  bacam  et  gitter 
et  feniculi  semen  coctum  cum  oleo 
enicis  per  clyslerem;  hoc  enim  et  do¬ 
lorem  tollit  et  inflationem  et  calefa- 
ciendo  somnum  facit.  Quod  si  adhuc 
permanet  passio,  addis  suprascriptum 
aspaitu  et  oleum  laurinum.  Si  autem 
aliquam  inflammationem  simul  habcal 
et  dolores  per  hoc  amplius  generentur, 
calasticis  uteris  adjutoriis ,  qualia  sunt 
oleus  anelhinus  aut  anetus  in  oleo 


Chap.  xxxnii  :  '  pneumalliosin.  —  generatus.  —  “  solutus. —  *  ciho  addit.  ®  lebito. 

—  '  subliliant.  —  ’  vinlosilati.  —  “  set.  —  ‘  digerit  deest.  —  cibus.  —  lu  decst.  — 

cibus.  —  »  oportil.  —  »  califacientibus.  —  »  qiioquentis.  —  olio.  '  cimmo. 

“  apii.  —  1»  spondllio.  —  “  dauco.  —  consistent!.  • —  bacas.  —  melancium.  — 
”  id  est  deest.  —  «  olio.  —  aspallo.  —  ’’  olio.  —  laurino.  —  “  inflammaciouem. 

—  “  fuci-int  deest  —  doloris.  —  uteris.  —  “  qualis.  —  “  olio.  —  adipis.  — 
“  pullinus.  —  ”  anserinus.  —  ad  bas  deest  — ventositatem. — “  pulion,  —  *'  de- 


OKIBASE.  SYNOPSIS,  IX, 


dentes'*'’  adhibis;  nam  si*’  médiocres*® 
doiores**  sint®*,  sufEciunt  fumenta- 
tiones®*  de  salibus  et  mellio*®  saceOi®®, 
inposili®*  et  cataplasme  de  seminibus®® 
facta.  Venlosa  autem  major  posita  in 
umbilico  de  subito  saepius®®  tollit  do- 
lorem.  Jubat  autem  eos  et®’  castoreus®* 
~  i  datus  in®”  pusca®’',  et  deibris  cum 
oieo®*  Sycionio®’  inpositus  vel  inuuctus 
lollit  dolorem.  Quod  si  cum  strofo®® 
fuerit  ventositas,  porcinos®*  astra- 
golos®®  ustos®®  et  potatos®’  strofos®®  et 
Ventositates  ®®  sanat,  et  aristolocia  ro- 
tunda  similiter’®  operatur  [228  v°]. 
Quod  si  de  constipatione’*  sanguinis 
dolorem  veiitosi tate ”  fada’®  mobeat’* 
aut  es  frigdore  fiat,  vinus  purus  potui 
datas  cum  cibo  jubat,  somno’®  super- 
veniente’®,  perfecte”  dolorem  mitigat. 


coclus,  cui  admisces  adipes  anserim 
pollitius  et  fasianinus.  De  potionib 
Facit  autem  ad  pneumatominus  po 
fascium  unurn  discoctum  in  aqua,  1 
apozima  addis  mel  modico  et  piper  z; 
et  de  calamentin  apozima  similiter  fa 
et  sic  data  dolores  incipientes  dai 
removit  cocliarem  i.  Ad  autem  n 

cmnt  lumentationes  de  mellio  aut  j 
nico  aut  de  membus  cataplasme .  cp 
Greci  maliiion  appellant.  Sacelii  veri 
tiliter  subveniunt  de  forfores  hoc  me 
facti  etiam  si  nimius  sit  dolor  [168  v 
sed  et  si  in  apozima  evisci  radices 
anetus  ex  pleno  et  camomeila  et  ] 
leius  et  lauri  baca  et  folia  lauri  et  ai 
misiae  et  samsucus  in  aqua  discoc 
et  projectas  herbas  forfores  mittant 
Ventosae  majores  adpositae  in  um 
licum  de  subito  saepius  subveneru 
Juvat  autem  et  castorius  potus,  et 
trinsecus  cum  oleo  Sicionio  adposi 
mox  .subvenit,  hoc  a  muftis  est  expi 
mentatum.  Quod  si  cum  strofo  fui 
pneumatosis  dolor,  astragales  porcii 
id  est  ustus  et  in  potionem  datas  stro 
et  pneumatosis  sanat.  Item  aristolo 
l'otuilda  trita  cum  aqua  dabis  bibe 
liüic  nihil  fortior  invenitur.  Quod  .si 
constipationem  vero  ventris  aut  ex  s. 
Eiuine  suisso  facto  dolores  aut  ex  r 


OIUBASE,  SYNOPSIS,  IX 


purissimus  potus  cum  cibü  juvat;  soni- 
num  enim  supervenientem  perfectlus 
ad  t  ni  I 


tris  et  frequens*  fuerit  conatio\et  se- 
cessus  quos’  faciunl  inprimis  sunt 
pingues»  cum  muccilagine-  multa , 
deinde  cum  rasuras  modico  sanguine 
destiHans'®  super  ventris  secessum”, 
non  tamen  niixtum.  Haec  causa  m  ex- 
tremo  intestino'^  apeutismemo’®  quem 
ktine“itafan  dicunt,  passio  est'®  ge- 


çontingit  et  secessus  faciunt  pinguis 
in  primis  et  moccusae  sunt,  postea  au- 
tem  cum  rasura  intestinarum ,  et  modi- 
cus  apparet  sanguis  super  stercus  distil- 
l.atus  et  non  conmlxtus  stercore ,  circa 
longaoncm  intestino  passio  infixa  esse 
videtur  et  dicitur  tenesmus. 


Mox  in  principio  embrocas'®  adliibeiidas 
sunt  de  oie[o]  myrtite®®  aut  roseo  cum 
vino  pubaetenus®'  et  inguinibus,  et 
dandae®’  sunt  in  potione®®  lactés  ca- 
prunos®®,  mox  mulgiti®  fuerint  non 
minus  de  una  einina ,  sed  non  de  semei , 
ita  ut  ora®’  prima  aut  secunda  bibat 
cyatos®*  duo  et  post  oras  duas  aut  très 
bibat  iterum  alios®  duo  cyatos  deinde 
eo  modo  bibat ,  et  tertio  quod  si  adhuc 
persévérât  causa  coctam  dabis  lac- 
tem  ®®,  ita  ut  coquendo  ad  medietatem 
revertatur,  de  qua  coctione®®  cum  pin- 
nas  aut  cocleare®®  spuma  quae  fit  aule- 
renda  est  ;  et  iterum  remotos  ®’  priores 
embroces  [226  v°]  adhibendi  sunt  ex 


Mox  in  initio  imbrocas  ponis  de  oieo 
roseo  aut  myrtite  cum  vino  in  subven- 
trali  et  in  inguinas  pubetenus,  et  sic 
dabis  iactis  caprunus  recentis  enim  aut 
uoa  dabis,  autem  non  de  semel,  sed 
de  partes.  In  sequenti  autem  die  coctam 
dabis  lactem  ;  coquis  autem  ut  usque 
ad  medietatem  veniat  aut  ad  duas  partes 
revertatur;  subiata  spuma,  ii#eriores 
ani  partes  embrocas  de  oleo  facis ,  cui 
adsparges  cyminum  tritum  aut  appii 


pmguis  cum  addit.  —  ® 

—  passionem.  —  t( 

—  pubedinis.  — 

—  ”  hora.  —  ='  cialus. 

coquendum.  — 


—  ®  furit.  —  “  soluco.  —  ®  inprimis  sunt 
id.  —  ‘  pinguis.  —  “  mucellagine.  —  *”  di- 
Inteslino  decjt. —  '®  apeutismiiio. —  ““  Latini. 
cio.  —  ymbrocas.  —  olio.  . —  mirtitc. 
..  —  so  lacüs.  —  caprunus.  —  multi. 


296 

oieo^®  in  quo  spargendus  est  cyminus®® 
tritus  et  appii*"  semen.  Bnectiones*’ 
vero;  inprimis  lactem  ciim  me!  enicis, 
Ht  iHa  mucciHügo*^  purran*"  possit, 
deinde  lenticlae  decoctionem^®  cum 
rae,l‘®,  post  haec  stipticac‘®  s^nt  adhi- 
bendae”  enectiones  **,  qualia  sunt  cum 
ptysanas^®  iibl  rosa®“  simul  sit  coda  aut 
sidia  et  cum  lenticia  simiïiter,  deinde 
perseverantem  ainm  eniciendi®*  sunt, 
iibi  coquitur  myrta  aut  cortices^pini. 
Solvis  ctiam  in  aqua  ipsorum  in  cyatis®*' 
duobus  butyru®®  aut  oleu“  rutatu”  aut 
myrtinu®®  et  enicis'*®.  Violentam™  au- 
tem  consistentem  inflammationem 
oleum  duicem  calidum  enicis®®  usque 
ad  eniinam  unam  majoribus ,  minoribus 
aulem®®  fiolam®‘  aut  caiicem  imum®®, 
ita  ut  contineatur—  ons®’  piurimis,  do 
nec  .solvat  dolores®*.  Fumentationem®® 
autem  adhibes’®  iocis  dolentibus  ex 
sacceliis’*  de  melio’®  factis  vel  salibus; 
anuiii  vero  lababis  cum  spongia’®  ex- 
pressa ,  ubi  acacia  rcsolvis ,  aut  ex  aqua 
ubi  decocuntur®®  myrla®®  aut  robus’® 
aut  mala  granata  aut  bis  similia  e  bis 
quae®*  sliplica®®  sunt. 

[X]XXVIII.  Signa  djsinleiiae  ' . 

In  dysinteria®  vero  quando  sine  ali- 
qua  praecedente®  causa  pingues  se- 
cessus  vel  cbolericos®  cum  rasura  de- 
ponunt,  et®  mordicatione®  muita  inter- 


■2-là. 

oleum  duicem  cali- 

rnultas  et  mox  solvit  doiores.  Fumenta- 
tionem  autem  adbibes  cera  pectine  ex 
sacellis  de  tnelleo  aut  panico  torrefactis 
vel  salis  sacelliis  simiïiter  turrefactus. 
Anum  vero  cum  spongias  ubi  acacia 
trita  est  aut  myrta  aut  robus  aut  sidia 
décoda  est  fumentas. 


XXXVIIII. 

[i  ()8v''J  Quando  autem  absque  boc 
praecidit  pinguido  ventris  ex  coleribus 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX, 

jnflammationes. 


“  olio.  —  ®®  ciminus.  —  apio. . — •“  injeccioiiis.  —  ulceram  cum.  —  “  purgare. — 

“  decoccioni. —  el  addit.  —  “  slyptici. —  adhibendi.  —  “  injeccionis.  —  “  thesana. 

—  f“  superiora.  —  iniciendi.  —  '®  mirta.  —  corticis.  —  cîatis.  —  buterum.  — 
'*'*  oleum.  —  ®’  riitatum.  —  ®“  mirtiiium.  —  iii  iiiicio.  —  ®“  violenta.  —  "  inflamina- 
cionem.  —  ®®  inycis.  —  ®®  autem  deest.  —  “  fculam.  —  ®®  uiium  deesl.  —  '*'  coiilcniatur. 
— :  *’  horis.  —  doloris.  —  fumentacionem.  —  adliibis.  —  ”  sacellis.  —  ’®  milius. 

—  ®®  spungia.  —  agacia.  —  decoqueutur.  —  mlrra.  —  ®®  rubus.  —  ®‘'  qui.  — 

.styptica.— CiiAP.  xxxvni  :  ‘  desinterkis,  -  ®  desiiilcria.  —  ’  prccidcnle.  —  “  colericus. 

eum  cum,  —  “  raordicacione. 


OlllBASE,  SYNOPSIS,  IX,  12-14. 


permixtus  non  apparu  ”,  tune-  exisu- 
manclum'"  est  quia  in  tenues”  intestina 
sunt  uicera.  Si  autem  in'^  inferioribus 
sunt  partibus,  conatio*^  minor  est'^  et 
quae  per  ventre  egeruntur  pinguia'^ 
sunt  et  sanguinoienta  permixta  esse 
videnlur;  in  majoribus'®  intestinis  con- 
templanda  est  passio  esse.  Haec  duae” 
passiones'*  dysintericae'»  propriae  ap- 
pellantur.  Contingit  igitur  ut  per  ven- 
trem“  muitus^'  sanguis  deponatur  so¬ 
ins  haec  aliqui  medicorum  aemaiiran 
nominant  dysinteriam^^;  est  etiam  in 
locisintestinarum.  Aiia  autem  passio  est 
quaeacceptos“  cibos-®  non  continent®, 
sed  citati^’*  [Ab,  P  1 16  c]  discendendo 
mox  secessus  faciunt  nuiiam  habentis 
mutacionem  sed  crudum  et  inmutatum 
■sine  alico  suco  effectus  deponitiir,  e.t 
vocatur  bec  passio  lienteriam.  Haec  au¬ 
tem  passio  contingit  quibus  de  exul- 
ceracione  cicatricis  pinguis  l'ueriut 
generati  aut  certi  nimis  defectus  venter 
non  potest  contenere  cibus.  Sepius  au¬ 
tem  cum  epar  defectus  fuerit  passus, 
deponit  per  ventre  simile  ubi  carnium 
recencium  que  in  aqua  fuerint  lavati 
faciunt  secessus.  Est  eciam  et  abus  ven- 
tris  secessus  acosos  cum  indegestionc 
ventris,  nullum  prestans  in  corpore 
uutrimentum.  Deponunt  autem  inter- 
dum  sanguinem  nigrum  plus  a  natura 
et  perlucitum  non  bene  degerentem , 


strofo  et  non  videtur  permixtus  sanguis 
esse,  tune  ergo  existnnandnm  est  quia 
tenuis  intestina  ulcerata  sunt.  Si  autem 
ad  inferiores  partes  conacionis  minores 
sint  et  qui  pinguiora  et  sanguinoienta 
esse  videntur  mixta  sunt  in  stercoribus , 
in  pinguioribus  intestinis  jtassio  esse 
consideranda  est.  Dysinterica  passioncs 
propriae  ambas  vocantur.  Contingit  au¬ 
tem  multis  ut  sanguineus  secessus  ni- 
mius  fiat,  solumquem  aliqui  medicorum 
elnathiram  vocant  dysinteriam  et  extra. 
Haec  autem  est  quae  in  aliis  locis  in¬ 
testinis  fit.  Qui  cum  acceptionem  cibo- 
rum  secessus  ventris  faciunt  citatus, 
nullam  habent  mutationem  sed  crudum 
et  inmutabilem  et  absque  sucus  secessus 
faciunt,  et  dicitur  haec  passio  liente¬ 
riam.  Hanc  igitur  passionem  [169]  ex 
ulcéré  in  summitatem  fieri  dicimus 
per  totum  intestinum,  aut  ex  atonia 
ventris  non  potest  sustinere  cibus.  Sae- 
pius  autem  et  ex  atonia  epatis  secessus 
faciunt  per  ventrem  similem,  ubi  caro 
cruenta  recenti  aqua  lavatur.  Est  autem 
et  abus  secessus  aquosus  cum  indiges- 
tionem  nimia  ventris.  Anadosin  vero 
non  facta,  faciunt  secessus  abquotiens 
sanguinem  nigriorom  et  clarum  luci- 
dum ,  quam  secundum  natui’am  est. 
Non  ergo  benerens  epar  quod  accipit. 


'  strufros.  —  *  aparit.  —  ’  tun.  —  oxeslimaudiim. 
conacio.  —  ”  minorem.  —  pingua.  —  ®  magoribu; 


pingua.  —  ®  magoribus.  —  ’  diu.  —  *  passionis.  — 
multo.  —  ^  solum.  —  ®  desinteriam.  —  qui  aceplus. 


e  manuscrit  Aa,  probablement  par  sui 


sas  desinterias  sanat  potatus 
rem  adliibitus.  Oportit  autem 
re  muisa  acra,  ut  iiicera  curit, 
ialemoria  ut  bene  conteneri 

[i  10  d]  terram  sfragis  cum 
aginis.  In  pocionc  ver®  datur 
agosa,  dabi?  et  iactis,  ut  supra 
îri  jussimus ,  dabis  et  cum  la- 
ut  laminis  ferre  coctas ,  quod 
iton  vocant.  Optimum  autem 
L  est  deslntericis  et  omnibus , 
rm  reumatismum  de  agris 
humoribus,  caninum  femus 
d  fuerit;  admiscias  in  super- 
;e  cocta  et  potum  des  ;  de  pre- 
jeris  effectum.  Oportit  autem 
am  nibii  manducare  nisi  sola 
alium ,  et  cum  fuerit  femus 
it  albus  est  et  male  non  olit, 
■geris  siccas  et  pulvere  facta 
unis  et  cum  opus  fuerit  ute- 
us  autem  reuma  venlris,  si 
:ito  elexata  comedat ,  et  si  ovis 
ir  alicot  desintei'icus  et  ci- 
at  hoc  modo  factas  :  mittis 
iiria  et  super  carbonis  ponis 
im  non  habeat,  oui  admiscebis 
erem  aut  umfacium  aut  ros 
mt  maie  granate  corticis ,  co- 
carbonibus  suis  usta  cinus  in¬ 


de  coleribus  rubeis  bat  dismtei 
suevimus  ergo  ad  eos  quam  p 
ea  quae  mitigant  adbibenda  : 
autem  reuma  adliuc  ulceribm 
currit  et  infusa  sunt  ulcéra 
conbusla  aut  lentisci  cinus  [i6( 
diacarton  cum  a(]ua  aut  decoct 
carum  rerum;  si  autem  iuni 
coeperit  coleribus,  insanabilis  e 
differit  a  carcino  qui  cum  ulcer 

XXXIl.  Ad  dysinlericus  et  cv 
Galcnus, 

Limnia  sfragis  jam  enemor 
cera  intestiiia  sanat  dysinterii 
et  per  clysterem  injeclus,  Oj 
iniciatur  uiceribus  multa  pr 
sola,  et  postea  cum  Salem  enic( 
iterum  enices  Limnia  cum  su 
taginis  et  bibat  Limniam  sfran 
acosa  pusca.  Epythima  dysir 
mannis  'C  lu  >  acacias  -r  ü ,  r 
mastice  i,  dactulus  --r  vi,  ! 
^  1 ,  cera  libra  una ,  oleum  t 
libra  una;  Iactis  caseuta  quae 
cocaclon,  id  est  lapides  de  11 
tundus  mlltes  in  ignem  et 
mittes  super  lactem  très  lapide 
iatim,  ut  dura  ex  uno  bullit  et  1 
sic  mittis  alterum  et  tertium  c 


OaiBASE,  SYNOPSIS,  IX,  12-14. 


uni  caniibus  suis  uslas  ciiius 
Z  iiii,  galli  pulvis  ~  i,  piper  .4  i;  iacto 
piilvcre  subtilissimo  in  cibis  aspargis  et 
in  pocione  [117]  dabis  in  aqua  aut  vino 
bibere  albo  Z  i ,  niirabiiiter  jubat  de.s- 
iiitcricus ,  in  quibiis  nuila  putrido  est  in 
ulcéra.  Item  porcacii  sucus  potus  aut 
in  cibo  ipsa  porcacla  accepta  jubat. 
Jubant  etiam  plantaginis  et  rubi  se- 
mentis  aut  fructus  et  folia;  cvisci  au- 
teni  radicis  decoccio  a  desinteria  mira- 
biliter  jubat  et  ipporis  lierbe  fortis 
medicamine ,  sed  igitur  ipsani  cum  vino 
bibere  aut  certi  sucus  ejus  nardusta- 
cius  Indiens  potus.  Ventrcm  constringit 
inurra  troclitis  obtima,  ad  fabc  magnitu- 
dini  das  ad  gluttiendum;  lapati  seineii 
silvestris  tritus  et  cum  aqua  datus  con¬ 
stringit  ventrem. 

Item  ex  alio  codice  eninias  Justi 
iatrosuCfeste  a  desintericu.s,  agaria  partis 
duas,  sucus  urize  ubi  mirta  simul  fuerit 
coda  partis  iii ,  lieri  simul  emina ,  ut 
habiat  pinsum  -r  iiii ,  sit  auteni  ad 
spissitudinem  mellis  liquidi.  Quod  si 
egretudinis  malicia  magis  opus  lia- 
biat,  emplaustica  medicamenla,  ubi 
cnini  ulcus  in  alto  factus  est  et  non 
somitate.  Quantum  fcnim  extenditur 
passio ,  in  tantum  oportit  removei'e  in- 
plastica  et  augnientari  stiptica.  Item 
alla  mplastica  :  contrasanta  resoluta 
in  apozima  rose  et  admixtus  .sucus 
nrize  equale,  istis  duobus  enicis.  Hec 
ergo  in  inicio.  Si  autem  canceria  occu- 
pavit  inlcstina  et  fedit,  necesse  est 
quod  per  ventre  cmittunt.  Expedit  ergo 
inicere  cum  sucus  lenticle  cum  mel 
mixtus  et  maxime  Ponticum  est;  quando 
autem  adimus  ejcccione  et  stiptiria  ro- 
tunda ,  haec  enini  potest ,  mel  et  Icnticla 


2<J9 

quibus  venter  reuma  agra  vexatur,  canis 
stercus  qui  ossa  comedendo  album  fa- 
ciunt  stercus,  mox  modo  confecla  lacté 
admixta  facis  medicamen  in  presenti 
valentissimum  dysintericis.  Oporfet  au¬ 
tem  canem  nihii  aliud  nisi  tantum  ossa 
comedat ,  et  facit  stercus  album  qui  ne- 
i[ue  odorem  malum  babeat.  Hic  ergo 
desiccat  omnem  reumam  ventris  for- 
titer  etova  in  aceto  coda  et  come.sta.  Si 
autem  misçere  voluerisad  dysmtericam 
et  cyliacam  passionem  ea  quae  jubant, 
ante  frigas  cum  ova  in  frixoria  super 
carbones  non  habentes  fumum ,  qualia 
sunt  Galla  et  ros  Syriacus  et  sidia  pulver 
ad  ]  a  i  et  das  manducare;  magnifiée 
juval  hominem.  ütilis.sima  etiam  ad 
haec  sunt  et  ros  quod  coqui  utuntur, 
qui  et  livanotida  vocatur  cinus  et  ro.s 
Syriacus  sucus.  Item  cocleas  intégras 
a.ssatas,  gigarta,  mespila,  rayrta,  pru- 
nia,  niala  granata;  conficis  autem  hoc 
modo  i  coclearum  cum  testis  suis  cinus 
Z  iiii,  galle  pulver  Z  ii ,  piper  Z  i; 
subtilem  facis  pulverem  ex  bis  omnibus 
et  in  frixoria  cum  obis  aut  cum  cibis 
quibus  utitiir  asparges;  das  in  vino 
etiam  aquoso  aut  in  aqua  bibere  [170]. 
Eortiter  hoc  juvat  disintericus.  Quae- 
cumque  autem  nondum  adhuc  ulcéra 
putridinis  habent,  porcacla  cum  aceto 
comesta,  juvat  autem  et  plantago  et 
robi  fructus  et  folia,  evisci  radices 
disintericis  data  et  ad  diarria  expediens 
medicamen;  ad  et  ipporis  herba  fortis- 
simus  est  medicamen  eum  acpia  aut 
vino  potus  et  sucus  similiter. 


300  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX, 

purgare ,  stiptiri  autem  desicare;  nam  si 
cancer  amplius  conprehensa  tenit  in- 
lestina,  ut  eciam  carnis  corruptas  depo- 
nat,  ergo  oportit  primum  saiimoria  eny- 
cere  de  salis  [117  b]  amoniacus  facta; 
est  enim  extenuaturia  plus  a  comunis 
saie.  Si  autem  pfimus  medicaminum 
jubaverit  de  lenticla  et  mei.  contempiare 
quia  de  nigris  colei'ibus  passio  est  ge- 
nerata.  Quantum  ergo  pessima  est  causa 
et  periculosissima  egretudo ,  in  tantum 
oportit  et  forciora  adhibere  médica¬ 
menta.  Uteris  ergo  bec  :  salis  amoniacus 
partem  una ,  ugantis  Egipcias  partis  iii  et 
elleboro  nigro  partira  unam  ;  coquis  in 
aqua  agantis  et  eleborum  et  salis  ad- 
miscis.  In  quantum  autem  passio  exten- 
ditur  et  cancer  velut  mortuos  elFectus 
locus,  ter  oportit  uti,  id  est  da  sanda- 
rice  et  arsenico  et  calce  viva  equalis 
partis;  iilas autem  grafagia  ex  bis  relin- 
quimus  que  ad  istas  putredmis  trocisci 
coupositi  sunt.  Quod  si  in  extremo  ma- 
liciosa  constiterit  passio,  quodeumque 
enim  in  modica  salute  spes  videatur 
esse,  curatam  inagenda  est.  Vinus  ergo 
mirtitis  cum  agacia  trita  facis  et  cartas 
veteris  ustas  cinus  cum  vino  spatitbi 
aut  mente  seo  resoluta.facit.  Jubatautem 
et  mulsa  Irociscus  cum  vino  et  mel 
adbibitus.  Si  autem  non  sit  de  alia  cac- 
cavus ,  trociscus  est  adbibendus  ;  sufficit 
autem  ut  cum  solo  vino  inyciatur.  Est 
autem  hutilissimus  et  ad  cecatricem 
inducendam  et  reumata  reliqua  repre- 
menda  alicaccabus  trociscus;  recipit 
baec  :  litargiro  Z  xxiiii ,  psimicio  iii , 
stiptiria  scistis  Z  iiii ,  calcanto  Z  iiii, 
al.,,„„dbo  ,.01  Licis  vendis  Z  vii ,  senopete 
propter  colorera  si  vis  mittere;  facis  au¬ 
tem  trociscus  cum  aqua  et  uteris  ;  facit  t 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX, 


autem  et  ad  eresi  bêlas  et  ad  rim[  117c]- 
mata  et  naris  tumidas  habentibus  ;  re- 
solvis  cum  acito  aut  pusca,  desintei-icis 
nutem  cum  vino  inices.  Hec  sunt  enim 
conposita  médicamenta.  Simplicia  vero 
médicamenta,  ros  Siciacuspotiisetclisti- 
riatus.male  granate,  rosa  et  sidia,  simili- 
ter  sepiu.s  autem  et  arboris  ipsius  radicis 
et  teneras  cimas,  sumitatis  eorum  coetas 
aquaipsa  enieemus,  mirabiiiter  jubant, 
similiter  et  rubi  radicis  cocta  aqua  ipsa 
inicientis  midtum.  Item  cataplasma  Se- 
veri  :  farina  ordei ,  multum  plus  mânes , 
libano  minus,  acetum  plus  et  sapa  minus, 
coquis  et  uteris.  llem  alia  forciorc  :  si- 
dionrias  tritas  simul  et  stiptirias  scistis 
cura  aceto  et  sapa,  coquis  ut  supra  et  ute¬ 
ris.  Si  autem  in  periculum  vadaet  passio, 
supradiclis  adis  ros  marinum  et  aganti.s 
Egypcias  carbon  equalem.  Item  cata¬ 
plasma  :  ordei  -r  vi,  mannis  ■>  ii,  cum 
acitum  de  puleio  et  sapa  simpliciter; 
quod  si  sapa  non  est ,  cum  acitum  et  mel 
coquis  et  triduum  sit  inposita.  Item  alia 
cataplasma  :  myrti  folia,  male  granate  co- 
riam,ordie  farina,  coquis  in  mel  et  aceto, 

Pt  postmodum  siper  pagellas  spargis  man¬ 
nis,  tus  et  pouis  in  ventrem  et  renibus. 

Cataplasma  ;  stipteria scistis  ^  ii,  agantis 
Egypcies  -r  vi ,  agacia  -r  i ,  murra  Z  iiii , 
sidia  -r  vi,  umfacio  -r  i,  farina  lentis 
-Tvi,  [Aa,  226  r°]  calcantu^®*  iii; 
baec  omnia  cernis  et  reponis  et  cum 
opus  fuerit  expulvere*®  mittis  libram  i , 
farinas^®  bordei®*  libram  iç;  coquis  in 
aceto  diu  ut  glutinosum  sit  et  uteris 
ponis  in  ventre^s  et  renes»^  ^t  fascias^^ 

calcanto.  — cataplasma. —  farina. —  ordiae, 
renis.  —  ”  et  fascias  deesl. 

Ici  le  texte  d(?  Aa  reprend. 


oniBASE,  SYNOPSIS,  IX,  i6. 


303 


[CnAPiTnE  xvr, 
XL.  Ad  diarria'. 

Diarrias  .sanat  adiantus ,  paliiiri  ^  folia, 
radix*  picci,  corticem  lenticla  bis  cocta 
etpriiria  effu.sa  aqua;  uvarum  sementes^ 
effusiones-’  ventris  satis  jubat,  spica 
nardi ,  oxyacantu  '  fructus  comestus 
[226  v”]  ot  potu.s;  acantba  ieuces’  cy- 
liacus*  et  .stomacicus®  jubat,  mori'® 
arboris  inmaturosi'  fnictos'®  siccato.s‘® 
constrictiviis*®  .satis'®  fit  medicamen  et 
ad  diarrias  et  ad  dysintericos'®  et  ad'® 
cyliacos'®  et  ad'®  omnes®®  alias®'  elFu- 
siones®®  ventris;  tritus  autem  in  dbo 
miscetnr®®  et  sicut  ros  datur.  Si  autem 
aliquis  voluerit  cum  aqua  aut  vino  bi- 
bere,  magls  plus  constrictivus®®  est. 

liter  siccala  et  potui®®  data  facit,  canis 
autem  stercus  vino  resolutus  et  colatii.s 
euin  linteo®®  .suptiii  ’®  dabis  bibere. 


[224  v"]  XXXVT.  Ad  cordapsii  velhileu' . 

Pessimus®  dolor  est  ylei®  et  non  tam 
facile*  exinde  qiiis  evadere  potest®; 
maxime  autem  ex  eo  cito  moriuntur  quia 
a  Grecis  dwodw®  nominatur.  Hii®  ergo 

Chap.  XL  ;  ‘  dearria.  —  ®  paliore. 


t.  V.  p.  493.] 

[170]  XXXIII.  Ad  dearria.  kl  est 

^  I.,i 

Diarras  autem  sanat  adiantus,  pa- 
liurus  folia,  radix  picci,  cortices  lenli- 
cula  discocta.  Ad  diarria  et  fenesmus 
enectio  :  oleum  roseum,  vitellum  ovi 
cum  vino  teris  et  cum  suco  orize  enicis , 
et  prima  aqua  projecta  uvae  passe  se- 
men,  gigarta.  Omnes  per  ventre  et  in- 
tc.stina  qm  Ibixum  ventris  patimMin- 
raultum  valde  juvant  spica  nardi,  oxy- 
gantu  fructus  comestus  et  potus  acanta 
leuci;  cyliaCus  et  stomachicus  jubat 
mora  cruda,  boc  e.st  fructus  siccata; 
constrictivum  est  nimis  fit  medicamen 
et  ad  disinteria  mirabiliter  juvat  et 
cyliacas  sanat  passiones  et  omnes  Iluxus  ; 
tundis  enim  et  in  cibis  mixtum  dabis 
quemadmodum  sero  diximus.  Quod  si 
aliquis  voluerit  cum  aqua  aut  vino  bi¬ 
bere  ,  magis  est  op'erativus  de  robo 
mora  cruda;  similiter  autem  canis 
stercus  cum  vino  et  colas  cum  lenteo 
tenue,  das  bibere,  constrixisti  reuma- 

XXXIIII.  Ad  hilii  dolorem. 

Pessima  est  ilii  et  difficile  iiberatur 
qui  banc  incurrunt  passion  em:  maxime 
autem  dissodis  vocantur  est  pernitiosa. 
Hii  et  stercus  per  os  evomunt  disodis 


radicis.  —  ‘  sementis.  —  *  effusionis.  —  *  oxia- 
canto. — I  lences.  —  •  ciliacus. — ®  sthomatiens. —  mûri.  —  "  inmaturus.  — ‘®  ftuc- 

'''®-  —  siccatus.  —  '*  constrictives.  —  sanus.  —  '*  desiiiterico.  —  "  ad  deest.  _ 

ciliacus  —  '®  vel.  —  ®®  omnis.  — ■  ”  aliis.  —  ®®  effussionis.  —  miscitur.  —  con- 
strictivos. — rubo.  —  “  mina. — ®’  igitur  oddii.  —  potus.  —  ®®  lentio.  —  subtile. 
—  Chap.  xxxvi  :  '  iHu. —  ®  pissimus. —  '  hiliac.  —  ‘  facili.  —  ‘  pofist. —  '  disolidis. _ 


304  OHIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  i6. 


per  ore  etiam  .stercus  cum  i'elore  vo- 
mimt,  et  totum  corpus  maio  odore 
inficitur.  Mirabiliter  autem  facit  ad  eos 
cum  vomuerint*  stercu.s,  in  oieo®  et 
aqua  anetum  discoquis  et  polum  dabis. 
Poslquam***  biberit,  panem  calidum 
ih  buHenlem*'  mittis  et  niox  dabis 
manducare  [225]  calidas  suppas'^  libe- 
ratur  utique  etiam si  suIFocetur'*.  Ad 
eos  autem  qui  fréquenter  vomunt  et 
non  continent  cibum  ros  et  cyminu'”’ 
teris  simul  in  oxymelie'®  cyatos sex 
/.  i ,  aut  vitis  folia  vel  turiones  **  vitium , 
cum  aifîta  das  bibere.  Item  ad  hiliodes*® 
strofumenos^®  et  ad  om  n  em  v  entositatem  : 
me!  bonu^*  >  iü  et  aqua  ubi  ruta  de- 
coquitur  cyatos^^  iiii,  cymini®’  pulver 
et  nitri  ana  Z  i;  das  calefactum  bibere. 
Item  aliut  ad  hileodes®*  et  ad“  omnem 
ventositatem  et  ad  coiicos  :  salicis  te- 
neras  cymas  teris  et  exprimis®®  sucos®’; 
quod  si  teneras  non  invenis  cymas®*, 
de  cortice®®  ejus  mediana,  facis  exinde 
cyatos*®  duo,  addis  piperis  grana  xv®* 
et  cocumeris  domestici®®  semen  grana 
XV;  pulvera  haec  una  potio  est®®  et  mox 
sine  doiore  efficilur.  Item  ruta  cum 
oleo  ®®  cocta  enicis  ®®.  Item  reu  Ponticu  ®® 
obolos®’  iiii  teris  cum  mulsa  cyatos®® 
très  et  das  bibere.  Item  camimeiae  ®® 
sucum  potui  da'*®. 


tecpuse.  Saepius  autem  in  eis  ructatio 
fit  et  pene  omnes  elficiuntur  corpore 
disodis ,  id  est  male  olens.  Mirabiliter 
autem  facis  ad  eos  utique  vomentibus 
jàm  femus  in  olio  et  aqua  ubi  anetus 
coctus  est;  bibat  et  postea  biberit,  pa¬ 
nem  calidum  in  ferventem  aquam 
mittes  superscriptum;  mox  dabis  ad 
edendum  caiidus  psomus ,  id  est  sun- 
das,  liberantur  utique  jam  si  sufe.scitur 
Ad  eos  autem  qui  fréquenter  vomunt 
et  non  continent  cibos ,  ros  et  cyminum 
in  bere  ipsommus  tritus  das  bibere  in 
oxymelle  cyatus  sex  autem  Z  ii,  aut 
vitis  folia,  aut  paimites  expressi  sucus 
et  cum  alfita  dabis  bibere. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX, 


305 


[  Chapitre  xvii 

[227]  XLlf.  Ad  ani  vitia‘  et  passiones^, 
id  est^  fleÿmones'^. 

^'"Coquis®  galla  robea®,  teris  et  inponis 
cataplasma  ad  ani  inflammationes  ^  et 
promptoses®;  fortiorem®  medicàmen 
facis,  ficumi“  vino  coquis”,  leniorem'* 
si  in  aqua  et  sucos*®  ientisci.  Facit  ad 
hoc  ipsum  aliut  :  pini  cortex*®  Z  viii, 
copressi*®  piias*®  siccas  Z  ii*’;  antea 
labas  vino  stiptico**,  teris  et  inponis 
catapiasma.  —  Ad  ani  ignilos^^  dolores^. 
Ovi  assi  viteiium®’  teris  cum  vinoalbo, 
et  de  oieo®®  roseo  cerotum  supermittis®® 
et  inunguis  et  empiastrum®®  inponis. 
Item  aliut®®  :  panem  munduni®®  tritum 
in  aqua  mittis  ®®,  oleum  roseum  et  ovi 
assi  vitellum®®  et  inponis.  Aliut  :  rosae 
siccae®®  Z  iii,  ovarum  assarum®*  vi- 
tella®®  duo  teris  cum  vino  albo,  et  ce¬ 
rotum  de  oieo  roseo  factum  inlinis. 
Quod  si  proritum  habuerit  anus  ,  Cymo- 
lia®®  teris  et  supermittis  ®®  cerotum  de 
oleo®®  myrtino®®  factum  et  uteris.  — 
Ad  ani  rarjadas.  Si  in  ano  fuerint  ragadas 
vel  in  veretro ,  cinus  de  rasura  lintei  ®® 
factus  et  ustus  et  amylu®®  aequali®® 
pondéré  teris  cum  suco*®  olivarum 
foliis®*,  et  loca  quae®®  crepuerint®®  et 
fyssa®®.  sunt  inunguis.  Facit  enim  et 
oleus®®  roseus®®  in  mortario  plumbeo®* 

Chap.  xni 

— rubia.  —  ’  infla 

il  addit.  ’ — 

”  sipermittis.  - 

— ■“  folies. — • 


,  t.  V,  p.  49/1.] 

[170  v“]  XXXV.  Ad  ani  passione ; 

Galeniis. 

Galla  asiana  teris,  cataplasmabis  in 
ano  inflammationem  habentem  et 
proplusis.  Fortiter  enim  adjutorius  est 
utilis  e.st  si  in  vino  coquatur  et  sucus 
de  lentisco  faciat  ad  haec  passionem. 
Item  alia  ad  anum  et  matricis  capita 
exenntem  :  picci  cortices  Z  viii,  co- 
pressi  pelas  siccas  Z  i,  plumbi  usti 
pulver  Z  ii,  ante  lavas  cum  vino  stip¬ 
tico,  tritasupensparges. 

XXXVI.  Ad  ani  iynitus  doloris. 

Ovi  assi  vitellum  teris  cum  vino  albo 
et  de  oleo  roseo  cerutum  supermittes 
et  conficus  cum  iinteo  superponis  em- 
plastrum.  Item  catapiasma  ;  panem 
mundum  tritum  et  coctum  et  in  aqua 
et  oleo  roseo  admixto  et  ovi  vitellus 
coctus  superponis.  Item  alia;  rosa  sicca 
Z  iii,  ova  cocta  vitellus  duo,  vinum 
album  mittes  et  cerutum  de  oleo  roseo 
factum  et  supermittis. 

XXXVil.  Adproriluani. 

Cimolia  trita  supermittes  cerutum  de 
oleo-  myrtite  et  uteris  et  cerutum  simi- 
liter  fit. 


id  est  deest.  —  *  flegmaticas.  —  ®  quoquitnr. 

—  *®  fîcum  deest  —  **  quo- 

—  filas.  —  moîibdinis 

vetelliis.  —  oiio.  _ _ 

—  coctum  et  addit. _ 

’  vetello.  —  ®®  Cimoli.  — 

amilo.  —  equale.  ■ —  sucu. 

rlins, — ®“  roseus. — plumbiom. 


OUÔ  SYNOPxSIS,  IX,  17. 


et  pistiilo  plumbeo**  tritus  ad  spissitu- 
dinem  meliis  et  inlltus. 


Cinerem  de  rasiira  lentes  factum 
ustum  et  amilum  aequaliter  factum 
teris  et  de  olivis  folüs  sucus  mittes  et 
inlenis. 

XLTII*.  Si  anus  aut  osvulvae'^foras^  exit^. 

Ad*  si  anus  aut  os'  vulvae  procedit,  nam  id  quoque  interdum  fit,  corisiderari' 
ergo  débit  pvirumne  id  sit  quod  provoiutum  est  an  humore’  muccoso*  circum- 
ilatus  est.  Si'  purum  est,  in  aqua  desedere"  homo  debet”  aut  salsa,  aut  ubi 
decoctae^suntolivae"  folia copressi  cymas",  myrtae",  ientisci,  rusa,  robus”, 
laurus,  edera,  mala  granala.  Exhistota'®  aut  quae*'  fuerint  inventa  cocuntur*, 
et  in  ea  aqua  sedeant'*  [227  v°]  aut  certe  in  aqua  ubi  mittitur  stiptiria®'  scistes” 
et  calcantu'*.  Sihumidus®  est,  vino  stiptico'®  sublabandum ''  est  etinlinendum 
est  fece'*  vini  conbusta  et  utrurolebit"  modum  curatum  est  intus  reponendus-’® 
est ,  aut  acacia  cum  acito  soluta  infinis  et  tune  superinponenda  est  cataplasma 
de  plantagine  trita  au  folia  salicis  in  aceto  cocta  et  in  linteolo®*  inducta  et  super 
lana  et  deleganda  est  cruribus  deunctis 

XLIIII.  Ad  aemorroidas^.  XXXVIIII.  Ad  emoroidas. 

Tertium'  vitium  est  ut  ora®  venarum  Emorroedas  multum  fundentes  san- 
tamquam  ex  capitulis*  quibusdam  sur-  guinem  repremit  aloes  supersparsus , 
gentia  que  '  saepe  sanguinem  fondent,  erugo  ferri  aut  plumbi  husti  pulvis  ; 
oemorroiiai  Greci  vocant;  idque®  etiam  cum  pusca  lavas  et  supersparges  aut. 
in  ore  vulvae  feminarum  incidere  con-  certe  cum  bis  qui  repremunt  decoc- 
suebit®  adque  in  quibusdam  parum®  tionem,  quas  Greci  stimmata  vocant. 
toto'  suppremitur*®;  idque  etiamquia"  Item  anastomicon  anastomia  emoroidas, 
sanguinis*'  profluvio  inbecilliores"  myrta  cum  oleo  amaricino  commixta 


plumbium.  —  Ch-\p.  xlui:^  vulve.  —  ®  foris.  —  '  exiit.  —  *  aud.  —  '  us. — consi- 
derare, —  ®  umorem. —  ®  occusso. — '  se. —  discendere. —  “  débit.  — decocti. — 
’  ubi.  —  "  folie.  —  cimàs.  —  mirte.  —  ”  rubi.  —  tuta.  —  ”  que.  — -  co- 


quuntur.  —  sedent.  —  stiptirias.  —  scistis.  —  ““  adeanto.  —  umidus.  —  vi- 
Dus  stypticus.  —  sublavandum.  —  feci.  —  utrum  bibat.  —  ”  reponeiidum.  - — 
agacia.  —  aceto.  —  ”  resoluta.  —  ïentio.  —  ”  ideo  unctus.  —  Chap.  xmiu  : 
®  emoroidas.  —  ®  bic  ego  melius  addit.  —  '  ustura.  —  *  capitis.  —  '  qui.  —  *  adque.  — 
’  consuevit.  —  “  purum.  —  '  totum.  —  “  subpremimur. —  "  quia  deest. —  sanguis. 


*  Ce  cbapitre  intercalaire  manque  dans  le  manuscrit  de  Laon  et  ne  correspond  à  aucune 
partie  du  texte  grec. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  17. 


non  fiunt**,  habent  enim  purgationem 
anci®  et  non  morbo  ;  ideoque  curati 
quidam  cum  sanguis  exitnm"  non  ha- 
buerit,  inciinata  ad  praecordia  et  ad 
•viscera  materia  subitis  et  grabissimis 
morbis*®  correpti  sunt.  Si  cui  veto  id 
nocit,  bis  desedere^”  in  aqua  sicut  su- 
pradictum  est  ad  anum  exeuntem  et 
supra  inponere  maxime  malicorium^^ 
cum  aridis*^  rosae  foliis^®  contritam  aut 
ex*‘  bis  aliquit^®  quae^®  sanguinem 
suppremunt.  Solit®’  autem  oriri^®  in- 
flammatio,  maxime  ubi  major  dura®® 
alvus®®  eum  locum  lesit,  tune  in  aqua 
duici®*  descindendum®®  est,  id  foven- 
dum  ovis  calidis®®,  inponendum®*  vi- 
telii®®  cum  rosae  foliis®®  de  sapa  sub- 
actos®’,  idque®*  si  intus  est  digito  inli- 
nendum,  si®®  extra  superinlitum  pan- 
nicuium*®  inponendum.  Aemorroidas®® 
multum  fundentes  cessare  facit 
aloes^®  supersparsa  aut  squama  ferri 
aut  plumbi  conbusti  pulvis  posca 
ante  iabata,  boc  est  aqua  in  qua  stip- 
ticas  cocuntur®*  species;  sed  et  spon- 
gea*®  nova  in  picuia*®  tincta  vel  in¬ 
fusa  et  incensa,  cinus  ejus  [228]  su- 
persparsus  reprimit*’  aemorroidas®®, 
anastomoticon  cludit  aemorroidas®®. 
Myrta®'  quae  comeditur  oieo®®  amara- 
cino®®  aut  irino  admixto®®  iniinantur®®. 
Reprimit  autem  confestim  acacia®®, 
cirra  ®’  Z  iiii ,  tragaganthes  ®®  Z  ii ,  sin- 


507 

aut  irinus  iniiti.  Repreniit  autem  con¬ 
festim  acacia,  cirra  Z  iiii,  tragagantes 
j~  ii,  una  et  una  teris,  miscis  et  cum 
aqua  resoivis  ;  inducis  in  lenteo  et  su- 
perponis.  Item  aliud  ad  emoroidas  toi- 
lendas  mirabilis  :  coniu  siccu  Z  ii ,  vos- 
quiami  sucus  Z  iiii,  stipteria  scistes 
Z  ii,  calcantu  Z  ii,  sinopede  Z  i,  psi- 
mithiu  Z  i,  in  alio  Z  ii,  cerutum  ro- 
seum  supermittes.  Si  autem  interius 
sunt ,  velut  quaedam  ex  eos  superponis 
medicamen.  Facit  et  hoc  mirabiliter  : 
sandarace,  arsenicus, scistes ana  Z  iiii; 
superiinis  ad  escemate  modum  et  emo- 
ritur  et  cadit  in  media  hora  desiccatus 
cum  ipsa  vase.  Adhoc  autem  est  stacti 
sucus;  in  giro  inlenis  cerutum  et  fit  ad 
solem  aut  ad  ignem. 


i' 


sunt.  —  '®  banc.  —  >®  borbo. —  ”  excitu.  —  '*  gravisslmus.  —  morbus. —  “  de- 
sere^.  —  malecorium.  —  “  aredis.  —  folles.  —  “  ex  àml.  —  allquid.  —  "  qui. 

—  solet.  _  ”  orire.  —  «  majori  ora.  —  ®  alvos.  —  dulce.  —  discendendum. 

1  “  vetelle.  —  folies.  —  subactao.  —  “  qui.  —  sit. 

—  °  paniculum.  —  “  emorruidas.  —  fundentis.  —  “  aloe.  —  “  quoquuntur.  — 
spungia.^— «  pecola.  —  repremit.  —  emoroidas.  —  ®»  anasthomodigon.  — 

roidas.  tuirla.  —  olio.  —  amacino.  —  “  mixlo.  —  ®®  inlinanler _ «»  a, 


308  ORII5ASE,  SYNOPSIS,  IX,  17. 

gulatim®’  soivis  et  miscis  et  infundis 
aqua®",  inducis  in®'  linteo®^  et  super- 
ponis.  Item  ad  aemorroidas  ®®.  ToHit 
aemorroidas  ®^  mirabiiiter  coniu  siccu®® 
qui®®  caicantu®’  ii ,  sinopide®*  Zi, 
cerossa®®  Z  i,  in’®  aiio  Z  ü,  ceroto®' 
roseo  colligis’®.  Si  autem  interius  sunt, 
interiusmaza  superponis  id  est’®  medi- 
camen  factum’®.  Facit  autem  et  iste’® 
medicamen  -mirabiiiter  ;  sandarace’®, 
arsenicu”,  sclstes’®  ana  Z  viii,  super- 
line  cum  scemate’®  ea,  et  moritur  et 
cadit  in  media  ora  siccata  ab  ipsa  base®®. 

Soivitur  autem  stactes®'  suco,  in  gyro 
vero*®  lines  ceroto  et  facis  boc®®  ad  sole 
aut  ad  ignem.  Item  aliut  :  super.spar- 
genda  est  .sandaracis*^  pulver®®,  deinde 
inponendum  id  quod  ex  bis  constat, 
lepidos  calcu®®  Z  v,  aurvipimentu®’ 

Z  V,  saxum  calcis  Z  viii;  confîcis  et 
nteris;  postero  die  acu®®  conpungen- 
dum  est,  adustis  capitulis  fit*®  cicatrix 
quae®®  sanguinem  fimdi  prohibit®’.  Sed 
quotiens  id  suppressus  est,  ne  quid'® 
periculi  afferat,  multa  exercitatione 
digerenda®®  materia®*  est;  praeterea®® 
quippe  viris  et  mulieris  quibus  mens- 
trua  proveniunt  interdum  ex  bracio®® 
sanguis  matendus  est.  Quod  si  conclu- 
situs  sol  vire  voluerimus,  tapsia  sucum 
et  absenti  similiter  ex  aqua  contenmus 
et  locum  contingimus,  quae  sollemni 
digestione  sunt  inpedita  ®’. 


singolatim.  —  ®°  et  addit.  —  cum.  —  lentio.  —  emoroidas.  —  '*  toUit 
aemorroidas  deesi.  — ®®  couio  sicco. —  ®®  Z  ii,  jusquiami  sucus  Z  iiii,  stypteria  scistis  Z 
ii  addit. — ®’  calcanto. — sinopedis.  —  “®  cerussa.  —  en. — ”  cera.  —  "  coiigis.  ■ — 

”  interius . id  est  deest.  —  facto.  —  histe.  —  sandarice.  —  ”  arsenico.  ■ — 

scistis.  ’®  scismale.  —  base  deesi,  —  ®'  stactis.  —  vero  deest  —  aut  addit. 

—  “  sandalicis.  —  pulvis.  —  *®  llpidus  calco.  —  ”  anripimento.  —  *'  aco.  —  Cx. 

—  ®®  qui. — ®'  prohibuit.  —  neque.  —  degerenda.  —  matheria. . —  prepleria. 

—  brachio.  —  quod  si . inpedita  deest. 


ORIBASE,  SYNOPSIS.  IX.  i8 


[Chapithe  xvni 

1^17  v°]  XXllI.  Ad  Jlegmonem'  epatis. 

Iiifl;iminaiionem  nalam*  m  cpate- 
doior  fit  nimius,qui‘  usque  ad  jugu- 
liim®  perveniat,  interdum  etiam  totum 
latusdextrum^molestiasmobat’,  ita  ut® 
simul®  et  febi-es’®  acutas“  excitât.  Hos'® 
omnes‘®,  si  pletborici'^  sunt,  fleboto- 
niandi'®  sunt  de  bracio  dextro  vena 
iosana*®;  cibos”  vero  dabis  ptysanae^* 
sucus,  Ab  initio  medicamen  auteiii 
oxymelie*®  acosiore®”  teinperato  etapo- 
zima®*  inprimis®®  [218]  de  appio®® 
tantum  factum  ;  et  cum  jam  digestio®® 
inûammationis  coeperit  fieri,  addis 
apozimae“  asarupi®’  et  Celtica®®  et 
petroselinum®’  et  scynanthos®®  ;  simul 
etiam  et  quae  ventrem  secundum®* 
faciant  vel  educant,  quaiia  sunt  aca- 
iifîs  et  herva®®  mercurialis®®  et  epi- 
Ihimu®*.  In  declinatione  vero  inflam- 
mationis  et  polipodium  oportit  dare®®. 
Ciysterem®®  vero  adbibis  in  initio  mol- 
lem,  id  est  mulsa  cum  sale  aut  nitru®®, 
declinatione  vero  instante  addis  ysopu®® 
et  origanu  ®®  et  coloquentida.  Opus  enim 
est  epati  qui*®  facile  cito*'  in  scyron*® 
mutatur  ea  quae  purgent  adbibere. 
Cum  autem  dolores*®  sine**  febre*®  in 
epate*®  incedunt*’ ,  oportit  cognoscere  *® 


,  t.  V,  p.  496.] 

[171]  XLI.  Ad  injlaminationes  epatis  ; 

Galenus. 

La 

Ad  inflammationem  epatis  exsisten- 
tem,  dolorein  et  febrem  perseveran- 
tem,  omnino  pletboricus  aut  corpore  ex  - 
sistentes  evacuandi  sunt  et  dirivanda 
est  superfluitas  sanguinis;  incidenda 
est  vena  in  bracbio  dextra  manus  :  et 
quod  ad  cibum  pertinet,  ptysane  sucus 
ab  initio  dabis,  medicamen  vero  oxy- 
mellim  temperatum  aquosum.  Apozima 
autem  sit  de  appii  radicibus.  Post  haec 
autem  diirestmnem  facientem  inflam- 
mationis  et  asarum  simul  teris  et  Cel- 
ticem  nardum  et  petroselinum  et  scy- 
nantus,  et  ea  quae  urinam  educunt 
agalifen  et  linugustes  et  epythimum , 
In  declmationem  vero  jam  facientem 
polipodium.  Oportet  autem  et  ventrem 
cum  clysterem  educere  in  initio  quam 
cum  mulsa  et  sale  aut  nitrum;  in  decli- 
nationem  vero  admiscendus  est  ysopus 
aut  origanus  aut  coloquenteda.  Opus 
est  enim  epati,  qui  a  cito  scirominus 
fit ,  ea  quae  proiciunt  adbibere. 

XLII.  Signa  injraxis. 

Quando  autem  dolet  epar  et  febres 
non  sunt,  tune  oportet  scire  infraxin 
esse  in  epate,  de  pinguis  et  glutti- 


—  febris.  —  “  agutas.  —  scitatus.  — 

—  jussana.  —  ”  cibus.  —  quesene.  — 

inpremis. . —  apio.  —  “  facta.  —  d«- 

Celteca.  —  pelrosdmon.  —  scenuentis. 
iale.  —  epifimum.  —  dari.  —  clys- 


cognuscere. 


310  ORIBASE.  SYNOPSIS,  IX,  i8. 

emfraxiii  esse  iu  epate*”  nimiam,  de  nosus  hymqres  generatus  esse  dolores* 
pingues^o  et  spissos®'  et  viscoses^  hu- 
mores*®  factam. 


XXIllI.  Ad  scjron' epatis. 

Epar  si  intumiscat  et  d[u]ritia^  et 
scyron  ^  facere  inquipiat^,  poterit  aliquis 
quaiitercunique ^  sanare  et®  non  sine 
ingentl  curationevel  diiigentia  concludi 
poterit.  Nam  si  integra  scyron’  facta 
jam  fuerit?,  in  duritiam®  lapidis  epar 
conversus  insensibilemque  factum  nuUa 
poterit  eum  medicina  sanare,  quia 
nec  ego  umquam  idpotuii®  facere,  nec 
alium  bidi“  vel  audivi  quemquam*® 
potuisse*®  curare'^;  nam  ex  hoc  insa- 
nabilis  fît  ydrops'®.  Nam  aiii  horuip'® 
diutius  in  pejns  protrahunt*’  vitam’*, 
aiii  citius  ex  hoc  finem*®  vitae  optabi- 
liorem’®  consecuntur.  Curantur  verq 
mox  in  initio  passionis  quae®'  caiefa- 
ciunt  et  extenuare  possint  médica¬ 
menta,  adtÉiscentes’®  eis  ntalactica’®. 

[218  v°]  XXVI.  De  defectn^  epatis^, 
qiiod  atoniam^  Greci  appellant, 
Epatis  defectio  distemperantiae  sunt 
causae  et  difficiles  *  ad  cognoscendum  ® 
ex  varietatem  pessimis  digestionibus 
per  ventre’®  accidentia  ’  propria ,  sed  nec 
ab  artiflcibus  ipsis  facile  perspicitur  *. 
Agnu  igitur  sperma  scyrumenon®  epar 
jubat  et  constipatum  relaxat  et  purgat. 
Plantaginis  herbae  radices  ’’  siccae  et 


XEIII.  Ad  scyron  epatis. 

Inchoantem  igitur  in  epate  sciron, 
sciron  sanare  ahquem  possit  medicum. 
Adjutorium  autem  sciron  nullatinus 
sanare  potest.  Ydropici  autem  fiunt  ex 
scyron  epatis  per  multum  habentes  tem- 
pore  moriuntur.  Hii  vero  qui  curari 
possunt,  per  ea  quae  calefaciunt  et  ex¬ 
ténuant  sanantur,  medicaminibus  ad- 
mixtis  eis  quae  malaxare  possunt. 


[lyi  v']  XLIIII.  De  atonia  epatis. 

Atonia  autem  epatis,  id  est  defectnm 
virtutis  ejus,  distemperantiae  quidem 
sunt  loci  ipsius  epatis  et  difficiles  sunt 
causae  ad  cognoscendum.  Varias  enim 
ut  artifîcibus  bene  sit  cognitum. 

XLV.  Ad  epar  curatio. 

Agnu  semen  scirominon  epar  juvat 


“  epati.  —  “  pmguis.  —  ='  esplssn.  —  “  viscusns.  —  “  bumoris.  —  Chap.  xxnn  : 
^  sciron.  ®  duricia.  —  ®  sciron.  —  ‘  incipiat.  —  "  qualicumque.  —  ®  et  deest.  — 
’  isciron.  —  ®  et  addit.  —  ®  duricia.  —  “  potuit.  —  »  vidi.  —  quicquam.  —  po- 
tuesse.  —  “  curari.  —  ytrops.  —  «  eorum.  —  ”  protraunt.  —  vita.  —  “  fini.  — 
®  obtabilem.  —  «  quia.  — .  admkcendas.  —  malagtbica.  —  CiiAP.  xxvi  ;  ‘  dofecto. 

—  “  epati.  —  *  adtoniam.  —  *  deCcilis.  . —  ®  cognuscendum.  —  '  ventrem. _  ’  acci- 

denciae.  -  “  perispicitur.  -■  »  iscirommon.  —  '»  planlagenis.  —  »  radicis. 


OBIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  i8. 


shiieu'^  et  folia,  data  j  abat  miacanthes*^ 
et  maxime  semen ,  et  ipsius  lauri  radi- 
cibus  cortex  seconda  in  potione  data 
obobs'^  très  cum  vino  odorato  vetere 
et  eupatorion“.  Conroborat'’  epar  da- 
tus  luplnorum  decoctio  cum  ruta  et 
piper  potus  et  farina  ipsi  cal  ph  n 
inposita.  Capnion  autem  conroborat'® 
et  confortât  epar^S;  spica“  nardi  pota 
vene“  faclt  et  deforis  posita;  ireus®®, 
pistacia,  prasius,  amigdala®®,  dracon- 
teae  radices“  purgant  viscera®®  omnia 
et  extei  nt  p  o  e  j  ’  hu- 

inores®*;  agaricus,  camimeUa®*  cum 
vino  et  me!  potata  omnem  flegmonem®* 
confestim  sanat.  Est  autem  ypocoiidriis®® 
et  visceribus_  balde  vona®®  epitima®® 
Filagriu®®,  ad  epatis  scyron®®  experi- 
nientata®’:  crocu®®  -r  î.  aloe  i,  mas- 
ticc'ri.  bdeiliu  -ri®®,  ammoniacu*® 
-riiii,  ysopu**  cerotis  -rüü,  storace*® 
r  i  ç,  adages*®  anserinos**  -r  ii,  me- 
dulia  cervina  -r  ü,  cera  iibrai,  oleu 
roseu*®  -r  iii,  oleu*®  nardu*’  -r  üi, 
vinu*®  quod  sufficit 

XXVII.  Ad  calidatti  epatis 
dislemperantiam' . 

Epatis  calidam  distemperantiam  sa- 
nant  intyba®  vel  seris®,  tempérant  [2  1 9] 
et  conroborant*  bcum  et -purgant; 
seris  et  ipsa  inluba  dicitur  quia  duo 
généra  sunt®.  Dabis  ergo  sucus  intybae® 


311 

et  constipatum.  Plantaginis  siccae  ra¬ 
diées  et  semen  et  folia,  miacanti  et 
maxime  semen  ejus  et  fructus,  lauri 
radix  cum  cortices  potae  in  vino  odo- 
ratum  obolum  unum  aut  eupalorium , 
qui  conroborando  virtutem  loci  inponet. 
Lupini  decoctio  cum  ruta  et  piper  potui 
data  et  farina  ipsius  cataplasma  super 
epar  inposita,  capnion  roborem  loci 
faclt  magnifiée  ;  spica  nardi  pota  et  ex- 
trinsecus  adpositajuvat  ;  ireus ,  pistaciae , 
prassion,  amygdalas  amaras,  draconleae 
radices  purgantur  cetera  omnia  et  ex¬ 
ténuant  pinguis  et  gluttinosos  bumores. 
Agaricus ,  antemis ,  id  est  gammomelia  , 
confestim  omnem  inflammationem  sa¬ 
nat,  bona  est  ypocondris  omnibus  quam 
maxime  data  cum  vino  et  mel. 


XLVI.  Ad  epatis  calidae  distemperandae 
curatio. 

Cycoria  et  siris,  id  est  intuba  calidas 
epatis  distemperantia  magnifiée  juvat, 
roborem  inponenlis  loci  ipsius  et  proi- 
ciunt  ex  eo  bumores  et  purgant.  Dabi.s 
igitur  cycorion  sucus  recentem  aut  sy- 


semen.  —  miacantis.  —  **  cortix.  —  obolus.  —  "  eupaturion.  —  conrubrat. 
—  conrubrat.  —  epatis.  —  ™  pica.  —  bene.  —  yrias.  —  ”  amagdola.  — 
“  radicis.  —  “  auslera.  —  spissis.  —  ”  pinguis.  —  humoris.  —  camimela.  — 
putata.  —  fleumoncm.  —  ”  ipocondrlis.  —  “  valde  bona.  —  “  epitcma.  —  Fe- 
lagrio.  —  ““  scirou.  —  ”  spermentato.  —  “  croco.  —  ™  bidellion  i.  -  “  amoniaco. 

*'  isopo.  —  “  storice.  —  adipis.  -  “  anserinus.  —  oleo  roseo.  —  “  olio.  —  *’  iiar- 
dino.  —  “  viiiura.  —  Ciiap.  xxvii  ;  '  distemperancia.  —  ®  Inluba,  —  ®  seres.  —  *  cl 
conroborant  dcest.  — '  seris . sunt  deest.  — ®  intubac. 


312  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  i8. 

Aa 


cyatum’  unum  cum  aqua  cyatis"  tribus 
et  mel  Atticu®  supermittis  coclearlum 
unum.  HutHis  autem  est  non  soiuni 
.sucus  ejus  receils'",  sed  et  folia  ejus 
sicca  trita  diligenter  et  in  potione'^ 
data jubat  ;  utique'etsi  coquatur  et  ejus'^ 
bibatur^^  decoctio,  optime  facit  adcali- 
dam  consistentem  distemperantiam^^. 
—  Ad  infraxin  vero^^  sola.  Pota“  cum 
vino*’  suptile*®  et  album  magnifies  ju¬ 
bat  lopi’®  epar  siccus  diligenter pulver“ 
tritus  et  datus®*  cocleare  uno  cum  vino 
dulce“;  boc  sperimentatum  est  a  mul- 
tis  etomnes  distemperantias  epatis  jubat, 
propriam  substantiam  ad  liaec  prestan- 
dam  efficaciam  babet®‘,  et  non  secun- 
dum  qualifatem  aliquam.  Febribus  au¬ 
tem  consistentibus  non  est  inutile®® 
cum  aqua  dare  bibere,  sed  optimum 
est  etiam  cum®*  intybae®’  suco  datus. 

XXVIII  *.  Caratio  dislemperantiae  cali- 
dae  epatis'. 

Filominu®  antidotum  mirabilis  est®, 
interdum  etiam  semeO  datus  ampu- 
tabit  calidam  distcmperantiam  cjtalis. 
Sed  et  haec®  confectio  infraxin,  id  est 
constipâtes  *  in  epar  humores’  fré¬ 
quenter  liberabit®.  amigdalas®  amaras 
Z.  iii,  in  alio  Z  i,  cyminu'"  Zi,  apii 
semen  Z  i,  dabis"  bibere  cocliario 
uno  cum  vino.  Item  trociscos®®  dia 


reus  cyatum  unum  cum  aqua  cyatus 
très  et  mel  Atticum  supermittes  coclea- 
rium  i;  butili.s  est  autem  non  solum 
sucus  recens  sed  si  desiccatus  sit  et 
detur;  nam  et  folia  sicca  trita  diligenter 
supersparsa  potioni  et  pola  et  si  decoctio 
bibatur  ejus  mirabiliter  jubat. 

XL VII.  Ad  infraxin  epatis. 

Calida  autem  non  exsistentem  dis- 
temperantiam  et  sola  constipatio  sit, 
epatis ,  inlybas  ipsas  pota  cum  vino  aut 
una  cum  vino  tenue  album  magnifiée 
jubantur,  et  jecor  tritus  cociiarem  i 
cum  vino  dulce  detur.  Hoc  ad  epar 
[172]  contra  omnes  distemperantias 
epatis  datus  juvat  ad  propriam  ejus 
reparandam  substantiam  ;  febrientibus 
cum  aqua  calida  datus,  sine  febrebus 
vero  patientibus  cum  vino,  adbuc  au¬ 
tem  inelius  datus  cum  suco  intybae. 

Filominus  vero  antidotus  ad  baec  mi¬ 
rabilis  est  qui  saepiiis  una  ex  potionem 
ad  calida  distemperantia  epatis  sanasse 
scinius.  Item  ad  epatis  infraxin  putio- 
nem  :  amigdalas  amaras  Z  iii  aut  una, 
cymino  Z  i,  appii  semen  Z  ii,  pulver 
tenuem  das  cum  vino.  Item  trociscus 
di  amiÿdalon  ad  epatis  infraxin  et  ad 
hictericus;  adaperit  enim  omnem  con- 
stipationem  quae  in  epate  fiunt;  recepit 
haec  :  appii  semen,  anissum ,  asarum , 


’  scialum.  —  '  scialus.  —  ®  Alico.  —  >“  nam  et  siccatus  addit.  —  "  pocione.  —  ‘®  jus. 

—  bibetur.  —  “  adistemperancia.  —  vero  deest.  —  ‘*  puta.  —  ”  vinum.  —  '*  sub¬ 
tile.  —  lupi.  —  pulvis.  —  ®'  datur.  —  ®®  dulci.  —  expCrimentatum.  — ®*  habit. 

—  inhulile.  —  etiam  eum  deest  — ®’  intubae.  ■ —  Chap.  xxviii  .  ‘  titalas  deest  — 
®  vero  addit.  —  ’  est  deest  —  *  simel.  — ■  ®  haec  deest.  —  “  constipato.  —  ’  humoris. 

—  *  Hberavit.  —  “  omagdalas.  —  cimeno.  — ■  “  da.  —  trociscus. 

*  T.e  manuscrit  Ab  a  réuni  le  commencement  de  ce  chapitre  à  la  fin  du  précédent  et 
reporté  le  commencement  du  chapitre  xxviii  au  milieu  du  texte  de  xxvii ,  en  y  mettant  un 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  18-19.  313 

amigdaios  coiificis  sic  :  appii  semeii ,  absentium ,  amigdaïas  amaras  purgatas 
aiiissu'®,  asaru*®,  amigdaïas*’  amaras  ana  Z  iiii,  cum  aqua  facis  trociscus 
purgalas,  absenliu Ponticu ana  dragmeas;  sine  febre  patientibus  cum 
^  iiii;  teris  cum  aqua,  facis  trociscos  vino  dabis,  febrientibus  verp  cum 
pensantes  2'*  dragmas  singulas  ;  si  sine^*  mulsa. 
febre’**  sunt  cum  vino  dabis,  febrien¬ 
tibus  in  jdromellitos’’. 


[Chapitre  jcix,  t.  V,  p.  5oo.] 


XXVIIII.  De  jecoris  atonia  et 
distemperantiae  *  signa. 

Distemperanliae  enim  causa  defec- 
tiones’  epatis  fîunt  et  diflferunp  inter  se. 
Calida  enim  distemperantiam  exurit 
consistentes^  in  eo  bumoi-es®.  Frigida 
autem  distemperantiam  spissum  et  dif¬ 
ficile®  solutus  vel  mobilis’  elficitur 
[2 19  v°] ,  et  quod  continetur  in  eo  fleg- 
maticus  et  crudus  vel  semicoctus  bumor 
fertur.  Sicca  autem  distemperantiam 
siccos  et  spissos®  facit  bumores®.  Hu- 
mida  autem  distemperantiam  ***  tenuem 
et  acosum  **  facit.  Calida  utique  con- 
sistens  distemperantia  sintexis”  fît; 
primo  ergo  humores*®  et  sic  postea 
carnes  *4  ipsius  epatis  et  faciunt  per 
ventre*®  secessus  putidos*®  et  satis 
cholericos*’  colores*®  et  pingues*®. 
Frigida  autem  distemperantia  consis- 
tente’®,  neque  frequentes***  secessus 
neque  multos  ”  facit.  Prolongata  autem 
haec**®  passionem“  per’®  dies  aliquos 
currit  venter  eis  cum  inpito’®.  Pro- 


XLVIII.  De  atonia  epatis. 

Distemperantia  vero  epatis  est  débi¬ 
litas  cum  virtutes  operationes  defectum 
et  fîunt  ex  hoc  in  epate  diversae  diffe- 
rentiae.  Si  ergo  calida  distemperantia 
fuerit  generata ,  assantur  in  eum  con- 
sistentes  bumores.  Ex  frigida  autem 
distemperantia  inpinguatur  epar  et 
piger  effectus  jam  continet  in  se  fleg- 
maticum  etpigrum  humorem. Trociscus 
ad  epar  et  splen  :  aloe  epatite,  ammo- 
niacum  thimiamatus,  costu  ana  -r  i, 
cum  aqua  facis  trociscus  ad  magnitu- 
dinem  abellane;  febrientibus  cum  aqua 
das ,  sine  febre  cum  vino  et  ea  quae  in 
bis  inferuntur  minus  digeruntur.  Sicca 
autem  si  fuerint  distemperantia,  sic- 
ciores  et  spissiores  in  eo  fîunt  bumores. 
Quod  si  calida  extiterit  distemperantia , 
sintixis  facit,  prius  quidem  bumores 
colericus  per  ventrem,  postea  autem 
ipsam  substantiam  epatis  deponunt  cum 
secessus  putridus  et  putidus  colericus 


amagdalas.  —  **  apü.  —  *®  anesu.  —  *®  asaro.  —  *’  amagdalas.  —  absencium. 
— -  “*  Ponticum.  —  ”  pinsatis.  — ’*  seni.  —  “  fri.  — ’**  ydromellitus.  —  CiiAP.  xviiii  ; 
^  disteiuperanciam.  —  ’  defeccionis.  —  ®  defferunt,  —  *  consistentis.  —  ®  liumoris.  — 
defîcife.  —  ’  movebllis.  —  ®  siccus  et  spissus.  - —  ®  humoris.  —  *“  distemperaiicia  ; 

unxisis  fit  addit.  —  **  agosum.  —  *’  sinfixis.  —  *“  Uuinoris.  —  **  carnis. _  *®  ventris. 

putcdus.  —  ■’  colericus.  —  **  coloris.  —  *“  pinguis.  —  ’®  consistentem.  —  **'  fre- 
quentis.  —  multus.  —  banc.  —  **•  et  qui  addit.  —  per  decrt _ **“  impeto. 


31Û  ORIBASE.  SYNOPSIS.  IX.  in-ao. 


priae^’  autem  quae  deponunt  sanguis 
potridus^*  est.  quemadmodum  ahquis 
contundat  sanguinem  pinguem^®.  De 
sicca®®  autem  distemperantiam  siccio- 
res®^  secessi^^  fiant,  et  de  humida  dis- 
temperantia  humidi  fiunt  secessus. 


La 

nimis  pingues ,  colei’icum  liabeiis  colo- 
rem.  Frigida  autem  distemperantia 
neque  frequens  fit  secessus  neque 
multum  per  ventrem  deponunt.  Haec 
igitur  passio  diuturna  est  et  per  dies 
aliquos  fluit  venter,  propriétés  ipsa  ex- 
cernitur;  est  sanguis  putridus,  quem¬ 
admodum  resoivit  pinguis  sanguis.  In 
sicca  autem  distemperantia  sicciores 
secessus  faciunt  et  in  humida  distem¬ 
perantia  bumidiora  sunt  quae  [172  v°] 
deponuntur.  Ad  hanc  atonia  uteris  hune 
trociscum. 


[Chapitre  xx,  t.  V,  p.  002.] 


[2i8v°]  XXV.  Curalio  epatis 
scyromenon^. 

In  initio®  eparsi  in  scyron^  conversus 
fuerit  saepius  sanavimus*',  inveterata 
vero  passione  diebusmultis  inpossibile^ 
est  sanare.  Gurabis  ergo  jecur®  si  coe- 
perit  scyrosin  facere  iliis  quibus  dixi- 
mus  ad  inflammationem’  epatis  medi- 
caminibus ,  addendo  “  bis  maiactica , 
quaiia  sunt  absent!  comas®  et  nardo*® 
[218  v°]  stacios'i  utrosque^^et  crocum 
et  inantium“  et  oleunD*  nardinum  et 
ma.sticmum  et  imtiscmum*®.  His  addi- 
mus“  et  ammoniacum ,  bdeiiium*’  et 
medullas  et  adipes**  admisces^®  medi- 
camini.  Ad  scyron  epatis,  et  post  ista 
conpetentes  cibos®“  adbibemus,  simul 
et  potiones®*  quae  aperiant®®  et  purgent 
vel  différant  inviscatam  snissitudi- 


XLVIIil.  Aà  epatis  scyron  curalio; 

Galenus. 

In  initio  quidem  saepius  sanavimus , 
diuturnum  vero  scirou  factum  per  dies 
jam  pfurimum  possessum  neque  ego 
sanare  potui  neque  afiquem  alium  au- 
divi  vei  vidi  aliqnando  sanare  potuisse. 
Omnes  igitur  qui  haec  passi  sunt  ydro- 
pici  facti  perieruni.  Augmentari  ergo 
oportet  curationi  quae  ad  inflammatio- 
nem  epatis  dicta  sunt ,  ac  admisceantur 
stipticis  maiactica ,  absentium  et  nardus 
ambus,  adhuc  autem  et  crocum  et  ynan- 
tium  et  oleum  nardinum  et  masticin  um 
et  scininum.  His  ergo  miscendus  est 
ammoniacus  et  bdeliium  et  medufla  et 
adipes  bis  admiscentur  et  ponuntur,  ubi 
generata  est  scyron  in  epate.  Curandus 
est  etiam  connetentibus  adhibitis  cibis. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  20-21. 


neiii’*-  1“  scyi'üii^'  epatis  sunt  autem 
haec  oirniia  nefriticis  lapides»  Iran- 
.rcnlia”  i  admisceri  autem  et  lii.s  oporlit 
diuretica**. 


315 

La 

sed  et  potionis  medicamiuum  contem- 
plationem  habentibus  quae  adaperiunt 
et  proiciunt  de  visceribus  constipatus 
bumores.  Sunt  autem  ad  baec  omnia 
quae  ad  nefreticus  lapides  minutant  ; 
admiscere  autem  bis  oportet  ea  quae 
sunt  diuretica. 


[Chapiibe  XXI,  t.  V,  p.  5o3.] 

[221  v°]  XXXII.  Deçacexia';  ['73  v°]  LI.  Ad  cpcexid,  id  est  mali 

FiluminiK  corppris  hahilum. 


In  initium  ydropiciae  cacexia  est. 
Cacexia  autem  mala  corporis  habitude 
dicitur,  quae^  contingit  duobus  médis; 
interdum  tetius  corporis  fit  causa  ut 
puta  ex  febribus  diuturnis,  ut  malus  ^ 
celer ^  cum  pallore®  et  tumore  existât’ 
per  totum  corpus ,  interdum  ex  parte® 
aliqua  ’  membrorum  patientem ,  ut  puta 
de  aemorroidis  longa  effusione"  san- 
guinis  facta,  vel  si  damnatas  aemor- 
roidas”  officia  sua  non  inpleant'®  aut 
ex  renum  vel  narium  longa  sangulnis 
effusione  facta  [221  v°],  et  si  scyron 
epatis  cum  inllammatione  facta aut 
de'®  splene'®  slmiliter,  et  si  stomacus” 
prave  digérât'®  cibos*®,  eticterici»  si®' 
mul  tum  tempus  aegritudinem  patiantur, 
et  de  difficile»  respirantibus ,  et  de  aliis 
muftis  causis,  quod  longum  est  enar- 
rare».  Quorum”  ciiratio  non  sic  in’® 
evacuationibus»  ponenda  est,  sic  bis” 
quorum»  de  inanitione»  contingit. 
Hii  enim  quorum  damnato  officie  fit 


Initium  ydropiciae  passionis  cacexia, 
id  est  corporis  mali  habitum,  vocare 
consuevimus.  Curare  ergp  ea  oportet 
flevotomum,  sed  per  partes,  donec 
tertio  aut  quarto  die  apoferisin  faciat. 
Sit  autem  tota  quod  aufertur  fiabun- 
dantia  neque  plus  a  tribus  eminis  neque 
duobus  cotiiis  minus.  Haec  quorum 
emorroidas  incisas  vel  damnatas  sunt 
et  baec  accessit  passio.  Qui  autem  ex 
aliquas  malas  occansiones  incedunt  in 
banc  passionem ,  rara  est  flevotomandus 
et  boc  si  virtutis  opitulationem  inesse 
cognoveris.  Post  flevotomum  sic  cpn- 
venit ,  sin  vero,  catbarticum  biera  dabis. 
Dieta  autem  sit  tenuis  et  desicpatiyp 
quae  bene  digeratur  et  usus  aqqarum 
calidarum  stipteriodon  et  nitrus  assum, 
magia  autem  solforearum  utatur;  alia 
autem  omnes  balnea  sunt  adsumenda. 
Mirabifiter  autem  juvat  eos,  ante  si 
bibat  absentium  et  coctavismus  et  dro- 
paces  utantur. 


316  ORIBASE,  SYNOPSIS.  IX,  21-22. 

cacexia  flebotomandi  sunt,  hii  vero 
quorum  per  effusionem  sanguinis  fit 
cacexia  nuilo®®  modo  sunt  fleboto- 
rnandi^*.  [nprimis  ergo  quibus.  oportit 
flebotomus®®  adhiberi®®,  per  partes®’ 
auferendus  est  sanguis  per  dies  très 
aut  quattuor,  ita  ut  sit  quod  aufertur-® 
sanguis  in  uno®®  coHectus  neque  tribus 
cotyfis®®  amplius  neque  duabus  minus. 

Nam  si  ex  alla*'  incidat*®  passione*®, 
noii  erunt  flebotomandi  msi  virtus  sit 
valida.  Post  vero  flebotomum**  vel  si 
aiiqua  causa  prohibeat  flebotomum . 
catarticus  dandus  est  iera®®  dia  colo- 
quentidos^^.  Cibi  autem  sint”  qui  exté¬ 
nuent  et  desiccent;  aquis  vero  calidis 
naturalibus  et  maxime  quae  sulfureae*® 
sunt  uti  oportit  et  stiptiriodes*®  et  ni- 
trosas®”  similiter;  aüa  omnia  bainea 
probibenda  sunt.  Miraviiiter®'  autem 
eos  jubat  fréquenter  absentius  in  po- 
tione  datus  et  cottabismus®^  et  dropaces®® 
similiter. 


[CHAPiTnE  xxii,  t.  V,  p.  5o4.] 

XXXIII.  ÂdjdropicosK  LU.  Adydropicus. 

Ydrops®  aut  de  frigdore  nimio  epatis  Fil  enim  hydropicus  aut  ex  frigdorem 
fit,  cum  ejus  superaberit  calorem ,  aut  nimium  supermissus  epati,  fit  au l  ex 
ex  -  plenitudmem®  sanguinis  fngidissi-  plenitudinem  sanguinis  frigidi ,  univer- 
mi ,  cum  ®  totum  epar  et  corpus  pervase-  salem  totum  corpus  augmentans  aut  ex 
rit.autex  aliisvitiisfortiterinfrigdatur  aliquibus  aliis  fortins  infrigdatus ,  et 
autconpatitur»  jecur’  et  ydropem  facit.  conpati  epar  similiter  et  eis  oporterit; 
Conpatitur*  autem  splene'infrigdatoi»  sine  enim  infrigdationem  epatis  nullo 

”  fleubolomandi.  —  corum.  —  cacecticus.  —  “  nulo.  —  “  flcubotomandi.  — 
llevotomandi.  —  “  adhibere.  —  ”  partis.  —  auferetur.  _  quo.  _  “  cotilis. 

—  "  hacia.  —  “  incedat.  —  “  bici  addit  —  “  flevotomo.  —  “  cyra.  _  “  coloquinti- 

dus.  —  w  suut.  —  “  solforia.  —  **  stiptiriodis.  —  “  nitropas.  _  mirabiliter. _ 

“  quoddabismis.  — ”  dropads.  — Chap.  xxxiii  :  '  ydropicus.  —  ’  ydropis.  — ®  ex  cleest. 

—  ‘  plenitudinim.  —  ®  eu.  —  '  cumpalitur.  —  ’  jecor.  —  »  curnpatitur.  --  '  .splen. 

—  mfngidatum, 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX.  22. 


et  ventre “  inlestinis  et  maxime  je- 
juno'^  inleatino,  pulmones  et  renes  et 
(liafragma.  Fit  autem  et  ex  matrice  et 
!  ex  aemorroidis ’’  evacuatione'''  facta 
I  aut'‘  constipata'®  aemorroida aut  ex 
flnxu*®  sanguinis  vel  menstniornm  ef- 
fusione'®  nimiaaut  non  reddita^®  mens- 
trua.  DifFe[2  2  2]reutiae®t  autem  ydropi- 
ciae  sunt  très  :  una  est  qua  vocatur 
ascytes®®,  in  qua  humor  tenuis®®  replet 
inferiora  loca  omnia ,  quae  sunt  sub  tho- 
race“  ventris.  Alia  est  tympanites®® 
quae  ventositatis®®  spiritu®’  praedicta 
orcupat  loca.  Tertia  autem  yposarca  di- 
cilur,  qua  totum  intumescit  corpus  et 
veluti  mortui  totus  inalbesci t  vel  exten- 
ditur.  —  Curatio.  Est  autem  curatio 
ydropiciae®*omnino  difGcilis  vel  inutiiis 
artificis  observatio ,  dicere  tamen  cura- 
tionem’®  non  omittimus®,  fimiis  bovis®® 
armentivi  siccum  et  tritum  coquis  in 
posca®®  cum  solfureri*  quartam  haben- 
tem  partem,  et  ponis  in toto®® ventre®®, 
aut  stercus  caprunum®’  in  urina  pueri 
aut  capruna,  ad  mellis  spissi  pinguidi- 
nem  facis  et  inponis  toto  ventri ,  mul- 
tum  eos  purgat.  Dabis  autem  bibere®* 
apozima  de  coctis  radicibus  calamen- 
this®®  aut  appii®®  aut  aru®'  radicis 
cortices®®  in  vino  coctas  aut  radices®® 
cocumeris  silvestris  infusas  in  vino  aus- 
tero  diebus  tribus;  dabis  primo  cyato 
uno  et  paulatim  addis  per  singulos*® 
dies  usque  ad  cyatos®®  très.  Lepidos®® 


modo  ntique  ydrops  fit.  Conpatitur 
igitur  epar  ab  splene  infrigdatus  et  a 
ventre  et  ab  intestinis  et  maxime  ex  eo 
qui  vocatur  jejunus  intestinus  et  a  pul- 
monibus  et  renibus  et  ex  diafragma. 
Fit  autem  si  et  absque  mensuram 
emorroidas  Huant,  et  fluxus  sanguinis 
et  menstruorum  plus  quam  convenit 
fluunt,  aut  si  ex  toto  constringantur. 
Dilferentlae  autem  ydropicorum  sunt 
très.  Est  enim  asceies  qui  quodam  hu- 
more  tenue  replentur  inferiora  loca 
omnia  praeter  thorace.  Alia  autem  est 
quae  dicitur  tempanites  ;  .spiritum  ven- 
tositatis  predicta  plena  [174]  efficiuntur 
loca.  Tertia  autem  yposarcidtxs  nomi- 
natur;  totus  enim  inflatur  corpus  se- 
cundum  mortuum  similis  factum.  Est 
autem  curatio  ydropiciae  non  omnino 
facilesel  e.xpediens  artificis  pracsentibus 
aliis  dicere ,  ut  aliqua  ad  sanitatera  utilia 
potentibus  aetate  agere.  Femus  bovum 
jumentorum  siccum  diligenter  teris, 
coquis  in  pusca  quemadmodum  iliani 
sine  sulfor  quartam  partem  et  inponis  _ 
per  totum  ventrem  et  vissicam.  Item 
stercus  caprunum  in  urinam  pueri  aut 
capruna  urina  siciit  glyo  facto  pinguem 
cataplasma  inpone  in  ventrem  simiiiter 
ut  supra ,  fortiter  eos  purgat.  Dabis  au- 
lem  et  bibere  ubi  buliit ,  ut  discoquatur 
radix  calamentis  aut  appii  aut  asuro 
radices  cortices  in  vino  aut  cocumeris 
agrestls ,  infundes  in  vino  austero  tribus 


318 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  22. 


caicunO’  vero  i,  cum  pane‘®  deintus 
mollem®  facis  catapotia"’  et  das'i  glut- 
tiendum  deducit  fortiter  ;  aut  caku 
cecaumenu®^  Z  i,  rutae  semen  Z  ii, 
dabis  in  vino  cyatis  tribus.  Epithima 
qui  facit  ydropicis®“,  spienicis®’  :  fenu- 
grecu®*  'riii,  résina®®  frixa  libra  i, 
hordei®®  farina®*  -r  iüi  femus  colum- 
binu®*  'TÜii,  cera  libra  i,  axungia®® 
vetere  librae  ii ,  resolvis  quae  solvenda 
sunt,  sicca  teris  cum  acito  et  super- 
mittis  iiquata®®  et  uteris. 

Item  ex  alio  aulore®®  ad  ydropicos®® 
cataplasma  :  fenugrecu®’  |  i,  lini  se¬ 
men  emina ,  farina  hordei  ®®  ^  ii ,  lupini 
farina  ^  i  ®®,  cymini  farina  emina  ’®,  appii 
semen  emina,  fenuculi  semen  emina, 
•scynantos  ’*  -r  iü ,  masticis  -b  vi ,  nitru 
-f  vi ,  lauri  vacae  pulvis  %  i ,  anissu 
-T  vi,  oleu  nardu’®  librae  ii,  mel  quod 
sufîicit.  Item  potiones’*  ad  ydropico.s 
pulver,  das  ante’®  bibere  ptysànas’® 
descoctas”  [222  v"]  aquosas’®,  colatos 
sucos’®  sine  oleo  cum  modico  sale  et 
dabis®®  bibere  de  boc  modo  pulvere 
confecto  :  appii  semen  Z  iiii,  cycla- 
mini**  sicci  pulver  -b  i,  piretru®®  i, 
piper  -T  iiii,  scammonia  scripulu  unu, 
aloe  scrupulu  unu,  sales  ammoniacus 
-b  i ,  cocognidiu  Z  iiii ,  cnicu  scripulo 
uno®®,  afronitru  albu®*  pilas  quinque*®; 
ex  bis  facis  pulvere®®  et  das  cum  vino 
et  mel  cum  calda  diebusxv  et  sanus  fit. 


diebus,  et  dabis  ex  eo  cocliarium  unum 
addendo  paulatim ,  uteris,  impleatcya- 
tus;  aut  lippidus  calcu  Z  i,  cum  inte- 
tione  panis  cataputia  accipiat  facta 
dabis;  nimis  educit  aqua  aut  ysopo 
apozima  data  aut  calcu  cecaumenu  Z  i 
rutae  semen  Z  ii,  vino  cyatus  Z  ifi. 
Item  alia  ydragogo  ydropicis  ;  diagridio 
-r  iy,  calcu  cecaumenu  Z  ii ,  columbi 
stercus  Z  i,  euforbio  Z  i,  diagridiu 
Z  iy,  mastice  Z  i ,  ruta  viride  Z  ii ,  mel 
quod  sufficit,  dosis  cocllarem  unum. 
Epythima:  fenugrecu  -b  iiii,  farina bor- 
dei -b  iiii,  stercus  columbinus  -b  iiii  , 
cera  libra  una,  axungia  vêtus  libra  i; 
quae  remittenda  sunt  remittis,  et  si- 
permittis  alias  species  tritas  in  aceto  et 
uteris.  Idragago  ydropicis:  calcu  cecau- 

euforbium  Z  i,  diagridiu  Z  iç,  masti- 
cem  Z  i,  ruta  viride  Z  i,  mel  quod 
sufficit,  dosis  coclearium  i.  Item  alio 
ydragago  ydropicis  :  calcu  cecaumenu 
Z  iiii ,  stercus  columbinum  Z  iiii ,  rute 
virides  folia  Z  ii ,  euforbio  Z  i ,  cum 
vino  das  calido  Z  i.  Item  alio  ydragogo  : 
diagridiu  Z  iy,  calcu  cecaumenu  4  v, 
rute  virides  Z  i,  piper  Z  vi,  cymino 
Z  vi ,  conficis  et  uteris. 


*’  calco.  —  “  pani.  —  *’  mollim.  —  ®  catapucia.  —  •'  dabis.  —  ”  ad  glutciendum. 
—  calco  clcaumino.  — -  ciatus.  êpitbcma.  —  ydropicus.  —  .splcnîticis.  — 

fenugrego.  —  rasina.  —  “  ordie.  — ■  '*  farine.  —  “  columbino.  —  exungia.  — 
liquata  deest, —  anctorc.  —  ®®  edropicus.  —  fenugrcco.  — ordie.  — emina. 


.ASE,  SVÏnOPSIS,  IX, 


319 


^tem  aliut  :  sales  ammoniacos,  piper, 
iforbiu;  teris,  cernis,  (las  cocliario 
„no  in  mnlsa®’.  Item  aliut  :  eufor- 
biu  ^  nn>  ammoniaces  Z,  iiii,  dia- 
crisiu  /i;  «las  ™  ' 

cocognidiu®*  triobolon'%  eileboru'’»  ni- 
gru  triobolon",  facis  catapotia®^  cum 
aqua  octo®’  et  das  in  nocte  eunti  dor- 
mitu.  Item  aiiut  :  camileae  folia  sicca®'‘, 
kl  estunde  cocognidiu®®  coHigitur  Zi, 
calcu  cecaiimenu®®  ^  i,  anissu®’  Z  i, 
dabis  potui  cum  aqua  in  initie  quideni 
i,  et  cum  relebata  fucrit  virtus  et 
duas  dragmas  dabis,  Ydropicis  potio®* 
quae  non  est  contemnenda,  eo  quod 
facilis  sit  medicamen;  accipis  femus 
vituiini  masculi  ad  masculum ,  feminae 
ad  feminam,  mittis  in  ulla  noba®®  et 
superponis  coperculum  et  picas'®®  de 
creta'®«,  ut  de  nuHa  parte  eventetur’®® 
medicamen;  post  haec  ipsa  ulla  pénis 
in  calcina ,  quem  adhuc  aqua  non  tetigit 
et  sit  ibi  diebus  septem;  die  octava  tol- 
lis,  aperis  et  quod  fuit  in  ulla  teris  dU 
ligenter  et  in  ampulla  reponis  ;  cum  opus 
fnerit,  dabis  cum  vino  pulvis  cocliaria 
tria;  hoc  bibatin  diebus  satis®®®  septem 
et*®®  sanus  fit.  In  vino  autem  ubi  danda 
est  potio'®®,  coquis  ante  in  eo*®®  rutae 
viridis  ramos  et  in  ipso  vino  dabis  me¬ 
dicamen  bibere.  Hoc  medicamen  adin- 
venit  Eusebius  grammaticus.  Item  ma- 
lagma  ;  calcantu*®’,  afronitru,  aloe*®* 
ana  -r  iii ,  psimitbiu*®®  -r  vii ,  cera  -r  vii , 
oleu  '^x,  acetum  acerrimum**®  quod 

Item  aliut  :  enforbio  Z  iiii,  salis  amoniacus  Z  iiii,  dagridio  Z  i,  das  in  mulsa  addit. 
coconidio.  —  '®  trito  obolo  i.  —  ®“  eliboro.  —  ®*  trito  obolo  i.  -rr-  catapucia.  — 
coda.  —  ®‘  siccadeest. — coconidio.  —  ®®  calco  cicaumino.  —  ”  aneso. — pucio." 
olla  nova.  —  *““  pecas.  —  ‘®‘  crita.  —  *“®  eventitur.  —  salis  deest.  —  *°*  fit 
deesl.  —  >»'  pucio.  —  cum.  —  calcanto.  —  *"*  aloi.  —  pisimicium.  —  *'“  agris- 


320  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX, 

sufficit,  teris  sicca  cum  aceto,  psimi- 
Ihiu"'  cum  oleo  coquis“^ut  amolintus 
sit;  tune  mittis  cera  et  sic  mittis  in 
mortario  et  per  partes'*®  malaxas  et 
uteris  non  solum  [228]  ad  ydropicos , 
sed  et  splen  resolvit,  apostemas  desiccat 
et  forunculos"^  et  in  articules  humo- 
res"®  coagulatos"®  solvit  et  desiccat; 
et  ygrocefalos*"  et  ateromata  et  steato- 
mata"®  et  cirisin  et  parotedas  adhibi- 


[  Chapitre  xxni,  t.  V,  p.  5o6.] 


[22cf]  XXXI.  AdsplenK 


Inllammatus  splen  cito  vertitur®  in 
scyron®.  Invenis  autem  splenem  ipsam 
sanguine®  constipata  et  ex  ipsa  spissi- 
tudine®  fit  sicut  lapis®.  Oportit  igitur 
extenuantibus  medicamentis*  sine  ma- 
nifesto®  [22ov°]  calore  adhibere,  quibus 
etiam  oportit®  stiptica  admisceri*®,  ut 
roborem  et  birtutem"  ipsius  serverit’®, 
per  quam  opus  suum  possit  inplere*®, 
qualis  est  salis"  flos  scyron'®  splenis 
jubat  cum  vissica  plena.  Oportit  autem 
spleni'®  fortia  adbibere  médicamenta; 
sufferit  enim  ea  libenter,  qualia  sunt 
capparis  "  radicum  '®  cortex  *®  ;  nibil  mi¬ 
nus  facta  in  scyron  splen  deforis  inpo- 
situs  et  potatuscum  acito  autoxymeli®® 
coctus,  tritus  autem"  et  potui  datus 
cum  acito  purgat  spissos  et  viscosos  hu- 
mores®®.  Interdum  autem  et  sanguino- 


[174]  LUI.  Ad  splen. 

Inflammationis  in  splene  factas  cito 
in  sciron  convertitur  et  insanabilis  sunt , 
sanguis  enim  intra  vena  constipatus, 
propter  quod  pinguior  factus  est.  Opor- 
tet  igitur  quae  exténuant  médicamenta 
sine  aliqua  manifesta  patefactionem , 
quibus  modicum  aliquid  admiscere 
oportetde  stipticis,  ut  roborem  quodam 
[  1  74  v°]  solum  loci  servit  propriam  ope- 
rationem;  hoc  etiam  prestat  absantus 
saut  ofices ,  sanat  cirus  splenis  super- 
positus  cum  vissica.  Uteris  autem  ad 
eam  et  fortioribus  medicamentis  ;  suste- 
nit  enim  sine  molestia  fortiora ,  capparis 
radicem  cortices  nibilominus  juvant 
scyromina  splenis  deforis  super  inposita 
et  in  putionem  data  cum  aceto  aut  in 
oxymelle  tritus  pulver  contusus.  Eva¬ 
cuant  enim  ex  eo  pinguis  et  gluttinosus 


psiiaicium.  —  quoquis. — parti.  —  sed  et . foruncuiosdeest. — >  ar- 

ticulis  humons.  —  coacolatus.  —  egrocifalum.  —  stiatumata.  —  Chap.  xxiii  : 
*  spleniticus,  hic  melius  spleni  causas  addit.  —  ®  vertit.  —  ®  sciron.  —  sanguinem. 
—  ®  ipsam  ispissitodinem.  —  ®  lapes.  —  ®  medicamentibus.  —  ®  manifestum.  —  ®  et 
addit.  —  admixeere.  —  "  virtutem.  — •  "  inseruit.  —  *’  explere.  —  **  salis  deest.  — 
"  iscyron.  —  '®  splen.  —  "  caparis.  —  "  radicis.  —  "  cortix.  —  oximilli.  —  aut. 


OIUBASE,  SYNOPSIS,  IX,  aS. 


lentos“  non  per  urina  solum  sed  et®‘ 
per  ventre  deducat  humores  Cen- 
tauriae  vero  minoris  sucus  deforis  in- 
positus  et  potatus^®  et  cyclaminus^’ 
viridis^®  superpositus  “  vel  cum  mulsa 
potatus  Z  iii,  résina  frixa  libra  una; 
facit  simiiiter  et  siccus  puiver  factum 
/;  i  cum  oxymelle  potatus®",  et  viplae 
aibae  radiées®*  cum  aceto  trita®"  et 
inposita  sanat.  Acorus®®,  ammoniacus, 
stercus  caprunus,  catapiasma  facta  in 
posca®*  cum  farinas  hordei®®  et  inposita 
jubat,  brioniae  radix®"  deforis  inposita, 
cum  caricis®*  cocta  et  pota®®  Zi,  pul- 
vere  facto  in  midsa  aut  vino.  Item  aqua 
ubi  lupini  decocti®"  sunt  cum  ruta  et 
piper  facta  potione  bibere  dabis.  Farina 
autem  lupinorum*®  extrinsicus ®*  posita 
catapiasma  jubat.  Item  aqua  in  qua 
fréquenter  a  fabris  ferrariis  intinctus  est , 
dabis  bibere  febrientibus  pura  aqua, 
sine  febribus  cum  vino.  Item  acetum 
acerrimum  ^i ,  ammoniacum  mundum 
-T  ii,  infundis  haec  in  aceto  donec  sol- 
vatur;  das  ex  eo  jejuno“  rneru*®  cum 
calda  bibere ,  resolvit“  splen  intra  pau- 
cos  dies,  urina*®  multa  provocans  curât. 
Catapiasma  splenicis*®  et  ydropicis  ; 
fenugrecu*’  iiii,  fîcos  pingues** 
libra  i ,  peristereonos*"  herba  quam  nos 
coluiiibarum  dicimus  i,  infundis 
ficos  in  aceto  acerrimo®"  et  fortiter 
tundis  in  pilu  ®*,  supermittis  farina 
bordei  iii,  cardamomu-r  i  et  ceteras®® 


321 

La 

humores.  Interdum  autem  et  jam  san- 
guinolentus  non  solum  per  urinas,  sed 
etper  ventrem  educit.  Nam  et  centauriae 
minoris  sucus  extrinsecus  superpositus 
et  in  potion  em  datus  subvenit,  ciclami- 
nus  recens  tritus  et  catapiasma  et  sucus 
deforis  superposita  cum  caricas  incidit; 
lupinorum  decoctio  in  aqua  apozima 
cum  ruta  ex  piper  trita  dabis  per  triduo 
bibere ,  et  de  farina  ipsius  catapiasma 
superponis,  et  ubi  fabri  ferrariis  fré¬ 
quenter  temperavit  ferrum  et  maxime 
aciarum,  febrientibus  ipsam  aquam 
das  bibere  cum  vino.  Catapiasma  autem 
utere  de  ceris  et  calce  cum  aceto  aut 
capparis  in  aceto  infusam  cum  cerutum 
Cyprinum  oleo.  Fecis  aceti  acerrimi  su¬ 
perposita  solvit  scyron  ydropicis ,  sple- 
neticis  :  fenugrecu  -r  iiii ,  cardamomu 
-T  i ,  ficus  pinguis  libra  una ,  periste- 
reonus  herba  -r  i  ;  infundis  ficus  in 
acito  acro  et  fortiter  tundis  in  pila, 
mittes  cera,  conmisces. 


sanguinoleiitus.  . —  aut  set.  —  humoris.  —  putatus.  —  ciclaminis.  — 

“  vendis.  — siperpositus.  —  “  Z  iii . potatus  dcest.  —  ®*  viole  albe  radicis. — 

Into.  —  agorus.  —  pusca.  —  farinis  bordiae.  —  brionii  radicis.  —  ca- 

mero.  “  solvit.  —  “  orina.  —  splenilicis.  —  fenogreco.  —  “  ficus  pinguis. 
—  *"  pyrcsterionis.  —  “  acrissiamm.  —  '*  pila.  —  sipcr.  —  ”  mittis . ceteras 


ORiBASE,  SYNOPSL 


322 

species  et  uteris,  quitus  addis^*  ré¬ 
sina  frisa  iibra  i,  pice  iibi'a  i,  [221] 
cera  libra  i,  axuiigia  libra  i;  conficis  et 
uteris.  Item  epetbima^®  Filagrii  dia*® 
copru  ad  spien  scyron®’  ex®*  pingue  et 
spissos®*  sive®*  vlscosos®^  humores  ef- 
fecta  est,  diaforeticon  incidens  et  este- 
nuans  humores®*  anputat®*  :  galvani®* 
-rni,  apopanacos®*  -rvi,  propoieo  ®“ 
'Tiii,  libanu  -riii,  murra  iii,  am- 
moniacu®’  vi,  in  alio  habet®*  libra  i, 
cera  iibra®*  iç,  coiofonia  -rvi,  acito 
agro  ^  ii ,  femus  capruno’®  -r  üi;  teris 

vioiae  aibae  radices  p'pta ,  et  extfinsecu.s 
iibanum’b  murra,  opopanacos et 
iterum  teris;  propoleos’*  vero  contundis 
cum  gaWanu’®  in  pila; 'cera  autem  et 
résina  coquis  cum  oieo  ’®  cotiias  duo , 
et  cum  se  remiserit  mittis  propoieum 
et  gaivanum”;  agitas  fréquenter  et 
cum  resolutum  fuerit,  toilis  de  foco ,  di- 
mittes’*  infrigdare,  et  cum  refrigera- 
verit  supermittis  .super’*  ea  quae  trita 
sunt  in  mortario ,  miscis  vene  et  uteris 
medicamen  ad  liaec  magnum.  Item  ad 
splenis  atoniam.  Quod  si  spien  defec- 
tum*®  patiatur,  dabis  in  potione  apo- 
zima,  ubi  decoxeris*’  herba  .scolopen- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  23-94.  323 

scistu  xii ,  stiperia  .scistes*®  Z  xii  ; 
solvis  diligenter®’  metaliica  cum  acito 
acro®‘,  et  cerotnm®’  factum  misci.s 
cum'”  modico®’  oleo®’  in  ceroto®® 
mi.sso'®®;  confici.s'®'  et  uteris  féliciter. 

[Chapitre  XXIV,  t.  V,  p.  5oS;] 


[228  V»]  XLV.  Ad  renum'  et  vissime 
passiones^. 

Cum  ab  epate  sanguis  per  venis  cor- 
pori’  fuerit  minisù-atus,  tune  qui*  su- 
pernatat  liumor’  acosus  et  superlluus®, 
quem  Greci  orodes’’  vocant,  perrenes® 
ad  ®  vissicam  discendit  et  per  veretrum 
elFunditur”.  quam  nos  urina  dicimiis 
[222  v°].  Per  poros"  ergo,  quibus  des¬ 
cendit*®  in  renibus,  hii  ergo  pori  dis- 
temperati  effecti,  calore  nimio  desic- 
cati ,  a  naturali  dispositione  necesse  est, 
utipsi  pori  largiores*’  facti  accidente** 
humorum*®  spissitudinem  ibidem  a  ca¬ 
lore*®  et  siccitate  detentus*®,  in  lapidis 
vertitur  duritiam ,  sicut  de  luto  figulos*® 
videmus*®  facere ,  et  quod  fuerit  tenuis®* 
iiquor  colatus  educitur.  Quibus  adju- 
toria  adhibenda  sunt,  quae  temperent 
et  extenuent®*  humores®®  qui  congre- 
gati®’fiunt  a.sque®*  aliquo®®  calore®®  me- 
dicainmis  manifeste.  Nam  si  quae  adhi- 
bentur  multum  calida  fuerint,  desic- 
cando  iocurn  plus  generantur  lapides®’. 
Curabis  ergo  medicaminibus,  quae®’ 
non  .satis  caiefaciant,  qualia  sunt  ra- 


[174  v"]  LIIII.  Ad  renwn  et  vissice 
passiones;  Galenus. 

Quicquid  in  sanguinem  fuerit  aquosa 
superfluitas  natans  in  venis,  per  renes 
in  vissica  deducitur  ad  urinas,  et  ideo 
si  spissus  bumor  pariter  venions  in 
hisdem  pervenerit  locis,  a  naturalem 
loci  ipsius  calorem  exuritur  et  efficitur 
barena  autem  lapis,  llaec  ergo  quae 
cumminuere  et  extenuare  possent 
oportet  ea  uti  médicamenta  absque  ea, 
quae  manifeste  calefecerint,  magis  de- 
siccando  plus  ledunt  quam  jubent.  Ad 
haec  ergo  quae  absque  calorem  nimio 
sunt  dari  debent ,  qualia  sunt  basiliscus , 
asparagus,  radices,  cortices,  et  robi 
et  vetrus  ustus  et  graminis  radices, 
cortices  et  evisci  semen ,  et  cicer  Arriti- 
num  et  magis  nigrum  [178],  cerasiae 
arboris  gummen,  et  coccimeleas,  cy- 
peri  radix  et  paliuro  semen,  et  tribuli 
semen,  et  qui  in  spongia  invenitur 
lapis;  baec  omnia  in  unô  coquis  et 
calidum  cura  vino  aut  si  omnia  non 
invenis  mittes  quod  habes  et  de  scilla 
confectus  acetus,  et  malve  silve.stris 


“  scistu  deest.  —  ®‘  stypteria.  —  ®®  scistis  deest.  —  *’  in  addit.  —  ®*  agro.  —  cirn- 
lum,  —  ®®  cum  deest.  —  ®’  modicum.  —  oleo  deest  —  cerotum,  —  missum.  . — 
conûcis  deest.  —  Chap.  xiv  :  *  renium.  —  ®  vissice  passionis.  —  “  corpore.  —  *  que. 
—  *  himor.  —  “  siperfluus. — ’  orrodus.  —  “  terrenis. . —  ®  et.  —  discendal. . —  "  po- 
*’**s*  —  discendit. —  **  largioris.  —  '*  accidentl.  —  *®  luimorem. —  *®  ad  calorem. — 

”  ibstentus.  —  *®  ligulus.  —  *®  vidimus.  —  ®®  tenues.  —  ®*  tempérant  et  exténuant.  _ 

®®  bumoris.  --  qqe  congregate.  —  absque.  —  alico.  —  calorem.  —  ”  J.apidis. 


324 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  ih- 


dices^®  asparagi  et  robi^”  et  velro^* 
usto^^  radices’^  graminis’*,  poletricus, 
bdeliius’®  et  lauri  radicis  corticem,  et 
ibisci  semen,  et  cicer  nigrum“,  et 
gummen  de  cerasia,  et  siisinarii®’  cy- 
peri’®  radix,  et  puliuri®®  semen,  quod 
alii  cicer  venerlum*®  appeilant,  et  tri- 
buli  semen ,  et  lapides  qui  in  spongia*^ 
nova  inveniuntur,  et  acetus*®  scil!icitus“ 
et  malvae  siivaticae'*®  radices  et  rutae 
silvestris*®  radices  et  appii''’  siivatiei*® 
radices;  istas  très  species  coquis  cum 
vino  et  sucum*®  expremis®®  et  das  bi- 
bere  cyatos®*  duo.  Soient  igitur  in  re- 
nibus  generari  lapides®®  jam  media  et 
déclinante  aetale;  in  vissica  autem®® 
infantibus  et  pueris  generantur®®.  — Ad 
lapides  in  renibus  et  vissica  frangen- 
dos®®. — Carpubalsamu®®,  lapides  qui  in 
nova  spongea®’  inveniuntur,  puleiu®* 
siccu,  malvae  siivaticae®’  semen  sic- 
cum;  aequalia pondéra  tundis  et  cernis , 
et  pulver®®  das  cocliarium  unum  in 
vino  temperato  cyatos®'  duo. 

XLVI.  Ad  inflamrnatione^  renum^ 
et  vissieae^- 

In  renibus  aut  in  vissica'*  si  inflam- 
raatio  fuerit  orta®,  cum  magna  cautela 
sunt  curandi,  nam  urina  exinde  des- 
cindet®,  propter  quod  si  acer  aut’  si 
eacocymus  non  fuerit  corpus,  b  oc  est® 
cholericus®  humor,  datae  diureticae’” 


radices,  et  rute  agreslis  radices  cocti  J 
cum  vino  et  colati;  das  bibere  ex  boc  '« 
ciatus  duo  et  aquam  alterum  tantum  I 
das  bibere;  miraberis  elFectuin.  Si  igitur  ’ 
in  renibus  lapides  generantur.  baec  in  j 
majori  etiam  aetatis  soient  nasci;  si  au-  < 
tem  in  vissica  consistant,  infantibus  ^ 

ibidem  soient  generari.  }. 

LV.  Potio  ad  reiium  et  vissiee  lapides 
rumpendus  vel  proiciendus. 

Damus  pulver  balsami  semen,  la-  ! 

pides  qui  in  spongia  inveniuntur,  pu- 
leium  quando  de  mane  levantur  siccum, 
malve  agrcstis,  ocymus  siccu;  aequalia 
pensa  teristricoscinas  et  das  cocliarium  i, 
cum  vino  cocliares  duo  temperatum. 


LVI.  Ad  inflammalionem  mnum 
et  vissice. 

In  renibus  et  in  vessica  factam  in- 
flammationem  unam  m  se  utrique  cu- 
rationem  habent ,  pro  boc  quod  urinae 
effusio  per  ipsius  decurrens  curât  cor¬ 
pus,  propter  quod  si  acer  et  colericus 
humor  in  toto  corpore  fuerit,  nihil 


radicis,  —  rubi.  —  veretro.  —  ustu.  —  radicis.  —  ®  gramenis.  — 

bedülius. —  nitgrum.  ^ sussinarie.  —  ciperi.  —  pullure.  —  “  vcnarlum. _ 

**  lapidis.  —  “  spiingia.  —  aceto. —  “  sclilitio.  —  “  malve  salvatice. —  “  salvatlce. — 
•’  apii.  —  salvatiei.  —  in  renibus  mittls,  lapidis  qui  in  spongia  nova  inveniuntur  et 

aceto  scelliticus  et  malve  salvatice  addit - exprimis.  —  ®‘  ciatus. —  in  renibus . 

lapides  deesf.  —  autem  deesl. —  generatur.  —  ®®  frangendus. —  carpobalsamo. _ 

”  spungia.  —  "  puleis;  comam  et  nrMit.  —  ”  malve  silvatice.  —  pulvis _ *'  ciatus. 

—  Chap.  .XLVI  :  *  inflammacionem.  —  ®  renium. —  *  visicc.  —  *  aut  vîsica. —  ®  borta. 

—  “  discendil. —  ’  vel, —  ®  si  eacocymus . lioc  est  deesl.  —  “  colericos. —  diuritici. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  -ik- 


325 


potiüiies",  de  toto  corporel^  [229]  dio- 
lericus  motus  humoi-’^iHuc  deducitur 
et  ideo  diuretica'®  non  oportit  dare; 
nocent  enim  inflammata  loca ,  mordica- 
licnem  ex  his  facta  transiens  "  per  ea  , 
pro  qua  re  danda  est  mulsa  aquosa'® 
bibere.  Solvit  enim  inllammationes®®  et 
evacuat  constrictos  et  constipâtes  Im- 
mores“,  et  incidit  vel  extenuat,  et  raros®* 
facit®®  spissos  et  pingues  humores®®. 
Quae  enim  de  muisa  dicuntur,  exem- 
plum  ponimus  ut  mulsae®*  simiiia®® 
quae  provantur  esse  et  subvenire  pos- 
sunt  eiigantur®®,  quae  nec  mordica- 
tionem  faciant  et  extenuenl®’  vei  inci- 
darit  humores  absque  mordicalionem , 
qiiwmadmodum  omnibus  in  mflamina- 
tione^®  positis  iocis  vel  visceribus  sepe- 
dictum  est.  Optimum®*  autem  iii  bis 
requies  est,  sed  quia  inpossibile  est 
requiescere  ureticos  poros®“,  modica 
ipsa  potio  danda  est,  ut  si  fieri  potest 
ion  go  tempore  requiescat.  ^ontem- 
plandilm  est  autem  ne  totum  corpus 
plénum  sit  acros  humores®'  et  urinae 
feratur®®  habundantiam®®.  Hoc  enim  si 
fuerit ,  necesse  est  per  renes  et  vissica 
ipsa  fertur  acredo ,  unde  magis  insana- 
bilis®‘  sunt,  et  ideo  minus  danda  est 
ut  obtundatur  acredo  et  maxime  mis- 
cendum®®  est  quod  optundat  et  mitiget 
rnordicaliones®®.  Danda  est  ergo  calda®’ 
aqua  pura;  haec  et  acredinem®*  tollit 
et  mordicationem  lavande®*  absiergit. 


in  talem  mordicationem  facientis  et 
secundum  adducentis  acridioem  liu- 
mores  inferiores  in  fervorem  babentibus 
locis,  et  medicameu  nullum  talem  ula- 
tur,  sed  neque  si  in  corpore  liunioi' 
cacocimus  sit,  nisi  si  tantum  mulsa  dabis 
aquosam  bibere;  solvit  enim  inflamma- 
tionem  sine  mordicationem  evacuando 
ibidem  constipatus  humores  et  enim 
incendendo  exténuant  et  rarefacit.  Quae 
autem  de  mel  dicta  sunt,  exeraplariae 
causa  poterit  transferri  ad  ofnnia  quae 
exténuant  et  incidunt  sine  mordica¬ 
tionem,  quemadmodum  omnibus  locis 
inllammatis,  sic  et  illis  utilis  est  qui  est 
unde  inpossibihs  est  pausare,  ureticis 
organis  parvis  exsistentibus;  hanc  ergo 
oportet  uti  putionem,  id  est  mulsa, 
ut  facilius  sanare  possint,  rnultum 
tempore  quiescendum  est.  Contem- 
plandum  est  ergo  nec  totum  corpus 
plenurq  sit  acredinem  superflu  etatis; 
hoc  ergo  existimantis  iitique  in  vissica 
[i  70  v°]  aut  renibus  humor  acer  fertur, 
magis  insanabilis  sunt.  Amplius  enim 
hanc  potionem  ut  magis  obtundere 
possint  acridinem  et  maxime  miscenda 
sunt  a  nobis  qui  mordicationem  ob- 
tundat  aut  mitiget.  In  autem  cerutis  ad 
inflammationem  et  cataplasmis  et  mé¬ 
dicamenta  adhiberi  oportet  et  fumenta- 
tionibus  de  oleo  vel  alla  que  inflamma- 
lionem  scimus. 


“  pocionis.  —  '®  credo  et  addif.  —  multus.  —  “  humor  dee.st.  —  diurilicam.  — 

mordicacione.  _  "  transsiens.  —  agosa.  —  '*  inflammacioms.  —  constvictus, 

constipatus  humoris. _ ®'  rarus. _ ®®  facit  deest. — spissus  et  pioguis  humoris. — si 

constrictus  non  fuerit  corpus,  hoc  est  cclcricus  addit.  —  similea.  —  cleganlur. — 
extenuaut.  —  ®*  inflammacioueru.  —  ®*  opte.  —  ureticus  porus.  —  acris  humoris. 
—  efferatur.  —  habuiidaucia.  —  insanabis.  —  mixceiidum.  —  “  mordicacio- 


326  ORIBASE.  SYNOPSIS,  IX,  24. 

et  caiidum  quod  esse  videtur  extrahendo 

temperat  et  doiorem  mitigat.  Cerota  EVII.  Ad  reitum  et  vissioe  mjlmimatwnis 
autem*'®  et  catapiasmas'“  adhibere  patio. 

oportit  et  fumentationes'*^  de  oieo“  vel  Linu  semen  Z  ii ,  amilu  Z  i,  das 
alia  quae  possuiit  inflammationes*^  sol-  cum  aqua  cociiarem  einum  mediocreni 
vere.  Potionem  ad^®  vissicae‘®  inflam-  bibere  pulver. 
matioiiem  dabis  banc:  lini  semen  Z  ii , 
amylu“'  Z  i,  dabis  in  aqua  cocliario 
uno^’  médiocre.  Item  cataplasmaad  in- 
flammationes  renium®*  factas  et  sae- 
pius  lapides  in  renibus  generatos  et  ni- 
miis  exagitantur  doloribus ,  unde  pri- 
n  m  t  X  d  t  oe  1 1  to  a 

est  baec  cataplasma ,  qui  [2  2  9  v°]  recipit 
adapes  porcinos  ®‘,  poHines  Iridici , 
fenugrecu  ®®,  linu  semen  equalia ,  mel 
habundanter  et  oieum  Cyprinum  mo- 
dicum.  Est  autem  cataplasma  dia  al- 
tbeas®’  multum  mitigativa  qui  recipit 
ysopu®",  cerotes,  terebentbenis «b  mel, 
oieu  nardu®b  evisci  radices  siccas  et 
tunsas®®  et  cretas  et  fenugrecu;  facis 
cataplasma.  —  Ad  flegmonem  vissicae  “  • 

cataplasma.  Si  de  frigida  fuerit  distem- 
perantia  orta,  uteris  cataplasma  qui 
recipit  evisci  radices  siccas  pulver i, 
meliloti®®  pulver  Zi ,  ireos®®  Zii,  fenu¬ 
grecu  -T  i ,  pollines  tritici  -r  iii ,  cy- 
peru®*  Z  i,  mel  et  vinum®®,  mel  plus,  • 

vinum’®  minus’'*.  Si  de  calida  distem- 
perantia  mfiammatio  fuerit  orta,  evisci 
radices  'C  i ,  meliloti  -r  i ,  lini  seminis 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  ik. 


XLVII.  Ad  upost'mui  in  renibus  facta. 

Quibus  de  inflammation  e  apostima 
fit  in  renibus,  et  doiores^  patiuntur  per 
iiia“  et  inaequales®  orrores  et  febres 
inordinatas  habent,  in  renibus  aposti- 
mam  fieri  significant**,  et  cum  se  rupe- 
rit®,  pus  per  urinam  faciunt;  et  ne  ul- 
ceratio  reumatica  exinde  fiat,  festinanter 
oportit  curari ®  et  ad’  cicatricem  ducere 
vuinus.  Si  enim  intra  dies  xl  sanatus 
non  fuerit,  in  ulcéré  transiens,  reuma- 
tismo  facto,  insanabilis  efilcitur.  Dis- 
cernitur  autem  inter  renium  ®  ulceratio 
et®  in  vissica  hoc  modo.  Quod  si  in  vis- 
sica  ulceratio  fuerit  facta,  in  pectine*” 
et  subventrale  fît  dolor.  Si  autem  in  re¬ 
nibus  fit,  circa  lumbos**  de  rétro.  Difii- 
cultas*®  autem  urinae  vel  stranguiriae 
moiestiam  in  vissica*'*  esse  sjgnificat; 
in  renibus  vero  si  fuerit,  urina  sequitur 
et  cum  faciunt  deponunt  lepedas*” 
membranis*”  similia*’,  haec  in  vissica*® 
ulcéra  esse  signilicat*®.  In  vissica®”  enim 
si  fuerit  ulceratio,  dolores  nimios®*  pa¬ 
tiuntur;  in  renibus  vero  minores  et 
quasi  infî[2  3o]xos  et  gravitas  lumborum 
sentitur.  Quod  si  in  ureticos®®  poros®® 
fuerit  ulceratio,  et  pus  mingit  et  san- 
guinem;  patiuntur  a[u]tem“pori®®  qui®” 
sunt  inter  renes  et  vissica.  Veretri  au¬ 
tem  ulceratio  pus  et  sanguis  decurrit 
etiam  sine  urina.  Quod  si  renes  fece- 
rint®®  apostima,  potionem  dabis  banc®®  ; 
Uni  semen  Z.  ii,  cocumeris®®  semen 


LVm,  Ad  renum  et  vissice  signa: 

Galentis. 

Quibus  igitur  apostima  fit  in  renibus, 
dolores  in  aliis  fiunt  et  ex  intervallum 
inaequales  fiunt  horrores  et  febres  ha¬ 
bent  inordinatas;  significant  baec  in 
renibus  apostimam  esse,  et  cum  matu- 
raverint,  necesse  est  ut  per  urina  pus 
faciant  et  ulceratio  ex  eo  fiat.  Quam 
celerius  oportet  eam  curari.  Si  enim 
mox  intra  quadraginta  dies  non  curato 
fuerit,  postea  non  recepit  sanitatem. 
Discernendum  tamen  est  sive  in  reni¬ 
bus  sit  ulceratio,  sive  in  vissica  per 
positionem  locorum,  per  operationem 
ministeriorum ,  per  substantiae  proprie- 
tatis  et  per  virtutem  ipsarum.  Si  enim 
vissica  patitur,  in  pectionem  et  in  sub- 
ventralem  dolores  patiuntur;  quod  si 
in  renibus,  circa  lumbos  et  de  rétro 
patiuntur  doloi-es.  Per  operationem  vero 
ministeriorum  vissica  patitur  dysiriam 
aut  molestantem  ;  ex  proprietatem  vero 
substantiae  vissica  proicit  membrana 
quaedam  vero  quae  scorticantur  de  vul- 
neribus  vissicae  ;  vulnerata  autem  ipsam 
substantiam  vissicae  plus  dolet  vul- 
nera.  Senes  autem  levius  dolent,  et 
quasi  pondus  aiiquod  positum  sit 
lumbis,  ita  gravitas  in  senibus  sen¬ 
titur.  Sed  et  in  ipsis  ureticis  poris 
fit  aliquando  vuinus  et  pus  cum 
urina  redditur  et  sanguis;  generatur 
autem  haec  inter  renes  et  vissica. 
Veretrum  autem  uiceratum  et  pus 


328  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  2/1. 


Z  U,  tragagaiithes™  Z  n,  yosquianii^J 
semcn  Z  ii,  papaveris  albi  semen  Z  ii, 
amolli  Z  iiii ,  troclscos  ®  facis  et  das 
bibere  Zi.  —  Item  trociscus ,  quod  si 
ulcéra  cum  inflaramationem  in  renibus 
vel  in  vissica^®  fuerint®®  facta,  dabis 
banc  potionem  :  nocli®^  piniu®®  grana 
XX--,  cocumens  dome.stici  semen 
grana  xl,  amygdala®®  Z  iii,  amolli''^ 
Z  i,  spica  nardi  Z  i,  apii®  semen  Z  ii 
in  aqua  ^  i ,  coquis  spica  nardi  et  appii 
semen  “  ad  tertias  et  cum  apozima 
miscis  quae  suprascripta  sunt,  et  das 
exinde  cyatos®®  duo.  —  Antidotum  ad 
ulcéra  renum  et  vis.sicae'*®,  quem  dédit 
Theodorus ,  qui  est*’  nobis  probatus ,  ita 
ut  de  praesenti**  dolorem  cui  datus  est 
amputabit*®,  et  quotiens  revertebatur 
dolor  mox  bibuisset  **  cessabat.  Est 
autem  confectio  ejus  baec  :  piper  al¬ 
bum  Z  XX ,  yoscyami  semen  alvi 
Z  XX,  opiu®*  Z  X,  crocu®®  Z  iii,  pyre- 
tru®®  Z  i,  euforbiu  Z  i®’,  cocumeris 
domestici  semen  Z  vi,  appii®®  semen 
Z  vi,  conii®®  semen  Z  iii,  lapatii®®  se¬ 
men  Z  iii ,  amygdaias  ®*  amaras  et  pur- 
gatas  Z  iii,  fenoculi®®  semen  Z  iii, 
me!  quod  sufficit.  Reponis  in  vaso  vi- 
Ireo®®,  et  cum  opus  fuerit  dabis  ad 
avallanae®*  majoris  magnitudinem  in 
calda  aquâ  seu  mane  sive®®  eunti®® 
dormitu®’;  de  presenti®®  et  dolorem’ 
tollit  et  somnum  facit.  —  Adsauguinem 
per  urina  ®®  reddeutem  ’®.  Quod  si  san- 


ct  sanguis  etiam  sine  urina  redditur 

LVIIII.  Potio  ad  renam  et  vissicae 
apostimam, 

Lmi  semen,  cocumens  domesticis 
semen,  tragaganta,  yosquiami  semen 
albo,  papaveris  semen  albi  ana,  amilu 
Z  iiii,  facis  trociscos  et  uteris. 

LX.  Potio  ad  vissicae  ulcéra  cum 
iiijlammationem. 

Nocli  pinea  [176]  grana  numéro  xx, 
cocumeris  domestici  semen  grana  xl, 
amigdalas  amaras  Z  ni,  amilo  Z  i, 
nardustacius  et  appii  semen  .....  et 
decoctionem  ista  .sit  cyatus  duo;  quae 
suprascripta  omnia  in  potionem  dabis 
bibere  donec  sanet. 

LXI.  Ad  eos  qui  saiiguineni  per  urinam 
faciant. 

Stipteria  scistes  Z  i ,  tragagantes 
Z  ii,  gummen  oboles  duo,  in  alio 
quinque  ;  cum  sapa  das  bibere  medica- 
men  obolus  ii. 


®‘  jusquiamus.  —  amaio.  —  trociscus.  —  “  item  deest, _ “ 

—  nucii - “  pinio.  —  xxx.  —  “  domcstice.  —  “  amagdala. 

iii.  —  “  Z  ii - -  semen  deest.  —  *®  ciatus.  —  *®  vlsci. _  *’  a. 

amputavit.  —  ®"  bibiset.  —  ®'  album.  —  jusquiami.  ^ albi. 

CO.  —  ®®  peretro.  —  ®’  euforbiu  Z  i  deest.  —  apii. _ conu. 

amigdelas.  —  ®=  fenuculi.  —  **  vitrio.  —  avellanis.  — ■  “  seu. 
rmito.  —  “  présenté.  —  ®“  urinam.  —  redentem. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  2/j-26. 


guis  pe»'  ui'ina’*  muitum  redditur”, 
sliptiria”  scistes’‘  ^  i,  tragaganla’^ 
_/  ;j  gummin™  obulo”  uno  cum  sapa 
dabis  bil)ere. 


[Chapitre  xxv, 
XLVIII-  Ad  duritla  renuniK 
Quod  si  duritiam  in^  renibus  fiat, 
dolores*  quidem‘jam  non  sunt^  vide- 
tur®  autem  eis  [aSo  v°]  queniadmodum ’ 
ad  ilia  *  pendere  et  coxae  stupidae"  sunt 
et  in  tibias  se'®  non  tenent;  urinam  nio- 
dicam  faciunt"  et  feculentam"  simi- 
lantes'®  ydropicis His  expediunt  ce- 
rota*®  et  nialagmata  et  frictiones'®  et 
fumentationes”,  necnon  et  que'®  diu- 
retica'®  sunt  adhibenda,  et  per  clystere®® 
venter  est  purgandus. 


t.  V,  p.  5.4.1 

LXII.  Ad  remiH  daritius.  Iliifus. 

Quibus  enim  duritiam  circa  renes 
fuerit  facta,  dolores  quidem  jam  non 
habent,  sed  siccis  videtur  quasi  aiiquis 
adpendisset  aliquod  pondus,  et  stupent 
coxas  et  non  tenent  tibias,  et  urinain 
vero  modicam  faciunt  et  peculanta,  lo- 
tarn  ydropicus  maxime  similant.  Hoc 
igitur  unclionibus ,  cerutis  et  malagmis 
et  friccionibus  et  unguenta  electioren. 
ventrem  fréquenter  curare. 


[Chapitre  xxvi,  t.  V,  p.  5i4.] 

XLVIIII.  Ad  atonia  renuni.  LXIII.  Ad  atonia  renom,  id  est  defectum. 

vel  debilitatem. 

Est  autem  et  alia  passio  renum ,  quae 
si  nata  fuerint  omnibus  lioris  mergere 
delectat,  et  non  possunt  retinere  urina. 
Largores  ergo  elTecti  pori  urinales , 
laxantur  aiiquid  sanguinis  ex  venis  et 
aliae  venae  pinguiores  fiunt.  His  ei'go 
expedit  cibos  stipticos  darc  et  vinum 
nigrum  et  Venus  quam  minime  utatur. 
Bibant  quae  sanguinem  repremunt  et 
maxime  poiigoniae  herbae  sucuin  et 

—  "  oboli.  —  Chap.  xltii.  :  '  vwifum.  —  ®  duricia  reninn  in.  —  =  doloris.  —  “  que- 
dam.  —  ®  sed  addit.  —  “  vitetur.  —  ’  aliqui  addit.  —  ®  bilia.  —  ®  coxi  stupete. —  '“  si. 

—  "  faciuiit  deest.  —  licoleiitam.  —  "  similaulis.  —  "  ydropicus.  —  cirota.  — 

friccionis.  —  *’  fumentacionis - qui.  —  '®  diuritica.  —  “  clistire.  —  Chap.  xlviiii  ; 

'  egretudo.  —  ®  lucioris.  —  '  effecte  vena.  —  ‘  aiiquid.  —  ®  cibus  slypticus.  —  ^  nigrum 
deest.  —  ’  vencrius  actus.  —  '  repremant.  —  ®  débit  deesl.  —  '"  policoni.  —  "  draga- 


Est  ni  renibus  aesnludo-  ut  non 
possint  urina  tenere.  Latiores®  igitur 
effectac  venae®  iaxant  aliquit*  sanguinis 
de  venis  et  pinguiora  demittit.  His  etiam 
expediunt  cibos  stipticos®  et  vinum  ni¬ 
grum®  utere  et  venerios  actos®  quam 
minime.  Bibere  autem  médicamenta 
quae  sanguinem  reprimunt®  débit®,  ma¬ 
xime  autem  poligoni'®  sucus  et  traga- 
ganta"  in  vino  infusa  et  de  sinfiti'® 


330 

radices'-’  apoiima.  Superponis 
lumbis  et  pectini"'*  que  sanguinem 
valeant’®  condensare  :  post  haec  uu- 
triendus  est  lacté  bovino  et  me!  et 
Irumentosis*’  rebus  et  carnes**.  Quibus 
autem  per  intervallo**  per  tempera  re- 
vertitur®  passio  et  sanguinem  per 
urina**  faciunt,  antequam  sanguis  per 
urina**  reddatur**,  signa  baec  sunt, 
gravitas  in  lumbis  et**  ilia  cum  dolore 
simt;  cum  autem**  eruperit  sanguis  le- 
viantur.  Oportit  ergo  cum  signa  haec 
apparuerint**,  antequam  sanguis  erum- 
pat  flebotomari *’  modicum  de**  bra- 
cio**;  cibos**  quasi  plethorioi**  absti- 
neantur  **. 


[Chapitre  xxvii 

L.  Adscavias'  in  vissica^factas^. 

Quaiido  f'orforum  lamminae*  per 
urina  redduntur*,  significant  scavias  *  in 
venis  aut  in  vissica  esse.  Discernere 
autem  oportit  si  tenuis  est  urina  aut 
pinguis;  si  tenuis’  est  urina,  passionem 
in  venis  esse*  ostendit;  si  autem  pin- 
guis  vei  spissa  est,  in  vissica*  sca- 
vias*“  esse  significat.  Curatio.  Curari" 
autem  **  oportit  per  ea  quae  sine  mor- 
dicatione**  sunt  et  purgent  ulcéra  et 
novissimae  quae  desiccent  et  in  cica- 
tricem  ducant  ulcéra.  Est  enim  diffi- 
cilis.***  ad  curandum  et  prope  insana- 


tragaganta  in  vino  infusa ,  ét  sinllti  ra¬ 
diées  apoiima.  Siqierponendîi  sunt 
tem  pectini  et  lumbis  quod  ad  fluxum 
sanguinis  mulierum  inponuntur  .s! 
médicamenta  et  ea  quae  ad  sangi 
vomentibus  adbibitur.  Post  haec  t 
omnia  nutriendi  sunt  lactem  vac( 
et  mei  et  frumentosis  cibis  et  car: 
Quibus  autem  per  temporum  cire 
sanguis  per  urinam  redditur,  ante 
sanguinis  fiat  concursus,  gravitas 
lumbos  elficitur  et  cum  dolore 
evacuantis  autem  per  urinam  s; 
nem  sublevantur  et  levés  efficii 
Oportet  ergo  venam  incidere  de 
chio  josana  modicum,  antequam  se 
per  urinam  reddatur;  cibus  aute 
pletborici  sunt  minus  accipiant. 

,  t.  V,  p.  5i5.] 

[176  v°]  LXim.  Ad  seewias  in  v 
Quando  pythirodis ,  id  est  forb 
similis  scorticaturas  lamine  per  n 
exeuut ,  significat  quia  scaveas  in 
aut  in  vissica  habent.  IJiscernitur  ; 
inter  teuuitatem  cl  pinguidincm 
rum.  Qui  igitur  tenues  est,  pass: 
in  venis  ostendit,  quae  autem  p 
e.st  vissicam. 


OBIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  26-27. 


**  radicis.  —  **  peeteiie. —  **  vaiiant.  —  “  nutrlcndum.  —  *’  Iromentosis. --  *'  ex 

—  *•  intervalla.  —  *“  reverlelur.  —  *'  urinam.—.**  urinam.  —  **  redatur.  —  **  ii 

—  **  autem  decsl.  —  **  adnanicrint.  —  *’  fleobotomandus.  —  **  in.  —  braehin.— 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  27-28.  331 

bilis  ut  nuHa  sit  in  liac  passione 
remecUum  ;  qualiter  autem  curari  [2  3 1  ] 
debeat  non  est  ignorandum  Lactem 
igitur  asinae  fréquenter .  est  dandu.s  et 
„„tam  eos  jubat;  si  autem  non  fuerit, 
caprliius  lac  dandus*’  est  et  in  poto  et 
cutn  cibo ,  id  est  aut  cum  pane  aut  cum 
simula'»  aut  idri  aut  alica  aut  cum 
citro.  Jubat  autem  eos  et  ova  apala  et 
melones'»  et  cocumeres  et  nocli“  pi- 
nium  recentem  et  uvas  et  semen  cocu- 
meris®  potus  et  quaecumque  ex  bis 
conficiuntur  admistae  habentes  aut 
nucli  pinium*»,  et  contra  nimium  dolo- 
rem  opium.  Non  autem  oportit  opium 
dare'**  qui  recipiunt,  nisi  virtus  per- 
mittat®  et  nimius  sit  dolor.  Est  enim 
confectio  qui  facitad  psorodespassiones, 
et  dysurias^  et  inflammationes  sanat; 
recipit  haec  ;  nucli  pinii  numéro  xx*’, 
cocumeris  domestici  semen  grana  xl, 
amylu^»  L  i,  spica  nardi  et  apii»»  se¬ 
men  Z  V  in  aquae  ^  i;  coquis  spica 
nardi  et  appii  semen  ad  tertias  et  cum 
apozima  ipsa  cyatos™  duo  admiscis  quae 
scripta  sunt ,  et  das  bibere. 


[Chapitre  xxvni,  t.  V,  p.  5i6.] 


[281]  LI.  Ad  injlammatiorwm  vissicae' ; 

Buf.  auctorisK 

Pessima»  etmortalis  est  inflammatio 
vissicae  febriunt»  enim  acute®  et  in- 
somnietatem  patiuntur  et  alienantur’ 
et  vomunt  choiera  et  urinam»  facere 
non  possunt.  His  ergo  oportit  incidere 


LXV.  Ad  inflammationem  vissicae. 

Rufus. 

Pessima  est  et  mortalis  vissicae  in¬ 
flammatio;  febrem  enim  acutam  cum 
insomnietatem  et  aiienationom ,  et  vo¬ 
munt  colera  pura  et  urinam  non  pos¬ 
sunt  facere.  Horum  utique  expedit  si 


ignorandam.  —  "  dandum.  —  seliginim.  —  melonis.  — -  nucli.  —  co¬ 

cumeris  deesl.  —  “  aut  deest.  —  ®  pini.  —  “  fréquenter  addit.  —  “  permittiat.  — 
desurias.  —  .C  xx.  —  amilo.  —  appii.  —  »»  ciatus.  —  Chap.  n  :  '  visici. 

=  auctur.  ^  ^  pissime.  —  *  visici.  febrium.  -  ‘  agnte.  —  ’  exalienantur. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  28. 


332 


venam  de  laio  et  per  infusiones  fré¬ 
quenter  calefacere  loca  de  oieo®,  ubi 
roxeris*®  rutam"  etacetum  et  radices 
ibisci^*.  Ventri'*  vero  adbibendus  est 
clysteris'^  molles.  Optimum  est  autem 
si  et  papaver  simul  coquas  cum  oleo'® 
et  adipe^’  anserino  aut  puHino  remisso. 
Ego  autem  interdum  et  opium  me¬ 
dium*®  ovulum*®  cum  murra®®  et  mo- 
dico  croco  resolutum  in  oleo®*  sup- 
posui®®,  sicuti®®  pessos®®  mulieribus 
consuetudo  est  ponere,  et  confestim 
dolores  mitigati  sunt  et  obdormibit®® 
homo.  Fumentationes®®  autem  uti 
oportit  ex  aqua  calida ,  in  qua  decoctae 
sunt  lini  semen  et  fenumgrecum®®,  in 
qua  pube®*  tenus  sunt  deponendi.  Ce- 
roti®®  vero  sunt  inponendi  ex  ysopo  et 
castorio  facti. 


polest  vena  incidatur  non  longe  et  fu- 
mentationis  fréquenter  calidas  adbibere 
ex  oleo ,  ubi  ruta  decoquitur  et  anetus  et 
evisci  radices,  et  venler  subducatur 
moHem  clysterem.  Melius  autem  fit  si 
et  papaver  simul  coquitur  cum  oleo  et 
cum  adipem  ansermum  aut  pulbnum 
simul  reliquatur  senices.  Ego  autem  et 
quandoque  opomicbonus  medium  obo- 
lum  cum  sroyrna  et  croco  modicum 
resolutum  in  oleo  subposui,  quemad- 
modum  pessus  mulierum  et  confestim 
dolores  mitigatos  pausavit  et  obdormivit 
homo.  Fumentationis  autem  ad  haec 
uterete  convenit.ut  in  aqua  deponatur 
calida,  in  qua  decoquitur  lini  semen  et 
fenugrecus  et  cerutus  facere  de  ysopo 
et  castorio  ad  superponendum. 


LU.  Ad  scavias  in  vissica\ et  qui  pilas  mixerint  aut  capillos.  Filumini^  aactoris^. 

Scavia  in'*  vissica  facta  proritus  multus  circa  pectine  fit  et  perituneu®,  id  est 
stale  et  intra  anum®  amplius,  si  mulier  est’  in  os®  matricis,  ut  aliqui®  etiam 
infrjgdare  copiant  partem'®  patientem**,  ila  ut  digitos  sibi  in  ano*®  initiant,  et  si 
mulier  est*®,  in  os*'*  matripis  similiter  faciant.  Per  urina  vero  lamminas  similes 
ut  de  capite*®  sunt  forforibus  emittunt*®.  Hos  ergo  oportit  flebotomari*’  sine  di- 
latione**  si  virtus  permittat*®,  catarticum®®  iera®*  dare  dia  coloquentidos ,  post 
haec  vero  lactis  sérum  dare  bibere;  et  fréquenter  danda  sunt  abseutium  et  aloe 
et  ruta  et  anetu®®  et  appium®®  et  fenocolum®®  et  petroselinum ®®  in  aqua  cocta 
apozimam  dabis.  Cibos  vero  olferis  nequeacros®®  neque  cacocymos®’,  sed  danda®® 
sunt  ova®®  sorbilia®®  et  idria®*;  ex®®  oleribus  vero  danda'sunt  malvas  et®®  betas 


ÜRIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  28-29.  333 


,cui-bitas  et  capita  porrorum  bis  coda;  pisces  vero  aspratiles ,  de  volatil, bus 
.uae  pinguia  .sunt;  cames  vero  porcinas  teueras  et  edina»,  b, bat  vero 
et  lactés  et  vinum  dulce.  Frictiones“  autem  in  femoribus  et  super  pecti- 
eJ  exercitationes3»  vero  fortis[a3i  v"]simas  utantur,  ventosas,  dropaces  sena- 
os^’  si  adhibeantur  jubant,  catapotias^*  ex  aloe  fartas  et  datas  maxime  jubant  . 
ulltos  enim  scimus  per  urinas«  püos  et  capiUos  migxisse‘S  et  dicet^^  qui  baec  pa- 
t’t  ir  quasi  cum  acos^^  deintus  se'"^'  punctiones'^®  sentire^'^  ;  quibus  quae  supradicta 

suntacljutoriaenmtadblbenda.  .  , 


[  Chapitre  x 


t.  V,  p.  517.1 


LUI.  Ad  eos  qai  per  urinam  sanguÎMin 
Jac'mnl. 

^'“quibus  eruptio  venaruib  per  urinam 
sanguis  effunditur',  acuta  passio  est, 
quam  grexm^  vocant,  nos  eruptionem^ 
dicere*'  possumus‘  venarum  ex  quibus 
sanguis  effunditur.  Curatio  vero  adhi- 
benda  est,  quae  in  aliis  locis  ad  erup- 
tionem  venarum  fit,  dandum  est,  adhi- 
bendum;  defo[2  32]ris  vero®  iiiponenda 
sunt  ea  quae  sanguinem  reprimunt’. 
Inprimis  ergo  temptandum  est  solvere 
■sanguinem  qui*  in  vissica®  est  coagu- 
latus  *“  ;  dabis  ergo  ad  baec  artemisiam  “ 
bibereetelecrisu**et  opu“  Cyrmaicu'* 
et  silfiu  et  coniza  et  absentiu'*  et  ra- 
fani  semen  et  robi”  sucos’*  et  apii 
sucos'*,  in  aceto  tempera  ta  unaquaque®, 
autteporis®  coagulum®  vel  enuli  cer- 
vini  aut  edinum®  coaguluiri**  soiutos® 
cum  vino  potui  dantur.  Quod  si  per 
baec  non  solvitur  coaguiatio®  sav' 


LXVI.  Ad  eriipdonem  de  renibtis  . 
inrissicajdcta. 

Acuta  igitur  aegritudo  in  vissica  ut 
vena  rumpatur.  Sanguis  ergo  quam  qui- 
dem  foras  per  urinam  fluat,  quod  autem 
intus  remanet,  congelatur  et  conspis- 
satur.  Ad  autem  effusionem  sanguinis 
adhibes  de  ea  quae  ad  alias  eruptiones 
venarum  potiones  dantur,  utilis  etiam 
medicamenta  probautur.  Quibus  autem 
congelatur  sanguis  in  vissica,  in  primis 
ergo  tempta  solvere  medicaminibus 
qualia  sunt  artemisia  in  potionem  data 
et  elicriso  et  Quirinaicu  et  silifiu  et 
coniza  et  absentiu  et  rafani  semen  et 
rubi  sucus  et  appii  suciis  in  aceto  tem- 
perata  singula,  lepons  coagolum  aut 
cervolino  aut  edinum  coagolum  reso- 
lutum  cum  vino.  Quod  si  bis  datis  non 
resolvitur  sanguis  congeiatus ,  tune  m- 
cidendus  est  quemadmodum  tollitur 
caneulos  de  vissica ,  et  ablata  congela- 


134  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  ag-Si. 

iiinis ,  sicut  iii  lapidibus  in  vissica  tione  saiiguinis.  Aliis  autem  sii 
eneratos”,  incidendoauferimus^trom-  guis  ex  venis  Huit  oportet  curai 
os®*  ex  vissica**  coagulatos*'.  Alia  vero 
uae  adhiberi  soient  ad  liuentem 
anguinem,  adhibendo  temtabis**  cu- 

[Chapitbe  XXX,  t.  V,  p.  5iS.] 

LIIII.  Ad  fimataqiKW  in  vissica' fiant.  [177]  LXVII.  Ad  eos  qaibus  n 

fimala  fiant. 

Quod  si  in  vissica®  fîmata*  fuerit  Medicaminibus  inaturari  1 
enerata,  adhibenda  sunt  médicamenta  quod  necessarium  non  est  in  i 
uae  maturare  possunt.  In  initio*  igilur  temptare  dissolvere  ut  statim 
smptandiim  “  est  soivere  ipsa  fima ,  in“  convertatiir.  Si  autem  inpossibi 
tatu  vero  cum  fuerit  facta,  adbibis  ut  maturetur,  sicut  et  in  renibus 
1  pus  convertatur.  Si  autem  non  po-  est  et  adhuc  cardamomum  et 
aerit  maturari’,  que  ad  renes*  dixi-  herbi  cum  mel  et  stercus  coiur 
lus  adhibebis*  et  adbuc  cardamomu‘“  cum  ficus  et  fumentationdius. 
t  farina'*  herbi'®  cum  mel  et  stercus 
oiumbinu'*  et  caricas  cataplasma  vel'* 
iimentationes**  sunt  adhibenda. 

[CHAPITUEXXXI,t.  V,  p.  5.9.] 

LV.  Ad  ulceravissicae'.  LXVIII.  Ad  ulcerationen  viss 

Si  in  vissica®  ulcéra  fuerint  generata.  Ad  ulcerationum  vero  vissic 
uratio  adhibenda  est  quae  ad  renum  rata  curatio  est  taiis ,  qualis  et  in 
Icera  sunt  ordinata.  Ad  vissica*  autem  ulceratis  dicta  est.  Magnum  qu 
ropria  maxime  expediunt*  lactis  po-  haec  auxiiium  est  de  lactis  pot 
ones*  et  cum  ceteris  adsumpta®  cibis.  caetera  utefe  diaeta;  mitigant  < 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  3i-32. 


335 


cèi-otis  et  butyni'^  et  storace et 
adipes  auserinos’*.  Enicis”  vei’o  per 
veretrum'®  lacté'*  et  oleum®  roseuni 
ralefactum;  per  ano  vero  enicis*'  pty- 
sanae**  su  cos*®  et  butym*''  et  cocumei'is 
seinen  ciim  lacté**  tritiim  et  oolatnm. 


[ChAPITHE  XXXI 
LVI.  fie'  diahka:  GuUeni^. 

Mihi  enini  videtur®  renum  esse  pas- 
sionem''  diabitem",  quam  aliqui®  ydro- 
pem’  iiisanabilem ,  alii  [282  v°]  autem 
diarriam  hoc  est  fluxum  urinarum ,  ali- 
qui  vero  diabitem®,  alii  dipsacon*  vo- 
cant.  Haec  ergo  passio  rare'*  fit.  Sitiunt 
eniin  absque  mensura  in"  bac  passio- 
nem'*  et  cum  biberint'®,  mox  per 
urina"'  facile  redduntur'®.  Facta  ergo 
atonia  in  renibus,  amissa  virtutis  ro- 
borem,  qiiod  biberint'*  statim  per- 
transit 


adipes  anserinus,  nnnmqnemque  cum 
oleo  roseo  eniciantur.  Enicis  autem  in 
jenucola  reclivatus  et  sic  re.sistunt  vis- 
sicae  et  intestine  relaxant,  ut  facile 
adhibita  suscipiant  enectionem,  et 
postea  autem  et  in  calida  resedeant. 
Alia  adhibeantur  quae  ad  renes  sunt 
dirta  ;  sed  et  per  veretro  eniciendus  est 
aqua  et  lacté  et  oleo  roseo  calefacto. 
Hoc  autem  et  per  anum  in  intestine 
enices,  ptysane  sucus  cum  butyro  et 
cocumeris  domcstici  semen  cum  lacté 
tritum  Pt  colatus,  qui  recepit  butyro 
■l'ii,  isopo  igro  '>'i,  cera  l'ii,  colo- 
fonia  i ,  terebentina  -r  i ,  .sthorace 
-T  i ,  oleo  communem  cocliaria  duo , 

,,t,V,p.520.] 

LXVIIII.  De  diabeto;  Galenius. 

Nichil  quidem  videntur  in  renibus 
esse  banc  consistentem  passionem, 
quam  alique  ydropicia  insanabilem , 
aliqui  autem  diarriam  urinae,  aliqui 
vero  diabitem,  aliqui  etiam  dypsacon, 
id  est  siticlosam  vocant  passionem , 
quae  raro  fieri  soiet.  Sitiunt  enim  absque 
mensura  in  banc  passionem ,  et  cum 
biberint,  per  urinas  facile  redduntur 
quod  bibunt;  atonia  ergo  ex  aliqua 


butcro.  —  "*  sthorace  i.  —  '*  et  deesL  —  '*  adipis  anserinus.  —  "  inicis.  — 
"  veretro  aqua  et.  —  '*  lactl.  —  ™  olium.  —  inicis.  —  “  tesene. —  sucus.  —  “  bu- 
tero.  —  **  lacli.  —  Chap.  lvi  :  '  Ad.  —  *  Galeni.  —  ®  vedltur.  —  ‘  de  addit.  —  ®  dia- 
betem.  — *  alique.  —  ’  ydropum. — *  dubitem.  —  *  depsacon.  —  '“  rari.  —  "  in  deest. 
—  '*  passione.  —  '®  biberent.  -/'*  nrinam.  —  '*  reduntur.  —  '*  biberent.  —  "  per- 


336 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  33-34. 


[Chapitre  xxxiii, 

LVII.  Cimitio  diabetis^-,  Rufi  autorisé 
Maximum  adjutorium  est  in  liac 
passione  ut  vomat  statim,  potus  sit 
quam  frigidissimus  et  omnem  cibnni 
frigidissimum  utatur;  olera  coda  edat  quam  frigidissim, 
et  juscellum  ex  ipsas^  bibat  et  pty-  tam  quam  frigidissimam  utantur.  Olera 
os'sorbat;  nibil  quod urinam  comedant  et  jus  ipsius  bibat  et  ptysanc 


V,  p.  .o.o.]’ 

LXX.  De  diabeto  caratio  :  Refus. 

.  La 

Maximum  est  emm  sanitatis  adjuto- 
ium  in  banc  bibentibus  passione  mox 
vomere.  Juvat  autem 


provocet®  adsumat,  e’  contrario  addu- 


s  sorbeat.  Diuriticum  autem  nul- 


cendus  est  ut  sudit.  Optime®  autem  fit  ium  accipiant;  contrarium  ei 


1  dolco®  calefacto'®  circum 
sursum  et  teneat*®  caput  foras*’  dolio. 


sudationibus.  Optimum  est  autem  in 
dolio  calefactum  habentem  sursum 


eeternm  corpus  calefaciat,  ita  ut  per  foras  caput,  ut  aliud  totum  corpus  c 


*’  frigidum  trabat  aerem.  Alia  y 
adjutoria  sicut  in  causon  sunt  offerenda  ; 
ere  ergo  alfita  temperas 


lefaciat,  frigidum  ad  se  trabat  ai 
alia  omnia  quemadmodum  ii 
[177  v”]  curare.  Iterum  igitur  alfila  in 


addis'®  oleum  roseum’®  et  cataplasma  fundes  in  aceto;  conficis  addito  oleo 
ypocondriis  inponis ,  et  folia  vitis  mol-  roseo  et  cataplasma  in  ypocondrias  in- 
lessima*’  teris  et  cotylidonos*®  berba  ponis,  sed  et  folia  vitis  mellis  .teris  et 
et  elxenis*®  id  est  vilragine  et  porcacla®®  cotilidonus  et  elexine,  id  est  vitraginem 


!t  alia  bis  similia.  Dabis  vi 


et  porcacla  et  alia  bis  similia.  In  po- 


berbae®'  poligonii®  sucus  fréquenter  et  tionem  vero  dabis  poligoni; 
enula  in  vino  nigro  data,  et  dactulos®’  quenter  ecelenio  in  vino  nigro  data  et 
in  vino  infusos®*  mandncit  et  ipsum  dactulus  infusus  in  vino  aut  aquae 
vinum  bibat  et  de  myrta  similiter  faciat  myrtae  similiter  infuse  et  pera  infusa. 

aegritu-  In  initio  autem  passionis  venam  in  bra- 
chio  oportit  incidere:  utimur  utiqne 
interdum  et  narcoticis  potionibus. 


vel  de  péris 
dinis®®  flebotomiis®’ ex  bracio  est  adbi- 
Jiendiis.  Oportit  etiam  utere  et  nar 
ticis®*  mcdicaminibus. 

[Ch-APITRE 

[233]  LVIIII.  Ad  beretrD  et  uni 
et  mutricis  etvissicae^  ulcéra. 


Ad  V, 


et  ani  et  matricis  ulcéra 
*  diabitis.  — 


,  t.  V,  p.  52  2.] 
LXXI.  Advi 


In  veretro  autem  a 


l’îs. —  ^  ipsa.  —  piisani.  —  ^  sucus.  —  ^  pro 

—  ’  et.  —  *  obtirai.  —  ®  dolio.  —  calefaccio.  —  “  tenons.  —  teniat.  — 

—  bore.  —  adis.  —  oleo  ro.'jeo.  —  ’’  molissima.  —  **  coteledonos.  —  eîe 

—  porcavcla.  —  lierbe.  —  policonis.  —  dactulus.  —  infusus.  _ 

sum . pevïs  (leesi.  —  eg^rctudis.  —  fleuboLumiis. —  ”  narcotecis. —  Ciiap.  i 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  34-35. 


ulcéra  sunt  constituta ,  desiccatibis 
oporlit  medicarainibus  sunt  curandi, 
qualia  sunt  caria  conbusta  et  anetum 
siccum  ustum  et  cocurbitae  sicca’e® 
ustae®.  SP  autem  sicca  et  recentes®  sunt 
ulcéra,  aloes®  optimum  medicamen'® 
est“  pulver'^  supersparsus '®.  Omnium 
autem  hutilissimum  et  melior  est“  pon- 
foli"Os'®;  hic  etiam  de  praesenti®®  sine 
dolore  reddit®’  ulcus  et  ceiere®*  ad  sa- 
nitatem  perducit.  Si  autem  liumidus 
fuerit  ulcus,  picci  aut  pini  cortex'® 
per  se  ipsa  et  lapis  aematites*';  si  au¬ 
tem  profunda  ulcéra  et  alla  fuerint 
facta,  mannes^'  misces®®  cum  picci®® 
corticem®*  et  sic®®  uteris.  Si  autem  in 
matrice  aut®®  in  vissica®’  ulcéra  fuerint 
facta®*,  ea  ipsa  opus  habent  médica¬ 
menta,  sed  cum  bis  ferramentis  uten- 
dum  est,  quibus  possit®®  interius  mitti 
medicamen,  cum  oieo®®  roseo  resolu- 
tum  crocum®*,  ponfoligos®®  et  aloe  aut 
arnoglossae  ®®  suco®*  aut  bis  similibus 
resoluti  interius  infey-antur. 

[Chapitre  xxxv,  t. 

LX.  Ad  veretri  et  testiculi^  dolores^. 

Butyru®  et  résina  terebenthena  ® 
aequalia  pondéra®  miscis  et  simul  re- 
soiulis  uteris ,  aut  lini  semen  farina  in 
aqua  coquis  et  addis  smyrnis®  decimam 


337 

inflammationem  facta  ulcéra,  desicca- 
tiva  valde  opus  habent  médicamenta, 
qualia  sunt  de  carta  combusta  et  ane- 
thum  siccum  ustum  et  cocurbita  sicca 
usta.  Siccis  autem  et  recentibus  ulce- 
ribus  bonus  est  aloes  optimus  medi- 
camen  puiver  supersparsus.  Omnibus 
autem  eorumanodinotaton et  11  te  is 
minora  ad  operandum  ponfolix  est.  Si 
autem  bumidiores  fuerint  ulcéra,  picci 
cortex  per  se  ipsa  et  lapis  ematitus;  si 
autem  profunda  aut  lata  fuerit  ulcéra , 
mannis  admiscis.  In  autem  circa  ma- 
tricem  aut  vissicam  ulcéra  si  fiant,  hoc 
ipsum  opus  habent  medicamen;  ferra- 
mentum  opus  habent  ad  mittendum  ea 
cum  resoiuto  medicamen.  Utiliora  sunt 
ad  haec  puiver  croco  et  ponfolinx  et 
aloes  mixta  cum  oleo  roseo  aut  planta- 
ginis  sucus  aut  ex  alio  altero  talem. 


V,  p.  5  a  3.] 

LXXII.  Ad  testiculorwn  et  virge 
dolorem. 

Butyrum  et  resinam  aequalem  teris 
aut  lino  semen  cum  aqua  coctum  et 
admisces  smyrnam  decimam  partem  et 
resinam  aequalem  cataplasmabis.  Ad 

®  biitero.  —  *  therebentine.  —  ®  pondère.  — 


/ 


138 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  35-36. 


lartem’  et  résina  terebentena®  alte-  veretrum  tumenteni  :  vitis  fo 
um tantum,  cataplasma  inponis.  Quod  mero  xxx,  livanu  Z  i,  psimith; 
i  intumuerit  veretrus,  vitis  folia  xxx,  terh  et  cataplasma  inponis.  Utt 
ivanu®  Z  i,  psimithiu*®  .il  v,  teris  et  tem  et  fumenlationem  de  frigid 
nponis  cataplasma.  Fumentabis  vero  ritimarn  aquam  et  sic  cataplasn 
ix“  aqua  frigida  marina  et  pausit  ita  ut  pauset  veretrus  ad  pectiuen 
it  ipsum  veretrum®^  sursum  ligatua^®  gandus.  Si  autem  ex  sudore  u 
uspendat.  Si  igitur  ex  sudore  ulceratio  testiculis  fiunt,  galla  trita  aut  s 
n  testiculis “  fuerit  facta,  galla  teris  pulver  spargis  et  de  herci  fel  ii 
lut  stipteria*®  scistes®®  superspargis  et 
lircinus”  fel  superinlitus  sanat. 

LXI  *.  Ad  exucadas'  et  tymus^  et  ragadas^  in  veretro  et  ano. 

Ragadas®  in  veretro®  factas,  exucadas®  aut  tymus’  electarium *  supers 
îerae  sementes'»  tritas  superpone",  sardine  [288  v”]  capita  teris,  supersp; 
lircinum*®  fel  superinlinis  veretrum. 


LXII.  Ad  ragadas^  vereiri. 


LXXni.  Ad  ragadas  in  veretro,  ii 
virga  factas,  id  estfessura 


Ad  ragadas  in  veretro®  uteris  résina® 
Fixa  cum  oleo  roseo  trita ,  donec  mellis 
^rassitudo  sit ,  cui  admiscis  ®  vitellum  ® 
5vi  assum.  Item®  aederae’  folia  sicca 
Listae  cinus  *,  teris  cum  oleo  in  mortario 
plumbeo®  et  pistillo  plumbeo®”  et 


Jubat  résina  frixa  cum  oie 
trita,  donec  glyodes  fiat,  conn 
ovi  vitellus  coctus,  edere  fol 
usta,  cinus  trita  cum  oleo  r 
mortario  plumbeo  et  Iritorio 


[Chapitre  xxxvi,  t.  V,  p.  524.] 

LXni.  Ad  testicidorum' inflammationes^.  [17S]  LXXIIIl.  Ad  iestical 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  36-37. 


tere  et  silperpone;  item  farina  hordei* 
coquis  in  roulsa  et  superponis ,  aut  vitis 
folia  tenera  teri.s  cum  alfita  vetere^  su- 
perpone,  aot  cyminu®  teris  cum  bu- 
tyro’  et  résina  terebenthena®aequaies° 
siniulresoluta“  inpoiiis.  Quod  si  robo- 
i-em  nimium  babuerint'',  terra  Cymoiia 
cum  aqua  resoluta^^  inlinis  et  permittis 
siccare  et  iabas  cum  aqua  calida  ;  myrta 
sicca  et  .smyrniu“  modicu‘*  teris  et  su- 
perpone'*.  Scorticatos'®  autem  testi- 
culo-s”  d[e]  sarmentis  cinus  cum  nitro 
et  aqua  resoluti  catapiasma  inposita'" 


339 

La 

et  puiver  super  catapiasma  de  bordei 
farina  in  mulsa  coda  inponis  aut  vitis 
folia  mollis  teris ,  cum  alfita  vetere  su¬ 
perponis  aut  cyminum  tritum  cum  bu- 
tyrum  de  résina  aequalem  remissum. 

LXXV.  Ad  pcrcussas  testicnlos. 

Ad  perçusses  autem  testicules  Qui- 
molia  cum  aqua  ante  inlenis  et  dimittes 
siccare  et  lavas  de  aqua  calida  myrta 
sicca,  aut  smyrnam  modicum  teris,  ra- 
taplasmabis.  Excorücatui'as  vero  in  tes- 
ticolis  factas  cinus  de  sarmentis  cum 
nitro  et  aqua  temperas  et  catapiasma 
inposita  sanat-. 


[CiLiPiTne 


XXXVII,  I.  V,  p.  5 2 5.] 


[234  v"]  LXVII.  De  seininis  labsu'. 

Seminis^  labsus^  e.st  involumtarius* 
fluxus  fréquenter  factus,  etiam  et  sine 
veretri  erectione,  et  hoc^  a  Grecis  ap- 
peliatur  goaorria®.  Satyriasmon’’  autem 
vocant,  quando  spasmes*  patltur  vere- 
trus  et  sicut  alterum  membrum  salit, 
et  si  non  requieverit  spasmus  veretri , 
incidere*  solit  in  paralisin  semenaria 
vasa.  Si  enim  frequens  est  virga^*  in 
satynasmis",  ommno  cito  einontur*^ 
et  qui'*  hoc  patiuntur,  morienllbus  in- 
flatur  venter  et  frigidum  sudant.  Haec 
autem  aegritudo  raro  quidem  et  mu- 
lieribus  [285]  contingit.  Quando  ergo 
spasmum  patitur  virga,  flobotomus 
adhibendus  est  et  cibi  dandi  sont  qui*® 


LXXVI.  Ai  semiiiis  lapsa  et  salhiriasis. 

Semis  lapsüs  est,  nolenlibus  invitis 
frequens  fit  absque  virge  tensuram 
proicitur.  Ad  autem  satyriasmus  mi- 
chantem  virgam ,  hoc  est  veretrum  et 
.subsalientom .  et  si  non  pausat ,  incedere 
solint  isti  paralin  semenariis  poris  et 
pereunt  acutius  qui  hoc  paciuntur. 
Morientes  autem  inflatur  venter  et  su¬ 
dant  frigidum,  sicut  in  spasmis  fieri 
solet  et  perditionem.  Fit  autem  rare 
haec  passio  etiam  et  mulieribus ,  quando 
pis  salit  veretrum.  His  ergo  incidenda 
est  vena  et  diaeta  sit  tenuem  et  vinum 
tenuem.  Purgare  autem  non  frequentei- 
sed  tenui;  optima  autem  est  beta  et 
malbaetherbamercurialps,  suciis  mo- 


*  ordie.  —  ®  utere.  —  “  cimini.  —  ’  butero.  —  '  therebentina.  —  “  equalem.  — 
resolutam.  —  "  habuerint  deest.  —  *“  resoluta  deesl.  —  smyrni.  —  modicum. 

sipei-ponis.  —  “  scorticatus.  —  *’  lesticolus.  —  de.  —  inponis.  —  Chjp.  lxvii  : 
îapsu.  —  2  simeuis.  —  *  lapsus.  —  -  involuntarius.  —  oc.  —  ^  gonnorria.  —  *  sa- 
dunasmon. —  *  spasmus.  —  “  iiicideri. —  virga  decsf. —  ”  satacriasmis.  —  *’  emo- 
rictur.  U  que.  —  n  egretudo.  —  fleubotomiis.  —  *'  que. 


340  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  37-38. 

exténuant  et  vinum  utatur  tenuem.  Pur-  dicus  his  admiscendus  est  et  cuni  ca- 
gare  autem  non  spisse  sed  subtiliter;  rionius.  Non  malum  est  autem  et  sini- 
oplima”  estautemadpurgandumbeta,  plicern  uti  dysterem;  diureticas  autem 
malva,  herbae  mercurialis  sucos’*  et  species  cavenda  sunt  et  superponenda 
modicum  eis  admiscendum^®  est  ex  lumbis  quae  infrigdant,  quaba  sunt 
concibis  jus,  et  non  est  eis  nodbum®“,  porcadae  sucus  et  uvae  caninae.  Ne- 
si  simpbcem  utatur  dysterem  Quae  cessarium  est  enim  et  veretrum  etperi- 
autem  urinam®®  mobent®  prohibenda  toneum  initigativis  abquibus  frigidis 
sunt  et  superponenda  est®*  lumbis  imgueres  quaba  sunt  lytarguiru  et  Qui- 
quae  réprimant®®  et  infrigdent®®,  quale  mollia  et  psymitbiu,  aceto  resoluta  om- 
est®’  porcadae®*  sucus  aut  strignu  aut  nia  aut  aqua  aut  viuo  dulce  aut  sapa, 
yosquiamu®®  aut  coniu*“.  Necessanum  Supmus  vero  ut  pauset  nocivum  est. 
est  autem  ut  virgam  ipsam  et  perito-  Bibere  autem  oportet  médicamenta 
neum*'  mitigativis  *®  quibusdam  frigi-  nimfeae  radicem  et  yreus  et  diantum; 
dis**  inbnire,  quale  est  lytargyru**  et  rutam  autem  expedit  et  gonorroico  et 
.Cymolia*®,  et  cerossa*®  aceto  resoluta*’  satyriasin  patientibus. 
aut  aqua  aut  vino  dulci**  aut  sapa. 

Quibus  supinum*®  dormire  vel  jacere 
nocibum*”  est.  Bibere  autem*'  oportit 
nymfeae'*®  radicem  et  ireos**  et  adian¬ 
tum**;  ruta*®  autem  oportit  potui  dare 
yet  gonorroico  ,e#  satyriaco*®. 

[Chapitef.  XXXVIII,  l.  y,  p.  626.] 

LXVIJI.  Ad  toiimgown.  LXXVII.  Ad  eos  qui  per  somnun  semen 

proiciunt  aniranus. 

Quibus  autem  pro  somnium'  se-  Qui  per  somnum  semen  proiciunt, 
œen®  multum  effunditur,  proîberi*  probibere  oportet  per  dietam  parvam, 
oportit  .satis  cabdos  cibos*  adsuraere  et  et  subventralem  adjuvat  calefacto  et 
laborare.  Jubat  autem  eos  stratura  tecti  labor  [1 78  v°]  ;  adjuvat  etiam  et  strature 
frigida,  jaceat®  autem  in  latus  dextrum®  lecti  frigidi.  Adjuvatur  et  si  in  dextro 
aut  senistrum  ’,  et  omnia  médicamenta  aut  in  sinistro  latere  dormiat,  et  quae- 
frigida,  .si'inlitî  lumbi  sint-*,  jubantur®,  eumque  sunt  médicamenta  frigida  li- 
qualia  sunt  coriandinis  et  appius’®  et  niti*.s  lumbos  adjuvat,  quaba  sunt  co- 
u  obtima.  —  sucus.  —  admixcendum.  — -  nocivum.  —  ®’  cbstirem.  —  ®®  orina. 

^  ^  jusqniamu.  —  conio.  —  *’  peritonium.  —  medieativis.  —  **  frigidas.  —  **  litar- 
gero.  —  Cimolia. —  “  cerussa. —  ”  resoluto.  —  “  dulcem. — subpinum. — *“  nô- 
civum.-^  *'  bibere  autem  deest.  ■ —  “  nimfiae;.  —  yrius.  —  **  adianti.  — ‘®  rutam.  — 
safiriaco.  —  Chap.  lxviii  :  '  summum.  —  ®  simen.  —  *  probibere.  —  *  calidus  cibus. 
®  jacjat.  —  '  dextro,  —  ’  sjnixtro.  — •*  sunt, . —  "  autem  mldit.  —  apius. 


341 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  SS-Sg. 

coiiiiis*'  et  cerossa'^  et  porcacla  om- 
nia  cum'^aceto  trita  etinüta.  Potiones*^ 


veto  datus  semen  lactucae'”  prohibit; 
bocautem”  esiWaticum'®  canapi'®  se- 
ineri  facit,  et  si  amplius  datus  fuerit, 
etiam  generandi  facultatem  desiccat. 
Plumbi  iammina^"  kmibis  inposita 
jiibat  mirabiiiter,  nymfeae^*  herbae  ra¬ 
diées  et  semen  potus  semen  abstenit 
et  onorogmos®'  vel  aliter  sine  meiisure 
inferentibus ,  et  vinus  niger  et  austerus 
potatus  et  aneti“  semen  potus  pro- 
bibet“. 

[.Chapitre  xxxix  , 
[233  v°]  LXIIIl.  De priapismu' . 

Priapismus  dicitur,  quando  sine  do- 
lore  intumescit^  veretrum^  et  inflam- 
matio  non**  cadit ,  sedpermanit.  Ventosi- 
tatis  igitur  spirilus  ex  quo  baec  nascitur 
causa  et  ex  bumido®  et  viscoso  et  pingue® 
sub’  tepore®  quodam  calefactus®,  et 
ideo  infrigdandus'®  est  de  ceroto"  roseo 
oleo^®  et  cum  aqua  contusus  in  mor- 
tario;  de  camimelo  oleo*®  similitef  fac- 
tus  cerotus  veretro  et  lumbis  inponis. 

In  cibis  autem  et  medicaminibus  sunt 
adbibenda  quae  extenuare  valearit** 
absque  aliquo®*  calore  manifesto*®. 
Adbibendae  autem  sunt  generabter 
quae  per  experimento  sunt  inventae 
potiones*’,  qualis'®  est®°berbanimfea®“ 
pota  et  agnu  sperma  et  rutji  viridis 


La 

riandrus  et  appius  et  conion ,  psynntion 
et  porcacla.  Omnia  autem  cum  aceto 


t.  V,  p,  526.] 

LXXVm.  [178  V”]  De  priapismum. 

Priapismum  est  quando  sine  dolore 
augmentata  intumiscit  virga  in  longi- 
tudinem  et  inguiro  tumore  circumdatur 
sine  urina  luxuriae.  Ventositas  est  spi- 
ritus  et  quando  in  tumore  membri  nas¬ 
citur  ex  bumore  gluttinoso ' et  pingue 
sub  calore  mediocri.  Unde  manifestum 
est  quia  non  oportet  niembrum  cale- 
fieri,  sed  infrigdari  leviter  cum  ceruto. 
roséo  oleo  cum  aqua  contusuim  ,  et  eum 
camomillum  oleum  cerutus  factus  ve¬ 
retro  et  lumbis  superinponendus  est.. 
Dieta  autem  et  médicamenta  sunt  adlii- 
benda  quae  extenuare  possunt  sine  ca- 
lefactionem  calore  manifesta.  Adhi- 
benda  sunt  autem  quae  naturaliter 
juvare  possunt,  ea  quae  experimeiitata 


"  conmus.  —  corusa.  —  porcaycla.  —  eu.  —  pocioois,  —  “  lactuci.  —  et. 
—  salvatici.  —  cum  apü.  — ■  lamina,  —  nymièb  — •  radicis.  —  onogrog- 

mus.  —  “  aniti.  —  “  putus.  —  probibit.  —  Cbap.  Lxnir;  '  priapysmum.  —  “  intu¬ 
miscit.  —  ®  vevelros.  —  inflammacionem.  —  ®  umido. —  ®  pinguis. —  ’  ob.  —  ®  tem- 
pore.  —  ®  califactiis.  —  infrigidandus.  —  "  ciroto.  —  oiio.  —  oiio  et.  — 
valiant.  — alico. — ■ monefeeto.  —  ”  poeionls.  —  “  qnalia.. —  sunt. — ”  nimlia.- 


3?i2  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  Sg-Ao. 

etiam  cibis  mixta.  Haec  ergo  in  initio  inveniuntur,  qualis  est  nimfea;  dabis  in 

non  dabis ,  caiefacit  enim  satis ,  sed  potionem  et  agnu  semen  et  ruta  viridem 
postea  post  usu®^  omnium  quae  exte-  in  cibis  mixtam.  Hoc  autem  in  initio 
nuare  possunt  dabis.  Uteris  et  ad  eva-  non  dabis,  caiefacit  enim  nimi.s,  sed 
cuandum  [234]  vomilum;  subtus postea  post  usum  aliorum  quae  exte- 
ventre  enim  i-eumam  natam^*  proxima  nuant.  Evacuant  autem  utentibus  per 
est  veretro.  vomitum  hoc  faciens.  Dieta  enim  in  uso 

ventrem  reumatizant  saepius  qui  vicina 

[Chapitre  xi,,  t.  V,  p.  628.] 

[23^]  LXVini.  Ad  aemorroidas'^  damnandas  vel  provocandas. 

Quibus  autem  [2 35  v°]  plus  quam  debet®  aemorruidas*  lluunt  sanguinem,  bis 
habitude  corporis  necesse  est  esse^  cacecticam,  ita  ut  et®  palior®  in’  vuitu  vel 
totius  corporis  sit®,  ita  ut  aiiquanti®  tumere'®  videantur,  aiiqui  etiam  extenuati 
corpore  cum  paiiore  deficiant“.  Hoc  modo  igitur  constitutos  et“  curatio“  iabo.- 
riosa  est  ad  damnandas  aemorroidas’®,  et  si  iterum  non  damnentur,  extenuati 
corpore  et  animo  deficiunt.  Quorum  si  fuerint  damnatae”,  una  aemorroida'’ 
relinquenda’®  est  aut  duas  purgationis  causa-.  Muitae  etiam’®  in  superioribus  locis 
sunt  et  non  possunt  bideri®";  bil  de  sanguinis  fluxu  difficile®*  sanaiitur.  Quae 
autem  cecas’’®  sunt,  effyndunt  quidem  sanguinem  nihil;  et  cum  dolorem®®  gene- 
raberint®®,  non  fundentes®®  sanguinem®®,  de  cyclaminu®’  herbae  suco  si  tanguntur, 
niox  solvitur  sanguis  et  dolor  requiescit. 

[235  v°]  LXX*.  De  sjringiu. 

Syringia  quidem  sunt  apparentia  ;  sunt  etiam  intrinsecus  in  ano;  vidimus’  sae¬ 
pius  et  deintus  intra  ano  et  deforis  amba  capita  aperta  ministrare;  quaedam  vero 
solam  scematizatam ®  et  multifarias  aliquantas  sunt;  aliquas  etiam  plurima  ora 
liabenteS,  alia  vero  unum,  alias  rectas,  alias  tortuosas.  Has  ergo  omnes  conpe- 
tenti  curacione®  sunt  anputandas  ;  hutilia  ad'*  haec  sunt  médicamenta  syringiaca; 
colluria  e.st  enim®  ad  hacc  et  papyrus  per  se  ipsum,  sicut  colluriis®  inmissus’ 

positus.  —  siiptus.  —  venma  nata.  - —  Chap.  i.xvnii  :  ’  emoruidas.  —  ®  débit. 

—  ®  emorruidas,  —  ’  esse  deest.  —  ®  et  deest.  —  ”  alK[uaatispcr  addit.  —  ’  in  (kest,  — 
*  corporis  aut.  - —  “  ita  addit.  —  tumore.  —  “  deficiunt.  —  ’®  constitutus.  —  ”  et  dee.tt. 

—  “  curacio.  —  emorruidas.  —  dampuati.  —  ”  emorruida.  —  ’*  derelmquenda.  — 
”  enim. — videre. —  ®’  defîcili.  —  ®®  ceca.  —  dolore.  —  ®'‘  generaveiint.  —  fun- 

’  curacionis.  —  *  ad  deest.  —  ‘  enim  deest.  —  “  coHorium.  —  ’  inmessum  leclus.  — 

*  Les  chapitres  i.xs  à  i.sxv  du  texte  des  manuscrits  de  Paris  ne  correspondent  à  aucune 
partie  du  texte  grec. 


343 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  4o. 

et  irei  raclix  simiiiter  et  ibisci®  radix.  Coiiposita  aulem  sunt  haec  :  collurium  dia 
atiimoniacum "  :  ammoniacu’'’  Z  iiii,  iu  Z  iiii,  in  sole"  aut  ad‘*  igné  malaxas ifacis 
collurium.  Item  aliut  ;  iu  Z  ii,  ammoniacum  Z  i,  in  pulver  facisammoniacum'’ 
acito“teris;ainmomcaZi,  in  pulver  facis  ammoniaca  cito  teris.  Item  aliut'*:cal- 
cantu  ->  i ,  calciteos  “-ri,  misées  "  crudu  “  -r  i ,  in  xystu  “  Z  iiii ,  gummin  s»  Z  iiii , 
aceto  acerrimo»  solvis,  facis  collyria^  diversa,  et  uteris.  Item  collyrium^a  syrin- 
oiacum,  qui  ipsa  die  calositatern  ip.sius^'‘  tollit  ;  calcu  cecaumenu^®  Z  ii,  cal- 
citeos®  Z  iiii,  [236]  calcanthu  Z  viii,  in  xystu^'  Z  ii,  misées®  crudu»  Z  ii, 
gummin»  Z  ii,  selvis  cum  aqua  et  facis  cellurium  et  uteris.  Item  aliut  adjam 
pertusas  fistulas»  ;  ferrugine»  de  sub^^  incudine®^  -T  ü,  in  xystu»  -r  i,  acete 
solvis,  lacis  ad  mollis  spissitudineni,  et  quando  epus  est,  deponi.s  dipirinon» 
cum  bissino  lino»  hoc  medicamen  inlitum,  et  ligas»;  demitlis  pausare.  In- 
cidit  cito  iinus  ille  et  celerius  cicatricem  ducit;  linus  autem  débit  esse  tortus’* 
et  asper“.  Item  aliut  ad  syringia  in  omni  loco^*  corporis  so  factam  accipe  ca- 
ricas  xv  et  mittis  in  unaquamque  caricam  piper  granum  **  umiin  et  lenticlae  gra- 
iium*'*  unum,  et  de  serpentis  tonica  quod  sub  ventre  est  duas  solas  grada,  et 
dasmanducare  in  balneo;  post  ostio»  primo  caricas  septe,  secundo  balneo  caricas 
quinque ,  tertio  très  et  sanatur. 

LXXI.  Admatricis  diversas  passiones  pessos  ' . 

Pessus  multum  hutilis'^  faciens  ad  ydropiosas  quae  vocantur  matricis  et  ad 
pi'dagram  i  oleiu^  irinu,  Cyprjnu'’,  susinu,  butyru,  ysopu®,  cerotes,  medulla  cer- 
vina,  adapes  anserinos®  et  pullinos,  sevu  taurinus’,  baccinu,  axungia  vetere  non 
salata,olea  Sycioniu*  ana  -r  ii,  ceralibra  i,  re.solvis  omnia  simul  et  uteris. — Pes- 
sos’adconc  j  i  du  opumiconos -r  i,  scistes -r  iiü,  melanos Indien “ -r  üi ,  gen- 
tiana”  -r  i,  propoleos  ->  iü.  crocu  -r  i,  mel  Atticu,  et  oleu  susinu  quod  sufDcit; 
solvis  cum  mel  et  susino  conficis,  et  cum  opiis  fuerit  super  os  matricis  pessum 
inponis,  quo  modo  purgat“  per  dies  nove,  et  postea  purgaverit’®,  iterum  utatur 
pessum  diebusv,  et  sic  semisceat“  viro. — Item  aliut  :  cera  terrenica -r  üü,  coagu- 
lum“  vitiili»  -r  i,  et  sevum  ip.sius  -r  ü,  .sevu  caprinu  -r  iii,  coagulu  idinu  -r  iü, 
adapes  porcines  -r  i  ”,  matricem  gallinae  -r  iiii  :  confecis  et  uteris.  —  Item  alio  sim- 


Irocalus.  —  “  aceto.  —  “  allum.  —  calclteus.  —  miseus.  —  “  crudo.  — ■  “  xisto. 

—  gumen. . —  agressemo.  ^ —  »  coloria.  —  colorium.  —  ipsius  (kest.  —  »  ci- 

— ^  ferrugini. — .»  desuper.  ; — inclutinem.  —  xistu. — »  perinon.  —  »  recumbis 
citolino.  —  11”  legas.  —  “  tortos.  —  “  demittis  pausare  addit.  ■ —  umbilico.  —  “  facto. 

—  “  grano.  —  “  grano.  —  “  ustlm.  —  Chap.  lxxi  :  '  pissus.  —  ’  utilis. —  ^  oliuni. 

—  '*  Ciprino.  —  ®  solfor.  —  “  adhipis  anscrinus.  —  ’  sevo  taurino.  —  “  olio  icinio.  — 
“  pissus. . —  “  Indago.  —  ”  geiicia.  —  piirgaveril.  —  “  purgaverit  deesi.  —  “  mix- 


3^14  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  ko. 

lipticos’®,  smyrnes'®  fulialu®,  ovi  albumen,  opobalsamu  uteris  et  misceatur^'  viro; 
toile  eum  [286  v°]  etitemm  moxlabatnm  aclpone.  —  Pessum^^adconceptumpro- 
batissimum:  satyriu*®  semen  ii ,  piper  Z  iüi, erucae  semen  Z  iiii,  mei  Ziiii®'*,  fel; 
caprae®  silvaticae®  quod  sufficit  ;  reponis  in  ampulia,  etcumopus  fueritponis  in 
lana  purpnrea®'  et  pessum  ponis.  —  Item  aliut  ad  concipiendum  ;  postea  purgaverit 
et  lavaberit,  iana  pessos®  factos  infundis  in  fel  capriolae  silvaticae®,  inpone  na- 
turae  linteum®®  et  mane®®et  sero®®diebus  tribus  habeat  eum  et  nocte  pessum  il¬ 
ium  solvis  ab®  una  coxa  ut  non  rapiat  in  profuiido  a  matrice®®.  Tertia  autem  die 
quando  juncxerit ,  se  veretrus  simul  felli  fiat ,  mox  concipiet.  —  Pessos  catarticos  et 
aemagogos®"  :  felvaccinu  Z  ii ,  ysopu  Z  ii ,  nitru  Z  ii,  oieu®®  Zii,  solvis  diligenter 
et  uteris  diebus  vii,  et  purgatur  et  concepit.  Uva  passa  sine  seminibus  Z  i, 
cyminu®®  Z  i,  smyrnes®®  Zi,  libaiiu  Z  i,  afronitru  Z  i,  fel  taurinu  Z  vi,  tere- 
ventena  Z  i,  coloquintidos  Z  ii,  galbanes  Z  ii  ç;  teris  sicca,  admiscis®®  rasinae 
et  galvana  uvas  post  balneum.  —  Item  ad  menstrua  deducenda  :  butyru®®,  puleiu, 
oleu  nardu  ana  -r  i,  alium  assum  sicnt  est  caput  unum;  molli  igné  mundas  et 
miscis  adapes  anserinos®®  -r  vi,  utere.  Item  aliut®®  :  ùva  passa  exacinata  iiii, 
eyminu®®  tritu  -r  i,  galvanu  -r  i,  cum  Cyprino  solvis  et  adponis,  et  quiescat  in 
lecto,  remoto  viro®®. — Item  purgatorium  menstruarum®®,  ut  purgeteas  quae  num- 
quam  purgatas  sunt  ;  sectura  corni  cervini  cocliario  uno  ;  das  cum  condito  diebus 
tribus.  Item  ad  eas  quae  difficiles®®  sunt  ad  purgandum  et  ipsut  quod  purgant 
cum  dolore  :  aprotanu  bittonica®’,  puleiu,  singulos  lasciculos  coquis®*  ad  tertias; 
das  bibere ,  donec  bideatur  tibi  bene  purgasse.  —  Pessos®®  ad  aemorroidas®”  ;  aloe , 
scistes,  crocu,  ypocistidos,  cyju  ana  Z  viii,  cum  suco  plantaginis facis  ad  meliis 
spissitudmem ,  incymatiza  et  pesso  mpone.  Item  pessos  ad  aemorroidas  in  expe- 
rimentatum  :  de  vitellis  ovarum ,  melopepones ,  mastice ,  libanu ,  psimitbiu ,  lytbar- 
gyru®®  ana  ü,  cera  iç,  adapes®®  porcinos  'T  vi,  [287]  vitellum  ovi  assum, 
conficis  et  uteris.  —  Pessos®*  malacticos  :  meduHa  cervina  'C  iç,  terebentbenis 
Z  iiii,  ysopu  cerotes  Z  iiii,  adapes  anserinos®®  ^ii,  medulla  taurina  'ri, 
smyrnes  Z  iiii,  oleu  nardu  librae  il,  cera  alba  -r  v,  teris  et  quae  remissa  sunt 
snpermittis;  resinam  autem  et  murra  boc  facit,  et  ad  vissicae®®  inflammationes  et 
dolores  admiscis  crocu  -r  i ,  et  uteris.  Item  alios  libianos  î  medulla  cervina  -r  ü , 
adapes  pullinos  -r  ii ,  butyru  -r  ii,  ysopu  cerotes  -r  ii,  oleu  nardu  aut  Cyprinu 
'T  vi.  Item  pessos  malacticos  et  anodinos  ad  inflammationem  ad  omnes  muliebris 
loca:  oplu -r  i,  crocu  i,  adapes  anserinos  ii,  cera  terrenica  -r  iü,  ova  Z  xii. 


**  sympticus.  —  smyrnis.  — -  foliato.  - —  nilsciantur.  —  pissus.  —  satino. 

—  mel  Z  iiii  deest.  —  caprine.  —  salvatlce.  — ■.  porporia.  —  pissus.  — 
“  sllvestris.  —  lentlo.  ■ —  ®‘  mani.  —  sero.  — ‘  ®®  et.  —  ®'  profunda  malrici.  — 

emago.  —  ®®  oleo  roseo.  —  cimino.  —  ®®  sroirnis.  — -  ®®  admixcis.  —  butero.  — 
adipis  anserinus.  —  aliut  deest.  ■ —  ®®  cimino.  —  ®'‘  viro  deest. —  ®®  menstruatum.  — 
“  deficilis.  —  *’  vetonica.  —  quoquis.  —  ®’  pissus.  —  ®“  emorruldas.  —  ®'  plantâgis. 

—  litargero.  —  ®®  adipis.  —  ®®  pissus.  —  ®®  adipis  anserinus.  —  ®®  vesici. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  4o.  345 

albumen  ipsarum,  oleu  roseu®'’  iii,  cum  lacté  muliebri  resolvis  crocu  et  opiu 
et  albumen  ovarum;  miscis  adapes,  cera,  oleum  solutum®*  supermittis  et  uteris. 
—  Item  ad  strangoria  :  cyminu‘«  oleo  Cyprino  miscis  tritum  et  in  pesso“  adponis 
uretico  canali.  Item  malacticum  ad  omnia;  extrabit  enim  ex  avorsu“*  que  rémanent 
et  purgat  ;  galvanes®  i,  adapes  pullinos  -r  vi,  adapes  anserinos  vi(  ysopu 
cerotis  vi,  caiamu®  aromaticii  vi,  ammomacum  vi;  calamu  lundis,  cernis, 
ammoniacu®  teris®^,  addis  mel  iii,  et  quae  remittenda  sunt  remittis  et  super¬ 
mittis  ;  teris  et  uteris.  — Item  malacticos  tetrafarmacos  ;  resolvit  durilias  et  in- 
llammationes  et  ad  ulcéra  matricis  facit  et  ad  doiores  veretri  :  cera  'C  üi ,  tereben- 
thenis  -r  iii ,  pice  -r  iii ,  adapes  anserinos  -r  iii ,  adapes  et  pice  coquis  et 
supermittis  cetera ,  et  uteris.  Item  lebianos  malacticos  :  medulla  cervina  -r  iiii , 
butyru®*  -r  im.  ysopu  -r  iiii ,  adapes  anserinos  -r  vi,  oleu  susinu  libra  i,  medulla 
srmote  solvis  et  remittis,  omnia  miscis  et  uteris.  Ad  anadromin,  id  est  quibus 
matrix  sursum  recurrit  ad  sthomacum™  :  murra  Z  i,  amomu  -r  i,  foliu  -r  i, 
crocu  -T  iiii,  libanu  -r  i,  brathos’*  bdelliu”  -r  ii,  rosa  sicca  ■>'  i,  cassia  'C  ü, 
[287  v°]  storace  'C  ü,  onycon  -r  ij’^,  baiaustiu  -.f  ii,  spica  nardi  -r  i.  scinanthus 
-ri;  baec  tundis,  cernis,  cum  mel  facis  pessos  et  oleu  nardu  et  uteris.  Item 
aliut  ad  frigdores  et  duritias  et  ad  inversiones et  ad  anadromas  et  dicitur  dia- 
deina;  terebenthenis  -r  i,  murra  Z  i,  crocu  Z  ii,  amomu  Z  i,  ovarum  assarum 
vitella  v;  sicca  teris  cum  vitella,  supermittis  oleum  susinum’®  et  remittis’®  ce- 

LXXII.  üe  concepta'-,  Sorani^  ancloris^. 

Quare  conceptus  dicitur  ab  eo,  quod  captum  teneat®  semen  veluti  concaptio 
nuiiciipata®. 

LXXIII.  Signa  fatame  discassionis. 

Discussuris  pregnantibus  aquatus  bumor  vel  tabus  aut  sanguinolentus  et  veluti 
loturae*  carnis  per  matrice  fertur,  tune  inminentia®  casus®  sanguis  punis,  in 
ultimo  etiam  gelatus  ;  nam  Greci  Irombos  ®  appellant  vel  carnis  quidquam  infor- 
inem  aut  in  pro  parte  formatum®  juxta  temporis  modum;  plerique  autem®  gra- 
bedo’  adque  ossuum  dolor,  quem  Greci  scian  vocant,  tune  clonum  adque  sub 
.....Ldico  subetenus”  et  capitis  et  oculorum  et  articulorum  omnium,  stomaci® 


346 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  4o. 


adtestante  doiore  pungendi.  ïunc  corporis  totius  frigvdus  torpor,  defectio  auimi 
aiiquando,  cum  orroribus  febres*“  aut  siiigultus,  et  spasmus,  et  vocis  anputatio. 
His“  autem  quae  nulle  inpulsu  volumtario*®  discutiunturantecedit,  utYppocrates 
ait,  mammarum  tabidus  marcor  ut  deposita  inflammatione*®  resedere  videantur 
sine  ulla  manifesta  ratione“,  ut  autem  Diodes*^  memorat  ctiam  femorum  fri- 
gidus  torpor  adque  gravedo  insidens  clunum,  dum  perfectus  inminit  partus.  Si 
post  partu  secundas  non  sequantur,  si  contineantur'®  aut  remaneant  partu 
secundas  interdum  invenitur  os  matricis"  conclusum,  interdum  etiam  apertus, 
[288]  interdum  inllammaïus,  interdum  sine  inllammatione  ipsas  secundas, 
interdum  absolûtes  in  fondo  matricis,  interdum  adpraebinsus  invenitur.  Omiiia 
contemplando'*  peruncta“  leviteY  mittis  manu  et  subcadentes  secundas  extrahis. 
Quod  si  adpraehinsa“  sunt  in  matricis  fundo,  inmittimus  similiter  manu  calida 
et  peruncta,  adpraebindimus  secundas  tendentes  non  rectu  ne^*  rumpantur,  sed 
neque  volenter®  aut  fortius ,  sed  modo  aliquo  trabimus  in  oblique^  bue  illucque 
commovens  manu  et  sic  fortiter  paulatim  educimus  ;  «lî^udit  enim  sic  et 
exsolvitur  ipsa  conjunctio.  Si  autem  clausum^®  os  matricis  fuerit,  incymatizare 
oportit  adpositos  digitos^  sinistrae  manus,  et  superposita  unguenta  et  calefac- 
tiones  temptas  cum  digitos  aperire  sublevare  paulatim.  Si  autem  non  obaudiat, 
conlocanda  est  in  lecto  mulier  et  cataplasmabis  de  omiliseos^®  subventrale  et 
adliibis™  incymatismos.  Si  autem  fortis  sit  mulier  virtute,  temptas  in  tempore 
hoc  adhibere  sternutamenta  de  castoreo  et  piper,  aut  dabis  aliquod*“  bibere , 
((ii  sanguinem  soient  educere.  Et  haec  in  prima  aut  secunda  die  facienda  sunt. 
ütere  autem  et  suffumigationem  ex  vapore  mèlle  facta,  in  qua  quoquis  aromata, 
cassia,  yreos®*,  scynanthus,  spica  nardi,  artemisia,  puleiu,  ruta,  asaru*^,  cinna- 
momu  et  bis  similia ,  supposita  ulla  sellae  parturiae ,  in  qua  sedere  facis  mulÜerem 
undique  pannis  circumvoluta ,  ita  ut  os^^  matricis  vapor  ipse  apertum  sparsis 
femoribus  inveniat^'  et  postea  enicere^^  manum  temptandum  est,  ut  diximus, 
paulatim  extrabire®“.  Sin  menus  nullo  modo  extrahi  potest ,  non  expedit  inrilare 
vel  contiirbare  matricem.  Post  dies  enim  aliquantos,  adaperiens  se  matrix 
[288  v°]  tabosus  profluens  et  male  olens  dissolvitur.  Ad  mullas  quldem  et  caput 
constringit  et  stomacum  avertit,  .suffumigas  autem  que  praevaleant^’  taies 
potridines  extrahire,  quod  fréquenter  proliibemus,  quale  est  cardamu  et  siccos 


'**  febres  deesU  —  “  amputacionis.  —  ■“  volumtarum.  —  tabidus . infiamma- 

tioue  deest,  —  **  manifestinacione.  ■ — ■  Dioclîdis.  —  conteniautur.  —  bos  matrices. 

—  “  contcmplandum.  —  puncta.  —  ”  adprehensa.  —  nec.  —  ”  violenter.  • — 
umbilico.  —  sic  deesi.  —  exclausum.  ■ —  adpositus  digitus.  —  ”  superiore.  — 
homenili  sevo.  —  ““  adipis.  —  alico.  —  yrius.  —  assaro.  —  bos.  —  bos 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  4o. 


34: 


LXX.II11.  Siijna  et  caracio  (juihns  menstrua  non  probeniiint'j,  Urivasi^. 

Quibus  clilTicHis  fuerit  purgatio ,  signa  siint  baec  ;  capitls  gravitas  et  ocu- 
lorum  caiigo  et  artieulorum  dolor,  ad  radices  oculorum  dolent,  et  clunum  et 
intestinarum  partiuni  inter  umbilicum*  et  pubelenus,  quod  Greci  elliron  vo- 
eant,  tune  ebitudo*  cum  anxietate  sequitur,  cum  jactatione®  membrorum  et  nau- 
sia  frequenli  stomaco  supinato ,  aiiquando  etiam  frigidus  torpor  membrorum’ 
perciirrit,  tiuic  et  febricula.  Quae  omnia  ista®  facta  purgatione®  soivuntur’®. 

[aSg  v°]  Item  ex  alio  aiictore,  ad  eas  quibus' menstrua  non  probeniuntb 
Quibus  menstrua  non  proveniunt,  vei  morbo  inpedite®  matricis  vel  residui* 
corporis  purgatione  soiita  desertac  videantur  ofTicio.  necesse  est  bn  patiantur* 
clunum  gravedinem  aut  tensionem  vel  dolorem  pubetenus  adque  inguinum®, 
sed  et  stomaci  eversio  fit  per  nausiam.  Tune  aurium  tennitus  cum  obtun- 
sione  visus  et  capitis  gravedine'*,  vel  dolore  simul  et  oculorum  radices  dolent, 
sed  et  ferbor  per  'cras  insinuans,- ita  ut  ignem  perfundi’  se  sentlant  in  vultu 
cum  venarum  inflatione*  in  occipilio  adque  radicum  oculorum  dolore”  temp- 
tati’“,  occurrente  saepius,  causa  naturali,  ex  qua  purgatione  negari"  videtur. 
Nunc  quoniam  communiter  matrix  alïîcitur,  aiiquando  menstruali  offioio  om- 
nino  negata,  aliquotiens  difficultatem  meatus  inpedita,  nam  Greci  stroÿiri  ca- 
thwsin''^  vocant,  dolore  etiam  comitante  intestinorum  tormenta  concurrente, 
et  inguinum  adque  pubetenus  cum  pectinl  tensio ,  cum  umbilici  parte.  Tune 
etiam  capitis  ad([ue  cervicis  et  majoribus  nervis,  quos  Greci  tenoiüas  vocant,  et 
oculorum  et  vertebrorum  et  femorum  cum  mammarum  inflatione  adtes- 
tante'”  fastidio  et  ignito  ferbore  cum  siccitate  muliebrium  verendorum.  Quae 
omnia  illo  tempore  corpus  adficlunt,  quando*”  feminae  purgari  soient.  Quibus  si 
diu  ■’  perseveraverit  abstinentia  menstruorum ,  generantur  capitis  scotosis ,  aut  sto¬ 
maci  aut  thoracis  aut  diafragme**  sanguis  coilectus  diversas  [2/10]  excitât”  pas- 
siones,  ex  quibus  aliquantae®  in  melancbolia  aut  mania  aut  elefantia”'  incidunt, 
interdum  etiam  .obtrusus^”  sanguis  in  aliquo””  membro  déclinât,  quale  est  epar, 
venter,  thorax,  et  astmaticâs  passiones,  .splenicas’^  nefreticas®,  cyliacas  vel  in 
mamillis  aut  aliis  membris  cancro  aut  cacoethes  aut  aliquas  alias  similes  longi- 
<[uas®incurrunt  passiones.  —  Curatio  quibus  menstrua  non  sunt.  Quando  ergo  ex 
aliqua  intrinsicus  propria  passione  matricis  passio  generatur,  quam  Greci  siragin 


348  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  4o. 

cat/iarsm^’  vocant,  hutilissimum  est  flebotomum®*  adhibere,  ut  collecta  evacue- 
tur  materia  et  spiritum  innatum  levigantem^®;  ad  propria  officia  nattiCae  suae 
per  conpetentes  adjutoria  matrix  est  rebocanda.  Quod  si  non  voluntarie  mens- 
trua  prosequuntur,  optimum  ad  haec  medicamen  est  flebotomum  adhibere. 
Transactos  autem  dies  decem,  seu  flebotomentur  sive  non,  dabis  catarticum  dia 
coloqmntidox  iera®“  Z  ii,  in  mulsa  cyatos®*  sex;  vel  si  febriant  catarticum  boc  non 
dubitabis  dare.  Post  vero  purgationem ,  îterum  aliquos  reparas  dies  ;  in  reliquis  verq 
diebus“.  mane  déambulent  longius  seu  vectentur-  cum  caipento  aut  cavallis. 
et  post  bec  fricare  jubebis  femora  et  subventrale  cum  coxis  ;  de  .surso  deorsum 
ducendas  sunt  manus.  Cessante  vero  frictione,  vadat  ad  balneum  et  labet“;  cibos 
vero  accipiat  humidos  et  digestibiles ,  olera  et  dulcia  omnia  et  pisces  aspra- 
tiles  et  aves  quae  duriores  habent  carnes;  nam  carnes  alias rare  sunt  adsu- 
mendae  aut  omnino  sunt  prohibenda.  Vinum  autem  mediocris^®  et  non  satis  vêtus 
sit,  sed  anni  ipsius  sit  et  ipsum  multum.  Lactés  autem  potandae^’  sunt  et  de 
nielle  opéra  pisloricia“  aut  lacté  facta  [ado  v°]  expediunt.  Prohibenda  sunt  legu- 
mina  omnia,  praeter  ptysanas.  Proxima  autem  facta  sanguinis  probocatione , 
dabis  ex  maritimis  piscibus  ad  edendum  narcas,  quas  nos  torpidines  dicimus, 
galeas  baititas,  ecinus,  peluredas,  miacas ,  thetedas ,  sépias,  polippos;  isti  enim 
iuritant  corpus  et  jubant  officia  ad  aperiendo  vias,  per  quas  Suit  sanguis;  tune 
etiam  et  fasciolis  circumdas  coxas  ab  inguinibus  usque  adtalo„,  conoti  mgeii;, 
médiocrité!'  in  tribus  aut  quattuor  diebus  ;  emitas  inter  oras  aliquas  ipsas  allega- 
tiones.  Adproximante  autem  diem  purgationis,  removis  legaturas  et  dabis  eis 
jejunis  potionem  banc  ;  murrae^®  obulum  aut  fabae  magnitudinem  in  sapa  aut  m 
mulsa  bibat ,  aut  castoriu  simiiiter  in  mulsa  Zi,  aut  aqua  in  qua  decoxeris  ruta 
et  piper  et  capita  porri  et  lelisfacus*®,  id  est  salvia;  banc  decoctionem  pqst  bal¬ 
neum  dabis  cum  sapa  et  absentium.  Absentiten**  vinum  in  tota  curatione 
bibendum  dabis,  et  ubi  decoxeris  artemisia  et  absentium  cum  vino*®  simplici 
temperatum,  calidum  dabis  bibere.  Transacti*’  autem  dies  purgationis,  si  nullo 
modo  est  prosecutapurgatio“,  opéré  pretio  iterato  alio  p  [  r  1  m 

rae.  Auferis  ergo  de  talos  sanguinem  et  in  diebus  septe  aut  octo  reparas  corpus , 
deinde  iterum  dabis  iera*'"’  catharticum  et  sic  post  haec  reparato  corpore  dro- 
paces^’  inpones  per  dies  quattuor  sub**  urabilico,  lumbis  et  coxis.  üteris^®  autem 
dropacem,  qui  recipit  pice  et  colofonia  aequaliter,  nitrum  autem  modicum, 
aspaltum  vero  et  solfor  et  tapsia  babundantius.  Post  autem  duo  aut  très  dies 
aquam  bibat  et  adhibis  cataplasma  senapismi®"  cum  pane  aequales  portiones 
habentem ,  et  aequinoctii  oras  très  post  haec  labet.  Si  autem  non  sustineat 


fleubotomo.  — devigati.  —  “  gyra.  —  "  ciatus.  —  diebus  deest. 
34  lavit.  —  vero  addit.  —  mediocritev.  —  ”  putandi.  —  “  pes- 

_  elisisfacus.  —  absentem*  —  et  vinum.  —  actus.  ' 

•a. _ cartaticum.  —  tropaccs.  —  in.  —  utere.  —  senapi 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  4o-4i. 


nioi'Hicationem ,  in  solio  imguis  partes  ipsas  [241];  sequenti  autem  mense, 
caricas  pro  pane  admiscis  senapi ,  et  post  hec  ceroto  Cyprino  ticta  loca  servabis. 
ïransacta  curatioiie  duobus  diebus,  sedeat  in  decoclione  fenigreci  et  malvae 
silvaticae  et  puleiu  et  rutae  et  artemisià,  et  incymatizas  matrice  interius  oleo 
susino^®  aut  amaracino“.  Pessos“  aulem  uteris,  qualis  est  enneafarmacus et 
libianius.  Haec  enim  curatio  multas  educit  materias.  Ud  autem  alias  medicamen- 
torum  materias  non  videamur“"  praetermittere,  quae  ad  puigationem  utdes- 
sunt  pertransire  non  oportit,  qualia  sunV'ireus*®  iliirices®*  potus  cum  vino,  et 
cyperi"’  et  acori"  radix,  cassia  et  scynantos®*  et  nardus  movent  menstrua  et 
enulae  radicis  decoctio  et  murra  ad“  fabae  Grèce  magnitudinem  cum  sapa  tritum 
et  potum  in  cyato  medio  meHicrali”*  et  dqitamni  decoctione,  si'®  dentur  duo 
cyati,  et  fenoculi  semen  et  cyminu  et  sinonos  et  petroselini  et  dauci,  purgare 
soient  prosteta,  id  est  ad  os  matricis  adposita  sunt  baec,  smyrnis®®,  absen- 
tium®’,  lupini  decoctione  trita  aut  rutae  sucus,  bdellius®*  similiter  aut  sto- 
rax®®  aut  silvestris  olivae  gummen’®,  aristoiocia  longa  circumpurgata  in  modum 
coliurii’*  facta  et  adposita,  elleboi-um  nigrum  aut  scammonia  et  coioquintidae 
interiones  per  se  ipsum  et  arlemisia  cataplasme  inposita  cum  ruta  et  galvano. 
Suffumigationes  vero  capiti  excitant  dolores  et  ideo  praetermittenda  sunt.  Pessos 
libianos  ;  oleu’*  nardo  -r  vi ,  adapes  porcinos  -r  ü,  adapes  pollinos  ü,  medulla 
cervina  -r  üi  oleu  amaracmu  li,  sevu  taurinu  -r  ii,  terebentbena  i,  ysopu 
cerotis  -r  i ,  dupto  resolvis  vaso ,  conficis  et  uteris.  Iteni  enneafarmacum  ;  recipit 
oleu  roseu,  oleu  cicinu,  terebentbena,  cera,  mel,  adapes  anserinos,  medulla 
[241  v“]  bobina ,  butyru ,  medulla  cerviua,  aequalia  pondéra  duplici  resolvis  vaso 
et  uteris.  Facit  enim  et  ad  alias  plurimas  causas  e[t]  maxime  qui  syringia”  in 
pectus  habent. 


[Chapitre  xli,  t.  V,  p.  829.] 


[280  v"]  LXXXl.  Ad  matricis 
saffocationemK  Uribasius^. 

Ad  matricis  suffocationem®  dabis  bi- 
bere  agaricu*'  cum  vino  /.  i;  item  plan- 
taginis  semen  et  sucus  cum  vino  datus 
jubat  similiter,  et  unguia  concilii®  data 
jubat®,  et  si  acitus’  scilliticus  [281] 


[178  v-]  LXXVmi.  Ad.suffacationem 
matricis. 

La 

Ad  matricis  passiones  juvat  potus 
agaricus  Z  i  cum  vino ,  plantaginis  se¬ 
men  sucus  cum  viiio,  onixon  et  conci- 
lion  potus,  acetus  scilliticus  si  sorbeatur. 
Odoramenta  autem  ad  excedandas  suf- 


350  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX.  A1-A2, 


sorbatur  prestat  simiiiter.  Odoramenta  * 
vero  adhibentla  sunt  ad  nares*  excitaii- 
dum ,  aspaltu ,  gaivanu ,  castoriu 
pice  “  liquida ,  cedriae ,  nixus  lucernae , 
capilli  usti,  i-uta,  silfiu*%  cepa,  aleus. 
Ad  inferiores  vero  partes  suffumigatio- 
nes'^  sunt  adbibendac  lapis  gagates*'* 
ungula“,  quae  porlîros'®  invenitur,  as¬ 
phaltas castorius,  galvanus,  silfius, 
cornus  cervinus.  Adponitur  autem  in 
os*®  matrici*®  ruta  cum  mel  lana  sus- 
cepta  et  inposita. 

[24 1  v’]  LXXV.  Ad  praejlubium' 
matricis. 

Pluxus  sanguinis  fît  mulieribus.  In- 
terdum  ipsa  menstrua  prolongantur 
per  plurimos®  dies,  interdum  et  cum 
inpeto  fluunt;  raro  quidem  continglt, 
sed  fit  gravidinis®  mulieribus  fluxus 
sanguinis  et  solit  per  se  finire.  ËX  ipsa 
vero  optunsiotte®  saepius  contingit  ut 
solit  fluxus  sanguinis,  unde  et  acutus® 
interdum  periculus  infertur.  Curatio. 
Inprimis  utique  constringendi  sunt  hu- 
lueri®  et  femora’  vel  omnes  extremac 
partes;  potiones®  vero  dabis  eis  posca 
non  Irigida ,  sed  lactenea  et  fumentabis 
cum  posca  et  superponis  locis  multa 
lana  vino  et  oleo  infusa.  Oleum®  vero 
sit  aut  roseus  *“  aut  nayrtites  aut  meli- 
nus,  spungea**  autem  in  posca  *®  infusa 
si  inponatur  sanguinis  fluxu  patientibus 
prestare  videtur,  sed  infrigdando  vissi- 

*  lioramenfa.  —  “  naris.  —  aspalto, 
”  suflumicationes.  —  "  gagati.  —  singul 


focatas ,  aspalto ,  galvano ,  castorio ,  cc- 
drea,  picula,  lucerna  luclnium  stincti, 
capilli  usti,  ruta,  silfîu ,  cepa,  aleus. 
Sulfumicata  autem  gagatus  litus ,  onixa , 
cocleas  purpori,  aspaltus,  castoreus, 
galbanus,  silfîu.  Adponcndum  est  ad 
anum  ruta  cum  mel  lana  suscepta. 


,  t.  V,  p.  53o.] 

LXXX.  Ad  eas  qd  filas  a  mÜonem 
parçjant. 

Inprimis  quidem  legare  convenil 
partis;  dabis  autem  bibere  eis  puscam 
et  fumentationem  uteris  de  pusca.  Ac- 
cipiat  autem  alicam  lavatam  aut  orizam 
aut  obum  apalum  frigidum.  In  potio- 
nem  autem  medicamen  est;  ad  effu- 
sionem  sanguinis  dabis  bibere  balaustia 
cum  [179]  pusca  aut  ypocistidus  aut 
acaciae  sucus  aut  ges  Sasmias  aut  ges 
asteros.  Omnibus  autem  melior  est  ges 
Samia  in  pusca  infusa,  donec  fiat  molles , 
et  si  comesta,  et  reu  Ponticum  facit 
cum  pusca  potus.  Adposita  autem  ge- 
nitalia  mulierum  repremunt  sanguini,s 
lluxum  et  ypocistidus  sucus  et  agacias 
cum  accto  et  mannis  trita  et  adposita. 
Jubat  etiam  mirabiliter  et  spongia  nova 
in  liquida  pice  infusa,  ita  incisa,  trita 
et  adposita.  Jubat  etiam  et  fellus  id  est 

galvano,  castorio.  —  **  pici.  —  siifio.  . — 
a. —  porillnis.  —  **  aspaltus.  —  *®  bos. 
—  *  plurimus.  —  *  gravitas.  —  '*  obtunsio- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  42. 


351 


cin  et  matricem  ledit.  A  cibis  igitur 
abstine  uno  die  aut  duo  ;  si  autem  non 
possunt,  dabis  alicam  labatam  ciim 
posca  aut  oriza^^t  aut  ovat^  apala  fri- 
gida;  sorbitiones  fi-igida.s  utatur;  jejuna 
vero  bibat  balaustia  cum  pusca  aut 
ypocistidos'«aut  acaciae  sucus  aut  lyciu 
aut  (jes  Samia  aut  ges  asteros'’  aut  om- 
faciu  .siccu*®.  Omnium  autem  melior 
et  utilior  est*’sesamus  in  posca  infusus 
donec  mollis  fiat,  et  sic  dabis  ad  eden- 
dum.  Postât  autem  eum  bibat  aqua, 
ubi  mala  granata  discocta®’  est,  aut  ip- 
.sius  mali  granati  sicci  pulvis  .spar- 
sum  potioni.  Adponuntur  autem  ori  ma- 
trici  quae  prohibeant  sanguinis  Iluxum, 
qualia  sunt  ypocistidos  sucus  aut  acacia 
cum  mannis  trita  in  acito.  Mirabiliter 
autem  .subbenit  spongia  nova  in  pice 
liquida  [2/12]  infusa,  incendis  et  cinus 
ex  ea  teris  et  adponis.  Item  ad  proflu- 
bium  sanguinis  :  pice  munda  mitlis  in 
caccabo  rude  et  cum  se  regelaverit, 
mittis  ibidem  spongia  nova,  et  cum 
exarserit  toliis  ut  refrigerit,  Postea  facis 
pulvercm  et  superaspargis  in  aluta  et  in 
tabula  calida  regelas  et  ponis  unum 
sub  umbilicum,  aiium®®  ad  renes.  Et 
felius  ceramici  Itaiici  et  ex  eo  ipso  pul- 
vere  in  potione  misso  et  ori  malricis 
adpositus.  Deforis  valde  epethima®'" 
stiptica  ex  dactulis  et  mala  Cydonia®® 
cataplasma  adhibita ,  balaustiu  ,  acacia , 
ypocistidos®,  gallamodicum ,  stiptiria”, 
sidia.  Maxime  autem  hoc  uteris  medi- 
camen®  ;  taurocoHa®  perlucida  infun- 
dis  in  posca  quamdiu  solvatur,  inde  in 

“  abstenit.  —  “  orega.  —  uva.  —  ' 

siccum.  —  ”  aut  utiliorem.  —  “  bec  addit. 
deest.  —  “  epithema.  —  ®  Cidonia.  —  “ 
œenla,  —  ’’  vero  colla. 


copertura,  si  vêtus  de  orga  vinum  ve- 
tustissimum  habentibus  ustus,  donec 
carbones  fiant ,  post  baoc  trita  et  in  po- 
tionem  supersparsa  bibat  et  in  pesso  ad 
os  matricis  adponatur.  Abstinentiam 
sanguinis  extrinsecus  maxime  enim  de 
taurocoHa;  taurocolla  vocant  enim  ea 
quae  perlucida  est  glutis  ;  infunditur  in 
pusca  donec  persolvatur  et  sic  postea  in 
lenteo  inducis  et  superponis  in  totum 
subventi'ale  et  pectinem  et  lumbos; 
juvat  autem  ad  baec  et  constringunl 
emplastri. 


ypocistedo.  —  ”  gissns  teros.  —  **  nmfacium 
—  decocta.  —  ”  raalegranalc.  —  “  alium 
ypocisttodus.  —  stypteria.  —  ®  medica-- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  4 


O  aut  laneo  panno  molli 
ponis  subventrali  et  pec- 
mbis  aut  hiliis.  Optimi 
t  emplastri'’^  collectici 
armonia  aut  cesios  aut 
eiena'aut  hindi. 

1*.  De  pessis'. 

tem  ad  fluxum  sanguinis  gallae®  intrinsecus 
cum  aqua  solvis  et  pessum  adponis;  aut  maii  \ 
um  aqua  teris  et  colas  et  uteris®  pessos’;  aut 
ris.  Pessus  est  lana  carminata  vene,  aut*"  p 
**  ad  modum  oris  ipsius  matricis  aptum ,  et 
l  sanguinis  fluxu*"  pessum**  ;  stiptiria**  scisti 
:us,  mannis  ana  Z  iiii,  ovarum  assarum*’ 
ntaginis  ;  vitella  vero  ovarum  postea  miscis*®. 
im,  infundis  et  in  oleo  roseo  intinguis  et  sic 
n  sanguinis  seu  acosus  sit  sèu  robeus^"  sive 
;  diuturnum  sanat  profluvium  gallae  intrinsicu 
mannis  -.f  ii;  miscis  in  uno  et  tollis  ex  pulvi 
s  cum  lacté  muliebri  aut  caprino  .et  facis  pe 


2.  De  incatismata  ad  sanguinis  fluoca^ 
myrta ,  rosa  ramnu  folia  omnia ,  simul  aqua  qu 
aa ,  cortices  mali  granati  oiivae  folia ,  robi 
i  in  aqua  et  insedere  eas®  facis.  Item  aliut  : 
partes  très,  myrtae  partes  très,  copressi  cor 
jua  quod  sufficit;  coquis  et  uteris.  Cataplasma 
i’  in  oxymeile  coquis,  cui  addis  galla  aut  i 


ORIBASE,  synopsis;  IX,  42. 


353 


aut  daclulos'^  —  Incymatismus'^  Incymatizas'^  autem  per  clystere'®  aut  iiii- 
trencitu'®  sucus  intubae  aut  strignu  aut  pîantaginis  aut  poligonu”  aut  perdi- 
ciades'*  aut  psiiliu'®  aut  ypocistidos  aut  acacia;  haec  omnia  etiam  cum  iana 
in  pesso  dactulo  midio  minus  in  iongitudine*  scissum®  usque  matricis. 

3.  Item  ex  alio  aactore'  ad  projlabiam. 

Prefluvium  sanguinis  mulierum  regmatismus^  est  matricis  per  longitudinem 
tempoi'um  mutos  deducens  liumores®.  Dilferentia®  autem  humorum  sunttres, 
aut  robrus®  aut  acosus®  aut  aibus.  Est’  signum  autem  profluvii  eo  quod  fré¬ 
quenter  humecta  sint*Ioca  dififereniibus  ®  in  colore  humoribus,  color  vero  aegro- 
tantis  “  est  paliidus  et  marcidus ,  nuU-imento  cessante  ",  adtestante  fastidio ,  et  cum 
OT-!.dnmtur‘'‘ anelant'®;  spissum  tumorem  in  pedibus  subinflatis,  sed  intenlius 
abhibita  consideratione  a  se'*  dififerre'®  passio  cognoscitur'®,  et  si  quidem  nuhc 
sine  dolore ,  nunc  etiam  cum  dolore  fluorés  inferre  videantur,  et  nunc  [2  43]  sine 
ulceratione ,  nunc  etiam  ipsa  conjuncta  sine  tumore  aut  cum  tumore  aut  sordida 
aul  limpida'’.  Curatio.  Quando  autem  sine  iilcere*®  aut  dolore  fertur,  omnibus 
iiteris  medicaminibus  quibus  ad  sanguinis  fluxu'*  expediunt,  ad  si®®  forte  quis- 
quam  potionibus  mederi  sibi  voluerit,  non  sint  nimiuin  medicosas  potiones®'; 
dabis  ergo  bibere  loti  arboris  semen,  de  cujus  lignum  melinum  tinguitur  aut 
ipsius  scobis®®  decoctione®®  singulari®*  aut  Samiae  terrae  ovulos®®  duo  admixtus 
in  apozima  tribus  cyatis®®,  et  si  tempus  permiserit  etiam  cum  vino  austero  aut 
cum  suprascripto®’  liquore®*;  leporis  coagulum®®  similiter  aut  cervolini  aut 
edini®®  aut  agnini  aut  vitulini  datur,  aut  trita  myrta,  aut  omfaciu  siccu®'.  Quando 
autem  cum  dolore  Huit  sanguis,  salicis  sucus  iniciendus  est  aut  ptysanae®®  aut 
alicae®®aut  orizae  sucus.  Quando  autem  cum  ulceratione  et  inflammatione,  eos 
ipsos  uteris,  quibus  doloribus  conjunctis  utendum  diximus®*.  Ad  si  sordida®® 
fuerint  ulcéra  quae  feculentos®®  facianl®’  ferre  liquores®*,  non  aliter  quam  dysin- 
teriam®®  curarnus,  id  est  quae*® ulcéra  curent**;  aut  si  limpida  fuerint,  similiter 
tit  dysintericis  *®  ad  cicatricanda  ulcéra  adhibemus  *®.  In  declinatione  autem  re- 
corporatibis  **  medicaminibus  utimur,  id  est  vectationes*®  diversas  et  deambiila- 

*®  dactulis.  —  '®  incimatismus.  —  ‘*  incimatiza.  —  *®  ciistirem.  —  mitriucîto.  — 
”  puligono.  —  '®  perdiciatis.  —  *®  sille.  —  ®®  temporum  multns  deducens  bumoris  addit. 

—  ®*  scisum.  —  ®®  ad  hos.  —  Item  ex  alio.  *  Item  aliut  auctor.  —  ®  reumatismus.  — 

■'  per . humores  deest.  —  *  delferencia.  —  ®  robros.  —  ®  agosns,  —  ’  est  deest.  — 

®  nmecta  sint.  —  ”  defereiitibus.  —  *“  egrotandis.  —  **  nutrimentum  cesanti.  —  gra- 
ditur.  —  *®  anillant.  —  **  si.  —  *®  delFerre.  —  *°  cognuscilnr.  —  *’  sordita  aut  limpita. 

—  '*  ulcéra.  —  **  fluxum.  —  ®“  se.  —  ®'  pocionis.  —  ®®  -sporis.  —  ®®  decœcionis.  — ■ 

singolare.  — •  ®®  obolus.  . —  ®®  ciatus.  —  ®’  suprascriptum.  —  iigore.  —  ®“  coacolum. 

—  ®°  bedini.  —  ®‘  umfacio  sicco.  —  ®®  ptisane.  —  ®'’  aleci.  —  dimus.  —  ®®  sordita.  — 

fecolentis.  —  ®’  facial.  —  ®®  ferri  licoris.  —  ®“  desiiitcriam.  —  “  quem.  —  '*  ciirint. 

—  desinteriis.  —  “  adhibimus.  —  **  si  corporativis.  —  -veclacionis. 

VI.  2  3 


354  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  42-43. 

liones*®,  vociferationes cocurbitas,  dropaces,  fricationes*®,  psyiotra*®,  smyg- 
m-ita””  senapismum.  vomitum  ex  rafanis,  balneum  et®*  vario.s  clbos®®. 

[Chapitre  XLiii,  t.  V,  p.  53 1.] 


[243  v”]  LXXVI.  Ad  eas  quae^  non 
concipiunt. 

Ad  eas  mulieres®  quae  non  conci¬ 
piunt  dieta  esse  oportit  non  voiumtate 
meseros,  et  balnea  non  fréquenter  nec® 
continuae;  cibos^autem  et  potos®  suffi- 
ciant  quae  ad  praesens®  est  bene  di- 
gestos  Vita  tamen  non  est  negiigenda  * 
corporis  neque  viro®  neque  feminae  *“; 
hoc  faciens  virulilior**  fît  ad  generan- 
dum.  Propter  quod  non  expedit  veretris 
ne  modicum  semen*®  egerant*®,  et  ne- 
que  nimis*®  menstruorum  sit  habun- 
dantiam*®  neque  nimia  exiguitas.  Abs- 
tineant*®  igitur  de  nevibus*’  aquas  et 
quaecumque  sunt  dura  et  saimacida 
aut  nitrosa**;  et  secessos*®  ventris  fre- 
quens  prohibet®®  conceptionem.  Jubant 
autcm  omnia  quae  calefaciunt,  et  m 
requie  spiritus  est  habendus.  Vinus 
ergo  pro  aquae  polioni®*  est  bibendus. 
Olera  vero  sunt  accipienda  orminus®® 
et  erisimus®®  [244]  et  eruca  et  si  qua®‘ 
alia  sunt  admiscenda®®  erunt,  qualia 
sunt  ruta,  calaminthes®®.  Omnino  ma- 
gis®’  observa [njdum®*,  utamplius  veniat 
purgatio  et  habundans,  ciborum®®  mi- 
nuendo  acceptiones®®.  Et  quae  san- 
guinem  inritent  addenda  sunt,  qualia 


[179]  LXXXI.  Ad  eas  qui  non 
concipiunt. 

La 

Dieta  igitur  oportit  mulieris,  sine 
quae  volumtaresis  neque  taleporus,  et 
balnea  neque  fréquenter  neque  niul- 
tum.  Gibus  autem  et  potionis  sufficiant 
qui  ad  praesens  inveniuntur  ea  quae 
digestibilia  sunt;  et  non  neglegere  de- 
bere  et  non  magis  nimium  aut  per  sin- 
gulas  horas  bibant  ut  non  infundatur 
corpus  viri,  femine;  hoc  enim  faciens 
vir  utilior  erit  ad  plénum  olficium  ge- 
nerandi,  propterea  quia  modicum  se- 
men  emittunt  neque  satis  extenuari 
menstrua  oportit.  Observet  etiatn  et  ab 
aquis  qui  glaciem  habent  et  ab  omnibus 
qui  duras  sunt  aut  salsas  aut  nigrosas 
aquas,  et  si  ventris  sit  solutio.  Juvant 
autem  omnia  quae  cal  1  t  j  lietus 

spiritus  factus.  Vinum  autem  pro  aqua 
pota  laudatur  et  olera,  orminum  et 
erisimum  semen  et  ruca ,  et  in  aliis 
oleribus  debent  admisceri;  ruta  autem 
et  calamentin  ab  omnibus  magis  cus- 
todienda  sunt.  Oportet  autem  proxi- 
mantem  addere  catartico,  ut  sanguis 
abundantius  per  cibum  nutriatur,  et 
non  sunt  dandi  qui  sanguinem  rninis- 
trant  sucus  addere,  sed  et  aliquid  quod 


sunt  oleia  Ijene  olentia 
enim  et  matricem  purgant,  scandes^’ 
et  erltmon®*  et  fenocuium^  et  appiutii’' 
et  smyrnion  vel  his  similia^*. —  Si  frigdor 
proibeat  conceptionem.  Si  autem  ex 
aliqua  cacocymia^’  non  concipiunt, 
haec  purganda  vel  tempefanda  cibis^* 
est,  id  est  si  ex  feigdore  matricis  non 
concipiunt  fumenlationes^®  adhiben- 
dae“  sunt  calidae“,  per  quas  calor  re- 
vocari**  possit^^  matricis  et  castorium 
dabis  bibere  et  bonis  odoribus  seminâ“ 
habentibus*^,  qualia  sunt  cyminum  et 
anissum  et  puleium  et  arceotidas ; 
unicuique  horum  piper  admiscendus" 
prit.  Optinie  autem  uteris  medicamen*® 
epetbimum*®,  euforbium'’"  et  piper  cl 
dauci“  semen  et  petrosélini“  semen 
ana  dragmas  binas ,  omnia  trita  quan¬ 
tum  dragmas  duo  sunt;  dabis  bibere 
haec  et  ventrem  deducit  et  matricem 
calefacit.  üt“  aliquibus  etiam  menstrua 
erumpant,  his  qui®^  non  bene  pur- 
gantur;  .si  autem  non  sufficiunt  hâec*^ 
purgavis®®  per  vomitum  et  per  ®’i  ventre 
flegma  evacuans,  omni®*  qua  pptest 
ratione®*  temtavis®®.  Fumentationem®* 
autem  matrici  adhibis®®  aut  vaporcs®® 
aut  aquas  calidas.  Vapores®''  vero  uteris 
sic  ;  facis  eam  sedere  super  seilam  par- 
turiam  et  suppouis  aqua  calida,  in  qua 
coquis  salvia  et  artemisia  et  ruta  et  cy- 
peru®®  et  puleiu  et  acoru®®  fct  cetera 
vene  ole[n]tia®’  semina.  Inponis  autem 


355 

inrititsanguinem  accipiant,  qualia  sunt 
olera  bene  olentes  oiera  et  âcria.  Haec 
enim  et  matricem  purgant  et  maxime 
scandex  et  crimmon  et  fenuculus  et  ap- 
pius  et  smyrnion.  —  Si  autem  ex  aliqua 
cacochimia  non  concipit,  banc  purgare 
autem  oporlit  aut  [  1 7  9  v°]  temperare  per 
dietam. — ^Si  autem  infrigdalamatrenon 
concipit,  haec  per  labores  agendi  sunt 
et  fumehtationes  divensis  modis  adhi- 
bendae  sunt,  et  revocandus  est  calor  et 
nihii  inrationabile  est  castorium  potui 
dare  et  bene  olentibus  seminibus, 
qualia  sunt  cyminum,  anissum  et  pu- 
leium  et  arceofidas  fructum  et  piper  ad- 
mixtum.  üliliter  utitur  hoc  medicamin , 
qui  recipit  epythimum,  euforbium,  et 
piper  et  dauci  semen  et  petrosilini  se¬ 
men  Z  ii;  dabis  bibere  hoc  et  ventrem 
deducit  bene  et  matricem  calefacit,  ut 
etiam  et  multis  menstrua  erumpat.  — 
Quae  non  purgant.  Quibus  autem  non 
suRlcit  ad  purgandum  haec,  vomicam 
facit  olioso  ventrem  deducere  flegma 
posset,  cducenda  est  multis  modis.  Ex- 
pediunt  autem  matricis  fumentacionis , 
hoc  autem  vaporis  et  hoc  autem  cali- 
dam  aquâm;  ut  vaporis  bene  suscipiat, 
resedens  super  sella,  aquam  autem  in 
quo  decoqui  oportet  elilishtbus  et  arte- 
misiâ  et  ruta  ét  cyperus  et  puleius  et 
acorus  et  quae  sunt  benè  olentia  sëminà. 
Optima  àulem  est  ad  haec  poliarcion 
epythima,  quae  dicitur  diadema,  et 


ORIBASR,  SYNOPSIS,  IX,  43. 


agria.  —  ■*“  scandix.  —  critmon.  - —  fenoculus.  —  apium.  —  scmîlia.  — 

cocozimia.  —  cibus.  —  fiimentacio.  —  adbibendi.  ■ —  calidi.  —  caloreïa 

vocan.  —  possint.  —  semina  deëst.  —  liabentem.  —  ®®  arciotidas.  —  admix- 

cendus.  —  medicamin.  —  epitomum.  —  ®®  eoforbium. —  dauchi.  —  petrosillino, 

—  et.  —  que.  —  ®®  haec  deest.  —  **  purgatibis.  —  per  deest.  —  omnia.  — 
”  Iraccione  —  “  tentavis.  —  fumcUtacione.  —  adipis.  —  vaporis.  —  ••  vaporis- 

—  cyppero.  —  ®®  aguro.  —  ®’  bene  olencia. 


S56  ' 


ORIBASE.  SYNOPSIS.  IX.  4S. 


in  subventrale  epetliima®*  polyar- 
cion®*;  adhibis  etipm  fricatione.s sub 
umbilico  et  lumbis.  Adponis  autem 
ad  os  matricis  quod  calefaciat,  qualia 
sunt  murrâ  et  ruta  et  galvanu” 
[244  v°]  et  castorium,  ipterdum  cum 
mulsa ,  interdum  cum  acito  temperata. 
Ponis  autem  medicamen  in  linteo’® 
carpito  suptile’*  aut  lana molle,  ut  ne- 
que  corpori  mordicationem  faciat  et 
trabaO®  adsellationem.  Contemplan- 
dum™  autem  est  frigidiores”  esse’* 
matricis,  si  menstrua  sunt  oppressa’* 
et  cibos®”  inutiles®’  subpingues*®  et 
quaedam  ei®*  stopida**  sunt  ioca  circa 
subventrale  et  pectine*®  et  circa  lum- 
bos*®  et  femora,  sed  et  inferiores  partes*’ 
frigidiores  **  iuveniuntur  etiam  tactu®*, 
sed  neque  luxuriis*®  sunt*’  deditae**. 
Frigidas®*  igitur  matrices®*  sic  oportit 
cognoscere*®  et  curare. — De  caiida  ma¬ 
trice*®.  Quod  si  nimis  matrix  fuerlt 
caiida,  contempiandum  est  si  omne®’ 
corpus  calidum  est ,  et  menstrua  modica 
et  cum  inpetu®*,  et  veretrum®*  femi- 
neum’®*  siccior  est’®’  a  multo  calore. 
Humidi’®’  expediunt  cibi’®*,  maxime 
quidem  olera,  lactucas  et  malbas’®*  et 
Metos’®®  et  cocurbitas’®®,  cocumeres’®’ 
et  melones’®*  et  porcacia  et  quaecum- 
que  sunt  bumida.  Oportit  autem  et  vis- 
sicae’®*  et  lumbis  et  subventrale  adpo- 
nere  frigida  cataplasmaex  frigidis  herbis  ' 


frictio  adbibenda  est  in  subvenfrale  et 
in  etra  et  in  lumbis;  nibilominus  expe¬ 
diunt  et  prosteta  ut  adponatur  matrici 
oris  ea  quae  calefaciunt.  Prosteta  autem 
de  smyrnis  et  ruta  et  galvana  et  casEori 
facta.  Oportet  autem  ante  fumentare 
cum  mulsa  aut  aqua  maritima;  quando 
quidem  fumentas  de  bis,  quando  autem 
cum  aceto  contemperatum ,  sic  adponis 
médicamenta  cum  lenteo  tenui  facta 
carpia  aut  cum  molli  lana,  ut  neque 
alibi  in  carnem  mordicationem  faciat 
aut  vulnerit  adsedentes  contempiau- 
detur.  —  Est  etiam  qui  frigdorem  ba- 
bent  matricis,  quibus  menstrua  sunt  op>- 
pressa  vel  retenta;  et  dietanon  utantur 
piriguioris  et  aliquid  stupidum  istis 
memlirum  circa  bitron  et  lumbos  et 
coxas  etjugolusubi  capite  conjungitur 
frigdorem  facientem,  neque  commis- 
ceri  viris  volunt.  In  autem  nimius  frig- 
doris  matricis  oportet  fieri.  —  Ad  autem 
calidas  matricis  natura  boc  modo  con- 
templanda  est  ;  totum  corpus  ipsius  ca- 
lidior  est  et  menstrua  parva  et  cum 
dolore  et  ulceratum  babent  veretrum 
mulierum,  siccior  est.  Ad  autem  ni- 
mium  calorem  cibi  bumidi  expediunt, 
maxime  autem  offerenda  sunt  olera  in 
cibis,  qualia  sunt  lactucas,  malbas, 
bleti,  cocurbitas,  cocumeris ,  pepones , 
porcacia  et  omnia  quaecumque  sunt 
bumida  dieta.  Oportet  autem  et  vissicae 


“  epitema.  —  '*  poliarcion  — frecacionis.  —  ”  galbanum.  —  ”  acelum.  —  lentio. 

—  ’*  carpido  subtile.  —  ’®  traat.  —  ’®  contemplandetur.  —  ”  frigdoris.  —  ’®  est.  — 
”  obpressa.  —  ®“  cibus.  —  *’  inhutibs.  —  subpinguis.  —  ei  deest.  —  ®*  slupida.  — 
*®  pectene.  —  '®  lumbus. — inferioris  partis.  —  frigidioris.  —  ®®  taclus.  —  ®“  luxorii. 

—  *’  suntum.  —  dediti.  —  frigidis.  —  **  matricis.  —  ®®  cognuscere.  —  ®®  matricis. 

—  *’  omnem.  —  ®®  impetu.  —  **  et  addit,  —  ’®®  femînium.  —  sicciorem.  —  hu¬ 
mide.  —  cibis.  —  malvas.  —  bletus.  —  ’®®  et  addit.  —  cocumeris.  —  ’“®  me- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  43. 


et  tle  sucls  earum  inliniie  supradicta 
loca.  Quando  autem  manifesta  fit  mens- 
truafispurgatio”®,  statim  micenda"*  est 
viro  deficientibus  menstruis.  —  De  Iiu- 
mida  matrice  Quibus  autem  humida 
est  matrix  et  non  concipiunt,  cibis 
utantur  siccioribus,  labores“®  in  par- 
tibus  superioribus  ampiius  est,  frica- 
tioues'*^  et  vomitum”®  plurimum  expé¬ 
diant;  sicci  vero  et  médiocres  cibi  et 
matrici"’  constrictiva  médicamenta 
SLint  adhibenda,  quaie"*  est  ientisci 
decoctio"®  et  myrtae'®"  et  rosae'®'  et 
ros'®  et  maia  granae'®®  flos  et  robi*®® 
leneras  cymas  et  galla.  Quod  si  de  pin- 
gues  humores'^®  prohibitur  conceptio, 
contemplandus  esthumor,  et  si  mordi- 
cans  est*®®  bumor,  purganda  est  touiier, 
sicut  unicuique  conpetit  humori.  Post 
baec  sérum  lactis  sub[2  45]iavare  et  ci- 
bos*®’  dare  conpetentes  *®*.  Si  autem 
flegmatici  et  acosi  *®®  sunt  humores ,  per 
labores  et  sudores*®®  et  vomitibus  sunt 
minuendi.  Sufiicit  autem  et  tymia- 
matis  *®*  fumentare.  Quoniam  si  inflam- 
matio*®®matricisprohibit  conceptione*®®, 
probibendi  sunt  cibi;  post  baec  adhi- 
bendum  est  cyminum*®®  et  anissum*®® 
et  appii*®®  semen  et  ruta  et  anetum,  et 
aromata  quam  plurima  et  bibere  dabis 
et  confecta*®’  adponere.  Ciausa  enim 
matrix  aperienda'®*  est  ad  sublava- 
tiones*®®  bene  oientibus,  et  fumenta- 
tiones*®®  adbibes*®*  et  adpones*®®  medi- 


357 

et  iumbis  et  .subventrali  adlnbere  quae 
infrigdant,  catapiasma  inponere  et  de 
sucis  ipsarum  iniiniendas  sunt.  Quando 
autem  manifesta  fiunt  in  menstruis 
conpositio,  tune  necesse  est  ut  conci- 
piant  et  jam  ut  se  miseeat  viro,  déficiente 
purgationem.  —  Qui  autem  bumidam 
babent  matricem  concipiunt,  dieta  sicca 
est  ministranda ,  labores  in  superioribus 
partibus  ampiius  sunt  inponendi,  et 
friccionis  et  vomicam  ampiius  sunt  fa- 
ciendae.  Siccus  autem  et  médiocres 
cibus  et  dieta  in  omnes  siccior  sit,  si 
bene  habet  et  mari  stiplicis  medicami- 
nibus  conteneatur,  qualia  sunt  Ientisci 
decoctio  et  myrte  et  rosa ,  adhuc  etiam 
et  mali  granati  flores  et  rubo  cymas  et 
galle.  Si  autem  a  pinguibus  humoribus 
prohibetur  conceptio ,  considerandus  est 
tumor,  et  siquidem  mordicans  si  fuerit 
tumor,  purganda  est  mulier  secundiim 
proprietatem  humoris.  Proprietas  est  si 
melancolicus  sit;  post  haec  de  sero 
lactis  foïis  et  in  bis  exquirenda  est 
dieta  ulilissima.  Si  autem  flegmaticus 
et  aquosus  est  bumor,  labores  et  suda- 
tiones,  emissiones  et  vomitibus  mini¬ 
mare;  sufiicit  autem  suffumicationibus 
fovere.  Quod  si  et  pneumatosis  in  ma¬ 
tricem  exsistens  prohibeat  conceptio- 
nem,  in  primis  quidem  dieta  minis¬ 
tranda  est;  post  baec  adhibenda  est 
cyminum  tamen  et  anissum  et  appii 
semen  et  ruta  et  anetum  et  quae  aro- 


us  °  P'*’’®®'**®’'*®'  —  mixeenda.  —  "®  matrici.  —  laboris.  —  ’**  freccionis.  — 
vomitus.  —  mediocris.  —  **’  matricem. — •  ***  quali.  —  ■‘®  decoccio.  —  ‘®®  omirte. 

—  rose.  —  ■®®  et  ros  deest.  —  *®®  malegranate.  —  *“  rubi.  —  ‘®®  pinguis  humoris. _ 

est  deest,  —  cibus.  —  *®®  conpetentis.  —  '®®  agosi.  —  *®®  sudoribus.  —  *®*  timia- 

malis,  *®®  inllacio.  —  concepeionem.  —  ***  ciminum.  —  anesum.  —  *®®  apii. _ 

"  confecaonem.  —  *»»  apperiendum.  —  sublevacione.  —  fumentacionis.  _  adi- 
bis.  _  adponis. 


358  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  43-44- 

Aa  La 


camenta;  primo  autem  molli  clystere'^, 
n  quo***  coquis  malvas  et  linu*“  semen 
et  buceras,  supermittis  oleum.  Bonum 
est  autem  et'*®  quando  mel,  deinde 
mollioribus  et  fortioribus'*’,  qualis  est 
artemisia,  canlza  et  caiamintbes et 
puleiu  et  camimela.  Adponis  autem 
ori'*®  matricis  résina  terebentbena  et 
nitru'®“  et  caricas  pingues'®'  et  cassia. 
Quod  si  apertum  est  os'®®  matricis,  am- 
plius  cera  mittis.  Dieta  autem  siccior 
et  furnentatio'®®  sicca  et  médicamenta 
sicca  sunt  adhibenda ,  sed  et  stimmala  '®*, 
mali  granati'®®  cortices'®®  et  ientisci  et 
radices  et  robi  et'®’  myrta.  Quod  si  ma- 
triï  recta  non  sit  posita ,  recta  est  fa- 
cienda  maxime  enim  per  fumenta- 
tiones'®*  quae  educant  et  mollibus 
adpositipnibus.Etcommixtio'®*  de  rétro 
maxime  videtur  in  bac  re  ad  concipien- 
diiro  esse  utilem  '®“, 


matica  sunt  plurima ,  et  quae  danda  sunt 
in  potione  et  confecta  fmnt,  adpo- 
nuntur  ad  dolorem  matricis.  Quae  au¬ 
tem  ex  subglusioiiem  matricis  non  con- 
cipiunt,  adaperire  oportet  et  lavanda 
est  quae  bona  sunt  odore  et  fumeiitare 
et  prostlietis  medicaminibus ,  in  primis 
quidem  malaona  clisma  et  ex  decoctione 
albe  et  lini  seminis  buceras  qui  et 
fenumgrecum;  supermittes  olium.  Bo¬ 
num  est  autem  et  quando  lîiel,  post 
bis  autem  et  fortioribus  uteris,  qualis 
est  artemisia  et  coniza  et  calamentis  et 
puleiu  et  camomella.  In  prosthitis  au¬ 
tem  et  résina  terebentina  et  nitrum  et 
fici.  pinguis  et  cassia  et  ores  piculae.  Si 
autem  apertum  sit  os  matricis,  dieta 
quidem  sicca  sit,  fumentationis  siccae 
et  medicameuta  sicca.  Quibus  autem 
os  non  clausum  cluditur,  de  stimma- 
tibus  uteris ,  qualis  sunt  mala  granata 
et  lentici  et  radices  et  robi  et  myrta. 
Quibus  autem  torta  residit  matrix ,  fu- 
mentationibus  fieri  debent  et  bis  quibus 
rectas  fiant,  maxime  enim  ex  fumenta- 
tionibus,  quibus  bene  deducantur  et 
mollare  possunt  [180  v°]  prostbetis.  Et 
admiitiones  de  rétro  maxime  videtur 
gravidari. 


[Chapitre  xliv,  t.  V,  p.  538.] 

[361  r°]  LXXXII.  Apnu  matricis  ;  Ad  saffocationem  matricis. 

Quaecumque  enim  ex  plenitudine  Quicumque  autem  ex  plenitudinem 
aut  propter  menstruorura  abstinentia  et  ex  constrictionem  sangumis  suffo- 
apnous',in  venam®  mox  oportit  incidi;  cantur,  venam  inçidere  mox  oportet; 

'?®  clistire.  —  *“  qnibus.  —  ’t®  linuiü.  —  ‘*®  Ut.  —  forciotibus.  —  calamintis. 
—  '?*  bori.  —  nilro.  —  pinguis.  —  '®®  bos.  —  fumentacio.  —  *®‘‘  estimât.  — - 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  44-45. 


statim’  enim  reflatant  vel  respirant  et 
alla  minus  est  dieta  ministranda.  Si  au- 
tem  contingat  ex  multo  frigdore  et  ex‘ 
invecilliorem  cordis  calorem  ab  bac 
conpraebindi®  passionem,  non  est  ne- 
cesse  sanguinem  detrahire,  ne  éva¬ 
cuantes’  caiore  subtracto*  ampiius  in- 
frigdemus».  Utile’»  est  ergo  ut  exsus- 
citare  calorem  adducendo  omni  modo , 
ut  frigdoris  desiderium  tràhant  ad  se 
venientem  ab  aercm”,ad  quotf  nullam 
aliam  curationem  opus  habent. 


1  Filuninus' -,  ad  matricis  pnixeos^. 

Inprimis  quo  modo  sentitur  accessio 
aut  et  si  jam»  conpraehinsa^  est  ma- 
tricis  pnixeosMegare»oportit  extremas 
partes  et  fricare  subfragines’  fortiter, 
post»  ligaturas  et  tibias»  et  coxas.  Odo- 
ramenta’»  autem  naribus  maie  oientia 
sunt  adponenda  et  venlosas  ponere  in- 
guinibus  et  coxis  et  subventrali  Ene- 
cere’»  autem  oportit  per  clystere’»  et 
ventositates  educere  per  anu’*  et  os’» 
matrici  adponere  ruta  trita  cum  mel, 
cui  addis  modicum  cyminum  et  nitrum, 
et  utrosque  meatos’»  inferiores”  de  boc 
Unes’»  medicamen,  et  matrici’»  vene»» 
oientia  expediunt  ab  inferiore  adbi- 
bere»’  partem.  Cum  bis  autem  et  excla- 
man  [261  v°]  dum  est  eis  asperas  voces 
Post  haec  autem  et  sternutamenta  mo- 


359 

statim  enim  eventatur,  et  omnis  dieta 
minuenda  est.  Si  autem  contingat  ex 
nimio  frigdore  et  ex  inbecillitatem  qui 
in  corde  resedit  calor  ab  bac  conpre- 
hensi  sunt  passionem ,  evacuationem 
predicta  cave  trabire  ne  utique  éva¬ 
cuantes  ampiius  infrigdemus.  Optimum 
est  ergo  ut  resuscitetur  calor  addac- 
tiones  diversis  modis  et  refrigerationem 
desiderio  trabant  ad  se  extrinsecus  aeris 
venientis.  Curationis  vero  nullas  alias 
opus  babent. 

,  t.  V,  p.  539.] 

LXXXII.  Filumims;  ad  matriciti 

suff'ocationem. 

Mox  igitur  inprimis  cum  senserit  aut 
jam  si  conprebensa  est  a  suflfocationem 
matricis,  legaturas  in  extremis  partibus 
oportet  adhibere  et  frecare ,  juvare  suf- 
fragines  fortiter  cum  legaturis  et  suf- 
fragenis  et  cotas  et  coxas.  Odoramenta 
naribus  adplicanda  sunt  male  olentis  et 
ventosas  in  inguinibus  sunt  inponenda 
et  in  coxis  et  subventralem.  Enicere 
autem  oportet  et  per  clysterem  in  bis 
quibus  evacuantur,  et  ventositatibus 
quae  educant  ad  anum  et  ad  os  matricis 
adponenda  sunt,  qualia  sunt  ruta  trita 
cum  mel  et  admisces  modicum  cymî- 
num  et  nitrum  et  Inlenls  habundantius 
utraque  loca,  et  in  matrice  adhibes. 
quae  bonis  sunt  odoribus  unguentorum  ; 
infusa  adtrabere  enim  ad  se  volent. 


360 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  45. 


Cum  his  enim  in  clamoi’e  eis  aliquis 
aspero  sono,  postea  vero  et  sternuta- 
menta  adhibes.  Excitât  autem  ad  com- 
mutionem  accessionis  flevotomas ,  si 
non  sit  abquid  quod  prohibeat.  Mebus 
/autem  est  si  de  talo  auferas  sanguinem. 
Transactos  jam  septem  dies  post  flevo- 
tomum ,  dia  coloquinüdos  biera  damus , 
et  sic  utimur  castorei  potionem.  Saepius 
enim  boc  solum  bic  passionem  subvenit. 
Dabis  autem  in  mulsa  in  apozima  in 
muisa  artemisiae  et  pesus  malactiçus ,  et 
incatismata  opus  babentibus  malactica 
adsumenda  sunt. 

hem*  ex  alio  auclore  de  suffotie'^  niatricis,  quod  Greci  pnigmos^  matricis  dicunt. 

Matricis  prefocatio^  nomen  sumpsit*  conpositum.  quod  suffocationem  faciat 
laboranti  cum  abstinentiam ^  vocisadque  sensu®  oppresso.  Haeccausaa  matrice’ 
sumit*  initium,  et  conpatiuntur  ®  superpositae  partes  qui  dorninantur  corpori, 
carotedas,  cor  etmininga,  boc  est  membranus  qui  cerebrum  tegit’“.  Adproxi- 
mante  jam  accessione,  sensus  pigere  et  tardus  ad  usum  operis  cottiani  “  fît,  defectio 
femorum,  pallor  in  faciae,  bis  accidentibus  subito  cadunt  in  passione.  Est  autem 
conpraebinslo  sensuum  et  absque  voce  effecta  ,  et  post  modicum  videtur  rubor  ; 
aumentatur*^  quidem  bieme  et  autumno*®.  Fit  autem  baec  passio  saepius  ex 
aborso  adque  crudi  partus  aut  ionga  viduitas  aut  abstinentia  menstruorum  et  ex 
veutositate  in  matrice  concepta,  et  pueiias  conpraebindit'^  quae  in  muito  usu 
venerio  se  exercunt  et  eas  quae  sibi  faciunt  ut  non  concipiant^®  et  maxime  medi- 
caaientis  adsumptis,  similiter  et  frigdor.  Emetatur’®  autem  baec  passio  epi- 
lempsia"  Ionga;  puisos  enim  inordinatos  et  modici  sudores  frigidi  apparent 
infundens  loca,  suspiratio  autem  inprimis  vix  sentitur,  post  baec’®  vero  perfecta 
aceessio  frigidus  est  anelatio  '®  spiritus.  Curatio  pnigomenis  :  mox  ergo  cum  in  pas- 
sioneineiderint,  sta[2  52]tim  extremas  partes  ligandae*®  sunt  inipsa  commotione^’ 
et  fricare  pes’’  fortiter,  et  post  ligaturas  et  tibias  et  totas  coxas.  Odoramenta  vero 
naribus  offerk,  quod  male  oleant,  qualia  sunt  lucernarum  enexa,  castoriu^®, 

movis.  — ad  conmixcionem.  —  fieobotomanda.  —  coloquintidus.  —  gira. 

—  ^  pissus.  —  ^  înalacticus.  —  Chap.  addit.  :  ’  sulFucacionem.  —  ^  nigmus.  —  ®  pre- 

fucacio.  —  “  sumsit. —  ®  abstinencia. . —  ®  senso.  —  ’  ad  matricis.  —  ®  venit.  —  ®  cum- 
paciunluir.  —  contegit.  —  “  cotidiani.  —  ’’  augmentatur.  —  ■'  autumnum.  —  "  con- 
prehendit.  — cipiant. — ■  ’®  cmittatur.  —  ”  epylemsia - base  deest.  — annelacio. 

—  iegaudi.  —  comueione.  —  pedis.  —  casthorio. 

*  Cette  addition  manque  à  la  fois  dans  le  te.xte 


ves“.  Relebata  vero  a  commotione’® 
flebotomanda^®  est,  si  non  sit  quod 
proibeat  ;  meiius  autem  est  de  pede 
toHere.  Post  dies  autem  septe,  das  ca- 
tarticum  dia  coloqaentidos^  iera®  et 
post  utimur  de  castorio  potionem;  sae- 
-pius  enim  per  baec  liberatae  sunt.  Das 
autem  cum  mulsa  ubi  artemisia  cocta 
est  et  pessos uteris  malacticos’®  et  in¬ 
catismata  sima  similiter. 


grec  et  dans  le  manuscrit  de  Laon. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  45.  36t 

pice  liquida,  cedria,  iana  usta,  capillos  usios  et  cetera  his  simiiia;  et  cocurbi- 
tulas  ponis  inguinibus  cum  multa  flamma  .sine  incisione.  Jubat  autem  aliquit  in 
proiongatis  commotionibus  et  ventositate.s  per  anum  et  os^®  matricis  ut  educat 
adposita  ruta  trita  cum  altero“  tantum  mel,  cui  addis  modicum  cyminum 
et  nitrum  et  unguis  babundanter  utrosque'^’  canalium  ora,  et  matrici  adhibis 
boni  odoris  unguenta,  qualia  sunt  amaracinus,  maiabarnus;  potest^*  autem 
jubare  senapis  odoratns  et  in  potione  asparsus.  Dehinc  exclamans  ei**  fortiter, 
et  post  haec  sternutamenta  adbibis  de  castorio  et  strutio  et  piper.  Relebata  enim 
a  coromotione™,  a  cibis  abstine®^  Quibus  autem  accessio  post  cibum  fit, 
vomere  cogis.  Post  septe  autem  dies,  catarticum  dia  coloqnintidos  iera®^  dabis, 
et  po.st  très  dies  cocurbitulas  inponis  in  lumbos  et  subventrale  vel  ilia”  et  die- 
reses  damus ,  et  post  haec  damus  castorium  bibere.  Saepius  enim  per  haec 
liberatae  sunt  ;  damus  autem  castorium  interdum  in  apozima  artemisiae,  interdum 
cum  mulsa  cocleare“  unum®®.  Pessos®’  autem  malacticos  uteris  et  incatismata, 
quae  superius  tenentur  adscripta.  Haec  est  ad  suffocationem  matricis,  si  recens 
sit  passio,  adhibenda  curatio;  quod  si  inveterata  fuerit  passio,  prius  lleboto- 
mantur®“  et  purgantur  catartico  iera™  aut®®  pycra*‘  hoc  modo“  confecta  :  aloe 
Z  c,  asaru,  crocu”,  cinnamomu*®,  maslicecia”,  spicanardi,  xylobalsamu ana 
jC  vi-,  pulvera  reponis  et  cum  [sSz  v“]  opus  fuerit  ad  bene  purgandum  et  do 
subito  duas  dabis  dragmas  in  mulsa  cyatos*’  sex;  ut  autem  leviter  purget,  danda 
est  per  singulos  dies  Z  i  aut  cocliarius  unus®*  in  mulsa  tribus  cyatis®®.  Hoc  enim 
et  stomacum  purgat  et  virtutem  contenit®®  etpassionem  libérât.  Item  aliapycra®® 
Galeni®®,  quam  dictabit  Cyrus  Arciater®’,  faciens  ad  multa,  praecipue  ad  causaa 
feminarum®®;  dabis  in  mulsa  cyatis®®  tribus  ex  medicaminis  scripulos  sex;  haec 
si®®  consuescant®’  feminae®®  jugiter  accipere,  intra  paucos  dies  grande  adjuto- 
rium  sentiunt.  Haec  potio  ®®  facit  ad  stomacum ,  ad  epar,  ad  splen  et  ad  matrici» 
dolorem  et  qui  raaniam  ®®  capitis  patiuntur,  qui  accidit  ex  umoribus  ®®  aut  de  ma¬ 
tricis  causa,  quae  vocatur  metromania ®®,  vel  ad  cas  qui  suffocantur.  Inprimis 
antcquam  accipiant ,  bibant  absontium  "■  au  t  aloe  per  dies  très ,  ut  omnem  bromum 
deponant  et  sicpostea  dabis  pycra  quae  recipit  aloe  epatite®®  optima  Z  xx,  xylo- 
balsamu  ®®  if  viiii ,  cassia  if  xviii ,  spica  nardi  if  viiii ,  mastice  if  viiii ,  crocu  ^  viiü , 
agaricu  scripulos  viiii;  conficis  et  uteris.  Oportit  autem  pos[t]  hanc  curationem 
non  subito  removere  curationem ,  sed  paulatim  es.t  removenda  et  post  evacua- 


®®  commücionibus.  —  ores.  —  ®®  alterum.  —  utrusque.  —  postea.  —  excla- 
mare.  —  ”  comucionem.  —  abstenit.  —  gira.  —  ®®  hlba.  —  “  de  heresis.  —  “  co- 
cliri.  —  ®®  uno.  —  pissus.  —  ®®  fleubotomantur.  —  iyra.  —  ®®  et.  —  “  pigra.  — 
“  modum.  . —  ‘®  asaro,  croco.  —  “  cinaraomum. —  *®  mastici.  —  *®  exilobalsamo. — 
cia,tus.  —  “  cocliarius.  —  *°  ciatus.  —  ®°  continet.  —  ®‘  P'gra.  —  Galieni.  —  ®®  Ar- 
cheter.  —  fetaenaruni. — ®®  ciatus.  —  ®®  si  deest.  —  ®’  consuiscant.  —  ®*  femeni.  — 
®®  pucio.  —  «»  raaniiia.  —  ®‘  bumoribus.  —  ®®  metromannia.  —  ®®  absencio.  —  «*  parle. 
—  ®®  exsilobalsamo. 


362 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  45. 


tionem  ventosas  adhibis  cum  multa  flamma  et  trahis  hue  illuc  violenter,  Inter- 
dum  et  cum  scarifatione  inponis,  et  sale  ipsa  fricas  loca  et  cerotum  Cyprinum 
superponis,  donec  cicatricentur®*  loca,  deinde  ponis  malagma  in  totum  subven¬ 
trale  Æa  spermaton®®,  inprimis  cum  ceroto  ™  mixtum ,  postea  sublato  ceroto  solum 
ipsum  inpones’h  donec  acrisiolas’^  aut  pustulas  vel  exanthemata’®  surgant’®. 
His  autem  resanatis,  emplastrum  ponis  album. aut  melena  aut  diacyloii’®,  dro- 
paces  inpones’®  locis  et  senapismum,  et  dia  eulbrbiu”  acopu’®  ex  solfore  et 
adarces  et  piper,  deambulationes’®  matulinas,  vectationes  diversas,  addita  voci- 
feratione*®  [aSS]  et  unctlones  et  fricationes Novissima  autem  est  curatio*® 
aquarum  calidarum  usus. 

LXXXIII*.  De  matricis  inclinationibus  et  inversionibns. 

üncatione*  digitorum  simili®  os®  matricis  affectum  sive  colli  inversiones  aque 
inclinationes  sustineant®,  et  nunc  in  obliqua,  nunc  in  altiora  bac  superiora  vel 
posteriora  aut  refuga  ad  interiora  susiollitur.  Quae  singula produntur  inmissione 
digitorum  ;  tactu  enim  probata  ®  sentiuntur  in  qua  parte  fuerit  eversa ,  adtestan- 
tlbus  ceteris  signis.  Etenim  in  obliquo  facta  inclinatione,  femorjs  tensio  cum 
dolore  vel  torpore®  sequltur  et  aliquando  nutrimento  cessante ,  tune  etiam  frigido 
accessante  ’  torpore  ®  cum  inpedimento  gressus  adque  statione®.  Hac  si  in  aiiteriore 
parte  hoc  in  superiore  parte  facta  inclinatione ,  urinae  inpedimenta  secuntur,  tune 
teiisio'  pubetenus  et  quibusdam  cupia  negatur  standi.  Ad  posteriora  vero,  hoc  est 
inferiora ,  ofEcium  ventris  inpeditur  adque  egestio  ventositatis  per  pudicen  tune 
etiam  sedendi  dilScultas  accedit®'  et  magis  si  inclinatio  ad  vestibulum  pudicis'® 
fuerit  facta,  hoc  est  ad  initium  iongaonis*®.  Curatio.  Adhibenda  est  his  eu  ratio  in 
accessionibus ,  quae  ad  inflammationes'®  matricis  scripta  sunt;  in  declinationibus 
vero  quae  malaxare®®  possunt,  prolongata  autem  aesritudme  recorporativis  adju- 
toriis  serviendum  est.  Item  si  posteriores  partes  recesserit,  male  olentia  ad  anum 
adponimus.  Inprimis  autem  quae  possint  tnmorem  solvere,  postea  vero  bene 
olentia,  sane  in  anum  galvanum  cum  cera  aut  pice  liquida  adponimus;  sedere 
facimus  eas  in  decoctione  cassiae  et  calamu  aromaticu'®  aut  fenigreci.  Quod  si 
in  lateribus  inclinata  fuerit  aut  in  superioribus partibus  recedit®*,  eisdem’®  que 
fumentationibus  utimur  [2 53  v°]  et  incymatizamus  nardum  aut  irmum  aut  gleu- 

adbibebis.  —  scanfacionem.  —  cecatrizentur.  —  dea  sparmaton.  —  cero- 
tum.  —  inponis.  —  agressiolas.  —  '®  exantematas.  —  purgant.  —  diaquilon. 

—  inponis.  —  eoforbio.  —  agbobo.  —  diambulacionis.  —  voceferacione.  — ^ 

frecacionis.  —  est  curatio  deest.  —  Chap.  lxxxiti  :  ®  unccioni.  —  ®  simel.  ■ —  ®  eos. 

—  sustenat.  —  ®  probat.  —  ®  turpore.  —  ®  accidenti.  —  ®  turpore.  —  ®  stacioni.  — 
“  per  pudicen  deest.  —  “  accidit.  —  pudicus.  —  ‘®  langaonis.  —  inflammacionis. 

—  malagmi.  —  calamo  aromatico.  —  ”  superibus.  —  '*  recidit.  —  ejusdem. 

*  Ce  chapitre  ne  se  retrouve  ni  dans  le  texte  grec  ni  dans  le  manuscrit  de  Laon. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  45-46-  363 

cinum  oleum.  Pessaria^®  autem  bene  olentia  adponimus  orificio^*  matricis“, 
qualis  est  pessus  quibus  jnatrix  sursum  recurrit  ad  stomacum  :  murra  >  i ,  amomu 
J' i  foliu  -T  i ,  crocu  Z.  iiü ,  libanu  ®  --r  i ,  brathos  bdelliu  ®  ii ,  rosa  sicca  -T  i , 
cassia  -r  ü ,  storace  -r  ü ,  onicion  -r  ii ,  baiaustia  -r  ii ,  spica  nardi ,  scynanthos 
,>  i,  tandis,  cernis,  ctim  mel  facis  pessos^®  et  oleum  nardum“  et  uteris.  Uteris 
et  inalagma  dia  bsicon®*'  aut  certe  hoc  modo  confecta  :  ibiscu®'  iibrae  ii,  dactulos 
nicolaos®®  iibrae  ii,  fenugrecu  emina,  iini  semen  emiija,  camimeia  -r  vi,  meli- 
iotu®®  -T  vi,  vinu  Amineu®*  ^  viiii,  lithargyru iibra  i,  terebenthena  iibra  i®®, 
oieu®®  vetere  Iibrae  v,  aqua  iibrae  ii,  pane  siccu  deintus  tritu  puivis  iibrae  v;  in 
vino  coquis  herbas  suprascriptas ,  coias  et  sucus  cum  pane  mixtum  infocas®*  et 
iniundis;  aiia  vero  die  soiuto  iytarguiro®®  et  psimithiu“  iibra  i  in  aqua  mittis, 
cui  addis  oieum  et  coqnis  amoiintum®'  et  sic  supermittis  cetera;  subiato  vero  de 
foco  panem  infusum  supermittis,  agitas  cum  spatuia  fortiter,  et  supermittis  in 
xystu*®  -T  vi,  aiosanthu*®  -r  vi,  ireos‘*  --r  ni,  übanu  -ô  vi,  aristoiocia  -c  iü,  tere- 
benthenis*®  iibra  i ,  conficis  et  uteris. 

[Chapitbe  xlvi,  t.  V,  p.  5/1.0.] 

[248]  Item  iterum  Vribasi''- dejlusu  [180  v"]  hXXXlllï.Adjluxamsangainis 
sanc/uinis.  muUerum. 

Sine  aiiqua  passione  matricis®  si  Sine  aiiqua  passionem  matricis  [j  81] 
fluxus  sanguinis  est,  tolius  corporis  qui  vocatur  fluxus  sanguinis  muiierum 
purgatio  lit  per  matricem®,  qualis  est  solet  fieri,  propter  totius  corporis  purga- 
proprietas.uniuscujusque  corporis,  eva-  tionem;  evacuatio  fit  per  matrici.  Talis 
cuatio  de  habundantiam'^  plenitudinis  enim  est  ipsa  proprietas  evacuationis , 
venientem.  Nam  robro®  colore  si  fuerit ,  qualis  est  quod  ex  plenetudinem  super- 
sanguinis  est  habundantiam  ®,  si  albus  fluit.  Nam  si  colore  mutatur  et  quod 
de  flegmate’ fit,  flavus®  vero  ex  choie-  fluit  l'ubi’a  est  hicora,  id  est  tahus 
rihus  robeis’fit  [2/18  v°],  interdum  et  quaedam  sanguineam,  aiia  vero  appa- 
acosus  Si  autem  sanguis  mundus  sicut  reat  alba  ex  flegmatico  fluens  humorem , 
de  flebotomo”  lertur  fuerit,  adtende  quod  si  ochra  colore  sit,  ex  rubeis  ne- 
diiigenter  ne  aiiqua  excomestio*®  sit  in  cesse  est  coleribus  tavidus  fluathumor, 
matrice,  exquo’®  exeat**  sanguis.  Oportit  interdum  autem  acosus.  Si  autem  san- 
ergo  desiccatibis®®  adjutoriis  humidae  guis  mundus  sicut  in  flcvotomum  appa- 

pessarium.  —  orelicium.  —  ®®  matrice.  —  libauo.  —  bratheus.  —  ®®  bideiiio. 

—  castorice.  —  ®’  scinantis.  —  ®®  pissus.  —  oiio  nardo.  —  de  absigona.  —  ®‘  evisco. 

—  ®®  dactulus  nicoiaus.  —  ®®  melfiloto.  —  ®*  Amineo.  —  iitargiro.  —  terebenthena 
iibra  i  deest.  —  ”  olio.  —  ®*  infusas  —  iitargiro.  —  *“  psimicio.  —  amolentum. 

—  .xystum. —  aiosanto. —  yrius.  —  terebentinis.  - —  Chap.  xlvi  :  ®  Urivas.  — 
®  matrice.  —  ®  matrici. —  *  hahundaiicia.  —  “  rubro. — ®  habundancia.  —  ®  lieumati. — 
®  ilavos.  —  ®  rubns.  - —  agosus.  —  fleubotomo.  -  -  ex  commiscjone.  —  co.  — 
“  exial.  —  “  desiccativis. 


364  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  46-47- 


passioni*®  succurrere".' Si  aiiqua  ma¬ 
nifesta  caloris'*  virtute,  frecationes“ 
totius  corporis  adhibendo*“  et  mel  for- 
titer  coctum  dare  et  diuretica^i  médi¬ 
camenta  cum  aqua  cocta,  quaiia  sunt 
asaru®^,  appiu^’;  purgare  etiam  per 
ventre  totum  expedit  corpus. 


reat ,  adtendendum  est  cautius  non  for- 
sitan  aiiqua  conmestio  fiat  in  matrice. 
Oportet  -ergo  ex  his  quae  desiccant  ad- 
jutoria  humida  passionem  exsistentem , 
quae  absque  calore  manifeste  totum 
corpus  et  quae  circa  matrice  sunt  loca , 
utatur  ex  intervallo  ex  bis  quae  stiptica 
sunt.  Purgari  ergo  totum  corpus  con- 
venit  per  ventrem  et  urinas ,  et  frictio 
totius  corporis  adbibenda  est  de  mel 
cocta  ;  et  diuretica  dabis  médicamenta , 
quorum  est  aqua  in  qua  coquitur  asarus 
et  appius  ;  purgat  autem  et  per  ventrem 
coi-pus. 


[Chapitre  xlvii,  t.  V,  p.  54 1.] 


Ad  jlnxnm  sangainis  simplicia 
adj  atoria. 

Porcacla^  in  cibo  sumpta^  et  sucus 
ejus  potus,  balaustiu^,  robi*'  fructus  et 
flores  ^  roboris  secunda  cortex®  et  glan¬ 
des’  ipsius  mediana  membrana.  Maxime 
autem  ipsas  glandes®  coques®  et“  aqua 
ipsa  cocta  das  bibere.  Hyppuris®*  berba 
maxime  robrum  sanguinem  abstenit 
pota'®  cum  aqua  aut  vino ,  ypocistidos'®, 
scinos'^,  carpos*®,  Limnia  frages^pota 
cum  vino;  robrum  sanguinem  repri- 
mit  Samios  astir  *®. 


LXXXV.  Ad  sanguinem  Jluxam 
mulieram. 

Quaecumque  sunt  simplicia  adju- 
toria ,  porcacla  comesta  et  sucus  ipsius 
potus,  balaustia,  robi  fructus,  id  est 
mora  inmatura  siccata ,  et  flores  ipsius , 
robore  sub  corticem  exsistentes  mem¬ 
brana  et  scortiae  quae  sub  testa  glandis , 
et  maxime  coctas  cas  drutius  dabis  in 
potionem.  Diuturnum  autem  fluxum 
sanguinis  ypporis  berba,  maxime  quae 
rubra  sunt,  pota  cum  aqua  aut  vino, 
ypocistidns ,  lentisci  semen  cum  vino  po¬ 
tus;  eritrum  vero  sanguinem  repremit 
ges  Samia  et  aster  et  Limnia  sfragis. 


passionis.  —  *’  sucurre.  —  coloris. —  *”  frecacionis.  —  “  adhibendus.  —  ”  diu- 
rltica.  —  asaro.  —  oppio.  —  Chap.  xlvii  :  *  purcaclia.  —  ®  sumta.  —  ®  balaustlo. 
—  ‘  rubi.  —  '  floris.  —  ®  coi-tix.  —  ’  glandis.  —  ®  glandis.  —  ®  coquis.  —  “  ex.  — 
bypporis.  —  puta.  —  ypocistidus.  —  “  scynus.  —  carbus.  —  “  yfragis.  — 


ÜRIBASE.  SYNOPSIS,  IX,  48. 


365 


[Chapitre  xlviii,  t.  V,  p.  542.] 


[245  v°]  LXXVII.  Âd  inflammationem 

'^’^Inflammationem  vel  fervorem'  cum® 
tumore  et  rubore^  consistens^  quem 
Greci  flegmonem  vocant ,  si ®  in  matrice’ 
fuerit  ortus,  [246]  quae«  ex  plurimis 
et  variis  causis  consurgit.  Fit  enim 
ex  frequenti  perfrictione*,  fit  ex  diversis 
laboribus,  fit  ex  aborsu“,  de  paran- 
clisen",  de  percussii’®,  de  menstruorum 
retentione,  de  frigdore,  de  vcntositate 
concepta.  Soient  inflammationes in 
matrice'*  ex  bis'*  consurgere,  et'® 
nuHam'’  inter  se  varias  vel  dibersas 
postulant'®  curationes sed  una  est 
omnibus  diligentia  adbibenda.  Cum 
ergo  in  tumore  fuerit  matrix,  aliqua 
conmunia®  patitur  signa,  aliqua  pro¬ 
pria,  per  quas  partes®'  singulae®®  pro- 
duntur  quae  patiUntur  ;  aliquando  tota 
tiimiscit  matrix,  aliquotiens  pars  ejus 
probatur  esse  in  tumore.  Communia®' 
igitiir  signa  sunt  inflammationis  saltus, 
iiiflatio®*,  duritia,  ferbor®*  ignitus,  sic- 
citas,  tensio,  gravedo®*  vertebrorum, 
dunum,  iliorum  sub  iimbilicu  tenus,, 
ingumum,  femorum,  tune  etiam  cum 
rigore  febres  acutae®’,  jactatio,  dolores 
tumor  adque  genuum®*, stupor  frigidus , 
tune  et  roscidus®"  sudor,  pulsus  parvus , 
creber,  tune  consensus  stomaci  cum 
defectu”  ac  soliitione  membrorum,  et 


[181]  LXXXVI.  Ad  inflammationem 
matricis. 

La 

Inprimis  embrocem  uteris  cum  vino 
et  olio  roseo,  et  sic  tertia  die  de  oleo 
muiido  pones  pilemata  infusa ,  lumbis  et 
pectine  et  subventrale  inponis  absque 
legaturis ,  et  post  diem  tertium  flevoto- 
mum  adhibes  ex  brachium  cum  secun- 
dationem.  Cibi  autem  sint  alica  cum 
mulsaf  et  panis  micas  et  oba  sorbiles. 
Declinationem  autem  jam  facta  cata- 
plasma  uteris;  fiat  autem  anodina,  id 
est  sine  dolores  reddentia  cataplasma 
et  somnum  faciens.  Fiat  autem  hoc 
modo;  papaver  decoquis  in  aqua, 
proicis  papaver,  admiscis  oleum  et  ibi¬ 
dem  facta  cataplasnia  inponis.  Si  autem 
inflammatio  amplius  [181  v°]  extenditur 
ita  ut  erisipilatodis ,  sed  removenda  est 
cataplasmiim  ;  utere  autem  de  obis  et 
melilotum  ;  in  mulsa  coquis  et  teris  in 
mortario  de  obis  aut  viteilus  similiter  et 
admisces  oleo  roseo  aut  melino.  Decli¬ 
nationem  jam  apparentem,  removenda 
sunt  quae  infrigdant  médicamenta,  ad 
ceruta  transeundum  est.  Omnes  autem 
curationcs  incatismata  uteris. 


Chap.  LXXVII  ;  *  fervore. . —  ®  con.  —  *  robori.  —  *  sinsistent.  —  *  fleumonem.  —  ' 
deesL  — ’  matrici.  —  *  que.  —  ®  pcrfeccione.  —  aborsa.  —  “  paclisin.  — '®  percusso. 
—  indammacioDis.  —  '*  matri.  —  qulbus.  —  '“  ex.  —  ”  nuUa.  —  '*  passionis.  — 
*®  curacionis.  —  ®®  aliquam  commun!.  —  ®'  proprietiv.i  artis.  —  “  singulare.  —  ®=  com- 
moni.  —  «  inflamraacio.  —  febor.  —  gravide.  —  aut.  —  genum.  —  ®®  rusci- 
dus.  —  “  defecto. 


366  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  48. 

cre-scente  passione  singultus^*  et  cer- 
viois  doior  adqtie  conligationes®  buc- 
carum,  quas  Greci  siagonas  vocant, 
tune  medii  capiti.s ,  quod  bregma  dicunt , 
et“  oculorum  magis  radicum  dolent, 
urinae  inpedimentum  et  ventri  egerendi 
difficuitas  aut  utrique.  In  pejus  vero 
incedente*  passione,  et  tumor  ventri 
accedit  et  cum  febre  mentis  aliéna¬ 
tion*  et  inlisio*®  dentium  et  contracti*^ 
nervorum ,  quod  Greci  spasmos  vocant. 

Quod  .si  ex  frigdore  doior  sit  matri- 
cis,  multos  latere  solit*®  dolores  ‘  sunt , 
cum  similia  signa  inflammationis  in- 
terdum  et  cum  inflammationem  con- 
sistunt.  Sunt  enim  cum  conpunctione 
dolores,  et  cum  puisp™  ex  intervallo 
fîunt.  Haec  ergo  sunt  signa  tota  pa¬ 
tiente®  matrice  [2 46  v°].  Quod  si  in 
parte  aliqua  inflammatio  fnerit  gene- 
rata,  hoc  modo  cognoscenda*'  est.  Si 
ergo  subterior^n  pars  ejus®  fuerit  in 
tumore,  circa  lumbos  magis  consensus 
fit,  oppressio,  apeumatismeno**  intes¬ 
tine  et  ventris  negato®  officie.  Si  autem 
vissicae*®  fuerit  adjnncta  inflammatio'*’, 
urinae  diflîcultas  accedit.  Si  vero  in 
latus®*  matricis  inflammatio  generatur, 
inguinae.  tenduntur  et  coxarum  difli- 
cultas®  movendi  fit  cum  *“  gravitate  et 
dolore.  Nam  si  fundus  matricis  inflam¬ 
mationem  incurrit,  ad  umbilicum  con- 
surgunt  dolores  et  tumor  subjacit  et 
urinae  faciendi  difficuitas  accedit  aul 
omnino  negata  strangoriam®  patitur. 

Si  autem  in  ore  matricis  fuerit*’,  orificii*' 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  48.  367 

conclusio  fit  et  in  angusto  deducta  ap- 
parit  matrix,  et  adposito  digito  quamvii 
ievi  tactu  temptemus  dolit,  et  pudicis 
cum  inguinis®®  et  pectinis^®  tensione 
patitur. 

-  Curatio  ad  flegmonem  matricis ,  Uri- 
basi”.  Mox  inprimis  entbrocas  uteris** 
de  vino  et  oieo®"  roseo,  tertio  die™  in 
piiimata®^  infusa  de  oieo  niundo  et 
puro  iieis™  etpectini®  et  subventrali™ 
absque  iigaturis  “  inponis.  Transactos 
vero  dies  très  flebotomabis  de  bracio  ; 
cibabis  autem  eas  alica  cum  mulsa  et 
de  pane  micas  aut  buccelias®’  et  ova 
sorviies™.  Declinatione ™  autem  facta, 
cataplasma  uteris.  Fit  autem  anodina 
catapiasma ,  id  est  et  dolores  mitigat  et 
somnum  facit  :  coquis™  papaver  in 
mulsa ,  proicis  papaver  et  de  omiliseos 
facis  cataplasma’^,  cui  mittis  oleum  et 
facis”.  Si  autem  calor  sit  nimius  et  in- 
flammatio  erisipelatodes cataplasma 
reicienda  est  et  uteris  de  ovis  et  meli- 
lotum.  Melilotum  ergo  in  sapa  coquis 
etteris,  ovarum  vitella’®  mittis  simul’® 
quibus  addis  oleum  roseum  aut  meli- 
num.  Declinatione  autem  facta ,  removis 
frigidas  catapiasmas,  cerotos”  uteris  et 
incathismata’*. 

Item*  ex  alio  auctore  ad  mjlammatwnem  matricis  curatio. 

[2/17]  Inflammationem'  matricis  hoc  modo  curabis.  Inprimis  adhibita  requiae 
embrocas  de  vino  et  oleo  roseo  inponis ,  et  alia  die  oleo  puro  de  lana  munda 

timtemus.  —  ""  iiigumum.  —  pectenis.  —  Drivasii.  —  “  buteris.  —  ™  olio. 
—  “  inponis  addit.  —  “  pilefnata.  —  yleis.  —  pectene.  —  “  subvcntrale.  —  “  le- 
gaturis.  —  “  transactus.  —  •’  buceîlas.  —  “  ovas  sorbüis.  —  declinacionem.  —  quo- 

quis.  —  U  proicis . cataplasma  deest.  —  cataplasma  addii.  —  ”  eresipelatoris.  — 

’*  quoquis.  —  vetella.  —  ™  simel.  —  ”  cerotus.  —  ’*  incatismata.  —  Chap.  adoit.  : 
‘  inflammacione. 


368 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  48. 


facta,  pilemata  infusa  inponis  iumbis  et  subventraii  asque®  ligatura,  procurato 
cubiculo^  bicido  et  tepido;  et  a  cibo  abstineat*  usque  in  die  tertio.  ïercia 
vero  dié  flebotornanda®  est,  si  nibii  sit  quod  inpediat ;  et  si  neque  post®  avorso 
accessit  mflammatio  aut  post  multum  et  absque  mensura  praecessit  sanm^n’" 
fluxus,  _cum  vero’  de  bracio  auferis  sanguinem,  eventa  4iligenter  ut  plus  vento- 
sitas  quam  materia  videatur  curre®.  ToUis  autem  sanguinem  usque  ad  una  emina  • 
tertio  facta  epaferisin®,  et  sic  dabis  cibos  alicae  lota“  in  mulsa  aut  micas  panis 
aut  ova  sorbiiia”;  notris  virodie  interdie.  Declinatione  autem  facta,  uteris  cata- 
plasma  a  die  quinta  de’®  gyreos  et  lini  semen  et  fènugreCu  cumimuisa,  in  qua 
papaver  decoctus  est,  cui  addis’®  oleum  et  uteris.  Haec  et  doiorem  mitigat  et  som- 
num  facit,  et  fumentabis  desuper  cataplasma  ne  infrigdit  cum  ienticla  aqua 
ferbente  plena.  Si  autem  erisipelatodis  mflammatio  cum  nimio  fuerit  calore.  ne 
haec  cataplasma  calefaciendo  inflammationes’*  augeat  cum  doiore,  amobenda  est 
et  facienda  est  cataplasma  ex  meliloto  in  sapa  coctum“  et  fortiter  tritum  cum 
vitelia’®  ovarum  cocta  et  admixta,  cui  addis  oleum”  roseum  aut  melinum  aut 
crocinum.  Item  alla  cataplasma  aut  hoc  modo  uteris  :  dactulos  in  vino  infuses 
teris,  cui  addis  alfita  et  oleum  roseum  aut  melinum  ;  post  haec  declinatione  facta 
removenda  sunt  frigida  médicamenta  et  transeundum  est  ad  cerotos’®  ex  oleo 
nardino  aut  Ciprino  facta.  Per  omne  autem  curationem  ad  inflammatione  matricis 
iiicathismata  uteris  [2^7  v°]  bis  in  die,  id  est  mane  et  sero.  Quae  enim  non  suf- 
ferint  semel”,  ex  aqua,  ubi  decoxeris  fenumgrecum,  linu®“  semen,  evisci”  radices, 
artemisia  cum  oleo  dulci  aut  vetere  mixto®®  liimentas  loca,  aut  sedere  ibidem 
facis.  Si  autem  calor  nimius  fuerit,  aliéna  sunt  haec,  sed®®  tantum  ex  aqua  et 
oleum  roseum®®  infundis  loca. 

De  pessos  ’  et  incjmatismos  ®. 

Pessos®  vero  et  incymatismos  secundum  suam  speciem®  sunt  adhibenda  de 
butyru®  et  ysopu®  et  mediilla  cervina  et  adipe  anserino’  et  oleo  siisino  et  cera 
terrenica,  in  qulbus  locis  sustinent  mediocrem*  calorem, uteris;  nam  ubi  nimius® 
calor’®  est”  de  ovo”  et  oleo  roseo  et  adipe’®  pullino  uteris;  cibi  vero  sint  modici. 
Modîca’®  vero  declinatione  facta  et  balneum  et  vinum  uteris,  et  omnes  varios’® 
adhibes’®  cibos”.  Malagma  in  ipsis  locis  utere  dia  meliloto’*  et  Mnaseu’®  et 
icesiu®®  et  Serapionos  et  melenis.  Item  pessos”  ad  flqimones  ocrissiis,  ovarum 


369 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  48-49. 

coctai-um  vitellos^^  sex,  medulla  cervina  Z  iiii,  crocu  Z  ii,  ysopu^^  cercles  ii, 
cera  Pontica^*,  terebentena“,  adapes^o  anserinos,  oleu  nardu”  ana  Zi,  malaxas 
et  uteris.  In  mîmes  pessos**  butyru^*  et  meduHas  et  adapes™  recentes  sunt 
admiscendae;  veteres  enim  rancida  sunt  et  accessiones  mobent  incendenfes^'  et 
inordicationem  facientes  in  inflammationibus.  Omnes  autem  pessos  resoivendi 
sunt  in  duplici  vase.  Enneafarmacus®^  autem  pessus  ad  inflammationes  incyma- 
tizatus  et  adpositus  bene  operalur;  conficitur  autem  «ic  :  cera  terrenica,  tereben- 
thena®,  adapes“  anserinos,  sebu“  bovinu ,  meduHa  cervina,  butyru®®,  mel,  oleu 
i-oseu,  oleu  cicinu^’,  aequalia  pondéra  resolvis  in  duplici  vaso.  Item  ad  inflam¬ 
mationes  tetrafarmacum  cum  oleu  roseu^®  resolvis  et  adponis.  Item  aliut  ;  cera 
terrenica  Z  xxiiii,  adapes  anserinos*®  aut  por[2  48]cinos  recentes  Z  vi,  tereben- 
thena  Zvi,  aqua  ubi  malaCydonia*'  coda*®  sunt  Zi,  oleu  roseu*®  quod  suflicit; 
si  autem  calefieri**  opus  est,  mittis  oleum  irinum*“  pro  roseo.  Item  aliut; 
adapes*®  anserinos  aut  porcinos  recentes  'T  i,  cerotum  de  oleo  roseo  factum  aut 
de  oleo  susino  factum  ■>  ii*’,  ovarum  coctarum  vitellos  i,  crocu  'T  i,  murra 
triobolu,  opiu  obulos  duo  aut  pro  opiu  mittis  apozima  papaveris.  Ad  inflamma¬ 
tiones  cum  dolore  :  opiu  ad  magnitudinem  fenticlae  cum  lacté  muliebri  resolntum 
et  sucos  fenigreci  admiscis  et  uteris.  Item  aliut  ;  fenigreci  farina  Z  iiii ,  in  sapa 
Cretica  aut  alia  teris  etterebentliena  et  adapes  anserinos  ana  Z  viii ,  oleu  roseu  i 
et  Z  vç,  sirnul  teris  cum  fenigreci  farina  et  adponis.  Item  ad  inflammationes  ;  cera 
bona  Z  xvi ,  medulla  cervina  Z  iii ,  adapes  anserinos  Z  iiii ,  crocu  obulos  quattuor, 
opiu  obulos  duo,  ovi  assi*®  vitellum  unum,  olei  susini  aut  tilini  quod  suflicit.  Si 
autem  nimia  sit  inflammatio,  ut  erisipelas*®  excitet,  tumores  facial,  strignu  folia 
molles  teris,  cum  lacté  muliebri  adpone.  Item  si  de  inflammafione  vulneraverit , 
de  cera  alba  et  oleu  roseu™  cerotum  facis,  ut  babeat  tertiam  partem  adapis  anse- 
rini**;  teris  et  superfundis  ovi  alborem  quantum  sufliciat,  et  uteris.  Pessus  ad 
flegmonas  omnes  et  maxime  ad  ignitas  ;  diacylon®  ernplastrum  in  duplici  vaso™  cum 
oleo  roseo  resolvis,  cui  admiscis  sucos  ®*  arnoglossae ,  teris  et  uteris,  et  si  plantago 
non  fuerit,  intobi  sucos  admiscis. 

[Chapitre  xlix,  t.  V,  p.  ,543.] 

LXXVIU.  Ad  apostima^  in  muirice^.  LXXXVII.  Ad  eos  qiiibns  apostima  in 
^  matricem  fit. 

Praecedente®  igitur  inflammatione,  Quod  si  inflammatio  matricis  m  pus 

vetellus.  —  “  ysopo.  —  “  Ponteca.  —  “  terebeotena  deest.  —  “  adipis.—  ”  olio 
nardo.  —  “  omnis  pissus.  —  ”  butero.  —  adipis.  —  incidenlis.  —  **  emeafarœi- 
cus.  —  SS  terrebentina.  —  **  adipis.  —  **  seuvo.  —  buterum.  —  *’  olio  ciciiio.  — 
inflammacionis.  —  »  olio  roseo.  —  *“  adipis  anserinos.  —  *‘  mali  Cidunia.  —  «  de- 

■  •  • . .  factum  Jr  il  deest.  —  “  assum.  —  “  ut  erispilas.  —  olio  roseo!'  —  *'  adipis  an- 
serinus.  “  diaejuilonem.  —  ™  vaso  deest.  —  **  sucos  deest.  —  Chap.  lxxviii  :  ‘  apo- 
stema.  —  ^  malrici.  —  ®  precidente. 


370  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  49. 


apostenia  fit  in  matrice  quemadmodum 
et  in  afiis  membrorum  partibus  con- 
tingit.  Cum  autem  inflammatio  fuerit 
nata  et  solvi  non  poluerit,  tune  ut  pus 
faciat  adhibenda  est  catapiasma  con- 
[248  v°]fecta  de  fenugrecu^  et  lini 
semine®  et  hordei®  farinas,  cui  addis 
ficos  coctos’  et  femus  columbinu®  et 
nitru®.  Incatismata  vero  uteris,  quas 
ad  flegmonas  supra  diximus  calidiores , 
et  frequentius  insedere'®  facis”  et 
pessos'*  de  terebenthena et  myrra*‘ 
et  ysopu®®  et  butyru“  inponis,  et  cum 
se  vulnus  ruperit,  scire  debes  per  quas 
digérât"  partes,  aut  per  ore  matricis 
aut  per  vissica,  seplus  autem  per  ano 
erumpit.  Quod  si  per  vissicam*®  pus 
fertur,  lactem  bibat'®  et  cocumeris  se- 
men  in  potione;  incatismata  vero  et 
catapiasma  fréquenter  adhibis.  Quod  si 
per  anum  pus  fertur,  lenticla  et  mali 
granati^®  cortices®'  simul  coctos^®  et 
tritos  catapiasma  inponis.  Si  enim  pus 
mundum®®  fuerit,  incymatizas  oleum 
roseum  aut  quam  albissimum  oleum 
aut  tbetrafarmacu^*  basilicon®®  aut  bu- 
tyrum  recentem.  Si  autem  tabidus  hu- 

quasi  ex  reumatico  ulcéré  decurrens , 
aut  nomodis  sit  stiptica,  erunt  ene- 
mata®’  matrici  adhibenda,  qualia  sunt 
myrtae®*  decoctio  et  rosae  et®®  dactulos 
et  lenticlae  ;  deinde  cum  fuerit  humor 
ipse  digestus  vel  effusus ,  si  adhuc  ma- 
nit  inflammatio,  ipsis  adhuc  medeberis®® 
adjutoriis ,  id  est  incatismata  et  cata- 


convertitur,  juvanda  est  enim  prius 
congregatio  ex  fenigreci  et  fini  semen 
et  maxime  ex  hordie  farina,  bis  vero 
ficus  coctus  admiscens  aiiquotiens  et 
columborum  stercus ,  et  frequentius  in¬ 
catismata  ei  fîeri  oportet.  Pessi  autem 
superponendi  sunt  qui  calefaciant  et 
inritare  possint.  Sciendum  enim  est 
eruptionem  fieri  vulneris  quando  qui- 
dem  per  ore  matricis ,  quando  autem 
per  vissicam,  saepius  autem  in  apeu- 
tisraeno  erumpitus. 


'*  feniigreco.  —  ®  semen.  —  ®  ordie.  —  ®  ficus  coctus.  —  ®  columbinum.  —  ®  iiitro. 
—  "  incide.  —  "  facîas.  —  "  pissus.  —  "  terrebentina.  —  "  mirta.  —  "  isopum.  — 
buterum.  —  "  degerat.  —  vesica.  —  "  iitatur  addit.  —  male  granale.  —  cor- 
ticis.  —  coctus.  —  nundum.  —  tetrafarmacum.  —  boselicon. — putedus. — 
enigmata.  —  mirte.  —  aut.  —  mederis. 


371 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  49. 

plasmalibus.  Si  autem  in  matricls  ore 
fuerit  apostima  facta  et  putuerit®',  ferro 
aperiri®  non  festinemus  incidere,  sed 
perfecta”  maturitate’*  aperiendus  est. 

Soiuta  vero  inflammatione ,  tenuem 
redditam  circa  vulnus  carnem  oportit 
fumentan  rnatnx  et  vulnen  inponeri- 
duro  est  de  linteis-^®  moH  bu  1  n  1 1  c  î 
cum  oleo  roseo.  Super  vulnus  autem 
deforis  in  subventrale  et  lumbos  lana 
sucida  et  munda  oleo  infusa  super- 
ponis®*.  Tertia^’  vero  die  facis  eam  re- 
sedere  in  ydreleo  calido  aut  in  malva^ 
rum  decoctione,  deinde  tergis  et  iterum 
inponis  limniscos  miti  tactu.  Super  in- 
cisionem  vero  uteris  [îdg]  tetrafarma- 
cum  solum  aut  cum  mel  non  cocto; 
erit  autem  tetrafarmacus  resolutus  cum 
oleo  roseo  aut  butyro^*.  Cataplasma 
autem  deforis^®  coperis  pilemata®®  per 
singuios  dies,  donec  sine  inflamm.alione 
sit  vulnus  et  mundus  inveniatur.  Si 
autem  difficile®' purgatur,  inicis  vulneri 
per  clystere®®  auriculario  irei  decoc- 
tionem  aut  aristolociae  aut  mulsam.  Ad 
cicatricem  vero  inducendam  dia  cat- 
mi(U-  emplaslrum®’  uteris  resolutum 
vino,  infundis  mutaria®®  et  superponis. 

Si  autem  intrinsicus  apostima  in®®  ma¬ 
trice  fuerit,  cyrorgia  removenda  est  et 
adhibenda  ex  supradictis  medicami- 
nibus  curatio®®. 

LXXVIllI'l'.  Ad^duritks  etscjron  in  matrice factas. 

Ex  inflammatione  val  aliis  ex  phirimis  causis  duritia  vel  scyron  efficitiir.  Fit 


potuerit.  —  aperire.  —  perfecte.  —  malorilatem.  ---  lentiis.  —  super- 
inponis.  —  ”  terciam.  —  bulerum.  —  deforis  deest.  —  pilomata.  —  deficile. 
clislire. —  emplastro. —  mortavio. —  ad, —  medicaminibus  curatio  deest, 

HAp.  Lxxvim  :  ^  Curacio  addit. 

Ce  chapitre  additionnel  n’existe  que  dans  le  manuscrit  de  Paris, 


—  Cl 


372  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  49, 

etiam  interdum  de  subito,  nnlla  praecedente^  causa,  quemadmodum  in  aiio 
membro  et  maxime  in  viscevibus.  Ex  diuturnas  aegritudines  ®  fit  scyron,  et  ex 
niulta  inflammatione  praecedente*  non  soluta ,  neque  in  apostima  mutatus  pus  non 
fecerit,  nccesse  remaneat  in  lapide  durus  efFectus  ipse  locus.  Scieria'*  autem 
dicitur  durus  quidem  tumor  resistens  tactui  cum  sensibililate.  Quamvis  enim 
vehimenter  inpraematur,  facile  tamen  sentitur,  sed  torporem  facit  et  sicut  in  scia- 
tica  passione  vel  sese®  inclinantibus  dolorem  movit’  clunum®  adque  inguinum 
et  sub  umbilico  pubetenus  cum  pondéré  quodam  ad  inferiora^®  tendentem.  Nam 
si  in  ejus  coHo  vel  oscolo  duritiam  fuerit ,  ilia  non  inllantur  nec  sub  umbilico 
pubetenus  tenduntur,  sed  inmissis  digitis  resistens  invenitur  duritia.  Diuturnus 
autem  scyros"  cacexia  totius  corporis  superveniat  necesse  est  et  deinde  insana- 
bilis  ydropicia.  Curatio  duritiaeJ^  et  scyron.  Curabis  autem  duritias  in  matrice 
hoc  modo  [2/1.9  pi’incipi»  flebotomumi®  adhibebis®»,  si  nihil  est 

quod  proibere  possit,  deinde  cathartico  Arcigenis'®  iera'®  dabis  et  sic  cataplasma 
de  ysopu"  et  caricas  et  nitru  et  absentiu®*  inppnis,  et  ventosas  cum  scarifatioiie 
adhibis,  et  post  haec  malagma  dia  spermalon^^  aut  poliarcion®®  superponis  aut 
(Ma  dafnidon  uteris.  Incatismata  autem  facis,  ubi  decoxeris  caricas,  artemisia, 
puleiu  et  ibiscu®';  pessos®®  autem  uterisdeterebentena®,  galvanu,  murra,  ireos* 
illirices®,  ysopu®  cerotes,  uteris  etdropaces®’  et  aquarum  naturalium  calidarum 
nitrosas,  aspaltodes®  et  quaecumque  resolvere  duritias  et  recorporare®  valeant 
adhibcbis®";  nobissime  et  elleborum  album  dabis.  Item  pessos®'  ;  cera  Pontica,  oleu 
nardu®®  ana  4-  iii,  oleu  irinu®®,  gleucinu“  et  pyrinu  ana  -r  ü,  adapes  ursinas  et 
anserinas  et  butyru  et  ysopu®«  cerotis ,  et  medulla  cervina  et  terebentina  ana  1. 
Item  ad  duritias  matricis  pessos®’  ;  poliu  Z  iiii,  smyrnes®*  Z  mi ,  cum  vino  Men- 
disio  teris  et  irino  oleo  supermittis  et  uteris.  Item  malacticum  ad  scyrosin®®  :  cera 
4'  iiii ,  crocu  Z  i ,  smyrnes  ‘“Zi,  galvanis  Z  i ,  oleu  “  susinu  quod  sulficit.  Item 
pessos*®  metasincreticos‘®,  id  est®'*  recorporativos  et  malacticos,  et  ventositates 
matricis  anputat  :  uva  passa  alba  et  exossata'*®  r  üi,  rutae  virides'*®  folia  -r  ü. 
aquamaritima'‘’'>iç,  cyminu®*  Z  iiii,  teris  et  miscis  cum®®  mel,  inungues®» 
pessos®'  et  intinguis  in  oleo  Cyprino  et  adponis.  Uteris  etiam  et  epethima®®  dia 
dafnidon  vel  alias  quae  diximus  epetbimas®®.  Item  pessos®®  ïitiani  :  cera  4-  vi, 
colofonias  iiiiç,  sevu®®  taurinu®®  üü,  pice  ^  iiii,  terebenthena®’  ■>  nii,  me- 


®  precddenti.  —  ®  egritudinis.  —  ®  prccidente.  —  ®  scliria.  —  '  loco  vel  sese  hahet  gri 
dientibusvelsensim.  —  ’  doior  removit.  —  ®  galvanum.— ®  pobitenus.  —  infeiioreu 

_ 11  sciros.  —  duricie.  ^  fleutomum.  —  “  adhibis.  —  *®  Arcigenus.  —  “  gira.  - 

*’  isopo.  —  “  absencio.  —  sparmaton.  —  ™  piiliarcion.  —  evisco.  —  “  pissus.  - 
«  therrebentina.  —  irius.  —  “  iUiricis.  —  “  bopo.  —  idropicis.  —  a.spaltrode 

_ M  recoperare. adhibis.  —  ®‘  pissus.  —  olio  nardo.  —  olio  virino.  —  ®'‘  glei 

_ 35  butero. _ ®®  isopo.  —  ®’  pissus.  —  smirnis.  —  ®®  scii-osin.  —  smirni 

_ 41  _ sa  pissus,  —  «  metasiocreticus.  —  “  id  est  deest.  —  *®  exulata.  —  '** 

ridis.  — marittema.  — cimino.— ®®  cumfcjf.  — ®“  inunguis.  —  ®‘  pissus.-®®  ep 
65  prtitpims  _ *'*  dîssus  seuvo.  —  taurîno.  —  terebentina. 


373 


ORIBASE.  SYNOPSIS,  IX,  Ag-So. 

duila  cervina  -ri,  ammomacum  xi  im;  ammoniacum  cum  aqua  teris  et  cetera 
mittis  et  U  teris.  Epethima^  Diagymes  ;  facit  ad  duritias  et  ad  scyros  et  ad  pneii- 
matosin®',  ici  est"  inflafiones®^  et  ventositatis  spiritus  :  pytuines  librae  iii,  cera 
^  XX,  apocymatos®®-r  ni,fermentu«4[2  5o]  acidu®®  •>-  iii,  galvanis ®®  iü ,  ammo- 

. . i«tl"n)iainatos'’*  ii,  opopanacos®®  -r  ii ,  salimoria  acra  quod sufficit ;  opopa- 

naca’®  et  ammoniacu”  cum  salemona  tens,  ita  et  fermcntum.  Ceteris  vero  ad 
i(rue  resoiutis,  cum  tepuerit  mlttis  super  in  mortario,  teris  fortiter  et  uteris. 


[  Chapitre  l  , 


LXXX.  Ad  ulcéra  mUricis. 

Ulceratio  iu  matrice  fit  et  de  reu- 
v.,jrii«miim  corporjs  ex  ipsa  acredine' 
reumae  se  comedens.  Fit  etiam  ex 
avorsu®  aut  embriuicias  jiut  ex  aliqua 
corruptione  aut  expotionibus  acns®,  et 
maxime  si  nimis®  acras®  sunt.  Habent 
autem  signa  baec;  dolores  in  locis  pa- 
tientibus  cumpunctiones  ®  inter  oras 
venientes  ;  exit  autem  humor  puruieutus 
aut  sordidus®  aut  tabosus,  cum  aliis 
signis  propriis  qui  sunt  matricis ,  id  est 
capitis  dolores*  et  maxime  bregmae  et 
musculorum  maxillarum®  et  oculorum 
sedes'®  et  articulorum  et  digitorum. 
Quod  si  extrinsecus  est  ulcus,  per  dio- 
nietra  perspicitur;  nam  si  mtrinsicus 
est’'*,  praedictis  poteris  cognoscere*® 
signis.  Curatio  ulcerum.  Ulceribus  ergo 
in  matrice®*  constitutis  baec  adhibenda 
est  curatio;  incatismata,  embrocas, 
cataplasmata  etpessos’*,  quae  ad'®  in- 
flammationes '®  et  vulnera  dicta  sunt. 
Propria  autem  ad  baec  sunt  crocus  bene 


t.  V,  p.  543.] 

LXXXVIII.  Ad  eus  quae  in  matrice 
ulcus  habent. 

La 

Curantur  autem  in  matricem  ulcéra 
facta  per  incatismata  et  embrocas  et 
cataplasmata.  Propriae  autem  juvat  hoc 
medicamen;  crocum  teris  quam  opti¬ 
mum  cum  lacté  muliebris  et  super- 
mittis  ceram  terrenicam  solutam  cum 
oleo  roseo  et  adipem  anserinum,  inlitum 
in  lana  superponis.  Hoc  autem  est  ad 
baec  magnissimum  et  ad  dolores  expé¬ 
dions  est  hoc  modo  confectus  :  capifa 
papaveris  infundis  in  sapa  diebus  duo 
aut  très  et  post  baec  coquis  donec  ex- 
coquantur  sulTicienter.  Post  baec  autem 
oportet  accipere  rosae  flos  aut  folia  ro- 
sae  contusae  et  tricoscinate  Z  v  et  croco 
Z  iii,  et  communiter  tntae  ;  admiscuntur 
baec  papaveris  apozime;  cera  autem 
terrenica  Z  n  resolvere  oportet  cum 
aequali  pondéré  olei  rosei  et  superfun- 
dis  in  mortario  ubi  sunt  reliquas  spe- 
cies;  malaxas  simul  et  repones  in 
vaso  stagmeo  medicamen.  Cum  autem 
opus  fuerit,  resolvis  cum  oleo;  super- 


®“  epitema.  —  ®’  Diogenes.  —  ®“  nepumatosin.  —  ®'  ad  addit.  —  inflammacionis. 
—  ®®  apozimalus.  —  ®®  lirmenlo.  —  ®®  acito.  —  ®®  galvano.  — -  ®®  amoniaco.  —  ®®  tu- 
miamatus.  —  ®“  oppopanacus. —  oppopanaco. —  "  amoniaco. —  Chap.  lxxx  :  '  agri- 
tudine.  —  ®  avorsum.  —  ®  agris.  —  "  seminis.  —  ®  agra.  — ®  conpuncciom.s.  —  ’  sor- 

ditus.  —  ®  doloribus.  —  ®  maxelarum.  —  '®  sedis.  —  “  per  diometra . est  deesi.  — - 

''  cognusccre.  —  matrici.  —  “  pissus. —  *®  addce>(.  —  ‘®  inllammacionem. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  So. 


37a 

tritus  cum  lacté  muliei>ri,  cui  addîs  ponere  autem  oportet  in 

cerotum  de  oIeo*’^roseo  aut  susino,  de 

eera  terrenica  factum®*  et  adapes®® 

anserinos*®,  et  inlinis,  et  eum  lana 

pessos^®  factos®®inponis  haec;  optimus® 

est  et  dolores  mitigat  et  uicera  sanat. 

Est  autem  utilissimus^*  et  doloribus- 
expediens,  qui®*  confîcitur  sic  :  papa- 
veris  capita  cuim  semine  suo  in  sapa 
infundis  diebus®’  duo®*'vel®*  très.  Post 
haec  coquis  donec  discocta  sint  for- 
titer,  deinde  accipis  rosae  flos  aut  folia 
trita  et  creta  Z  v,  crocu  optimu*®  Z  iii , 
et  capita  papaveris  [aSo  v°]  discocta 
Z  V®®;,  teris  simul  omnia  cum  aqua, 
obi  papaver**  decoctus  est,,  et  cum  di¬ 
ligenter  fuerit  ti'kum  ,  addis  cerotum 
hoe  modo,  factum  cera  ten'enica  Z  ii ,. 
oleo  roseu*®.  aut  narçissinu“  Z  ii,  re¬ 
sol  vis.  et  su  permittis**  in  mortario,.  ubi 
snnt  cetera  trita,  et  cum  bene  mis- 
cueris,  reponis  medicamen  in  buxide- 
stagnes*^,,  et  cum  opus  fuerit  resolvis 
cum  oleo**  roseo  et  cum  pesso*®  in- 
ponis.  Facit  autem  et  ex  ovis  vitella** 
coda  et  crocu  et  oleu  roseu  et  ada- 
pes**  anserinos*®  et  medulla  cervina. 
confectum  medicamen,  Haec  autem 
omnia  et  dolores  mitigant  et  ulcéra  cu¬ 
rant  et  cicatrices®*  inducunt  vuineribus, 

Quod  si  sortlida®*  sunt  iilcera,  pm'ganlur 
hoc  modo®'®,  et  non  satisutilis®*  estpur- 
gatis  ulceribus  adbibita ,  quia  scarotica  ®*' 
est  et  mordicationem  facit,  ideoque 
inutilis**  est,  quia  matrici*®  quae  mor- 


®’  olio.  —  ®®  fadas.  —  adipis.  —  anserinus.  —  pissi 
mum,  —  doloris.  —  utilissïmum.  —  que.  —  dics.  — 
““  quoquis.  ^  croco  optimo.  —  “  et  addii.  —  “  papavir.  — 
cissino.  —  ®  sipermittis.  —  ”  stagnina.  — olio.  —  pisso.  - 

—  iiatllis.  —  *•  saroolica.  —  ”  iiihulilis.  —  matricem. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  5o-5i. 


dicationem'’’  faciuiit  non  expédiant. 
Proplerea  ea“  confeclio  quae  Aegyptia“ 
dicitur  piopter  iu  prohibemus  Adhi- 
beiiuis*'’ autem  ad  ulcéra  purganda  in 
matrice  qui  piacando  possint”  ulcua 
purgare,  qualia  .sunt  de  me!  et  tereben- 
thena='«  et  butyru^®  et  oleo  roseo  mixta. 
Aliqui  autem  simul  et  crocum  admis- 
cunt,  bene  autem  facit  et  iieu.s  ilii- 
vices®"^  cum  me]  adposita,  et  decoctio 
irei  et  aristolociae.  Cum  vero  purgata 
l'uerint  ulcéra  in  matrice ,  hoc  medica- 
roen  fréquenter  tisi  sumus  :  hordei  usti 
cinus  ^  i,  adapes®‘  anserino.s®^  librae 
iiii,  sevu®  caprunu®  librae  iii,  oleu®®' 
niyrlile  librae  ii ,  spuma  argenti  iavata 
iibra  i,  cerossa®*  Iavata  iibra  i,  mel  di- 
.spumatu®’  -T  üü.  terebentena  'T  üü. 
conficis  et  uteris;  facit  et  ad  usturas  et 
ad  veretri  ulcéra. 


[Chapitre  li,  t.  V,  p.  545.] 

[a56]  LXXXVIin.  Ad  cancrena'  [i8i  v”]  LXXXVIIU.  Admatricis 

in  matrfce.  carcinomata. 


Si  sine  ulcéré  cancromata  fuerit  facta 
in  matrice ,  signa  sunt  haec  ;  invenitur 
in  os^  matricis  tumor  duras  resistens 
tactui, ,  est  inaequalis  et  octodes^,  colore 
feculento*  subrobro®;  in  aliis®  etiam  et 
sublibidus  est.  Dolores’  sunt  nimii  in 
inguinibus  et  subventrale  et  pectine®, 
saepius  etiam  usque  ad  lumbos®  et 
ilia'*  pervenit  tangente  manu.  Si  autem 
de  ulcéré  fuerit  generata  cancrena, 
tumor  et  durltia  et  dolores  similiter 

“  mordicacionem. 


Insanabiles  quidem  sunt  baec;  miti- 
gare  autem  baec  et  médiocres  dolore.s 
facere  convenit  per  excatismata  ex  feno- 
greco  et  malvae  decoctlonem.  Valde 
enim  videtur  mitigare  dolores  in  ipsis 
accidentibus  paroxismis.  Malvas  autem 
aliqui  dicunt  evisci  folia  discoctas  in 
mulsa;  teruntur  cum  micas  panis,  ad- 
mixtum  modice  oleo  roseo  cum  ficus, 
meliloto  et  rata ,  interdum  duritias  re- 


solvlt.  Post  autem  baec  cerutum  adhibe.s 


ea  deesl.  —  “  Eglpcia.  —  probibimus.  —  "  adbibimus.  — 
"  possent.  —  s»  therebcntina.  —  butero.  —  illireces,  -  -  “  adipis.  —  “  anserinus. 
_  M  sevo.  —  “  caprnno.  —  “  oli.  —  cerusia.  —  dispumato.  —  ihercbenUnn. 
—  Ch4p.  LXXXVIIU  :  '  cancriiia.  —  ”  bos.  —  '  octodis.  —  “  ficolento.  —  ®  subrubro.  — 
*  alius.  —  ’  doloi'is.  —  *  pecleni.  —  “  lumbus.  —  “  bllia. 


376 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX.  5i. 


concumint;  comedent  enlm"  seinae- 
qualiter  exulcerata  membi-a,  et  ideo  ea 
quae  manant  contempiari*^  oportet. 
Sunt  enim  aut  sordida’^  et  subalbida“ 
aut  munda**,  tibida,  feculenta,  robra“ 
et  cum  sanguine  apparentia.  Exeunt^^ 
enim  fréquenter  ex  ipso  ulcéré  liquidus 
Iramor  aquosus'®,  niger,  robeus'®,  sub- 
pallidus  cum  malo®“  odore  et  reumati- 
zant  muiiori  propria  ioca;  interdum 
autem  et  sanguis  purus  fluere  videtur, 
currentibns^*  in  eis  yenis.  Et  signa  ex 
patientibus  loris  saepius  manifesta 
liunt,  quoniam  dolit  matrix,  condolit  et 
caput  et  maxime  bregma  capitis  et  ocu- 
lorum  [266  v“]  radices  et  tenontas®,  et 
extremae  partes  frigescunt®®  cum  su- 
dore,  febres  concuiTunt  suptiles^*;  et 
subinde  cum  autem  fuerit  inritata 
passio,  etiam  strangoria®®  seqnitur  et 
ventris  constrictio.  Haec  enim  passio 
insanabllis  est,  sicut  Ippocrates^®  dixit; 
nos  tamen  ad  miligandam  causam  ad- 
jutoria  conpetentia  non^’  negamus.  Cu- 
ratio  ad  cancru^®  in  matrice^®.  Oportit 
autem  curare  lebibus®®  et  mitigatibis®* 
medicaminibus  ;  incatismata  quidem 
saepius  de  fenogreco  et  malvarum 
decoctione,  cataplasmata  vero  leiies®* 
mitigativas®®  in  commotionibus®®,  ibisci®® 
folia  in  mulsa  decocta®®  et  contrita, 
cui  admiscis®’  micas  panis  et  modicum 
oleum®*  roseum  cum  caricas,  meli- 
lolu®*  et  ruta  ;  interdum  etiam  baec  dura 
emollit.  Jubat  autem  et  dia  fiulcon  boc 


qui  mitigare  possit.  Relevant  autem 
dolores  et  lactis  mulierum  inquimati- 
zatus  et  sucus  plan[i82]taginis  calidus 
et  spissus  de  croco  et  opio  et  ysopo  in 
muliebri  lacté  confectus  et  dia  ponfo- 
lingus  emplastras  et  in  bis  similia. 


enim  deest.  —  contemplare,  —  sordita.  —  “  subalbîta.  —  submunda.  — 
rubra.  —  ”  exiunl.  —  agosus. — rubius  — ““  male. correnlibus.  —  **  te- 
nuiit.  —  frigiscunt.  —  **  subtilis.  —  stranguria.  —  Ypocratis.  —  non  deesl. 

—  cancro.  —  matrici.  —  ®“  libidns.  —  ®'  medicativis.  —  lini.s.  —  ®®  mittigativis. 

—  cummucionibus.  —  yvisci.  —  ®‘  discocta.  —  admixcis,  —  oliiim.  —  mel- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX.  5i.  377 

modo  confectum  :  dactulos  coctos*" 
in  sapa,  addis  vitella*‘  ovarum  et  alfîta 
aut  opium  cum  coriandre  autpoligono; 
haec  enim  in  doioribus  adhibebis^^; 
pqst  autem  cerotos“  superponis“  de 
oieo“  roseo  aut**  myrtino  aut  enantino 
aut  melino  cum  dactulos  in  sapa  coctos 
aut  de  ovis  aut  de  hordeo*’  conbusto, 
quem  supra  ad  ulcéra  diximus.  Propriae 
autem  expedire  videntur  exypostatmias** 
quae  inveniuntur  in  aereis*®  vasis  et 
assata  ea  teruntur,  et  supermittis™  cero- 
tarium  de  oleo®*  roseo  factum,  donec 
ad  modum  emplastri  fiat.  Deforis 
jgitur  haec  sunt  adhibenda  adjutoria; 
intrinsicus  autem  adhibitus  mitigat  loca 
oleus  ;  quod  si  ulcerata  sunt  loca ,  lacté® 
muliebri  incymati2as  aut  plantaginis** 
suco  tepido;  si  autem  sanguis  fluit, 
poligoniae  suco  incymatizas  cum  mo- 
dico  iibano.  Mitigant  et  pessi®  de  croco 
et  lacté*®  muliebri  et  opiu**  et  ysopu*’. 

Omnibus  autem  melius  jubat  non  so- 
lum  ad  haec,  sed  etiam  ad  veretri  pas- 
siones  ;  confiées  autem  sic  :  lythar- 
gyru“  Italicu*®  lavatu*®  ■r  vi ,  libanu 
aiTenos“  ■<'ii,ysopu“  ■rü,  adapes“ 
porcinos®*  recentes®’  ■rü.  [207]  bu- 
tyru®*  recente  -b  ii ,  cera  terrenica  -.r  n . 
oleu  roseu®®  iiii;  reponis  medicamen 
in  buxide  plumbea’®;  siccum  autem 
factum  infunditur  oleo  roseo,  lythar- 
gyrum”  solvis  cum  suco  intubae  ad 
pinguidinem  mellis  ;  cetera  vero  super- 
mittis  et  uteris.  Item  ad  carcinomata’® 


“  dactnlus  coctus.  —  •'  vetella.  —  ”  adhibis.  — “  cerotus.  —  “  siperponis.  —  olio. 

—  •'  aut  deest.  —  "  ordio.  —  “  ypostamis.  —  aeriaes.  —  ®“  supemûltit.  —  ®‘  olio. 

—  “  lacti.  —  plantagine.  . —  “  pissi.  — ■  lacli.  —  “  opio.  —  ysopo.  —  pas- 

—  adipis - ®“  porcinus.  —  recentis.  — butero.  —  “*  olio  roseo.  — plumbia. 

—  ”  litargirum.  —  cancromat. 


OBIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  5i-52. 


378 


se  comedenlia  uteiis  medicameii  om¬ 
nibus  probatissimum ,  quem  Arcigenis 
de  vino  vVdriano  usus  est  ad  matricis 
vel  in  quolibet’’ locum  natum  cancrum. 

[Chapitre  lu 
[255]  LXXXVII.  Ad  raçjadfis  in  matrice. 

Ragadas’  in  matrice®  ex  vioientia 
partus  et  infantis  caput  si  fuerit  immane 
fît  scissiira  ’  in  os  matricis ,  quod  Greci 
raÿadas"  vocant,  et  quidem  mox  in- 
primis  praesente  doiore’  latere  vi- 
detur  scissura,  sicut  dolores®  post 
partu’  recentes®  facere  soient®,  sed 
matrici’®  paiilatim  sentitur  tensa  ulce- 
ratio  ;  riam“  et  ad  tactum  manus  dolores'® 
senciuntur  et  vel  quando  se”  viris  con- 
miscuerint”  similiter,  interdum'ut  san- 
guis  fluat.  In  qua  re  removeri”  oportit 
cyrurgia  “  et  simpiices  ”  adhibenda  sunt 
medicamina,  incatismata  et  pessos” 
resoluto  tetral'armaco’®.  Quod  si  jam 
caliositatem  induxit,  dia  cartu  uteris 
medicamen  oleo®®  roseo  resoluto; 
haec  et  caliositatem  anputat*et  ulcus 
purgat.  Quod  si  eum  sufFerre®’  non 
possunt,  uteris  ireus®®  illirice®®,  cum 
mel  et  terebenthena®®  malaxas  et  in- 
ponis.  Incatismata  vero  uteris  ptysanae®® 
sucu®®  pingue  aut  ex  decoctione®’ 
ficorum.  Callos®®  vero  exemtos®®  ad 
iiiducendam  cicatricem  expedit  iiiponi 
dia  catmias  emplastru  m  resolutum  oleo  ’® 


,  t.  V,  p.  545.] 

XC.  Ad  eas  ejuae  ragadas  in  matrice 
habent. 

Yreus  cum  mel  et  terebentina  ma¬ 
laxa  et  superpone,  et  Incatismata  expedit 
sucus  de  ptysanas  in  suco  pinguis  aut 
de  fici  coctionem.  Postea  autem  calli 
mollis  facti  fuerint,  delFussuras  ipsas  in- 
ponere  expedit  emplastrum  dia  catmias 
resoluto  oleo  roseo. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  62. 


379 


roseo  aut  emplastrum  qui"  dicitur 
edricon"  de  Jythargyro^’  factus. 

LXXXVIIl*.  Ad  matricis  ulcerationem^  curalio. 


Ulceratio  iii  matrice  fit  interdum  ex  reumatismo®  coi-poris  ex  ipsa  reuma  se 
comedens,  interdum  ex  avorsu^  aut  ex  embriulcias^  aut  ex  corruptione  aut  po- 
tiones  ®  utendo  acras.  Quibus  signa  sunt  haec  ;  dofores  in  locis  ipsis  patiuntur  cum- 
punctioneo  inter  afiquas  venientes  oras’;  [2  55  v”]  exit  aulem  humor  pùrufentus 
aut  sordidus®  aut  tabidus»  cum  alia  signa  quae  sunt  propria  matricis,  id  est 
capitis*"  dolores  et  maxime  bregma,  et  muscufi"  maxiHaruml^  et  ocuforum 
sedes'^'  et  articuforum  et  digitorum;  quod  ri  extrinsicus^  est  uicus,  per  diometra 
perspicitur;  nam  si  intrinsecus ,  sequentibus  signis  agnoscis'^Curatio.  Adhibenda 
est  ergo  curatio  ufceribus  constitutis  incatismata,  inbroces*®,  cataplasmata  et 
pessos'’  quae  jam  dicta  sùnt;  propria  autem  sunt  ulceriluis  in  matrice  generatis , 
qualia  sunt  crocus  optimus  tritus  cum  facte  mufiebri  et  simui  addis  de'®  oieo 
roseo  aut  susino'®  factum  cerotnm®'’  cum  cera  terrenica  et  adapes"  anserinos®^ 
infinis  et  cum  fana  pessos  **  factos  inponis  ;  hoc  optimum  est  et  dofores  mitigat 
et  ulcéra  sanat;  est  autem  utifissimum®'*  et  ad  dofores  expediens.  Conficitur  sic  : 
papaveris  capita  cum  semine®®-  suo  in  sapa  infundis  diebus  duo  aut  post  haec 
coquis  donec  discoquantur*  fortiter,  deinde  accipis  rosae  flos  aut  folia  trita  et 
creta  tricoscino''^  Z  v,  crocu  optimu®*  Z  iii,  capita  papaveris  discocta  Z  v,  teris 
omnia  simui  cum  sapa  ubi  [pa]paver®  discocta  est,  et  ubi  diligenter  fuerit  tritum , 
addis  cerotum®®  hoc  modo  confectum  ■.  cera  terrenica  Z  ii,  ofeum  roseum  aut 
narcissinum  Z  ii,  resofvis  et  supermittis®'  in  mortario  ubi  sunt  cetera  trita,  et 
cum  bene  fuerint  mixta  reponis  in  buxide®®  stagnea®®,  et  cum  opus  fuerit,  resofvis 
cum  oieo®®  roseo  et  cum  pesso®®  inpones.  Facit  autem  et  ex  ovis  coctis  vitella®® 
cum  croco  et  oieo  roseo  et  adapes®’  anserinos®*  et  meduffa  cervlna  confectum. 
Haec  autem  omnia  et  dolores  mitigat  et  ulcéra  curât  et  ad  cicatricem  perducit. 
Quod  ri  sordida®"  fuerint  ulcéra,  non  satis  opus  est  ad  ulcéra  purganda  Ægyptia®» 
medicamen®'  adhibere  propter  iu  vel  alias  scarotica  médicamenta  [206],  quae 
inordicationem  faciunt  quia  inutiles®®  sunt  matrici®®,  sed  oportit  adhibere  medi- 


idrigon.  —  litargiro. —  Chap.  lxxxviiï 
tismum.  —  ®  aborsum.  —  hembriulcias.  —  ®  pocionis.  — 

—  *  sordiius.  —  *  tliabidus.  —  capita.  —  "  muscoJi. 

—  extrinsecus. — » agnuscis. —  embrocis.  —  pis 
facto  ceroto.  —  adbipis.  —  anscrînus.  —  pissiis 

men.  —  discoquatur.  —  tricocciiio, — croco  obtini 

—  sipermittis.  —  boxide.  —  stagnina.  —  olio 
adipis.  —  anserinus.  —  sordila. — Egypcia. — 


conpunccionem.  — 
maxelarum.  — 


—  pajxivci’is.  —  ceroto- 

—  pisso.  —  veLella.  — 
mcdicamina.  —  inhulilis. 


*  Ce  chapitre  manque  dans  le 


380  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  52-54. 

camen  de  mel  et  terebenthena“  et  butyrü**  et  oleu  i-oseu“,  aequalia  pondéra  in 
duplici  vaso  resoiuta.  Aiiqui  autem  et  crocum  admiscunt»,  bene  autem  facit  et 
ireus®  eilerica®  cum  mel  mixta  et  adposita  et  decoctio  irei®  et  aristolociae ;  cum 
vero  purgata  1  i  t  le  a  1  j  a  1  cl  J  ao  rel  médicamenta  reverteris. 
Adhibis  ®  autem  ad  ulcéra  matricis  et  hoc  medicamen  :  hordei  usti  cinus  %  i 
adapes®*  anserinos®®  librae  iiii,  sevu  caprunu®®  librae  iii,  oleu®’  myrtite  librae  il , 
lithargyru®*  lavatu®®  librai,  cerussa  lavata  lifara  i,  mel  dispumatu  -r  iiii,  tereben- 
thena“  4-  iiii.  Facit  haec  et  ad  usturas  et  ad  veretri  ulcéra. 

[Chapitre  lui,  t.  V,  p.  546.] 

[253  V»]  LXXXim.  Aà  fymxi^  cnmtio^  [182]  XCI.  Ad  fmo  in  matrice, 
in  matrice. 

Fit  fymus ,  quod  nos  tumorem  mol-  Fit  fîmus  in  ipso  ore  matricis  aut  ex 
lem  dicimus®,  in  ore®  matricis  aut  ex  ulcus  precidentem  aut  ex  inllamma- 
vulnere  praecedente  ®  aut  ex  inflamma-  tionem  induratus.  Curari  autem  oportet 
tione  in  scyron®  versum.  Curari’ autem  per  mcatismata  qnae  mollm  possnnt, 
oportit  ex  incatismata  quae  malaxant,  quae  fiunt  ex  ydreleo  et  fenigreci  de- 
quales®  sunt  ex  aqua  et  fenigreci*  de-  coctionêm.  Cataplasma  autem  similiter 
coctione  factàs,  et'*  cataplasmas"  simi-  et  pe.ssus  malaclicus  adbiberi  oportet. 
liter  quae  malaxint ,  sed  et  pessos  ma-  Quod  si  diuturna  sit  passio ,  uteris  epat- 
laclicos  adhibis.  Si  autem  passio  mismes  et  himiasin  de  aromabus  con- 
prolongaveiit,  uteu»  vapoiationes’*  et  fecta  ;  solvit  enim  fymon  de  ysopo  ygron 
.lairuinigatiuiic»'-  ex  aromatibus.  Solvit  et  nitro  et  terebentina  pessus. 
fymata'®  pessus'®  de  ysopu'*  etnitru" 
et  terebentbena'®  factus. 


[Chapitre  liv,  t.  V,  p.  546.] 

LXXXV.  Ad  inpneamatosin^  matricis.  XCII.  Ad  inpneanatoseus  matricis. 
Inflatur  *  matrix  ex  frigore  aut  avorso  Pneumatosis  in  amplidmem  vel  am- 
aut  ex  difficili  partu®,  matricis  [254]  os®  bitum  matricis  accidentera,  haec  est 
clause  facto,  aut  ex  sanguinisglevola  in  diligentia  adhibenda.  Contigit  autem 
matrice®  facta,  quam  Greci  trombon<^  haec  passio  ex  tumoribus  pectini  et 

therebentina.  —  *®  butero.  —  “  olio  roseo.  —  "  admixeunt.  —  “  irius.  —  “  hil- 
lirica.  —  ®“  yrie.  —  ®'  predictus.  —  pissus.  —  adipis.  —  ®*  adipis.  —  ®®  anserinus. 

—  "®  sevo  capruno.  —  ®’  olio.  —  ®'  lifargiro.  —  ®“  labato.  —  ®®  therebentina.  —  Ch.i- 
PITRE  Lxxxiiii  ;  *  fimu.  —  *  curato.  —  ®  dimus.  —  *  hore.  —  ®  precidenti.  —  ®  scirus. 

—  curare.  —  *  qualia.  — *  fenugreci.  —  '“  facta  sit.  —  “  cataplasma.  —  yapora- 

■®  therebentina.  —  Chap.  lxxx?  ;  '  inpeneumatusin.  —  “  iiiHamatur.  —  ®  difficile  partum. 

■ —  •  hos.  —  ®  malrici.  —  ®  Irumbon. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  54-  381 


vocant,  de’  qua  re  dupliciter  quam 
solit*  fit  ventositas  in  matrice®;  est 
quando  in  cubile’®  ipso  concipitur, 
q„emadmodum  et  in  intestinis“  contin- 
gere  potest,  et  maxime  in  cliolo’®  ali- 
quando  per  poros  “  invisibiles’*  inflatio'® 
latens  singuk  membra  insertat,  et 
propterea^®  passio  videtur  occulta”.  In 
omnes  autem  ventositates  inflatur  sub- 
ventralis  pube’®  tenus,  non  minus 
quam  in  ydrope  timpanite’®.  Dolor  se- 
quitur  durus  cum  punctionibus®®,  per- 
veniens  usque  ad  diafragma  et  stoma- 
cum®’  simul  et  tension em  faciens,  non 
minus  utrasque  latera  tendens,  et  in- 
guinum  ventositatem’®  significat  esse  in 
concavatione  vei  in  ipso  sinu®®  matricis , 
subito  collectas  cum  mormur®*  et  sonu  ®® 
consurgens,  quemadmodum  et  in  in- 
testinis  fieri  solit.  Quando  autem  pro- 
longata  fuerit  passio,  insanabilis  fit,  et 
quando  in  corpore  ventositas  est®®,  do- 
lores  nimios®’  facit. 

Curatio  ventositatis.  In  initio  igitar 
a  cibo  abstinenda  est  et®®  embrocasde®’ 
oleo  rutino ,  et  si  nihil  est  quod  probi- 
beat,  flebotomus  adbibendus  est.  Inca- 
tisma®®  autem  facis  ex  aqua,  ubi  de- 
coxeris  rnta,  puleiu,  artemisia  et  bis 
similia.  Quod  si  adbuc  manserjt  aegri- 
tudo ,  etiam  diuturna  facta  est  passio , 
catarticum  dabis  dia  coloqiMiitidos^' 
■  iera®®,  et  primo  pycra®®  dabis  bibere. 
üteris  vero  cataplasma  de  caricis,  ysopu, 
niti  u®t,  ruta.  Item  alia  dia  spermaton®®, 
apii  semen,  cyminu®®,  anissu®’,  feno- 


quando  etiam  ex  toto  subventralem , 
non  etiam  minus  ad  ydropiciam  tempa- 
nitem  exsistens.  Adjutoria  autem  ad 
baec  oportet  mox  ab  initio  passionis, 
inveterata  enim  passiones  baec  insana- 
biles  fit.  In  initio  igitur,  si  nihil  sit 
quod  prohibeat,  flevotomanda  est  aut 
catharticum  dandus  est  dia  coloqnentedos 
hiera,  ita  cataplasmata  de  ficis  et  ysopo 
y gro  ruta ,  et  ventosas  cum  scarifationem 
et  malagma  poliarcion.  Incatismata  au¬ 
tem  decoctione  evisci  et  ficis;  pessus 
vero  adhibes  confectus  de  terebentina , 
galbana ,  smyrnes ,  yreus  et  ysopo. 


382  ORIBASE,  SYNOPSIS.  IX,  54. 

cuii“  semen  ameos^®,  ireos®"  farina. 

V entosas  autem  ponis  cum  scarifatione  ; 
incatismata  vero  uteris  nbi  coquis  mta , 
puieiu,  artemisia,  cassia.  Pessos  ma- 
Sacticos'‘‘  vel  incymatismos®^  uteris  in¬ 
catismata  de  caricis  et  ibiscu*^  ubi 
coxeris.  Maiagmas  vero  uteris  poliarciiri* 
et  dia  sperinaton®®  et  dia  dafnidon*®  et 
dropaces^’  et  senapismos  et  aquas 
naturaiiter calidas utatur  [aSi  v°].  Quod 
si  trombu«‘®  os®”  matricis  obtruserit, 
ex  quo  ventositas  fit  inclausa,  uteris 
incatismata  babundanter  et  inmisso 
digito  resolvis  glevam  sanguinis.  Si®* 
autem  ex  frigdore  et  aiiqua  corruptione 
et  difficiii  partu  os  matricis  fuerit  ob- 
ciusumaut®®  trumbum®®  obtrusa,  in  ac- 
cessionibus  vero  adbibes  caîefactiombus, 
potionibus  incymis  ®®,  catapiasmatibus. 
ventosis  cum  scarifatione.  In  declinatione 
autem  proiongatae  pàssioni  frictiones®® 
universales®’  vei  locales®",  dropacismus, 
senapismus®®.  Catapiasma  vero  de  ca¬ 
ricis  et  nitru  ®“  et  absentiu  ®*  epetismas 
quae  supradicta  sunt.  Primo  autem 
cerotos,  postea  vero  incatismata,  ubi 
coquitur  pastinaca®®,  daucus,  puleius, 
artemisia,  ysopus®®,  lauri  baca.  Ipsa 
autem  virtute  et  pessi  ®®  de  ruta ,  me!  et 
nitru®®.  Similis  autem  est  et  boc  ;  caricas 
pingues  contusas,  ut  omnem  semen- 
tem®’  ejus  auferas  Zi,  cyminu  tritu®* 
ii,  afronitru®®  Z  i.  Propter  autem 
milita  ipsius  mordicationem  et  acre- 
dinem’®,  in  lacté’*  ante  intinguis  eum  et 


383 


ÜKIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  54. 

sic’-  uteris.  Item  ad  diiritias  matricis 
cera  libra  i,  butyru’^  iibra  i,  oleu  mtinii" 
libra  i,  oleu  irinu’^  Iibra  i,  oleu  nardinu™ 

Iibra  i ,  mol  bbra  i ,  nitru  ->  üç.  Item 
aliut  malacticu”  et  calasticus’®  proba- 
tus  pe-ssus’®  ;  cera  libra  i ,  oleu  susinu®» 
libra  i ,  oleu  roseu  libra  i ,  oleu  Cy- 
priim*®  libra  i,  adapes*’  anserinos**  li¬ 
bra  i ,  ireus  siccu  **  libra  i ,  tereben- 
tena*’  ^  vi,  adape,s“*  leonina.s  -r  vi, 
adapes*®  ursinas  -rvi,  medulla  cervina 
>  iiii.  Facit  ad  mllammaliones’''  et 
dolores"’  et  duritias  diuturnas  et  infla- 

LXXXVI*.  Ad  tymos'in  matriceK 
Surgunt  tymi^  iu  mati’ice*  circa pinnacula  ejus,  in  veretro  matricis,  interdum’ 
et  circa  os®ipsius.  Verruea’  est  eniin  aspera,  quam  Greci  lyinum’^  vocant.  Oportit 
autem  medio  ferramento  extendere  conpraebinsum®  tymum“,  incidere  ferra- 
mento,  quo“  polippus’^  inciditur.  Ciim  vero  amputaveris ,  pulverem  [2 56]  uteris 
qui  sanguinem  reprimat '5,  quale  est“  quera  Greci"'  sudticon'^  appellant,  id  est 
galiae”  pulver  aut  stiptiria  scisten’®  cum  aequali”  pondéré  lapide  defrigu*  et 
rose  flores^'  et  mali  granati®^  cortices®®  siccas;  haec  et  repremunt  et  purgant  et 
in  cicatricem®'*  ducunt  ulcéra.  Interiores®®  autem  de  cicida™  cataplasrna  inpnni- 
mus,  fugientes®’  cirurgia®*. 

[267]  LXXXVIIII.  Ad  mamillarum  causas  dibersas^  et  caiicram  et  oinnes  vulnera^ 
vel  in  aliis  locis  factum^. 

Ad  cancros''  m  maimllas®  vel  in  aliis  locis®  qui  se  comedit  Archigenes’ 
conposuit*  boc  modo:  in  Adriano®  optimo  vino  S  xx  ros  marinu  ^  xii,  co- 

®ic  deest.  —  ”  butero.  —  ’*  olio  rutino.  —  olio  iriiio.  —  ™  olio  nardino.  — 
”  raalactico.  —  ’*  calasticos.  —  ’*  pissus.  —  *“  olio  sissino.  —  olio  roseo.  —  olio 
Cipnno.  —  ”  adipis.  _ —  “  aiiserinus.  —  yrius.  — ■  '•  sicco.  —  *’  terebentina.  — 
adipis.  —  adipis.  —  iiiflammacionis.  —  •'  doloris.  —  inflacionis.  —  Chapi- 
TBE  LXXXVI  :  ]  tymus.  —  ’  matricis.  —  ®  thimi.  — ■  '  matricis.  —  ®  etiam  addit.  —  ®  bos. 

'  veruca.  —  ’  tbimum.  —  ’  oonprehensum.  ■ — tbimum. —  "  quod.  —  polipbus. 

—  ”  repremant.  —  “  quali  e.  —  Grecis.  —  *“  lalgoii.  —  ”  galla.  —  scistes.  — 
equali.  _  “  defrigo.  —  floris.  — ’’  malegranate.  —  “  corticis.  —  “  cicatrice.  — 

’  ulcéra.  —  ®  factum  deest.  —  "  cancrus.  —  “  mamilliis.  —  '  vel  in  aliis  locis  deesl. 

—  ’  Arcigenis.  —  «  conponis.  —  "  Atriaiio. 

Ce  qui  suit  jusqu’à  la  page  .ISy  manque  dans  la  Iradiiction  de  I.aoii  cl  dans  les  ma. 
miscrits  grecs. 


384  ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  54- 

pressi  plias  libra  i,  galla  asiana  nigra  vi,  cassia  syringos"»  optima  -r  vi;  contusa 
haec  infundis  in  vino  suprascripto  diebus  tribus,  quarta  die  coquis  cum  spata^i 
copressina ,  agitas  donec  quinta  aut  sexta  pars  remaneat'®,  tollis  et  proicis  berbas  - 
sucos  autem  itero'^  coquis,  donec  niellis  habeat’^  pinguidinem^®,  lune  in  vaso 
vitreo“  reponis.  üteris  autem  medicamen  purum  ad  cancrum;  si  autem  pin- 
guior  se  fecerit,  vino  infundis.  Maxime  autem  si  taiis  sit”  passlo,  adhibendus 
est;  laudatus  medicamen  ad  banc  passionem  est.  Mitigat  enim  dolores  lacté  reso- 
lutus  muliebre*®  aut  vino.  Facit  autem  et  ad  cancros  et  in  aliis  omnibus  locis 
et  ad  aures'®  et  purulentas®  et  ad  gyngivas^*  infusas  et  ad  dysintericos  dla 
gyreos^:  oleu“  vetere  librae  iii,  cera  libra  iç,  colofonia  libra  iç,  adapes^®  por- 
cinos“  libra  ig,  lytbargyru”  libra  i,  psimitbiu®*  vi,  lini  semen  sucos®®  vi, 
gyreos™,  id  est  pollines  tenuissimas®*  tridiceas®®  -rvi,  libanu  -r  iü;  conficis  et 

Item  cmplastrum  ad  vulnera  cancrosa  mitigatorium ®®  :  lythargyru®*  libra  i, 
adapes  porcinos®®  libra  i,  vitella®*  ovarumassa®’,  id  est  coda  dece,  oleu®®  cyatos®’ 
octo;  lythargyru*®  teris  cum  modica  aqua,  superfundis^®  [287  v°]  oleum  et  sic 
vitella®®  ovarum  mittis  et  teris  simul.  Adapes*®  autem  cum  resoluta  cera  in 
duplici  vaso  et  super  in  mortario  ubi  tritae  sunt  aliae  species  mittis.  üsus  autem 
ejus  est  resolutus  cum  oieo  roseo,  et  cum  mutaria  lanea  aut  linea,  quemad- 
modum  expedire  videtur,  inponis.  Dolore  autem  mitigato**,  medicamini  admis- 
cendum  est  murra,  ireus*®,  aristolocia  ana  Z  iii;  hoc  est  si“  sine  vulnere 
fuerit  est  adhibendum. 

Ad  mamillarum  injlammaüones'^'’. 

Sesamus  bene  tntus  cum  butyro*®  habundanter  malaxas,  mpoms  catapla.sma 
mediocriter  tepida  duobus  diebus*®.  Inflammatione  vero  non  solvente®®,  trans- 
eundum  est  ad  ca  que  fortiora  sunt,  quale  est  panera  infu[su]m,  quod  interius 
est;  teris  et  cum  herba®'  perdiciadon,  id  est  vitraginis  folia,  ita  ut  sit  una  pars 
berbae  et  duas®®  panis  et  ceroti  mollis  pars  una  et  media;  teris  panera  cum 
berbas  et  cerotum  supermittis,  miscis  et  uteris,  et  hoc  duobus  diebus  habeat 
inpositum  hoc,  et  pos[t]ea®®  ruperit,  perfectius  percurat®".  Item  aliut  dia  libanu  : 
onidos®®,  colofonia vi,  adapes  piillinos®®  libra  i,  oleu®®  commune  -r  iüi,  farinas 


'»  seringus.  —  “  spatula.  —  ‘®  maniat.  —  “  iterato.  —  “  habitet.  —  ‘®  et  addü.  — 

“  vitrio.  —  ”  sit  deest.  —  ’®  muliebre  deesl.  —  ‘®  et  ad  cancros . aures  deest.  — 

®®  purulentus.  —  gingivas.  —  ®®  desintericus.  —  ®®  dia  geryus.  —  olio.  —  ®®  adipis. 

—  porclnus.  —  litargevo.  ■ — psimlclo.  —  ®®  siicus.  —  gireus.- — ®‘  tennissemas. 

—  triticias. —  ®®  mitigaturium.  —  ®*  lilargero.  —  adipis  porcinus. — vetclia. — 
"  assa  deest.  —  olio.  —  *®  ciatus.  —  "  litavgero.  —  siperfundis.  —  ‘®  velella.  — 
**  adipis.  —  “  mitiganlo.  — ■  *®  yrius.  —  “  se.  —  *'  inilammaciom.s.  —  "»  bntero.  — 
*’  et  stet  duas  aut  très  horas  et  sic  addd.  —  ®“  solventem.  —  herbe.  —  ®®  partis  addit. 

—  est  post  postea.  —  ®‘  curât.  —  ®®  anodinns - ®‘  adipis  pullinus.  —  ®’  oUum. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  JX,  54.  385 

ordei  emina  media,  lini  semlnis  suco  ^  v,  iu  i,  lythargyra=«  Z  i,  psimithiu» 
^  i,  libanu  ->  i,  teris  metallica  cum  modico  suce  et  hordei  farina;  subigis  cum 
reliquo®“  .suco,  et  .sit  duas  aut  lies  oras  ‘  et  sic®-  mixta  supermittis  liquata  et 


Ad  duriiias  mamillariim  de  injlammaiione  ÿeneralas  calaplasma. 

Lini  semen  farina  cum  aceto  et  mei  coquis  aut  fenigreci®®  simiiiter  aut®'' 
sesamum  non  iabatum®®,  frixum  et  tritum  cum  mei  mixtum®®  inponis.  Item  ad 
inflammationes®’ ;  cera,  axungia,  coiofonia,  yoscyami®*  foiia,  olive  folia  aequalia 
folia®®  teris,  .soluta  supermittis  et  uteris.  Quod  si  pus’»  fecerit,  incides”;  quae 
autem  nimis  humida  sunt  vuinera,  etiam  came  circumcisa  auferis’*  ut  non  [aSS] 
cito  sanit  et  motaria’®  uteris;  licet  in  omnibus  vulneribus  non  expédiât  stricta’® 
mittere’®  motaria,  maxime  tamen’®  in  mamillis  non  expediunt  constricta  esse, 
ex  bis  enim  syringia  generantur,  sed  laxa  et  mitius  inmissa”  esse  oportit. 
A  die’®  autem  tertio  utere  basilicon  emplastrum  cum  vino  aîlt  pentateon  em- 
plastrum  aut  Macedonicum.  Mutaria  autem  superponis  munda,  et  ut  citius 
carnem  producas’»  et  glutinentur  quae  eava  sunt,  colietico®»  uteris  Gaiieni*’ 
fea»®  autalieos®®  et  supraponis  spongea  cum  vino. 


Item  diaforetica^’^. 

Ad  mamillarum  dolore  et  tumore®®  repremendum.  Stercus  columbinum  teris 
et  facis  pulver  aut®®  certe  viride  cum  mei  teris,  et  cera  modicum  resoluta®’ 
supermittis,  tollis  et  uteris.  Item  ad  mamillas  emplastrum  diaforeticum ,  hoc 
medicamen  omnem  collectum  humorem  per  invisibiles  poros®*  extrahit  et  duri- 
tias  solvit;  facit  et  ad  parotidas  et  cyradas®».  Conficitur  sic:  olei“  aqua 
pluviale  S  i,  cera  libra  i ,  terebenthenis  libra  i»‘,  afronitru  librai,  miseos®  ii, 
resolvis  quae  solvenda  sunt,  supermittis»®  pulvera,  et  coquis  donec  niger  fiat  et 
uteris.  Item  diaforeticum  dia :  lythargyru»®  librae  ii,  glyu»®  de  balneo  ubi 
soli  viri  labant ,  et  aqua  maritima  ana  libra  i ,  colofonias  -.r  viii ,  cera  r  vi ,  lepidos  »’ 
calcu  cecaumenu»®  -r  üç ,  lepida»»  aqua  maretima  teris  per  dies  plurimos  Coquis 
autem  »  :,imul  omma  cum  spata  calami  virides  radices®»®,  donec  amolintum®»’ 
fiat  et  sic  mittis  quae  remittuntur,  resolvis  et  pro  embroce  uteris.  Facit  et  ad 
Cundilumata et  ad  vetera  vuinera  et  ad  contusuras  et  ad  fracturas®»®.  Item 


litargiro.  —  ®®  psimicio.  —  ®®  relicorum.  —  »’  et  sit .  . 
“  fenügreco.  —  et.  —  ®®  lavato.  —  ®®  mixto.  —  •’  in: 

—  “  folia  deest.  —  ’®  si  pus  deest.  —  ’*  incidis.  —  afferis 

mitteri.  —  tamen  deest.  —  inmersa.  —  ideo. 
Galle.  —  nemfea.  —  alius.  —  '*  diaforitica.  —  * 
solutam.  — porus.  —  ceradas - “  olio. —  aqua.. 

—  sipermittis.  —  glio.  —  ®®  litargero.  —  “®  glio.  - 
lipida.  —  ®“"  loco  plurimos  hahet  ii  teris  plurimus.  — 

radios - admollit.  —  condolomata.  —  ‘"®  et  confra 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  54- 


Irus  dia  eleu*"®:  oleu'"’  vêtus  îibrae  iiii,  Pitbargyni  librae  iii ,  acetu 
,  lepiclos  caleu  nigru'"®  ii ,  iu  xystu’*®  ü,  sicca  terls  cum  acctopt 
os;  iythargyrii autem  in  aceto  et  oieo  coquis  ut  se  coiiigat  [268  v“]  e 
3aiciteos“^  -ir  ü,  et  coquis  ad  primas  molles”-,  ut  fiat  nmolmtum  et  f 
in  mortario”®;  *  teris  et  uteris,  Hoc  autem  medicamen  sinus  gluti: 
a  desiccat,  resolutus  cum  oleo  vulnera  digerit  et  pus  facit,  vuln( 
gatura  id  est  fascia  a  senus  fundi  incipis  et  ad  os  plagae  finis,  lie 
proritu  utere  dia  sereos  edrico ,  facit  autem  et  dia  aloii  donec  rum 
quot  dies  aut  fea  aut  alieos  uteris.  Item  cmplastrum  dut  aeron ,  ad  sy 
namillas,  ad  tubascellas,  ad  inguinas,  ad  circa  collu  apostimas  fac 
latur,  sed  labatum  utere  medicamen  in  duas  pelles  inductum  et 
alium  ponis,  non  tertium  quem  auferis  ab  eo  pus,  virtute  fortic 
men  :  pice  libra  ii,  résina  pytuina  -f  viiii ,  cera  terrenica  -r  iü ,  oleu 
,  aspaltu  -T  iiç,  farina  erus  id  est  lolii  creta  ad  tricoscinu  ■>  xiiii; 
inda  sont  remittis,  tollis  de  foco  et  superspargis  cretum ,  aspaltum;  i 
facto,  farina  lolii  superaspargis  et  acitum  ■>'  iiii,  conficis  et  uteris 
ad  mamillarum  pessimas  duritias,  huic  neque  plus  desiccativus  inv 
anodines,  id  est  qui  sic  cito  sine  dolorc  vulnera  reddat.  Item  empla 
tas  inllammationes  mamdlarum  vel  alibi  factas  ;  cera,  colofonia,  oli 
miconos  ceratitidos  molles  folia  viii,  teris  folia ,  supermittis quae  ri 
niscis  et  uteris.  Item  ad  ulcéra  pessima  in  mamillis  Arcigenis,  qui  1 
;ynj,  cera,  adapes  porcinos  ana  libra  i,  oleu  cyatos  octo  et  -r  iiç,  ova 
e  dures  vitellos  n.  x;  iythargyru  teris  cum  modica  aqua  supermi 
,  cum  oleo  teris  ubi  lytbargyrus  tritus  est;  cetera  vero  duplo  vaso  ri 
se  refirigeraverit  supermittis  ubi  [aSg]  lythagyrus  tritus  est,  miscis  et  i 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  f).S.  ;i87 

[ClUPITRK  l.V,  I.  V,  p. 


XC.  Ad  promtosin  matricis. 

praemioportit,  Ciim  foras  preruinaverit 
matrix,  primo  quidem  ger  cly.stere  éva¬ 
cuas  intcstlna.  SImiliter  et  si  in  vissica 
urina  fuerit  colîecta,  mingei'e  jubés, 
lune  coniocanda  est  in  ieçto  supina 
raidier  et  scema  cedianda  inciino  capite, 
i-enibns  elevatis  ,  tibias  et  pedes  sursum 
ad  se  collectos  et  coxas  apertas ,  deinàe 
accipis  lloccum  lanae  moHissiniac  ad 
magnitudinem  oris  matricis  aplatum  et 
cii'cnmdas  suptüe  linteu,  intinguis  in 
suco  aciae  aut  ypocistidos  in  vino  réso¬ 
lûtes  ,  adponis  ori  matricis  et  sine  aliqua 

omne  quod  ruginaverat  et  praemis 
paulatim.  donec  lumor  omnis  intrin- 
sicus  revertatur,  tune  superponis  exlrin- 
sicus  spongea  in  posca  expressa  et  super 
subventrale  inclinas  eam  et  extendis 
et  concolligis  coxas  et  unam  super  aliam 
coxam  facis  eam  tenere.  Ubi  haec  op- 
time  disposueris ,  cocurvitas  adpones 
cum  igné  multo  sursum  ad  umbilicum 
utrisqne  ileis,  tune  bene  olcntia  odora- 
menta  naribus  adbibes.  Tertia  vero  die 
sublata  lana  sedere  facis  mulierem  in 
vino  stiplico  tepido  aut  aqua  in  qua  de- 
coxeris  robum  et  myrta  et  sidia  usque 
ad  pubetenus.  Post  haec  autem  aliam 
simili  modo  lanam  ut  supra  praepara- 
tam  habeto  et  supra  ipsis  locis  reponis, 
ila  ut  muber  ut  supradictum  est  caput 
deorsum  teneaf;  cataplasma  autem  in 
subvcnlrale  inponis  de  dactulis,  alfîta, 
sidia,  lenticla  in  acile  ef.  me!  coda  et 
iternm  post  tertia  die  [sSg  v°]  hoc 


[182]  XCllI.  Ad  proruinam  matricis. 

La 

Repraemere  igitur  opoi-tet  prorui- 
nam  matricis,  priusquam  aliquam 
clîma  mutatur  ad  provocandas  scybalas. 
Similiter  autem  et  si  vissica  urina  col¬ 
lecta  est  plena  est,  hoc  catherismo  ex- 
trahenda  est.  Ita  sematizanda  est  quae 
patitur  in  lecto  supina,  conclusns  ha- 
bens  pedes  et  suffragines  flexa.y  et  coexas 
apertas  babeat.  Postea  accipes  lloccum 
lanae  mollem  et  .scemate  et  pinguidinem 
secundum  inpositionem  loci  ipsius  et 
temiem  Icnteum  circumdas  intinctum 
in  suco  ypoquistidus  aut  acacia  in  vino 
resolutis,  adponis  matricis  sine  violcntia-, 
sursum  ducis  omnem  quod  ruinabat, 
donec  tumor  totus  in  matrice  liât  in 
loco  suo,  et  cooperis  extrinsecus  [1 82  v°] 
spongiam  pectinem  expressa  de  pusca , 
in  qua  fuit  infusa  et  in  lento  conlocata , 
et  extensas  simul  et  conpositas  babens 
invicem  coxas,  aiteris  secundum  alte- 
rum  positas.  Po.st  autem  haec,  ventosas 
adponis  cum'flamma  mnlta  per  umbi- 
iieo  utrasque  ilia.  Tertia  autem  die,  su¬ 
blata  lana ,  insederc  eam  facis  in  vino 
nimis  stiptico  aliquaulum  tepidum  anl 
in  decoctionem  robi  aut  myrte  aut  si- 
diae.  Post  haec  autem  quod  inposita  fuit 
lana  tollis  et  alla  hoc  modo  facta  et  in¬ 
fusa  mcdicamini  inponis,  et  catapla.sma 
extrinsecus  inponis  subventrali  de  dac- 
tulis  et  alfita  aut  lenticula  et  sidia. 
Tertia  vero  viceiterum  haec  facis  donec 
experimentum  manifestum  cognoscere 
possit,  quodjam  permanet  ea  quae  pro- 


ORIBASE,  SYjNOPSIS,  IX,  55-56. 


ipsut  adhibis,  donec  se  omnino  con- 
praehindat  in  loco  suo. 

XCI.  Ad  mamiUas  virginum  prohibendas  crescere. 

Enigo  ferri  cum  oleo  tritu.s  et  inlitus.  Item  coniu  semen  tiiliim  cum  aqua  cata- 
plasma  inposita.  Item  forfores  cum  aceto  et  ruta  coda  cataplasma  inpoms.  Item 
menta  cum  alfita ,  noces  cum  ruta  et  mei.  Item  crocus  tritus  cum  lacté  inlinitur 
et  cyminus  simul  cum  ipso  aut  cum  alfita.  Item  mala  Cydonia  cocta  cum  me! 
inposita.  Appius  viridis  de  lacté  trombos  factos  solvit  cum  sale  fumentatas 
mamillas. 

XCII.  Ut  lac  de  mamillis  siccetnr. 

Cera  alba  dece,  catapotia  orobiea  factd' per  singulos  dies  gluttiat,  m  ventre 
plenitudinis  gravilate  facta  sanat;  ficos  mai'itimos  quod  Jrion  vocant  teris,  super- 
mittis  cerotum  cera  -j'  iii,  oleu  myrsinu  dece;  conficis  et  pones  duos  dies.  Lenticla 
cocta  teris  et  cataplasma  inponis  aut  alfita  cum  menta.  Item  aquae  maritimae  atit 
salis  fuiiientatio  aut  cotonia  in  posca  cocta  et  modico  cymino  admixto  in  carta 
indiicta  cataplasma  et  inposita. 

XCIII.  Ad  lactem  probocandam. 

Provocat  lactcm  et  adducit  in  mamillis  ptysana  cocta  cum  fenuculo  et  pota. 
Item  cardamomu  cum  vino  potus.  Item  anissus  in  sorvitionibus  datus  aut  gitter 
triobolon  cum  sorbitione  potus  aut  cum  vino  dulci  potus.  Fricatio  mamillarum 
cum  uncto  facta,  exercitatio  manuum  vel  opéra  est  facienda. 

XCIIII.  De  bentris  solationem  post  partum  mulierum. 

Post  partu  quando  mulier  ventris  solutionem  patitur  aut  post  purgationem 
venter  ei  intumiscit,  banc  scias  aquam  frigidam  bibisse  in  partu,  quem  boc  modo 
curabis.  Accipis  ienticlam  et  betam  minutam  coquis  et  cum  medio  cocta  fuerit, 
supermittis  appium  viridem  et  fenoculum  minutas,  porrum  et  brassica  non  plan¬ 
tâtes  minutos  facis  et  ipsos  et  supermittis  caséum  bonum  caprunum  et  [260J 
super  ignitos  carbones  coquis,  et  cum  fuerit  coctum,  totum  jus  excolas  et  das  bibere 
patient!  cum  vino  incore;  olera  autem  condis  et  dasmanducare  quantum  voluerit; 
sint  autem  non  satis  salsa. 


[Chapitre  lvi,  t.  V,  p.  549.] 


XCV.  Ad  artnticos,  podagricos, 
sciaticos. ' 

Ex  uno  fonte  vitiorum  baec  pas- 
siones  dirivatae  sunt,  sed  locomm  va- 


XCIIII.  Ad  artreticos  et  podagricos 
et  sciaticos;  Galenus. 

La 

Ad  sanandas,  bas  passiones  unus 
communus  est  labor  ad  ipsa  inflam- 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  56.  380 


riet^le  nommibus  disseparatae  suiit; 
nam  arLritici  ex  omnium  articulorum 
commotionibus  .subito  in  initium  pas- 
sionis  incurruut;  podagra  vero  ex  uno 
articulo  prius  incedunt ,  deînde  paulatim 
lemporibus  se  inserendo  grabius  postea 
articuio.s'possidens  dominatur  ;  .scia  vero 
ex  uno  coxae  articulo  tormenta  suppe- 
ditat.  Fit  itaque  reumatismus ,  licet  de 
fje<Tpiatae  speciabter  natnra  frigida 
<piam  maxime  hec  causa  fiat,  quia 
llegma  natura  pinguis  est ,  unde  et  sa¬ 
nies  ex  ipsa  flegma  vulneribus  cfficitur. 
Ergo  ctim  se  articulis  conjuncxerit  et 
usu  ipso  commotionis  se  viscaverit,  tune 
tardus  gressus,  tune  dolores  vitandi,  tune 
tormenta  graviora  succedunt.  Cum  ergo 
mllammatione.s  fuerint  hortae ,  digerere 
oportit  qui  supercurrunt  humores.  Si 
enim  suptilior  sanies  fuerit,  in  parvo 
finitur  tempore;  pinguis  autem  et  vis- 
cosus  diuturnam  générât  passionem, 
pene  usque  quadraginta  deducit  diebus. 
Amplius  autem  si  fuerit  passio  aut 
uilirmantis  intemperantia  aut  medici 
inperitiam  facit;  nam  si  medicus  recte 
ciiret  et  patiens  jussionibus  medici 
obaudiat,  facilius  poterit  subvenir!.  In- 
terdum  ergo  et  sanguis  et  choiera  aut 
llegma  aut  utrique  mixti  concurrunt; 
nam  flegmaticus  humor  aut  acidus  gé¬ 
nérât  aut  hialodes,  diu  autem  in  arti¬ 
culis  perseverans  non  solum  pinguior, 
sed  et  viscosus  efficitur,  et  tubi  lapedosi 
exinde  per  nodos  nascuntur  [260  v°], 
quos  Greci  poros  vocant;  et  cum  pori 
luerint  generati,  non  spes  ut  ad  pristinum 
possit  reverti  satu ,  sed  hoc  tantum  cum 
dolor  accesserit.  In  initio  curationis  ut 
bo[c]  ([ni  molestantur  humores  evacuari 
possint  catartico,  et  si  plethorico  fuerit 


mata  loca,  ut  digerantur  et  eventari 
possit  qui  fluit  in  ipsis  locis  humor, 
Quod  si  tenuitas  humoris  sit ,  in  parvo 
resolvuntur  tempore;  pinguis  autem 
exsistentes  aut  giuttinosi  si  sint,  per 
multos  aegrotant  dies ,  sed  mullo  adhuc 
magis  si  gluttinosus  simul  et  pingues 
fuerit ,  tempore  diuturno  saepiusque  xl 
extunduntur  dies  ,  et  non  requiescit  in- 
flammatio  quamvis  ante  curationem  a 
medicis  scilicet  recte  agantur  omnino 
et  oboedientia  in  omnibus  patientes 
obaudiens  medico  extilent.  Interdurn 
igitur  in  ipsa  passionem  discernerc 
oportet  et  si  sanguineus  humor  est; 
quam  plurime  autem  est  flegmaticus 
aut  mixtis  sunt.  Diligentius  autem  ali- 
quis  interpraetans  non  flegmatiçum 
humorem  solum ,  sed  propriae  crudum 
conteneri  quam  plurime  dixit  humo¬ 
rem  in  articulis.  Est  autem  pinguis 
inte  similis  vitro  in  pinguidinem;  diu 
autem  in  articulis  permanens,  non  so¬ 
lum  pingues  sed  et  gluttinosus  fit  et  ex 
hoc  fiunt  pori,  id  est  tobi  generantur, 
quibus  generatis  jam  nondum  spes  est 
vel  remedius.  In  initio  autem  procurata 
ddigentia .  celere  reverti  possunt  articuli 
ad  pristinam  sanitatem.  Initium  autem 
sit  tibi  curationis  sollicitude  ut  qui  nocit 
humor  evacuis;  quod  si  plethoricus 
fuerit,  flevotomum  prius  ante  omnibus 
adhibendum  est;  ita.catharticum  dabis 
et  sic  médicamenta  adhibis  in  tempore 
suo  et  ordine  conpetenti,  In  manibus 
autem  et  pedibus  quae  repraemere 
possint  reuma  uteris. 

[i83]  XCV.  Ad  sciaticüs. 

Sciaticis  autem  et  artriticis  cuslo- 
dienda  est  operatio;  in  jirofundo  enim 


390 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  56. 


corpore  et  venas  tensas  et  plenas  appa- 
reant,  flebotomandi  sunt  priusquam 
purgentur,  et  sic  post  haec  locales  .sunt 
adhibenda  adjutoria  in  tempore  et  hor- 
dine  conpeteuli.  Inprimis  in  maiiibus 
et  pedibus  ea  quae  repraemant  reuma 
uteris  médicamenta,  Sciaticis  vero  non 
sunt  taies  adjutoria  adhibenda ,  in  locis 
enim  carnosis  in  alto  consistens  conte- 
netur  humor  in  musculis  et  sanguis  in 
venis ,  et  ideo  mitigativis  in  initio  sunt 
curationes  adhibendae  et  neque  Irigidis 
nimium  neque  calidis,  quaîia  postmo- 
düm  oportit  adhiberi.  Eos  autem  qui  ni¬ 
mium  sunt  edaces  et  inutiles  utunlur 
ciboS  et  preceptls  saluberrimis  nolunt 
obedlre  aec  temptare  oportit  adhibere 
curationem.  Nihil  enim  ex  bis  jubari 
possuüt.  Qui  autem  obediunt  de  prae- 
senti  sentiunt  medella ,  maxime  enim  in 
initio  primum  vir,  antequam  si  fieri 
potest  dolores  surgant ,  erunt  evacuandi 
per  flebotomo  et  catartico ,  deinde  exer- 
citationes  et  cibos  iitantur  conpetentes. 
(juod  si  coxao  doior  accesserit  et  ple- 
nitiidinem  sanguinis  in  eo  esse  cog- 
noveris,  maxime,  de  talo  aut  piantis 
sanguinem  auferis.  Quod  si  aliquis 
'antequam  flebotomctur  aut  purgetur 
catartico  acres  médicamenta  super 
coxa  uti  voluerit,  insanabilem  facit  pas- 
sionem  in  profundo  constipâtes  vei 
subtractos  humorcs.  Jubat  autem  scia- 
ticos  vomitus  procuralus  et  clysteres 
prius  lenes  deinde  acres  adhibiti.  Qiiibus 
autem  constipâtes  l'uerit  bumor  rcl 
nimium  constrictus  in  alto,  non  tam 
facile solvi  potest, qui  ut  diximus  ante- 
quam  sanguinem  [261]  aut  catartico 
purgaretur  acrem  usus  est  medicamen , 
Pt  per  hoc  constipatio  loci  facta  esl , 


exsistens  comminatur  bis  qui  conte- 

scia.  Mitigativurn  ergo  in  initio  opus 
est  medicamen  est  ad  coxc  doloris  ne- 
que  frigidum  neque  nimis  calidus  for- 
titer,  quibus  postea  opus  babent.  Cas- 
tromargus  igitur,  id  est  qui  ventri  soii 
serviuut  et  male  utuntur  diaetam  et 
sunt  comestores,  hii  contempnendi 
sunt  et  ad  curationem  non  sunt  susci- 
piendi,  quia  nullum  juvamen  sentire 
possunt.  Qui  tamen  oboedientes  sunt, 
juvare  possunt  et  maxime  si  initium 
primum  viris  ante  évacuas,  priusquam 
inflainmatio  accedat.  Postea  autem  et 
exereitationis  et  per  dietam.  ad  sanita- 
tem  adducuntur.  Non  parvus  enim  ad 
plenitudinem  sanguinis  factuS  sciaticus; 
curavimus  eos  maxime  de  sulTraginis 
aut  de  talos  vena  incidentes.  Si  autem 
priusquam  totum  evacuetur  corpus, 
acerrimis  medicamentis  ad  sciaticus 
usuS  est  in  quo  loco  dolorc  patiebatur 
insanabilem  operabatur,  est  ipsam  pas- 
sionem  constrictam  ibidem  ipsam  ple¬ 
nitudinem.  JuVat  autem  et  sciaticus 
vomitus  si  adhibeatur,  magis  tamen 
per  ventrem  evacuatio  juvat.  In  quibus 
autem  constipationem  jam  facta  est  et 
insolubiles,  propter  quod  ante  evacua- 
tionem  acrum  usus  est  medicamontum , 
ventosa  major  inposita  in  ipso  loco 
juvat,  et  ex  medicamentis  ex  quibus 
calbartica  conficitur  clisteris  fuerit 
usus,  qualis  est  de  coloquinlida  con- 
fectus. 


OUIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  SG-ôy.  39i 

Maximum  adjutorium  est  veiitosas  in- 
nouerc  et  catartico  fréquenter  ventrem 
nurgarc  et  clysteres  acres  aclhibere  ex 
coloqucntidae  et  ceatauriae  decoc- 


XCVl.  Ad  podagricos  et  artrilicos  et  ad 
reumaticas  passiones. 

\nstolocia  pota  cum  aqua  artriticos 
saiiat;  fabae  farina  cum  aqua  cocta  ad- 
<litaadipe  porcina  benefacit;  Adaman¬ 
tins  auctor.  Brassica  cum  foliis  et  ra- 
dicibus  suis  usta,  cines  ejus  cum  adipe 
porcino  inposita  doloribus  liene  facit 
cum  recente  adipe.  Ad  digerendos  vero 
bumores  cum  vetere  axungia*  reso- 
liiti  *  cincres  -  bene  ’  «faciunt  ;  dolores  ^ 
tollit  et  bumores®  digerit®  vuipes’  in¬ 
tégras  coctas  in  oleo  *  ;  multi  ®  ex  eo  cu- 
raveruntartriticos*®.  Vivas  igitur  vuipes 
in"  majore'®  vaso  coctas,  quod  si  vivas 
non  tenentur,  occisas  eodem  modo 
mittis  et  excoquis.  Similiter  autem  et 
yenas  cocuntur'®.  Fit  autem  diaforeticus 
oleus  boc  modo  factus'*  :  mittis  in  tina 
et  in  ipsa  cum  deponis  et  faciunt  ibi 
loiiga  mora  ;  desiccat'®  enim  artriticos'® 
non  solum  in  tumore"  positaioca,  sed 
(iliam  tolum  corpus  cvacuat  et  ad  sani- 
tatem  perducit. 


XeVJ.  Ad  podagricos,  urlruicos  et  ad 
reumatismas  passiones. 

Aristoiocia  pota  cum  aqua  juvat, 
fabae  farina  cocta  et  addita  adipe  por- 
cina  bene  facit,  ut  Amantius  dixit  ; 
brassica,  cauiium  radicis  ustas,  cinus 
ipsarum  recente  adipe.  Si  autem  diafo- 
risin  fieri  opus  babent,  cum  vêtus  in- 
ponis  adipe.  V.ulpis  tota  cocta  in  oleq; 
aliqui  artreticus  curaverunt  siquidem 
sic ,  vivas  mittentes  vuipis  in  grandem 
aeneum ,  quidam  autem  et  mortuas , 
similiter  autem  et  yenas  coquentes  fe- 
cerunt  diaforeticum  oleum ,  et  sic  tinas 
inplentes  intinabant  eos  in  toto  anno 
artreticus. 


[261]  XCVn*.  Ad  podagras  anodinon. 

Kpetbima'  in  acce.ssiones®  uteris,  ubi  dolores  siuit  nimii®,  opiu  micoiios'',  crocu 

Ghap.  xcvi  :  '  soluti.  —  ®  ceriiis.  —  ®  vciie.  —  '  et  doioris.  —  '  liumoris.  —  “  diri- 
git.  — ’  vuipis.  — “  olio.  ^  “  mulLum.  —  artriticus.  —  “  in  deest.  —  ''  majorem. 
—  '®  coquuntur.  —  co  addit.  —  dissiccat.  —  artriticus.  —  ”  tumoreui.  —  Cha¬ 
pitre  xcvil  :  ‘  epitema.  —  ®  accessionis.  —  ®  nimiae.  —  opio  miconis. 

*  Ici  prend  fin  dans  le  manuscrit  Ab  ia  grande  lacune  que  nous  avons  indiquée  plus 
haut,  p.  386. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  57-58. 

is  uii ,  teris  cum  iacte  vaccina  aut  capruna  s,  et  panis  interioris  im 
eris  fortiter  ut  moHis  fîat«;  malaxas  admixto  oleo  roseo  et  ponis 
mperponis’  deforis  folia  betae  aut  lactucae.  Est»  autem  quando 
um  lacté'»  terentes",  supermittimus cerotum  de  oleo  roseo  facti 
inductum  superponimus. 

Item  ad  podagres  ex  alio  aactore  cerotuiii^'^. 

^  1.  gyreos'»  cera  -riii,  oleu”  quod  sufficit,  cum  suco 
1G0,‘  teiuntur  et  remissa  superfunduntur  [261  v"].  Item  cerotu 
'f' iiii,  stipteria  scistes»»  '-rili,  linis  seminis  sucu»»  -.bi,  cera 
“  -T  viii,  adapes  anserinos»»  i,  confîcis  et  uteris.  Item  aliutp, 
itria  -T  XX,  stipteria  scistes»»  ->  vi,  cera  vi,  oleu  commune»  lil 
la  et  afiomtru»»  cum»»  suco  Imi  semmis,  et  supermittis  résolu 
sa  accessione  et  in  initio  passionis;  mitigat  dolores»'  mirabiliter. 
usisumus  fréquenter  et  ad  multos  »»  probabimus  »»,  faciens  in  si 
i  quemadmodum  et  in  principio  ;  saies  iiiç,  cera  alba  libra  i, 
,  oyarum  albumen  noyé»»,  afronitria  noyé;  frigis  sale  et  tune 
im»  et  super  saie,  mittis  afronitria  vero  aceto  jt  supermitlis,  et 
it,  mittis  albumen  oyarum  et  uteris. 


[CnAmnE  LYni,  t.  V,  p,  553.] 


XCVIII.  Curatio  articulis 
’is  cum  injlammationem. 
ibae'  radices»  cum  acito» 
ositae»  solyunt  duritias  cüm 
ne»  factas,  etsanat  caseus» 
s  et  acressimus’  in  arti- 
factos».  Usi'»  sumus  cum 


is  insalatae  "  yeteris  de-  acerrimus  articules 


XCVII.  Curatio  in  articulis  sciro 
inflammatwmbus. 

Ad  porus  autem  in  articulis  fa 
dictum  quidem  est  in  septimo  li 
dicendum  et  nunc  est;  radices  yi 
albae  cum  acetus  cyrumerias  in 
culis  inflammacionis  sanat  ;  careus  q 


3s  habentibi 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  SS-Sg. 


volumtariae“sine  incisione  etevapora- 
l)at”  sine  molestia  per  singulos'®  dies 
superposita^®  in  ioca,  quae  poros  lia- 
bebant.  Piatani^®  folia  virides  '^'  trita  et 
inposita  facit  ad  geniculorum  inflam- 
mationes®®.  Jubat®  autem  eos  et  eufor- 
bium^Itritum  cum  oleo®,  admixta  cera 
soluta;  saepius  enim  hoc  nsi”  sumus 
ad  geniculorum®*  ex  frigdore  dolores®” 
et  in  aliis  locis ,  et  sine  doloro  sub  ce- 
leritate’®  sani  facti  sunt. 


393 

La 

decoctionem  et  adunatum  superposi 
poro,  magnifiée  juvati  sunt;  currenlem 
enim  sponte  sua  decocte  sine  incisio- 
nem  sine  molestiam  per  singuios  dies , 
porus  evacuatur,  platani  folia  virides 
trita  in  geniculorum  inflammationis. 
Juvat  eoforbius  cum  oleo  tritum,  cera 
soluta  liquidata  supermissa;  hoc  un- 
guentum  saepius  usi  sumus  ad  genua 
ex  frigdore  dolentis  et  ad  alla  mulla 
loca;  anodinus  est  et  cito  tollit  dolo- 
rem  hoc  modo  confectus  :  euforbium 
i ,  oleum  dulce  libra  i ,  cera  ii  ; 
conficis  et  uteris. 


[Chapitre  iix,  t.  V,  p.  55/i.] 


Ad  diirilias  jiodagrae'\  Filagrius^ 

Peucedani®  radices^  'TÜ,  asiae  pe- 
tre®  llores®,  sln  minus  salis  ammo- 
niaci’  -^ii,  gutta  ammoniacos®  ■^i, 
lanae  sucidae  ustae®  cinus  i,  aristo- 
locia  [262]  rotunda  scripulos  viii,  pu- 
mice  scripulos  viii,  canis  stercus  albu 
scripulos  viii,  iuxystus*®  scripulos  viii, 
lepidos  calcu^^  scripulos  viii,  miseos*® 
scripulos  viii,  castoriu'®  scripulos  xii , 
smyrnes*®  dr  üi,  viscu  querquenu*® 
-rni,  cera  -rxiiç,  pytuinis'®  -^xiiç, 
plce'’  Bruttia  xviiiç  et  scripulos  vi, 
oleum  quod  sullicit ,  acetum  acerri- 
mum'®  quod  sulficit. 


C.  Ad  scjros  podagrae;  in  tertio  libro 
podayricos  scripsit  Filagrius. 

Peucidani  radlces  -F  ii ,  asiae  pelre 
flores,  si  autem  non  fuerit  inventas, 
salis  ammoniaci  mittes ,  propoleus  pin- 
guem  ana  -r  li ,  ammoniacum  lymia- 
matum  i,  iana  sucida  usta  [i84]  ci- 
nus  -f  1 ,  aristolocia  rotunda ,  pumice , 
femus  canis ,  iu  xystu ,  leppidus  calcü , 
miseus  ana  ^  xvi,  castoreo  Z  xii, 
smyrnes  -r  iii ,  visco  querquino  -r  iii , 
cera  xiiy,  pici  Brutia  'C  xviii/  gram- 
mata  sex,  oleum  quod  sulficit,  acetum 
acerrimum  quod  sulficit. 


394 


OlllBASE,  SYNOPSIS,  IX,  60-61. 


[Chapitre  lx  , 

XCVIIII.  Profilactica  podagricisK 

Si  saiem  cum  oieo®  teras®  et  exinde 
fréquenter  pedes'*  unguas,  omnes  po- 
dagricos®  liberos®  reddit’,  praeterea® 
eos  qui®  non  sunt  satis  sicca  natura. 
Oportit  autem  uti'®  mane  et  vespera 
diebus  vitae  sue“  semper  unguere,  et 
post  declinationom*^  inflammationis, 
boc  ipsut'®  oportit  facere.  Item  aliut  : 
vetustissimum  oleum“  coquis ,  donec 
con.sistat  et  sit  ut  emplastro*®  similis'® , 
aspargis  super  eum  tenuissime"  tritum 
nitrum  et  in  iinteum  superinductum 
inponis. 

[Chapitre  lxi, 
C.  Ad  sciaticosK 

Lupini  farina  facta  cataplasœa  et® 
inposita  sanat  cum  aceto  aut  oxymelle 
aut  posca®  coctat  aliqui  etiam  cala- 
mintben  cataplasma  inposuerunt  et 
quam  fortissimum  adjutorium;  capparis 
radicis  corticem  coxae®  doiorem  sanat® 
potata  et  extrinsicus  ®  cum  expedien- 
tibus’  catapiasmatibus*  admixta  et  in¬ 
posita.  Item  costus  cum  oleo®  tritus 
paralyticis'®,  scLaticis,  si"  exinde  in- 
uncli"’  fricentur'®,  hutilissimum  est. 
Garus  vero  seu  ex  raaritimis  sive  sar- 
dinis  aqua  salsa,  id  est  salimoria  ipso- 


t.  V,  p.  554.] 

[  I  83  Y°]  XCVIIII.  Ad  cuslodtam 
podagrae. 

La 

Salis  cum  oieo  triti  omnino  ad  cus- 
todiam  podagricis  passionibus  juvat 
magnifice,  si  non  satis  sicca  distempe- 
rantiam.  Oportet  autem  ut  hoc  utatur 
mane  et  sera  semper  diebus  vitae  suae  ; 
ante  declinationem  autem  loca  non 
inunguis  ;  post  autem  declinationem 
facta ,  hoc  ipsum  uteris  medicamen. 


t.  V,p.  555,] 

XCVIII.  Curatio  sciaticis. 

Farina  lupinorum  cum  aceto  aut 
oxymellem  aut  pusca  cocta  cataplasma 
inponis.  Calamentis  vero  herba  cata¬ 
plasma  inposita  aliqui  ad  sciaticus  ut 
i  t  s  1  1  I)  tor  n  t  J 

paris  radices  cortices  in  coxa  factus 
dolores  juvat  et  pota  et  extrinsecus  ad- 
posita:  bis  juvantibus  cataplasrnatibus 
costus  admixtus.  Costus  autem  cum 
oleo  paraliticis  cum  oleo  ipso  frecati 
liberati  sunt.  Garus  autem  aut  et  insa- 
latis  piscibus  ecinus  sciaticus  bene  ju- 
bant,  thlaspeus  semen  si  eniciatur  juvat 


Chap.  XCVIIII  ;  '  podagrecis.  —  ®  ollo.  —  ’  teris.  —  *  pedis.  —  ‘  podagricus.  ®  —  li- 
boras.  —  ’  sedit.  —  ‘  prepteria.  —  “  que.  —  ut  iii.  —  "  vite  suc.  —  decliiiacione. 
—  ‘®  ipsud,  —  "  olium.  —  cmplastrum.  —  “  similer.  —  *’  tenuissimum.  —  '*  leii- 
cium.  —  siperixiducto.  —  Chap.  c  :  ‘  sciaticus.  —  ®  et  deesl.  —  ’  pusca.  —  "  coxi.  — 
satie.  —  “  extrinsecus.  —  '  expetienlibus.  —  *  cataplasma.  —  ’  intuba  olio.  —  pa- 


ORIBASE  SYNOPSIS,  IX,  6i. 


395 


ruin,  si  iiiiantur  sciaticos‘\  benejubant; 
thlaspi'*  herbae  semen  si  iniciatur, 
ga„,vuinem  deducit.  Centaurie  autem 
niinoris  decoctio  inicitur^  ad  dedu- 
ceiida”  choiera'*  et  magis  flegma  vel 
sanguinoleiitum'*’  humorem  -,  sunt  etiam 
et  aliquae  potiones**  sperimentatae , 
quas  peifecte*'  scimus  anputasse®  has“ 
passiones**.  Simplex®*  autem  [262  v"] 
est®*  dla  lessaron^:  camcdria®*  libra  i, 
oeiitiana  -r  viiii ,  rutac  semen  siccum  ®® 
%  i,  lundis**,  cernis  et  dabis  per  sin- 
crulos**  dies  cocleare  plénum*®  fortio- 
ribus  et  digestis  cum  aqua  frigida  cyatis** 
duobus**  in  uno  anno.  Item  aliut  de 
species  septe,  quale  est  ypericu**  -r  1, 
centauna  -^^iii,  gentiana**  v,  aristo- 
locia  rotuuda  •>  i ,  agaricu*®  iii,  pe- 
troselinu*®  -T  i,  mel  Atticu**  librae  v; 
dosis  autem  dragma  una  cum  aqua 
cyatis tribus. 

Item  ex  alio  auctore  potio  sciaticis, 
artriticis  et  podagricis  :  herba  plato , 
centauriae  radices,  flummi***  herbae  ra¬ 
diées,  piper  grana  cenlum,  cum  vino 
das,  et  melius  facis  si*®  iu  balneum** 
des**.  Multi  enim  flummi**  radices 
liantes*®  solas  similiter  jubaverunt*®. 
Item  alia  mirabilis  :  aprotanu**,  piper, 
puleiu,  costu**;  aequalia  pondéra  tritas 
et  tricoscinatas*®  dabis  in  condito  co- 
cliario  uno;  in  solio,  in  pede**  dolente*® 
stans  et  sanum  suspensum  tenentem 
bibat,  et  cum  exierit  de  solio,  coopertum 


liaec  sanguinem  educendo;  centaurie 
minoris  decoctionem  enicere  per  anum 
colera  deducere  potest.  Quando  autem 
quae  et  sanguinem  magis  evacuando  ju¬ 
rât,  sunt  quaedam  ad  liaec  potionis  ex¬ 
perimentale  ,  ita  ut  perfecte  de  bis  libe- 
rentur  passionibus.  Simplex  est  autem 
dia  tesaron:  camedreus  libra  i ,  genciana 
■>  viii ,  rutae  semen  siccu  |  i ,  aristolocia 
rotunda  -f  viii ,  trita  cernes  et  das  per 
singulos  dies  cocliarem  unum  plénum , 
ut  sit  bene  digestus ,  cum  aqua  frigida 
cyatus  duo  in  anno  vertentc.  Dia  epta 
autem  recipit  baec  :  cyppericu  -r  i, 
centaurie  ~r  iii ,  genciana  v ,  ari.sto- 
locia  rotunda  -r  i .  agaricu  -r  iii ,  petro- 
sileno  -fi,  mel  Altico  librae  v,  dosis 
Z,  i  cum  aqua  cyatus  iii ,  ccterum  vero 
secundum  virtulem. 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  6 


nis  multis  inbolvis®  vestimentis, 
îc  persudet®*,  et  miraveris^  ef- 

Ad  sciaticos^^  potio. 
boli  radices  antequam  se  suHebit*’ 
gis  cum  paie  roboreo*®;  lundis  in 
iignea  cum  pilo  ligneo®®  et  colas 
panno  spisso  in  cauco  ligneo  po- 
em  unam  et  mittis  vinum  bonum 
equalem  ®’;  cui  addis  mei  cocleario 
,  et  masticis  grana  xii,  et  piper 
usum“  cum  panno  aut  in  vaso 
eo  grana  xxvii ,  et  das  in  solio 
die®®,  stantem®®  in  ipso  pede  et 
im  ®''  sursum  suspensum  habentem . 
um  exierit  de  solio  foris®**  in®®  sa- 
î  coperis’®  eum  et  jaceaf'  in  ipsa 
tn  patitur  parte  ora’®  media;  boc 
a  facis  per  très  jovias’®,  et  cum  Dei 
itorio’®  liberabitur  ab  ipsa  passione. 
cm  adsciada’®epethima":  brassicae’* 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  6i. 


397 


Jtem  malagma  satis  bona  :  pice  li¬ 
quida  emina,  brassicae  ustae®^  cinus 
^  xl,  sulfur  vivu“  -ri,  picula'''^  et 
cinus  coquis,  donec  amolintum”*  fiat; 
levas  ab  igné  et  œodicum  refrigerare 
permittis,  et  sic  soifur®®  tritum  paula- 
tim  superspargis®’;  agitas  fréquenter  ne 
superfundas  et  uteris. 

Item  sciaticis  emplastrum;  facit®* 
ad  podagras  in  declinatione ,  facit  et  ad 
artriticos  ®®  et  ad  recentes  vulnera  ferro 
incisas  et  ad  indignationes  ■®®  ingmnum 
et  ad  omnes  apostimas  et  duritias  et 
cyradas*®*;  conficitur  sic  :  iythargyru'®® 

Z  xl,  sales  orectus  Z  x,  femus  ovium 
Zxl,  oIeu“®  ,^xl;  litarL'yru*”'  et  sales“® 
teris  suptifiter“®  et  coquis  cum  oleout 
sit  amolintum  et  sic  mittis  femus,  et 
cum  se  miscuerit,  mittis  in  mortario 
et  teris  donec  infrigdet,  et  uteris. 

Sciaticis  emplastrum,  qui  in  tribus 
oris  sine  dolore  facit  et  in  tribus  diebus 
curât  :  cera  -r  üü ,  terebentena  -r  i ,  sol- 
for  vivu  -r  i ,  piper  -r  ü ,  medulla  boina 
curata  ü,  axungia  -r  i,  sevu  taurinu 
-r  i ,  colofonia  i ,  aspaltu  Z,  iiii ,  con  - 
ficis  et  utei’is'®’. 

Finit  liber  Oribasi  iatrosofistae 
FELICITER  VHII.  DeO  GRATIAS 

[i8i]  Ad*  eos  qui  sanguinem  per  urinam  facinnt ;  Criton  in  libro  tertio. 

Stipteria  scistes  Z  iii ,  tragaganta  Z  ii ,  gummen  Z  i ,  teres ,  cernes  ,  das  in  sapa 
obolus  ii ,  quando  quoque  totum.Item  adTheodoto  auctore  ad  hoc  ipsum  :  stipteria 

brassici  usti.  —  solfor  vivo.  —  ®*  pecola.  —  ®®  amolento.  —  ®“  solfor.  — 
”  -ipera»pargi5.  —  etaddit.  —  ®®  et  artri tiens. —  indignacionem. —  ceradas.— 

“  litargiro.  —  ™  olio.  —  litargero - salis.  —  subtilissime. — sciaticis _ 

uteris  deest.  — loco  finit . gratias  habet  :  Explicit  liber  nonus. 

*  Ce  qui  suit,  jusqu’à  la  fin  du  livre ,  est  une  grande  addition  du  manuscrit  de  L.aon , 
qui  n’a  laissé  de  traces  ni  dans  le  texte  grec  ni  dans  les  manuscrits  de  Paris. 


398 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX, 


scistes  aut  rotunda ,  nitru  ana  i ,  das  cum  vino  cyato  unçi  et  medicamen  coctia- 
l'em  i ,  felirientibus  cum  aqua.  Item  ad  vissicae  ulcéra  Jovenalis  auctor  ad  vissi- 
cam ,  et  quando  pus  per  urinam  faciunt  aut  carnosa  et  ureticus  porus  cum  doiore 
mordicant,  fiunt  coHuriumquae  inmessa  et  remissa  inposita  et  sine  doiore  eos 
custodiendos  servant.  Colliiria  autem  fiunt  secundum  magnitudinem  virgeporum 
acacias,  crocomagmatus  ana  i,  aloes  Z  ii,  nos  et  gummen  Z  iiii  addidimus- 
cum  aqua  resolutum  gummen  et  uteris.  Oxyra  Helpidi  auetoris  piee  lihras  ii ,  cera 
libra  i,  ammoniaci  -r  iiii,  galvanis  ■>  i ,  terebentinis  -r  i,  mannis  -r  i  iy. 

Oxyra  Afrodisi  ad  podagras ,  ad  lu.xum ,  ad  fracturas  et  ad  contrituras  acetnm 
iy,  pice  libre  ii,  ammoniaci  -r  üü,  galvanis  'ô  ii,  bdelliu  Z  vi,  aloe  Z  ii, 
cera  iibra  i,  mannis  •>  ii,  conficis  et  uteris.  Item  osyra  ad  omnes  dolores  et  iuxu  ; 
pice  Bruttia  libre  ii,  cera  iibra  i,  ammoniacum  ■>  iii,  terebentina  >>  ii,  livano 
-r  i ,  galvanis  -.ri,  acetum  i ,  conficis  et  uteris.  Item  oxyra  :  ammoniacum  -.f  vi , 
livano  -r  üi ,  galvano  Z"  üü  >  terebentinis  une.  iiii ,  colofonia  -c  vi ,  pice  libra  i ,  cera 
iibra  i ,  acetum  i ,  conficis  et  uteris.  Implastrum  podagricis ,  cera  libra  i , 
résina  frixa  -c  vi,  nitro  viii,  oleum  vêtus  ^  aie!  spicus  n  x.x;  conficis  caslus 
luna  septima,  quando  conficis,  dicis  (pato  paêa  aavasas,  conficis  et  uteris. 
Item  emplastrum  ad  podagras  :  iitarguiro,  psimithiu  ana  -r  iiii ,  oleo  Sf-  i ,  acetum 
i,  cera  iibra  i,  ammoniaco  ■>-  iiii,  conficis  et  uteris.  Item  emplastrum  ad  poda¬ 
gras;  facit  iu  initio  et  in  declinationem  ;  facit  etiam  et  ad  figitla  et  ad  antracasreu- 
matizantes  :  Iitarguiro,  psimithiu  ana  ->■  iiii,  oleo  ^  i,  acetum  ^  i,  cera  libra  una, 
ammoniaco  -f  i,  coquis  litarguirum  et  psimitliium  ciim  oleo  et  aceto  et  sic  .super- 
mittes  ceram  et  cum  levaveris ,  mittis  ammoniacum.  Item  emplastrum  podagricis  : 
nitrum  -ri,  cera  libra  i,  oleo  libre  ii,  stipteria  scistes  libre  ii,  fini  semen 
sucus  quod  sufllcit  [i84  v°].  Item  empla.strum  podagricis,  lisiva  de  vita  nigra 
-fi,  lixiva  de  brassica  une.  iç,  fenigreci  farina  -rii,  nitro  rubeo  -rin, 
afronitru  -rii,  ammoniacu  tymiamatus  -r  ii ,  pice  liquida  -r  iiii,  pice  .sicca 
■T  iiii,  galvanis  -f  ii ,  conficis  et  uteris.  Item  ceriitum  ad  podagras  dia  tessaron  ; 
cera  -r  vi ,  nitru  -r  vi,  oleo  -f  vi,  terebentinis  -r  vi. 

De  unaueiitis  ad  podagras  et  omnes  dolores.  —  ünguentiim  ad  membrorum 
dolores  Eiistati  ;  absentio  siccii  ^  iii,  samsucu  ^  iü,  nodiae  radices,  id  est  brioniae 
-r  iiii,  fenogreco  -r  üi,  vino  vêtus  albo.  ii,  salis  -r  i,  mel  -f  iii,  cera  vi,  oleo 
dulce  libras  v;  conficis  sic:  samsucu,  absentiii,  brionia  infundes  in  oleo  ;  fenum- 
grecum  vero  in  aqua  infundes  et  cum  intorserit,  cumipsa  aqua  mittis  in  oleo  et 
post  dies  quinque  coquis  et  colas ,  et  post  haec  mittes  ceram,  salem,  vinum  et  mel 
simili  teris,  etaddes  quae  reliqiiatas  sunt  super  inmortario  et  facto  ceruto  uteris. 

Item  ad  podagras  et  omnem  dplorem  articulorum  et  ad  omnem  doloreni  mem¬ 
brorum  vel  si  cui  se  membra  contrahant,  et  quibus  epar  dolit  facit  mirabiliter, 
Rufi  auctores.  Conficis  sic  :  axungia  vêtus  reliquata  calicem  unum,  laricem  calicem 
iinum,  bulyrum  calicem  unum;  haec  omnia  misce.s  ad  ignem,  in  unum  factum 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  ghap.  addit.  399 

Item  alla  unctio  artreticis  et  podagricis  et  ad  omnes  i'acit  dolores  ;  rutae  folia 
virides  -Tvl.  lauri  bacas  virides  ^  ü,  cymino  modice  contuso  /f-  i,  vermenae 
hcrbac  cum  radices  et  ramis  suis;  teris  haec  omnia,  infundes  in  vino  veterc 
optimo  dies  duo,  ita  ut  siiil  herbae  coperte;  tertia  die  addes  oleum  Savinum  aut 
Histricum  libre  xv  et  tamdiu  coquis  ut  totus  consumatur  vinus,  colas,  facis  un- 
guenlem  et  uteris. 

Item  unguentuni  ad  podagras  et  geniculorum  dolores  ;  samsucu ,  qulminum , 
iaiiri  bacas  et  rutae  folia  virides  coquis  cum  olio  et  uteris.  Samsuco  ^  ly , 
lauri  baca  >r  i ,  quimino  Ü-  i ,  rutae  folia  iii ,  infundis  in  vino  et  coquis  ut  supra 
cum  oleo  libris  v  et  uteris. 

Ad  podagras  cerutus  magnus  :  afronitrii  pilas  a  xx,  stipteria  scistes  vi ,  cera 

vi,  oleo  commune  libra  i ,  teris  .stipteria  et  afronitro  cum  suco  lini  seminis  et 
resoivis  cera  cum  oleo  et  supermittis  ;  facit  in  commutionem  et  m  initio  et  in  statu 
paragozirat.  Item  cerutum  ;  stipteria  scistes  -r  iii,  afronitru  -.r  iii,  teris  cum  suco 
lini  seminis,  cera  -r  iii,  oleo  vi,  conficis  ut  supra. 

Item  ad  potagras,  quem  usi  sumus  saepius  [i85]  et  probatum  est  a  nobis 
l'acere  in  superpositionem ,  sicut  et  in  initio  potest  repremere  et  mitigare  do¬ 
lores  :  sale  iü ,  cei’a  bbra  i ,  oleo  roseo  %  i ,  de  obis  octo  albumen ,  afronitru 
pelas  n  viiii ,  teris  sale  frixa  et  cerutum  supra  mittes  et  cum  infrigdaverit  super¬ 
mittis  albumen  ovarum  et  uteris. 

Item  crisma  ad  podagram  :  centauria  croco  magmatusa  cquali  pondéré  teris 
cum  aceto ,  inlenis  ;  mitigat  lortiter.  Item  alia  crisma  ad  podagras  ;  libano  dp  iiii , 
acacia  -r  ii,  smyrnis  iiii,  ammoniaci  -r  i,  ladano  d-  i,  aceto  quod  sufficit,  inlenis. 
Item  alia  :  trngaganta  ^  i,  in  -r  i ,  afronitru  -r  i ,  cum  aqua  teris  et  superlenis  in 
commutionem;  fréquenter  utere. 

Item  alia  podagricis  ad  inflammatioms  et  dolore  probata  est  cataplasma  ;  fenu- 
coli  semen  cocliares  ii,  fabac  cocliarem  iy,  .alfita  cocliares  ii,  coquis  in  aqua  et 
ponis  et  mutas  in  die  bis.  Item  alia  dia  fabatus  podagricis  et  ad  omnes  dolores 
et  flegmonis  vel  duritias  :  cera  -r  v,  oleo  roseo  -r  ii ,  oleo  anetino  d-  i ,  erigmon  d-  ii , 
vitella  ovarum  n  v,  conficis.  Item  alia  pixidis  adpodagricus  :  adipas  anserinus  ii, 
libanu  -c  ii,  ammoniacu  d-  ü,  colofonia  vi,  cera  -r  vii,  croco  g,  oleo  -r  x, 
lactis  vacci  nigre  x.  terebentinis  unciae  vi,  ovarum  vitella  n  viii,  conficis  et 
uter  Imjhsl  m  podagricis Æa  nitru  :  cera  libra  una ,  nitru  -r  iii,  fenogreco 

iii,  lino  semen  -f  iii,  oleo  vêtus  libra  i,  colofonia  libra  i,  et  cera  resoivis  in 
vino  et  oleo ,  et  supermittes  caetera  trita  pulvera. 

Item  alium  emplastrum  podagricis  :  lixiva  de  sarmentis  devitibus  nigris  factum 
-T  i ,  lixava  de  brassicae  cinus  facta  -r  iy,  fenigreci  farina  ■d  ii ,  nitro  rubeo  d  üi , 
afronitru  d  ü,  ammoniacu  d  ü,  pice  liquida  -r  viiii,  pice  sicca  -r  viii,  galvanis 
d  ii ,  conficis  et  uteris.  Item  podagricis  :  cera  librac  ii ,  résina  frixa  vi ,  nitro 
d  viii ,  oleum  vêtus  iy,  spicus  allei  xxii  ;  conficis  castns  bina  septima  et  quando 
conficis,  dicis  Çiaio  yey^ocpaê  aaÇianasius. 


hOO 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  chap.  addit. 


Item  emplaslrum  podagricis  :  iuttiu  de  burdone  %  iiii,  Italica  iitarguiru 
librac  ii  ;  mittes  in  mortario ,  facis  pulver  et  postea  teris  in  sole  cum  solutio  paiila- 
timminuendum,donec  fiat  sicut  mel  spissum, levas poslmodum  et  mittas  in  caccavo 
et  addes  oleum  veterem  xvi,  axungia  porcina  xvi,  coquis  in  foco  donec  amo- 
lentum  fiat,  et  postea  admisces  cera  libra  i,  terebentina  vi,  stipteria  scistes ,  tus 
masculum  ana  -r  iii;  facta  pulvera  quo  modo  [i85  v"]  deposueris  caccavum;  adhuc 
cum  calidus  est,  admisces  stiptiria  et  tus.  Scribes  autem  in  charta  munda  nomina 
haec  :  adonai  elohim  michalwl  rafahel  urihel  jacoh  sahaoth.  Satraphiayiae  quiria  etheos 
sabaoth  iaeo  enmanuhd  caruhel  quiria  etheu.  lia  panta  gennontis  ce  panta  analis- 
contis  anplascenti  nastritiu  tia  podagranton  pononton  neüron  cae  tinas  teniantas  podon 
qui  est  fdius  nomine  illo.  Item  podagricis  conditum  :  polipodio  purgatum  et  con- 
tusum  et  tricoscinato  ii,  piper  grana  Ixxjt,  vino  |  i  Alexandrino,  mel  libra  i, 
coquis  in  vdla  nova  et  confectum  uteris  fiola  una  temperata  cum  calida  aqua,  et 
postea  quo  modo  manducat  holera  in  patella  intinguis  'T  ii ,  pane  in  condito ,  et 
manducit  panem  et  bibat  fiola  cum  calda;  hoc  faciat  per  singulos  dies.  —  Poda- 
gricus  quid  debeat  observare  vel  utere.  Treclas,  scorpenas  acerrimas  absque  oxo- 
zomum,pisces  omnes  aspratiles.  Ex  oleribus  lactucas,  intypain  patella ,■  caules , 
malva,  porrus  et  petrosilino,  olesatro,  cocumeris,  cocurbitas,  fenicolum,  appium, 
atriplicem ,  comedat  basiolatas  zomeras ,  bibat  sparagus ,  utalur  ficatum  et  sumen 
assuin  manducit  et  vulva  absque  de  porcastras.  Item  acronis,  pedis,  aures, 
gronia  lactantis  ejus,  agnus  manducit.  De  volatilibus,  galliuas,  pulios,  fecitulas, 
turdus,  merolas,  coturnices,  tortores,  galtulas,  pippiones,  paparus,  fasianus, 
fungus,  amanetas  manducit.  Item  ptysanas  alica,  oriza,  melleo,  pesto,  cicer, 
idriu,  fasiolus  virides,  ova  sorbilia  vel  apala  manducit.  .Ex  pomis  uva,  meloni, 
mêla  granata,  pera,  mêla,  pestacia,  amigdala,  ficus  virides  duo  aut  tres,  vinum 
bibat  incorem  album  vêtus  aut  certe  gazetum;  lavit  post  dies  très.  Item  a  quibus 
absteneant.  Liquamen,  isicius,  hostreas,  ecinus,  sypias,  ioliginis,  anetum, 
coriandrum,  beta,  cepullas,  ab  omne  carne  et  piscibus  saisis  et  ab  omnibus 
avibus  quae  in  aquis  vivunt  vel  nutriuntur  a  carnibus,  apruna,  porcina,  cervina, 
leporina,  propoma  nulla  vel  quicquid  de  lactibus  factum  fuerit.  Neque  ydrogala 
neque  fasiolus  siccus  recentatum  et  musto  non  bibant.  —  Catharticum  qui 
sine  molestia  solvit  ventrem  :  alipiadus  herba  contundis  in  pila  et  tricoscinas 
tenuissimo  tricoscino  et  in  mense  semel  aut  bis  duo  coclearia  cum  [186]  mel 
bono  accipis  aut  in  ovo  aut  quo  modo  volueris;  purgat  sine  dolore.  Catharticum 
operativum  aloe  Z  ii,  epythimo  flores  tenuae  ^  ii,  diagridio  Z  i;  hoc  integra 
est  dosis  in  calda  aqua.  Item  alla  :  onicui  id  est  dlacridiu  unguia  munda  Z  iii, 
siricus  siiiq.  iiii ,  teris  et  facis  cataputias  n  xxiii  cum  aqua  munda.  Item  alio  ; 
Unguila  pinsii  silq.  viii,  epythimo  siiq.  iii,  gliquirize  sucus  pinso  silq.  iii,  in 
calda  aqua  das  integra  pensa.  Item  alia  :  unguia  siliq.  vii,  epythimo  silq.  vii,  aloe 
siliq.  vii,  in  calda  aqua  das  mane  et  ad  vesperum  cum  .sucus  ptysane.  Item  alium 
catharticum  Procli  mirabilem  :  isui  -r  i ,  epythimu  -<■  1 ,  zinziber  Z  vi ,  ireiis  iiliricis 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX,  cbap.  audit.  401 

^  ii ,  alibi  Z  vi ,  mittes  dosis  integra  Z  ii  in  mulsâ.  Item  antidotum  podagricis  : 
isiii  corticis  Z  ii ,  euforbio,  zinziber  ana  Z  viii ,  anisu,  piper,  cnicu  semeu,  qnimino 
Etbiopicum ,  petrosilino  ana  Z  ii ,  musco  siliq.  ii ,  dosis  vero  est  ex  ipsa  confec- 
tione  siliquas  viii  et  superaddes  musco  primo  potioni  ipsius  silq.  ii ,  et  das  bibere 
in  calda  aqua  in  balnei  solium.  Item  de  hermodactulo  potionis  podagricis;  in 
initio  accessionis  data  mox  libérât  :  hermodactulo  Z  iiii ,  appii  radices  teneras 
molles  'T  iii ,  mittis  in  ulla  nova  cum  aqua  iiolas  très ,  coquis  ad  tertias  et  das  ante 
bibere  vinum  calicem  unum  et  post  haec  dabis  ipsa  potionem.  Item  alio  Theodoriti  ; 
hermodactulum  siliq.  xiiii ,  qniminum  siliq.  iiii ,  zinziber  siliq.  iiii ,  dosis  una  est. 
Catharticum  probatum  faciens  mirabiliter  homines  sine  dolorem ,  mox  tollit  dolo- 
rem  et  sanus  fit  ;  zinziber  Z  iiii ,  hermodactulo  Z  vi ,  Pioniae  radices  Z  xviii , 
euforbio  Z  vi,  epythimo  Z  vi,  cnicus  semen  Z  iiii,  quimino  Z  iiii,  dosis  Z  iiii. 
Item  aliut  pulver  de  bermodagtulo  podagricis  et  artriticis  Thofanio  Archeatro  :  de 
hermodactulo  -r  ü ,  ameus  4'  ü ,  marrubio  Z  vi ,  piper  Z  i  siliq.  ii ,  masticem 
J-  i,  zinziber  Z  ii,  quimino  longo  -c  ü  .siliq.  ii,  epythimo  Z  viii,  musco  siliq.  ii  : 
dosis  pulver  factus  siliq.  n  xxxviil,  admisces  euforbium  siliq.  iiii,  ut  sit  potio 
integra  Z  xl ,  cum  mel  cocliarem  unum  et  vino  mocta  una  pars.  De  coronopodio 
podagricis  probatissimum,  quod  usus  est  Galata  in  Oriente  consistens,  hoc  habebat 
experimenlatum,  sine  dolorem  mox  facit  patientera  confestim  accipiens  in  ipsa 
accessionem  ;  est  autem  ejus  usus  utilis  :  erisimu  semen  Z  iiii,  zinziber  Z  vi ,  qui¬ 
mino  Z  vi,  ameus  Z  vi,  coronopodio  Z  vi,  piper  Z  vi,  euforbio  [186  v°]  siliq.  iiii, 
dosis  integra  Zvi,  cura  euforbio  siliq.  iiii,  in  una  dosin  admisces  et  invenitur 
dosis  integra  Z  viç.  Potionem  ad  podagras  larice  codera  i ,  agarico  Z  iiii ,  cum  calda 
resolutus  das  cum  aqua  et  sit  jejunus  usque  ad  hora  sexta.  Item  alium  catharticum 
laricem ,  calicem  unum  bihat ,  omnem  injuriam  stomachi  et  pectoris  deponit ,  et  si 
sanguis  dominatur  abstergit  ;  quod  si  laragatum  bibere  non  potuerit ,  agaricum 
semenuces  unam  aut  secundum  vires  cum  aqua  calida  aut  cum  vino  vetere  optimo 
aut  cum  absentio  bibes.  Psylotrum  album  ad  artreticus ,  podagricus  et  stomathicus 
et  ad  omnes  causas  vel  vitia  in  longis  passionibus  :  amilu ,  quimollia ,  pumice ,  san- 
darace,  stipteriascistes,  iivanum,  lithu  Asiu,  stafidasagrias,elleboro  albo,  ellevoro 
nigro  ana  i ,  arsenico  -r  iiii  ;  haec  omnia  trita  facis  pulvera  et  mittis  in  caccavum 
calcem  vivam  iiii,  saponem  gallicum  vi,  carofilio  ç,  et  de  pulver  supra- 
scriptum  mittes  ^  x,  arsenicu  -r  i,  in  aqua  ex  apozima  malve  siivestris  radicibus 
coctas  aut  visci  radices  coctas ,  et  ex  hoc  in  balneo  inducis  totum  corpus ,  sic  enim 
fit  albns  psilotrus.  Item  podagricis  potio  de  coioquentida.  Coloquentida  aperis  et 
impies  eam  de  vino  Cretico  ab  hora  décima  usque  hoia  diei  prima  et  inde  expremes 
et  das  bibere  et  sit  jejunus  usque  ad  sero.  Item  alium  catharticum  :  ammuniaco 
pinso  solidum  unum,  aloe  epatites  siliq.  vi,  euforbio  siliq.  iii,  dosis  una  est  in 
calda  aqua  facis  sellas  n  x.  Ad  artreticis  unguentum  :  euforbio  -r  i ,  gitter  -r  i , 
senape  -r  i,  oleo  anelino  aut  copamunem  quod  sufficit.  Pigra  Galeni  qui  recipit 
aloe  Z  viii,  cinnamomum ,  nardostacius ,  xilobalsamo,  ma.sticem ,  asarum  ana  Z  ii , 


402 


ORIBASE,  SYNOPSIS,  IX, 


croco  Z  iç,  et  si  cinnamomus  non  est,  cassia  inittes  Z  i.  lera  Galeni  fortissinia  qui 
facit  cefalargicis ,  stomaticis,  epeiemptios ,  colencis,  melancolicis ,  flegmaticis, 
quartanariis,  stomaticis,  emitritaicis,  ydropicis,  pleureticis,  diaforeticis,  elefanticis, 
'podagricis,  artriticis,  sciaticis,  dysintericis ,  cyliacis,  apopiecticis ,  paralyticis  et 
qui  mania  patiuntur,  ydropicis,  hictericis,  epaticis,  spleniticis,  ambriopiasis , 
litargicis,  nefreticis;  facit  ad  oculorum  passiones,  id  est  cymosin,  extenuat  ocniis 
visum,  cerebrum  medetur,  auribus  auditum  praebet,  fauces  et  arteria  purgat, 
dentium  dolorem  conpescit,  res  mirabilis  est  mulieribns,  vocem  claram  facit 
asmaticis. 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  I,  Préambule. 


403 


ORIBASE. 

DES  EÜPORISTES 

ou 

des  médicaments  faciles  à  se  procurer. 

TRAITÉ  ADRESSÉ  À  EUNAPE. 

LIVRE  PREMIER. 

Les  anciennes  traductions  latines  des  Eaporistes  nous  sont  fournies 
principalement  par  les  manuscrits  de  Laon  et  de  Leipzig  des  x"  et 
xii"  siècles;  les  manuscrits  de  Paris,  sauf  pour  le  livre  II ,  ne  nous  four¬ 
nissent  cjue  des  fragments  plus  ou  moins  longs  de  cet  ouvrage.  Pour  le  li¬ 
vre  I ,  qui  comprend ,  dans  le  texte  grec ,  cinquante-deux  chapitres ,  dont  dix- 
huit  seulement  appartiennent  réellement  aux  Eaporistes,  les  trente-quatre 
autres  n’étant  que  la  reproduction  d’un  certain  nombre  de  chapitres  de 
la  Synopsis,  nous  avons  le  texte  de  Leipzig  pour  les  premiers  chapitres; 
quelques-uns  cependant  se  retrouvent  dans  le  manuscrit  de  Paris  Ab, 
à  titre  de  chapitres  intercalaires,  et  ont  été  recopiés  de  même  par  le  ma¬ 
nuscrit  de  Saint-Gall.  A  partir  du  chapitre  x,  cette  ressource  nous  fait 
défaut,  et  nous  n’avons  plus  que  le  texte  de  Leipzig,  avec  celui  de  Laon, 
pour  quelques  chapitres  additionnels.  Le  dernier  chapitre  du  livre,  qui 
porte  le  numéro  lu  ,  est  donné  par  les  manuscrits  de  Paris ,  ainsi  que 
par  ceux  de  Laon  et  de  Leipzig. 

ORIVASII  AD  EUNAPIUM 
EPORISTE  INCIPIT  LIBER  PRIMUS. 

[Préambdlb,  t.  V,  p.  557.] 

[Li,f"3.]  Peti»  a  me,  Eunapi’carissime,  ut  manifestas  sanitantlum  cura- 


26. 


404 


ORIBASE,  EUPORISTES,  î,  i. 


faciam  tibi  ad  singulas  pas.sionos  divcrsanmi  generum  adjutoria,  ut  ad  discer- 
nendas  simplicium  virlutes  in  peregre  proficiscenti ,  quae  facile  inveniuntur  in 
agris  per  varia  loca,  ubi  docti  minime  inveniuntur  medici  qui  impedire  possint; 
de  qua  re  mihi  videtur  nomen  tantum  medici  et  non  artis  requiras  industriam , 
in  qua  otio  faciente  ad  discendum  minime  sis  inbutus.  Unde  petitioni  tue  prebens 
consensum,  ex  ahlu  Galieni  quae  ad  Dioscoridum  et  Appoüonium  vel  ab  allis 
qui  de  virtutibus  herbarum  scripserunt ,  quae  per  agros  inveniri  possunt,  quae 
ab  ipsis  scimus  esse  probatas ,  elevantes,  veraciter  per  nostra  tradimus  in  banc 
Eupanstum  scripta  direxi  quod  ti[bi]  vel  aliis  in  longo  gradientibus  peregrlnatione 
prodesse  poterant.  Experimenlatas  igitur  a  nobis  vel  antiquis  temptamur  dicere 
de  simplicibus  medicamentis,  quas  Grec!  apla  vocant  et  eas  in  très  dividunt  partes  : 
una  quidem  est  quae  unicuique  infirmitatiadhiberi  possunt  ex  simplicibus  medi¬ 
camentis,  et  singulae  diversas  habent  virtutes  et  particulares  usus;  secunda  vero 
pars  est  unaquaequae  habens  ad  sanitatem  ex  aelectis  materiis  cura adhibita ;  tertia 
vero  pars  est  quando  singula  cum  singulis  vel  allis  admiscuntur  conslderata  pas- 
sione;  tansactos  ergo  hos  très  tropos  in  bis  quae  facilius  invenire  possunt,  addis 
etiam  ut  a  me  tibi  quae  ab  incolomitate  bumanae  naturae  expediunt  conservandam 
debere  scribere.  Incipiam  ergo  exordium  a  cunabulis  infantum. 

[Chapitiie  I,  t.  V,  p.  562.] 

Ad  infantum  nutrimenla. 

Nato  igitur  infante,  mox  ab  initio  est  nutrix  eligenda,  quae  lavori  et  cibis  con- 
petentibus  ministrantes  disponenda  est,  ut  lac  bonum  habundantius  niinistrare 
posslt.  Labor  enim  sit  ascensio  collis,  aiit  deambulendo  exerceat  laborem  et 
lanefîcium  faciendum,  telas  texeat  et  maxime  susales,  et  ad  pila  pilas  pistet  et 
sidas  de  puteo  cum  aqua  pleuas  levât.  Cibos  autem  utatur  ptisane  sucus,  et  de 
triticea  farina  et  melii  sucus  accipiat,  pisam  manducet  et  pisces  qui  non  sunt 
de  pelago,  sed  neque  eos  qui  duras  babent  carnes.  Vinum  vero  dulce  bibant  et 
qui  bono  sunt  odore;  caséum  autem  et  tragunata  vel  ab  omnibus  holeribus  absti- 
neant,  prêter  solas  lactucas  aedant;  optima  autem  ad  haec  sunt  et  bonos  in 
corpore  sucus  faciant  et  somnum  infantibus  prestant.  Accipiant  enim  et  dactulos; 
dioritici  enim  sunt  et  purgant  sanguinem  et  utilem  préparant  lactem  et  bene 
ministrant.  Pessima  autem  ad  haec  sunt  menta  et  ocima;  corrumpunt  enim  for- 
titer  lactem.  Similiter  etiam  et  coramixtio  viri  omnino  proliibenda  est ,  quae  et  hoc 
corrumpit  et  vilem  générât  lactem,  et  maxime  ab  omnibus  rebus  plus  boc  nocet 
infanti  et  amplius  ab  omnibus  ledit.  —  Ad  lactem  in  mamillis  augmentandum. 
Multum  facit  lactem  ceti[si]  sucus  crudus  aut  coctus  adsumptus  cum  ptisane 
sucus  ;  faciunt  enim  suavem  lactem  et  sufficientem  aneti  coma  viridis  et  redix 
feniculi  similiter  et  eruca;  appius  et  smirnion  et  cicer  et  animon  herba  extrahunt 
lactem ,  adposita  habundantius  faciunt,  —  Qptima  lactis  aut  pessima  hoc  modo 


ORIBASE,  EUPORISTES,  I, 


405 


eognoscitur.  Bona  lactis  a  malitiosa  sic  discrimanatur  ;  buna  igitur  iactis  et  in 
odore  et  in  sapore  cognoscilur  et  in  albidine  et  in  constitutione;  in  constitutione 
autem  cum  media  est  inter  pinguedinem  et  tenuitatem  vei  humectationcm  con- 
sistit;  pess™a  vero  est  e  contrario  quae  spissa  est,  insuavis  in  odore,  in  sapore  et 
in  albidine. 

[Chapitre  ii,  t.  V,  p.  564.] 

De  infanti  nulriinento  a  parvo  asque  ad  medium  aetatem. 

Crescentum  velocius  infantem  in  membris ,  ita  ut  nutrltus  in  corporc  nudtum 
esse  videatur,  timeri  oportit  ne  aliqua  accidat  plethora;  et  si  in  aliqua  pleiutndme 
incidissecognoscitur,  tune  oportet  ut  deminutio  fiat  nutriinenti  et  secundum  aeta¬ 
tem  omni  modo  adinvenienda  erunt  evacuationes ,  modo  per  exercitationes  aut 
hue  atque  illuc  per  se  jejuni  antequam  cibentul-  exerceantur  propriis  laboribus 
ante  cibos  qui  nutriant  et  proprias  actiones  consueludinarias  agant.  Et  propriis 
vel  consuetis  cibis  nutriantur  et  bii  qui  ledere  possunt  probibeant,  ut  et  haec  non 
opus  habent  a  medicis  discere,  sed  i  P  j  n  infantum  sollicite  si  bene 

dii^esti  sint  infantes  slve  non  sint  digesti ,  et  hoc  per  obseqnia  veniris  possunt  co- 
gnoscere. — ^^Ad  infantes  si  plenitudinem  ciborum  paliantur.  Quod  si  infanti  cibo- 
rum  plenitudo  accesserit  et  ex  nimia  acceptione  venter  plenior  et  major  exsliterit 
contra  consuetudinem ,  [3  v°]  et  ea  quae  per  ventrem  excernunt  corrupta  sunt  et 
quae  per  sudorem  émanant  non  bono  sunt  odore,  bis  agnitis,  oportet  cos  si  jam 
cibos  ferviores  accipiant  non  eis  uno  cibo  sed  diverses  dare  cibos ,  ut  ipsa  novitas 
ciborum  accepta  possit  juvare,  ut  facilior  fiatventris  depositio. 

[46  c]  XXII.  De  plenitudinem  cjbi. 

Ab 

Si  qiiis  plus  quam  debuit  cybum 
adsuHipsit,  vomero  débet  antequam 
cybi  conrumpantur-  et  postea  cybari 
subtiliter  et  sic  subtiliter  pau[47  a]latim 
revertatur  ad  consuetudinem.  Quod  si 
cybi  qui  accepti  sunt  conrumpli^  jam 
fuerint  et  ventris  sit  larga  degescio“, 
liberatus  est  a  supravenientem  aegri- 
tudinem;  sin  minus,  dormire  expedit 
et  calidam''  aquam  bibere  fréquenter. 

Si  qua  cnim  in  ventre  mordicacio  est , 
obtundendo*  kbat  intestina;  degesto 
vero  jam  cybo  et  maxime  si  venter 


Nam  si  aliquis  appetat  absque  ratione 
cibos,  facilius  liberatur  si  citius  vomicam 
générât,  evacuatur  antequam  cibi  cor- 
rumpantur,  et  post  haec  accipiant  cibos 
tenues  et  paulatim  revertatur  ad  pris- 
tinam  consuetudinem  sanus  effectus. 
Quod  si  jam  corruptis  cibis  permanenti- 
bus,  multe  utique  proveniunt  ex  bis  le- 
siones  et  diversis  succumbentes  aegri- 
tiidinibus  fatiMntur.  si  vonuca  non 
subvenerit,  in  pectore aut  cervicibus  vel 
circa  faucium  loca  capitis;  capiato  pro- 
veniant  vulnera  et  glandulas  et  maxime 
ciradas  fmnt  difficiles  ad  sanandum.  — 
Si  venins  in  hisfueritjlaxus.  Quod  si  ex 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  I,  2-3. 


406 

Ab 

solutus  fuit,  balneum  utendum  est  et 
cybus  minus'  accipiendus  est.  Pocio 
yero  aquosa®  sumenda  est;  nam  si  cybi 
degesti’  simt  et  venter  soiutus  non  fuit, 
et  fit  huic  qui  patitur  gravis  et  piger 
corpus.  Si  aetiam®  ipsa  mens  ad  agen- 
dum  pigrior  somno  oppressus  esse 
perspicitur,  sciendum  est  quia  sanguinis 
indigesti  humons  plemtudmem  intra 
venas  habundare,  et  enim  in  ventre® 
degescio**  effecta  est ,  et  venas  indegesto 
humore  repleta  sunt  spiritus  ventosi- 
tatem**  tensae  accenditur'®  aliquociens 
et  constipantur,  Pro  qua  re  multi'®  egri- 
tudinis  ex  ipsa  plenitudinem  generan- 
tur,  propter  quod  et  copedis'*  passio  ex 
ipsa  re  solit'®  provenire,  unde'®  ut 
diximus  donec  ventris  degeratur  pleni- 
tudo ,  requies  est  indicenda  cum  somni 
habundancia.  Post  vero  venter  deges- 
serit,  exercendo  consumatur*’  que  in 
venis  facta  fuerit  pleniludo.  Hec  enim 
bene  ab  anliquis  dictum  est,  quia  pieni- 
tudinem  laborsoivil. 


[ChAPIÏBE  III 

XXIII  '.  conrumpaiilur^  cjhl^, 

Quod  si  in  ventre  corrupti  fuerint® 
cybi ,  si  confestim  ventre  soiuto  pertran- 
siant®  que  rupta  sunt  [47  b],  nibil  male’ 


haec  etiam  nec  dormiant,  convenit  eis  ‘ 
dare  potum  calda  aqua  fréquenter  ;  haec  ' 

enim  ad  mordicationes  mitigat  et  labo- 
rando  intestine  digestionem  purgat  ci- 
borum  et  ventris  egestionem  procura-  i 
tam;  balneo  uti  necesse  est;  cibos  vero 
mediocriter  accipiat  et  pocionem  utatnr 
aquosam.  —  Si  cihi  dlgeruntur  et  ventris  1 
sit  diiritia.  Quod  si  cibi  digerantur  bene 
et  ventris  constrictio  sit  cum  gravidine 
corporis  et  tardo  membrorum  motu  pi-  j 
grior  sit  et  mens  ipsius  obruta  sit  a 
pristina  actione  et  somnus  sit  obpres-  ! 
sus,  scire  oportet  plenitudinem  esse  in 
venis  indigestam ,  in  ventre  vero  diges- 
tio  facta  est  ;  nam  indigestio  in  venis  est 
et  cum  ventositate  replete  tenduntur  et 
constipate  aliquotiens  tensae  erumpan-  i 

tur;  sed  et  alia  quam  plurima  mala  ex 
bac  efficiuntur  plenitudine.  Propterea  ; 

quando  haec  plenitudo  accidit,  quam  . 

Greci  copodin  vocant ,  donec  digestio  in 
ventre  ciborum  fiat  quiescere  debet  ) 

homo,  post  autem  haec  exercere,  et  post  ; 

exercitationem  resolvitur  plenitudo.  i 

Hoc  enim  est  apud  antiquos  propositum 
dicentes  qui  copos  copon  liae,  id  est  la-  / 
bor  isle  ventris  solvit  laborem ,  si  indi-  t 
gestus  sit  venter  multum  laborat.  ; 

,  t.  V,  p,  566.] 

VIIII,  Ad  eos  quibus  cibus  inventre 
corrampilur. 

Quando  autem  cibus  in  ventre  cor- 
rumpitu  r,  confesti  m  si  corrupti  s  unt  eibi 
et  per  ventrem  effunduntur  quae  cor- 


“  acosa.  —  ’  digesti.  —  “et  addit.  —  ”  nitra.  —  digestio.  —  ■'  venlisotate.  — 
accenduntur.  . —  *“  multae.  —  “  copodes. —  solot. —  “  utinde.  —  *'  consumitur. 
—  Chap.  ni  :  ’  in  cibi  in  addit,  —  ®  si  deesf.  —  “  connîmpuntur.  —  “  cybi  deesl.  — 
“  fuirint.  —  “  pertranseant.  —  ’  malis. 


ORIBASE,  EUPüRlSTES,  1,  3-4. 


407 

sequitur  iaborantein  ;  sin  vero  per  ven-  rupta  sunt,  nihil  mali  sobseqiiilur.  Non 
trem®  degesta®  non  fuerint,  dandasunt  autem  soiuto  ventre...  inritari  oportet 
médicamenta  que  micius  purgent,  qua-  ex  bis  quae  mitlus  résolvant  ventrem, 
lia  sunt  deaspolite  quod  nitrum  qualis  est  diaspolites,  nitrum  aequaiem 
equale  recepit  cum  ceteris  speciebus.  cum  aliis  speciebus  habentem ,  aut  de 
Datur  aetiam  et  cum  caricis  cynicus”  ,’aricis  et  cnies  pastdlus  confectus  hoc 
et  Is  **  simiiia.  Quibus  autem  fréquenter  modo  :  caricas  xxx ,  nitro  candido  Lim , 
cybus  corrumpitnr*^  oportit  ante  cy-  cnico  lu  ;  cum  vino  et  mel  coctum  com- 
bum  movere**  vino’dulce  potatur,  fu-  miscis  omnia,  et  utraque  macerabis  ut 
giendi  sunt  cybi ,  quia'®  carbunculum  exinde^astillos  facias  xxx  et  das;  vomit 
epnerant  et  eos  qui  facile  corrum-  ventrem  et  omnem  cibum  corrupturn 
puntur;  felegendi  sunt  eucymi,  id  est  proicit.  —  Ad  eos  qaihus  in  ventre  fre- 
que  bonus  faciunt'®  sucus  et  ventrem  quenter  corrumpilur  cibiis.  Mis  vero  qui- 
deducant.  Interdum  vero  expediuntac-  bus  in  ventre  fréquenter  corrumpitur 
cipere  que  mediocriter  purgant,  quale  cibus,  oportet  eos  antequam  cibos  acci- 
est  pygra  medicamen.  Contingit  autem  piantvomere  vinoduicepotatus.Fugere 
eis  [i63]  que'’  haec  necglegunt'®,  ut  autem  oportet  cibos  qui  carbunculum 
collectas  in  eis  malus  humoris  vel  cor-  aut  usturas  et  fumosos  générant  ructos 
ruptus  ut  conprehendantur  ab  aegritu-  et  eosomnes  qui  non  facile  corrumpnn- 
dinem ,  que  vexantur  aut  certe  insana-  tur,  adsumere  autem  eos  qui  bonos  nu- 
bilis  sit,  id  est  podagras  et  artriticas  triunt  sucus  et  eos  eligere  qui  ventrem 
aut  nefreniticas  passionis.  Saepius  enim  molliunt,  et  ex  intervalla  accipianlur. 
ex'®  hoc  acutam  incurrunt  passionem,  Expédiant  enim  et  mediocriter  dare 
de  qua  vix  evadunt.  quae  resolvent  ventrem,  qualis  est  pigra 

medicamem ,  ut  bis  quibus  cacoquimia 
congregatur  et  faciunt  aegritudines  dif¬ 
ficile  sanabiles  aut  insanabiles  genera- 
tur,  qualcs  sunt  podagrica  et  artitrica  et 
nefritica,  sepius  autem  et  in  acutam  in- 
cidunt  passionem. 

[Chapitre  iv,  t.  V,  p.  bfiy.] 

XXIllI.  Si  ex  labore  qnis  inlirmit.  XL  Ad  eos  qui  ex  labore  insuaeto 

aegrolant. 

Si  ergo  ex  alico'  labore  nimium  et  Si  autem  ex  aliquo  labore  nimio 
insueto  aut  forte®  eveniat  egritudo  vel  absque  mensura  et  extra  naturam  et 
lassitus  quescire®  oportit  et  perfrecare*  consuetudinem  copodis  accessit  passio, 

®  ventre.  —  “  digesta.  —  diaspoliti.  '*  chinicus.  —  bis.  —  '  conrumpitui . 

—  vomere.  —  “  qui.  —  '“•faciant.  —  "  qui  autem.  —  ucglcgunl.  —  -  is  addil. 

—  Cn/LP.  IV  :  '  aliquo.  . —  ’  forti.  —  ®  quiescere.  —  *  perfricare. 


408  ORIBASE,  EUPORISTES,  J,  4-5 

Ab  ,  , 

corpus  oleo  dulciabundancius^moUrbus  qulescere  eum  oportet  et  habundantlus 
manibus  labare  »,  mox  in  inicio  post  la-  uti  frictionem  cum  dulce  oleo  maiaxa- 
borem  calidum  lavacrum.  Cybus  vero  tum.  Lavet  enim  in  initio  quidem  mox 

accipiat  dilicatus^  soivit  enim  copon,  post  iaborem  caiidissimum  îabacrum  et 

id  est  plenitudinem  ant  iassitatem  enae-  accipiat  tenues  cibos  ;  soivit  enim  copo- 
diam*  cybi,  ut  nihil  aliut  opus  habeat.  dem  passionempaenuriacibi.sicutnibii 
Pervidendum est  aetiam  ut  non  huic  melior  potest.  Et  ne  periodicas 
aliquis  ex  itinere  longo  fatigatus  fiat  CO-  aliqnas  commotiones  fiant,  convenit 
podis  passio;  [dy  c]  inferit  enim  negle-  eis  qui  copodem  incurrunt  passionem 
gentibus  febrem  quam  maximî.  Suc-  ut  febres  accidat  et  bis  quibus  hoc  con- 
curre'»  enim  ante  eioportitquamtalem  tingit  si  neglegatur  pereunt.  Soivere 
incurret^aegritudiuemperdietasubtili  ergo  oportet  banc  passionem,  tenui  et 
et  degestibiiei*  et  eucyma  procurata  bene  digeratur  eucimo  utatur  cibo  cum 
succurrere  cum  multa  requiae.  suavitatem  paulatim  accepto. 

[Chapitre  V,  t.  V,  p.  568.] 


XXV.  Si  ex'  estU  nimio  c/uis^  laborat^. 

Si  quis  in  ardore  nimio  solis  stivo® 
tempore  iaborare  confectus  febriat  aut 
egrotit»,  ita  ut  angusciando  deficiat  et 
totum  corpus  calore  et  siccitate  consu- 
matur,  bis  mêla,  cerasea  et  cocimela 
et  persica  et  cocumeris»  et  mellones 
dandi  sunt  ad  edendum,  necnon  et’ 
cocurbitas  frigidas  et  melca  frigidissimae 
sed  he»  cum-  cacyma»  sint,  tamen 
possunt  infrigidare  '»  et  hu-mectare 
corpus.  Post  balneum  autem  aquam 
bibat  inprimis  et  sic  po.stea  vinum  me- 
diocriter  aquosum”,  et  post  bec  vo- 
mere  cogendus  est,  deinde  lactucas 
elexas”  inprimis  et  sic  postea  cum 
aceto  et  lequamen”,  pedis  porcinus  ac¬ 
cipiat  discoctus,  sed  et  puliinus’*  vel 
ansermus  ventris  et  ascellas  aut  aliquis 


V.  Ad  eos  qui  in  inimio  aestu  laborunt. 

In  aeslalis  tempore  si  quis  nimio  la- 
bore  exardescit  plus  quam  virtua  per- 
mittit  et  exagitatur  et  natura  ipsius  sit 
calida  et  sicca  qui  patitur,  utantur  ergo 
hiiin  cibum  mala,  cerasia  et  coceimelea, 
et  persicos  et  cocumeres  et  melones  et 
cucurbitas  et  ficos  et  mel  aedant.  Haec 
omnia  quidem  cacocima  sunt,  sed  ea 
quae  desicata  sunt  possunt  infrigdare 
et  humeclare ,  et  post  balneum  aquam 
bibant  inprimis  et  sic  vinum  mediocri- 
ter  aquosum  et  post  haec  vomat  quod 
accipit.  Adsumat  igilur inprimis  lactucas 
et  siccum  aceto  et  garo  ;  pedes  porcines 
accipiant  bene  decoctos  et  gallorum  et 
anserorum  ventris  et  alas  aut  aliquid 
de  piscis  aspratellis  molles  carnes  ba- 
bentes  frixas.  Gustent  autem  et  si  vo- 


»  liabundantius.  —  »  igilur  addil.  —  ’  delicatus.  —  '  inediam.  —  '  jirovidendum. 

—  succurrere.  —  “  incurrat. —  ”  digestibile. —  Chap.  v  :  '  ad  eos  qui  in. ®  mul- 

tum.— *  laborunt  fuerit  fatigatus  et  defectus. ‘  estivo.  —  »  aegrotut.  —  '  cocumeres. 

—  ’  eldeest.  —  *  haec.  —  •  cacocima*.  — ■  infrigdare.  —  "  acosuro.  elixas. 

”  liquamen.  —  "  pulünis. 


mollium  carnium  piscis  frixus 
Gustet*®  autem  si  voluerit  olera,  qtiae 
non  "Unt  cacozyma“,icl  est  cocurbetas”. 
Post  hec  autem  bibat  nimis  frigidum  et 
temperatum  vinum;  post  hec  vero  cum 
vino  muiso  alicam  aut  vino  puro  frigido 
accipiat.  In  causon  vero ,  id  est  in  aestus 
ardore  sine  febrientibus  cacozymus'® 
cybus  non  sanantur.  Aliquibus  autem 
prohibendi  sunt ,  nam  et  ptysanae  sucus 
acceptas  satis  infrigidat.  Qui  ergo  aut 
per’®  aliqua  occupacione  aut  volumtaria 
et  alia  paciuntur  similiter,  istus®“  cu¬ 
rare  possunt.  Et  qui  autem  per  exerci- 
tacione  infrigidare®  opus  habent  aut 
rarius  aut  non  erit  dandum ,  et“  exerci- 
tantibus  vero  quandocumque  media  es- 
tate®*  caumantur  aqua  de  fonte  frigidis- 
sima  puta®®  jubat.  Si  enim  et  nevis® 
inveniuntur  in  présente ,  nihii  noclunt” 
juvenis  sed  insuetus®,  et  quibuspauiatim 
crescit  egritudo  procedente  tempore  vel 
etate,  augmentât  defficiles®®  passio  ad  sa- 
nandum  aut  tarde  sanabiiis  surgit,  quabs 
fit  in  articulis  et  nervis  aut  in  visceri- 
bus  in  interioribus  partlbus. 


409 

Li 

luerint  olera  quae  non  possunt  caco- 
quima  generare,  id  est  cucurbitas,  et 
post  haec  bibant  vinum  frigidum  tem¬ 
peratum.  Et  accipiant  cum  vino  et  mel 
alicam  aut  cum  vino  frigido  in  aestu 
nimio  sine  cacoquimia  [4]  existentibus 
sanantur.  Aliqui  autem  prohibent  pti- 
sane  sucus  nimis  frigidos  potui  dare, 
quod  in  bis  verum  est  qui  oceupationi- 
bus  aliquibus  sunt  obiigati  haec  adhi- 
bentur.  Nam  hii  qui  voluutariam  aegunt 
vitam  et  exercibantur,  infrigdari  rarius 
opus  habent;  non  èxercitantibus  autem 
in  media  aestate  caumantibus  aqua  de 
fonte  frigida  aut  nivata  si  non  noceat  la- 
borantem  et  juvenis  sit,  si  non  est  con- 
suetus  paulatim  augmentandum  est ,  eis 
danda  est.  Nam  insuetis  juvenibus  ma- 
iitia  procedentibus  et  tempore  et  aetate 
jam  déclinante  difficilis  ad  sanandum 
et  insanabiles  consurgunt  passiones  in 
articulis  et  in  nervis  et  in  visceribus. 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  1.  5-6. 


[Chapitre  vi,  t.  V,  p.  568.] 

XIII.  Ad  corporis  facta  constipacionc. 

Condensatur  corpus  frigdore  aut  si  slipiicum  utuLur  balneum  ;  cognoscitur  au¬ 
tem  haec  passio  ex  pallido  colore  et  duritia  cutis  et  quod  non  facile  concalescit 
neque  consuetos  emittit  sudores.  Curabis  igitur  eos  calefaciendo  per  exercitatio- 
nem  et  balneum,  ita  ut  eum  volvere  facias  in  astracum  balneum.  Olcum  vero  ca- 
lasticum  allcum  eum  perunguendo  infundis  et  neque  nimis  frigida  sit  aqua  in  pis- 
cina  neque  multum  ibidem  remoretur,  sed  exinde  cum  exierit  antequam  vestiatur 
dulce  et  subtile  oleo  vetere  perunguatur;  obtimus  autem  et  anetimis  est  oleus  et 
maxime  de  viride  aneto  confectus  ;  utilissimus  etiam  est  quibus  etiani  condensatur 

gustut.  —  cacocyma,  —  ”  cucurbitas.  —  cacymus.  —  pro.  —  istis. 
eurari. —  Infrigdari.  —  et  deest.  —  “  State.  —  pota.  —  “  nuces.  —  no- 
cuiit - ”  et  addit.  —  “  difficile. 


410  ORIBASE,  EUPORISTES,  I,  6-8. 

cutis ,  sed  et  his  qui  de  copo  ut  supra  dictum  est  laborant  de  diagiron  agopon 
perunguatur. 

[Chapitre  vu,  t.  V,  p.  571.] 

XXVI.  Si  jjost  cihum'^  exercitatas  faerit  XIIII.  Ad  eos  qui  cibo  accepta  cxercitati 
autpost  cibo  laverit  et  exinàe  egrotit.  aatpost  cibo  accepta  balnea  leduntur. 

Si  cybo  plenus  exercitatus  firent  et  Qui  post  cibum  repieti  exercitantur 
ex  hoc  lesio  subsequatur,  id  est  capltis  aut  cum  baineum  utantur,  multe  lesio- 
replecio  vel  épatis  constipacio ,  quod  nés  et  non  parvae  subsecuntur  et  capite 
infraxin  Greci  appellant.  Quod  si  capitis  repleto  aepati  ex  hoc  constipationes 
fuerit  replecio,  mox  ergo  curabis  de-  accedunt.  Mox  ergo  de  presenti  hoc 
amhulacionibus  capud^post  cybo  qui-  modo  curabis  capud  cum  deambuîatio- 
dem  pauiatim ,  ante  cybo  vero  leniter  nibus  post  cibum  quidem  mitius ,  ante 
incipiatetforciorlbus  semperaumentiO.  clbas  vero  lenius  sed  velotiores  et  acu- 
Quod  si  epatis  infraxin  passus  fuerit ,  tiores  faciat.  Epati  vero  infraxin  facto  id 
optimum  est  oxymeile  dare  et  antldo-  est  constipatione  optimus  medicamen 
tum  simpiieem  di  irion  pepereon^  et  est  oximellis  datus  et  simplex  dia  trian 
absent!  sicci  comas  fascicolum  *  infusas  piperean;  dabis  etiam  in  potionem  et 
in  aqua  calida  cum  modico  mel  potui  absentii  comas  infusas  et  aniso  et  ainig- 
dabis,  sed  et  anesu'’  et  amygdalas’  dalas  amaras  cum  oximelle  ante  bal- 
amaras  in  oxymeile  ante  baineum  de-  neum;  ventris  vero  facta  dlgestione  et 
gesto*  ventre  dabis  et  trociscum  con-  dia  calamentis  dandus  est  cum  oxi- 
fectum  de  amydalon^  similiter  dabis  et  melle.  Cave  igitur  ejus  fréquenter  usum 
dia  calamenlhes  electuareus  in  hocsi-  in  his  qui  sunt  colerici,  et  omnino  eis 
melle “  datus  jubat*^  et  ab  omnibus  omnibus  prohibendi  sunt  quae  exte- 
cybls  quod  pynguis'^  vel  spissus  et  nuant  mmistranda  sunt. 
glutlnosus  humoris  nutrlunt,  donec  ex 
toto  passio  fmlatur  [48],  utatur  cybis 
qui  subtiliare  vel  extenuare  valeant 
constipata  loca. 

[Chapitre  viii,  t.  V,  p.  872.] 

XXVII.  De  ociosis^  qui  non  exercitantur^  XV.  De  his  qui  non  exercitantur  et  bonis 
et  sani  vivant  sine  querella^.  humoribus  sani  nutriiintur. 

Multi  non  exercilandum  sani  sunt‘  Plurimi  igitur  sunt  qui  non  cito  ali- 

CHAr>.  VII  :  ^  cibo.  —  ^  caput.  —  *  augmentât.  —  pîpenon.  —  ®  fasciculum.  — 
“  annessu.  —  ’  amigdalas.  —  *  digesto.  —  ’  di  amigdalon. —  electuarins. —  "  oxj- 
melle.  —  prohibenda  sunt  igitur  omnia  que  colora  nutriunt  addit.  —  pingues.  — 
Chac.  VIII  ;  '  his.  —  ’  estercitantur.  —  ’  querilla.  —  *  in  addit. 


411 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  I,  8-o. 


corpore;  contempiandi  sunt  enim  hü 
talis®,  si  natura  raro  sunt  corpore  et 
bene  degerendo®  status  corporis  per- 
manet  ad  salutem.  Oportit’  igitur  eis 
non  mutare  consuetudinem ,  sed  in  ea 
perseverare;  ilius  veto  quos  fréquenter 
aegritudo  consumit*,  ea  que  egritudi- 
nem  générant  vitanda  sunt,  id  est  ea 
que»  plenitudinem  cacocymie‘»  géné¬ 
rant  prohibenda  sunt,  id  est  qui  humo- 
ris”-  celeriter  repleunt  removendi  sunt 
et  danda  sunt  ea  que  minus  nutriunt 
et  cacocymi  non  sint.  Omnibus  enim 
is“  que*®  talia  paciuntur  venter  largus 
est  preparandus. 


Li 

quas  passiones  incurrunt,  quia  sunt 
natura  raro  corpore  vel  eventato  aut  di- 
gestorio.  Oportet  ergo  eos  ad  alias  qui- 
busdam  commovere  consuetudines  in 
actiombus:  hii  veto  qui  fréquenter 
aegrotare  consueverint  ne  fiant  sunt 
prohibendas  aegritudines  ea  qnae  ex 
corporali  accedunt  plenitudine  et  ex 
malis  congregatur  humoribus;  quae 
enim  plenitudines  velociter  congre- 
gantur  auferri  convenit  ciborum  qua- 
iitatem ,  et  hii  qui  non  multum  presu- 
munt ,  modicus  ministrandus  est  cibus , 
et  qui  crevisse  cognoscitur  humor  seu 
colericus  sive  flecmaticus  aut  melanco- 
licus  augmentatus  est,  prohibendi  sunt 
cibi  qui  taies  humores  générant.  In  bis 
omnibus  venter  facilior  est  reddendus. 


[Chapitre  ix,  t,  V,  p.  672.] 


XXVIII.  Deevacuato  corpore^. 

Ad  evacuacionem  corporis  antiquo¬ 
rum  quibusdam  sufficere  videtur  esse 
ad  sanilatem.  Ut  per  singulus®  dies  per 
ventrem  vel  urinas  ea®  per  cybo  et  potu 
repleti  sunt  evacuati  incolumis  esse  sen- 
ciant;  non  observantibus  autem  dene- 
gant  posse  incolumis  permanere,  urinas 
utique  uthP  provocant  appii,  fenucolo®, 
sparagi®  radicis  datas.  Ventrem  vero  sol- 
vunt  dato  terrebentynis  ’  olyvae  magni- 
tudinem  ad  glutiendum.  cui  modicum 
admyscere  oportit.  Utilia  autem  sunt  ad 
moliendum  ventrem  olera ,  beta ,  malva, 
brassicca,  [48  b]  sed  et  porcinae  carnis 


XVI.  De  his  Cjuibus  expedit  ut  sanis 
venter  seinper  secunàas  sit. 

Ab  initio  igitur  antiquorum  semper 
visum  est  pro  sanitate  ut  venter  secun- 
dus  procuretur  diebus  cotidianis ,  et  in- 
culpabilis  urinarum  emissio  secundum 
ciborum  aut  potionum  mmistratiouem 
reddantur.  Quod  si  haec  minime  prose- 
quantur,  tune  utere  est  necessarium  ea 
quae  haec  expellant  et  procurent  ven- 
tris  et  urine  obsequia.  Quod  si  urina  mi¬ 
nus  fuerit  ministrata ,  utantur  apozima 
ubi  scandex  et  apius  et  fenuculus  et 
sparagus  decoquantur  ;  venter  autem 
si  constrictus  est,  terebintina  danda  est 
ad  olive  magnitudinem  glutiendum  dor- 


ORIBASE,  EUPORISTES,  I,  g. 


412 

jvis  se®  potul  detur.  Sufficerepossunthec, 
si  aliquid  non  sit  quod  prohibeat  major 
nécessitas  ventris.  Quod  si  forciora  is® 
necessaria  sunt  ad  urinam  movendam , 
forciora  sunthec  petroseiino*®,  daucu  , 
annesu**,  absenci^  gramen  poietri- 
<yjm,  calamentyn^®,  origanum ,  cytisus®® 
colymbi‘®  radicis,  bec  omnia  in  aqua 
décoda  procalida'®  cum  vino  si  potui 
detur  purgat  burinas,  bumoris  et  san- 
guinem  et  non  parvo  jubamen  est, 
quibus  bec  fuerit  in  usu.  Ventrem  igitur 
movens  babundancius  berba  mercu- 
rialis  in  aqua  cocta  et  cum  saie  in  cybo 
sumpta,  et  ipsa  aquaubi  cocta  est  potui 
data;  sabuci*®  autem  folia  vel  epoii®® 
similiter  acceptu  et  polipodii  radices 
pulver  Z  ii  super  sardinas  consparsus 
datur,  aut  in  ptysanas®®  coctus  sic  bi- 
batur,  ventrem  solvit.  Aiiqui  aetiam 
aloe  dormito  euntes  accipiunt ,  quantum 
cyceris®®  est  magniludo  catapozas®®  iii®®, 
et  sequeuti  die  purgatur  venter  abun- 
dancius,  cynicu  in  jus  galline  datur, 
nam  optime  datur  epytbimus®*  cum 
vino  in  pocione.  Oportit  autem  eum 
qui  bibeturus  est  cenare  consuetus 
cybus  non  ad  sacietatem,  et  cum  mane 
biberit,  requiescat  in  lecto  ;  purgat  enim 
sine  molestia  leviter.  Quod  si  ampiius 
volueris  purgare,  mane  jejuno  dabis 
epytbemus®®  cum  oxymelie  dragmas  vi  ; 
boc  autem  accipiat  primum  ver  in  inio®®, 
antequam  aestus  capud®’  ponat  et  effu- 
sus  bumoris  qui  in  hyeme  creveruntvei 
augmentate  sunt  [48  c]  non  decurrunt  ad 
aliquod  membrum*®  qui  pati  solit  egri- 

®  si.  —  *  bis.  —  petrosiiino.  —  “  amis 
thiscus.  —  columbina.  —  ”  percabda.  — 

—  “  inilio.  —  ”  caput.  —  ”  membrorum. 


mitum  euntibus.  Magis  autem  educere 
volentibus  nitrum  modicum  est  admis- 
cendum.  Utiiissima  autem  sunt  oiera  ad 
deducendum  ventrem,  qualia  sunt  beta 
et  malva  et  brassica  semel  cocta, porcine 
vero  carnes  recentes  juscellus.  Quod  si 
baec  levis  visa  fuerit  et  fortiora  causa 
desiderat,  ad  urina  igitur  provocanda  ad¬ 
dendum  est  petrosilinum ,  daucum ,  ani- 
sum,  absentium  et  gramen  et  politri- 
cum  et  scolimpi  radices  et  citisus  et  ca- 
lamentis  et  origenus;  de  unaquaeque 
earum  aut  amule  inmixtas  in  aqua  dis- 
coctas  dabis  cum  vino  bibere;  purgat 
enim  baec  omnia  per  urinam  sangui- 
nem  et  fit  corpori  non  parvum  juva- 
mentum.  Venlri  autem  si  quae  scripta 
sunt  lenius  movent  et  ampiius  secun- 
dum  habere  desiderant,  solutum  dabis 
berba  mercuriale  in  aqua  salem  coctam 
et  cum  comederit  ipsam  aquam  bibat; 
[4  v°]  sed  et  sambaci  folia  similiter  facta 
et  accepta  boc  modo  operatur,  nam  et 
polipodoii  radicis  Lit  pulvera  ut  minu- 
tatim  facta  super  sardenas  et  in  ptisane 
sucus  coctas  si  sorbeantur  ventrem  soi- 
vunt.  Aiiqui  autem  et  aloeu  dormito 
euntibus  dant  quantum  cicaeris  triea 
sunt  grana  ad  glutiendum  per  singuios 
dies ,  et  babundanter  eis  redditur  venter 
secundus.  Alii  etiam  cnicum  mittunt  in 
juscello  ut  simul  tritus  coquatur.  Om¬ 
nium  igitur  predictorum  melior  est  et 
utilior  epitimus  in  vino  potatus.  Oportet 
autem  eum  qui  bibere  babet  cinare  qui- 
dem ,  sed  minus  quam  consuetus  est  et 
sic  pausare  ;  movit  enim  ieniter  ventrem  ; 

U.  —  absentin.  —  calamenta.  —  '*  cy- 
tros. —  epitimus,  —  epitimom  bibere. 


OIUBASE.  EUPORISTES,  I.  O.  413 


tndinem  vit  intoîerabilem  ingérât  peri- 
culum.  Convenit  enlm  ut*’  sanguis  eva- 
cuetur  que  est  augmenlatus,  et  hoc  in 
primum  ver  faciendum  est;  sin  minus 
tibias  sunt  scarebandas  quemadmo- 
dum  Pergaminüs  Appoilonius  fieri’* 
precipit  quibus  opus  est  ut  auferatur 
sanguis.  Hoc  enim  totum  corpus  ie- 
viorem  redit  et  capud  jubat  et  muiie- 
ribus  menstrua  non  bene  venientibus 
inritare  consuebat’*.  Cacocymus  autem 
quibus  ex  huinorem  agridinem  exante- 
mata  in  cute’’  corporis  nascuntur  et 
cum  niordicacionem  urinam  faciunt  aut 
ventrem,  iactem  eum  oportit  bibere 
cum  mel,  sed  et  sérum  lactés  coctum 
dare’^  débit’’,  coquetur”,  superspar- 
gendus  est  vinus  aut  muisa  et  colatur; 
sic  enim  caseus  separatus”  bibetur;  da¬ 
ter  autem  seras  primo  sale  myxtus”, 
plus  enim  laxativus  est;  prima  vero 
pocione  degesta  secunda  pocione”sine 
sale  danda  est  et  ex  intervallo  aliquo, 
donec  purgacio  fît.  SufEciunt  autem 
ad  potandum  saeri  aeminae  v  men- 
surae  antique ,  aetiam  jus  galli  vetusti 
et  in  tercio  libro  scriptum  est  bibere 
dederunt. 

[49  a).  De  vomihi^’’. 

Vomitus  jubat  eos  qui‘*  flegmatici 
sunt  et  flegma  multa  proiciunt ,  sed  non 
oportit  inordinate’*  vomicam  commo- 
vere  aut  fréquenter  evacuare,  ne  lesio- 
nem  inferamus  majorera.  Nam  qui*’ 
cybus  multus  accipiunt  et  vinum  mul- 
tum  plus  quam  racio  postulat  bi- 
bunt,  ita  ut  plenitudo  corporis  nimis 


quod  si  movere  amplius  vult,  jejunus 
epitimum  bibat  lui  in  oximelle.  Hoc 
autem  faciat  in  primum  ver  antequam 
ebulescat  et  elFundatur  collectus  ex 
hieme  bumor  1  p  rl  b  d  urrat 

per  aliqua  membrorum  loca  et  pericu- 
iosas  générant  passiones.  Multi  ergo  ue- 
glegentes  aut  paralisin  aut  apoplexia  de 
subito  inciderunt  in  ipsas  facti  deferunt , 
et  alii  pati  videntur  exantematas  similia 
aut  aspera ,  qualia  sunt  lepra  aut  impeti- 
glnes ,  alii  acoras  in  capite ,  aerisipilas  et 
aerpitas.  ül  ergo  haec  predicta  aliqua 
neque  aliud  nihil  maium  fiat,  purgare 
oportet  antequam  ebuilescant  collecti 
bumores  de  bieme  resolvantur  et  cur- 
rant  per  membra. 

XVII.  De  sanguine  auferendo. 

Expedit  etiam  in  primo  ver  sangui- 
nem  detrahere  m  qmbus  sanguinis  ha- 
bundat  plenitudo ,  nam  opus  qui  exer- 
citantur  venam  ipsius  incidere.  Multi 
enim  sunt  taies  ubique  qui  sanguinem 
tollunt;  quod  si  non  inveniuntur,  tibias 
scalpellari  jubebis ,  sicut  Pergaminüs 
Apollonius  lieri  suadithis  qui  opus  ha- 
bent  sanguinem  detrahere ,  haec  enim 
totum  relevât  corpus ,  nam  et  caput  ju- 
vat,  et  mulieribus  non  habentibus 
menstrua  movet. 

XVIII.  Ad  exanlimata. 

De  cacoquimia  igitur  ex  agridine 
humorum  exantimata  in  cute  corporis 
geuerantur  et  mordicationem  in  ventre 
aut  in  veretro  quando  secessus  faciunt 
ventris  aut  urine  patiuntur;  bis  Iactem 


14  ORIBASE,  EUPORISTES,  1,  q. 


existât  et  liumorum  superfluetas  ‘‘  exu- 
berit‘®,  quibus  talia  signa  plenitudinis 
consurgere  videntur,  gravitas^®  mem- 
brorum  et  sthomachi'*’  indeiectabiles 
accepcio  cum  turbacione  mentes^*  aut 
corporis  pegricia**',  cum  oppressione 
somno  multo  plus  quam  solebat  et  sub- 
salicionem  membrorum  et  venarum 
extensione,  et  iuordenatus®*  corporis  pa- 
titur  errores®^  cum  calore  nimio.  Isti 
enim  maxime  per  totum  corpus  inflam- 
macione  esse  significat,  et  si  talia  pa- 
ciendo  quis  vomere  voluerit,  tenues  et 
laxativa  preparanda  est  flegma.  Hü 
ergo  in  cena  rafanus  comedant  et  cepas 
et  porrus  aut  sardmas  aut  onganum 
modice®*  aut  aliquid  talem  in  condi- 
tura,  ut  est  tymus  aut  senapes.  Sor- 
beat  vero  tysanas®®  aut  et  fabe  farine; 
sucus  carnis®®  aetiam  manducit  aedi- 
nas®’  aut  agninas  aut  porcynas  aelexas®*. 
Post  hecautem  tragmata®®,  id  estpoma, 
pera®®,  pystacia,  et  amygdales  vel  is®* 
-similia  in  melle  tincta,  et  sic  manducet®®, 
et  ip[49  b]sum  mel  ut  comedat  ortetur 
necesse  est  et  sic  poma  acciplat.  Bibat 
autem  rinum  dulcem  non  purum. 
Oportit  aetiam  ipsius  noctis  somnum  ut 
tantum  sit  quantum  cybus  degeratur,  ut 
non  tamen  perdigestus  appariat®®  ad 
vomendum.  Mane  autem  cum  a  somno 
surrexerit  bibat  aqua  calida®*  et  ite- 
rum  iterumque®®  bibat  ut  inanitasis®® 
sthomacus®’  facilius  romat,  et  postea 
cum  evomuerit,  pusca  faciem  fumentit 
et  kbit®®  os.  Hoc  enim  oculis  et  denti- 


expedit  ut  bibant  cum  mel,  nam  et 
serus  de  lacté  scparatus  coquitur  et 
cum  buliit  superspargis  vinum  aut 
mulsa  et  colatur,  sic  enim  caséum  sepa- 
retur.  Prius  Salem  admixtum  potum  da- 
bis  ut  plus  purget  aut  larget  ventrem 
salis,  qui  autem  eum  bibere  vult  sine 
sale,  minus  movit.  Sit  autem  de  sero 
mensura  in  eminas  quinque.  Expedit 
igitur  eis  et  boc  modo  datus  catarücus , 
ut  ex  vetusta  galla  facta  zima  detur  in 
potione,  multos  enim  juvat  et  vomitus 
evacuat  flegmata  multa  ;  sed  non  oportet 
haec  inordinate  fieri  nec  omnino  eos 
evacuare  nec  utique  propter  necessita- 
tem  pretermittenda  est  ut  lesio  auferre 

XVIIII.  De  plethora. 

Igitur  si  est,  oportet  plus  quam  con- 
petit  vomere  si  a  cibo  et  a  vino  repleti 
sunt  nimio,  quia  ex  eo  patiunlur  ple- 
nitudinem  quam  Greci  plethoram  vo- 
cant.  Signa  autem  plethorae  sunt  haec  : 
gravitas  corporis  est,  nihil  delectantes, 
pigri  corpore,  id  est  subsallent  mem- 
bra ,  venas  plenas  extensa  sunt  et  jnor- 
dinati  horrore  et  permixtos  habent  co¬ 
lores;  haec  enim  maxime  per  totum 
corpus  esse  inflammationem  signifi- 
cant.  Hii  ergo  volunt  vomere,  subti- 
lior  et  largior  est  flegma  preparanda; 
rafanos  ergo  manducent  in  cena  et  por- 
ros  et  cepas  et  sardinas  et  origanum 
modicum  et  aliquid  de  thimo  et  sinape 
condito.  Sorbeat  autem  ptisane  farinas, 


ORIBASE,  EUPORISTES,  I,  9-10.  415 

Ab  r.i 


bus  est  adjutorium  [/I8  c|  ;  bibat  autem 
post  bec  aqua®  et  requiescat  in  lectuio 
et  frecentur’®  pedis  ejus  ievibus  et  mol- 
libus  manibus.  Si  autem  cum  muitam 
diffecultatein  vomiient.  recussandum 
est  ut  pedis  frccentur,  nam  qui  diffe- 
culter  vomunt  super  ea  que  dicta  sunt 
manducent  melones  et  cocumeris  se- 
men  cum  mei ,  aut  radicem  siccam  me¬ 
lones  cum  mel  dabis  edendam;  bec 
enini  facile  commovit’*  vomitum;  bec 
a  nobis  de  evacuacionibus  sufficiat 


XXVllII.  De  dicta  temporaK 

Temporum  observacio  est  conside- 
randa,  quomodo  quis  debeat  obser- 
vare.  In  hyeme  igitur  plus  laborare 
oportit  et  manducare  amplius , 'maxime 
quando  Boreas  currit  ventes;  quod  si 
Notas  flaverit  ventus,  laborandum  est 
quidem  similiter,  sed  minus  est  aeden- 
dum  et  minus  est  bibendum ,  et  totum 

“  calida  addil.  —  frigentur.  —  comn 
habel ,  de  temporibus  observatio. 


carnes  vero  accipiant  aedinas  aut  agni- 
nas  aut  porcinas,  manducent  enim 
ti  mnia  elixa  ;  post  haec  vero  edat  pistacias 
et  amigdalas  intégras  in  mel  intinctas 
et  ipsum  mel  manducet;  bibat  etiam  vi- 
num  dulcem  non  purum  et  frigidum , 
et  post  cenam  tantum  expectet  ut  cibos 
conponat  et  ante...  aqua  tepida  de  subito 
bibat,  donec  repleatur  aqua  et  sic  vomat. 
Et  post  vomitum  de  pusca  faciem  lavet 
et  os  et  oculos  et  dentes  ;  baec  enim  eis 
post  vomitum  utilissimum  est;  nam 
putrescent  eis  dentes  qui  vomunt,  si  non 
haec  post  vomitum  fecerint.  Bibant  au¬ 
tem  post  haec  calda  aqua  et  pauset; 
pedes  vero  ejus  pausanti  fricentur  leni- 
ter.  Si  quis  autem  non  facile ,  sed  cum 
multa  difficultate  vomat,, recurari  me- 
lior  est;  urgente  tamen  nccessitate ,  vo- 
mica  provocanda  est ,  ita  ut  supra  pre- 
dictos  cibos  comedat  melones,  cocu- 
meres  sementis  cum  mel  aut  radicem 
siccam  cum  melones  tandis  cum  mel  ; 
haec  enim  facilius  faciunt  vomitum. 
Haec  enim  de  evacuationibus  ubi  me- 
dicus  non  invenitur  dixisse  sufficiant. 

:.V,p.  578.] 

XX.  Persingulis  temporibus  quales  cibi 

Bonum  est  etiam  et  per  singulis  tem¬ 
poribus  observare  cibos  in  toto  anno 
[5J  compléta.  Hiemis  igitur  tempore 
edere  multum ,  maxime  quando  earum 
qualitas  Boraeao  insistit;  Nota  autem 
Hante  labor  similis  sit,  sed  minus  cibus 
etpotus  esse  debet;  et  totum  corpus  in 
bumidum  tempore  siccum  reddere  de- 
ovenl.  ' —  Chap.  x  :  ’  loco  de  dicta  tempora. 


416  ORIBASE,  EUPORISTES 


corpus  siccum  est  reddendum.  In  hu- 
mido  aere  quemadmodum  in  frigido  cali- 
dus  preparandus  est  corpus  per  laborcs 
et  cybus  caiidus  et  oiera  acres  et  vini 
larga  pocioncs  usus.  Intrante  vero  pri- 
mum  ver,  alli  quidem  per  vomitum ,  alii 
autem  per  ventrem  purgentur,  alii  ae- 
tiam  evacuentur  flegbothomo^;  quemad¬ 
modum  uniuscujusque  fuerit  necessa- 
rium,  est  a  medicis  sapienter  inque- 
rendum^  et  secundum  uniuscujusque* 
naturam  vel  egritudinem  quaiitates  aut 
consuetudo  exegerit  adhybere*  oportit. 
Cybi  vero  vel  labores  subtrahendi  sunt , 
pocionis* autem’  addendi®  sunt,propter 
quod  tempus  calidior  ab  hyeme  fit.  In 
estate  vero  requlesciendum  ’  est  ab  ope- 
ribus  et  cybis.  Escas  igitur  erunt  frigida 
ministranda  et  pociones  largioris  sunt 
offerende  et  in  omnibus  ita  se  agere 
unusquisque  débit  ut  infrlgidetur et 
bumectetiir  pocius  quam  siccetur” 
aut  calefiat  [49  b],  Autumno  vero  in- 
grediente,  quia  omnino  est  inequales 
et  inordinatus  vel  multasfarias  ingerit 
passionis,  cum  magnam  igitur  diligencia 
dieta  est  ordinanda ,  ne  ad  degerendus 
cybus  cum  inordinate  fuerint  mynistratji 
natura  culpabilis  judicetur.  Ventrem'® 
quippe'*  et  frigida  flumina'®  aura  et 
matutinum  aerem  frigidum  et  estas 
meridianus  fuglendi  sunt.  Poma  autem 
non’®  ad  sacietatem  aedenda;  pessimae 
enim  sunt  si  ad  sacietate  edantur,  quia 
et  cacocyma  sunt,  id  est  malus  nu- 
triunt  bumores  et  inllant;  nam  ab  om¬ 
nibus  pomis  fîci  forcions”  et  raagis 


bet,  similiter  et  quemadmodum  et  in 
frigido  aere  calidiorem  reddere  per  la- 
borem  ;  habuudantius  enim  edant  car¬ 
nes  et  oiera  ,quae  sunt  agriora  et  vinum 
amplius  utentur.  Intra  vero  primum  ver 
aut  per  vomitum  aut  per  ventrem  eva- 
cuentur,  sed  et  alii  flevotomentur  se¬ 
cundum  consuetudinem  vel  animi 
voluntatem;  etenim  perscrutatà  sunt 
rauitorum  sapientum  dicta  medicorum 
de  flevotomi  ratione  ut  quld  unicuique 
secundum  naturam  expedit  rationabili- 
ter  fiat.  Dieta  autem  in  primum  ver  et 
labor  et  cibos  subducendus  est;  potio- 
nes  autem  sunt  addende  propter  quod 
calidior  fit  tempus  ab  biemis  tcmpore. 
In  aestate  autem  requiescere  a  labori- 
bus  expedit  et  cibos  minuere  et  maxime 
frigides  utere  cibos  et  potiones  habun- 
dantius  adsumere  et  omnia  adhibere 
quae  infrigdare  et  bumectare  possunt. 
In  autumno  autem,  quia  omnino  est 
inaequalis  et  inordinatus  et  diversas 
inferit  passiones,  multa  in  eum  débet 
esse  observantia  ne  indigestio  accidat 
in  corpore  neque  in  matutinis  boris 
frigidus  est,  in  meridie  ignitus  ledat. 
Poma  vero  non  ad  sacietatem  edantUr 
quia  cacoquimiam  et  ventositatem  géné¬ 
rant  ,  si  non  eos  antea  accipiant  quam 
alios  cibos,  et  corrumpunt  cibos  ;  ante 
vero  accepta  neque  inflant  neque  cor¬ 
rumpunt  cibos.  Frigidiorem  autem  ae¬ 
rem  factum  cum  ratione  calefaciendus 
est  corjtus  et  omnia  facere;  adpropin- 
quante  autem  byeme,  bene  se  utique 
babet  ut  post  aequinoctium  vomere 


’  fleolomo.  —  *  inquireudum.  — ■  *  que  deest.  —  ®  adhiberi.  —  '  potiones.  —  ’  au¬ 
tem  deest.  —  '  ad  dendende.  —  ’  requiescendum.  —  infrigdetur.  —  ”  siocitur.  — ■ 
”  multifarlas.  —  venirem.  —  “  quippe  deest.  —  fluminis.  —  sicut  deest.  — 
”  foi'tiores. 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  1,  lo-ii.  417 


«eitositatem  eenerant  et  jJeo  ante 
aleus  **  accipiantur  cybus;  nam  si  postea 
fuerint  accepti ,  corrumpunt  prions  ac¬ 
ceptas  cybus.  Nam  si  in  primis  acci¬ 
piantur,  neque  inflacionem  générant, 
neque  corrumpere  prévalent  eos  que" 
secuntur  cybus.  Frigidiorem  vero  jam 
proximante  hyeme,  aere  eEfectum  se- 
cundum  [/igcjracionemcalefa  en  1  s  ' 
est  corpus  et  omnia  observare  que  in 
ipso  cxpediunt.  Nam  is’*,  qui  sibi  bene 
soilicitus  est,  in  equinoccio  automni 
evacuacionem  corporis  sui  faceredebit“, 
ne  superflui  humons  ab  cstate  retenti 
in  hyemis  tcmpore  egritudinem  adfli- 
gantur. 


oportet  aut  evacuare,  neque  aliquid  de 
predictis  nihil  superfluum  sit  cum  pre- 
sens  quod  in  hieme  fieri  possit  nocivum. 
Sic  enim  et  per  haec  sanus  poterit  trans- 
agere  annos. 


[Chapitre  xi,  t,  V,  p,  58o.] 

XXI.  DIeta  senum. 

Senis  igitur  natura  sicca  et  frigida,  calefacere  eos  et  bumectare  opus  habct 
[per  balnea  aqua  habentes  dulcem ,  et  vinum  rubeum  bibant;  purgant  enim  taies 
vinus  senes  per  urinas  ea  quae  sunt  superflua,  et  calefacit  corpus  et  maxime  si 
cum  cibos  qui  bumectare  et  calefacere  possuntaccipiant],  Frictiones  vero  utantar 
senis  post  somnum  cum  in  oleo  ;  haec  enim  eis  excitant  innatum  sifitam ,  id  est 
■spiritum  vitae  calorem.  Post  haec  autem  déambulent  aut  quoquo  modo  gestatio 
hac  opus  tune  deexercitentur  et  secundum  eadem  virtutem  quam  habent  ;  si  au¬ 
tem  inbeciliores  sunt,  vectationes  utique  ut  possunt  utantur.  Cito  autem  senes  im- 
becilliores  sunt,  et  ideo  meiius  est  taies  et  tertio  in  die  cibari  paulatim ;  tertia 
autem  hora  pane  cum  obtime  mel  aut  alica  in  aqua  cocta  admixto  me!  darem  ;  in 
septima  autem  hora  lavare ,  et  sic  prandere  ;  inprimis  quidem  ea  quae  secundum 
faciunt  ventrem  accipiant  et  post  haec  ea  quae  eucima  sunt  et  tertio  loco  panem 
in  vino  inlusum  manducent  vel  ea  quae  stomacho  sunt  apta  et  non  facile  corrum- 
puntur.  Neque  enim  vinum  bacicinum  bibere  oportet  senem  neque  cibos  taies 
accipere,  quia  nefridicam  aut  idropicam  inférant  passionem  ;  si  multum  haec  se¬ 
nes  utantur,  constipât  epar  aut  splen  aut  renes.  Propoma  autem  si  volunt  utere, 
de  mel  confectas  utantur  et  maxime  si  petras  in  renibus  habent  aut  podagricam 
aut  aratrem  passionem.  Admiscendum  est  autem  aratricis  in  vino  mulso  petro- 
silinus  soins;  his  vero  qui  lapides  in  renibus  habent  quae  digérant  admiscenda 

'*  alius.  —  qui.  —  califaciendus.  —  ”  his.  —  débet.  —  redtenli. 

VI.  27 


418  ORIBASE,  EUPORISÏES,  f,  11-12. 

sunt,  qualia  suiit  saxifragan.  UtUis  autcm  est  haec  simplex  confectio  polio,  quae 
facit  cum  vino  et  mel,  si  ei  acldatur  modicum  piper  et  ruta;  semper  igitur,  ut 
dictum  est,  oportet  fugere  senem  cibos  infraxin  générantes.  Quod  si  aliqua  né¬ 
cessitas  fac  uti  que  infraxin  générant  edant,  mox  dm  calameiitis  antedotnm  acci- 
piant ,  si  minus  dia  trion  pipereon.  Quod  si  nec  hoc  nec  illud  invenitur,  de  piper  albo 
tenue  pulver  inlinguis  in  eum  obsonium  et  manducas  et  in  potionibus  superspar- 
gis.  Expedit  autem  in  tempore  ipso  cepas  et  alius  manducare,  et  ventre.m  subdu- 
cere  interdum ,  et  tyriacam  bibere  dare.  Interdum  enim  senes  frequenler  don- 
gregant  flecmaticas  in  stomacho  superfluitates  propter  natnralem  senectutis 
inbeciilitatem.ideoqueeisdanda  suntquae  cibos  extenuarepossit,  ut  nuila  in  els 
fiat  tarditas  digerendi,  nisi  ea  quae  humectare  vaieaut  senectutis  siccitatem  utan- 
tur.  De  pomis  enim  omnino  sunt  prohibendi  et  fici  acervi ,  quae  autem  matiira 
sunt  edant;  caricas  vero  in  hieme  man  [5  v°]  ducent;  lactucas  veroqui  eas  digé¬ 
rant  bene  uti  debent,  suspectas  sit  tamen  ne  epati  inférât  passiones  propter  sé¬ 
rum  et  flecmaticum  superfluitatem  ;  apium  et  mel  et  vinuin  tenuem  accipiant  ut 
urinam  per  singuios  dies  educere  posait.  Venter  vero  bis  constrictus  si  sit,  se- 
cundus  reddatur;  oleum  bibant  antequam  cibum  accipiant  aut  certe  per  itinere 
subducatur  et  mollis  reddatur;  fugere  autem  oportet  senes  agrès  clisteres  no  in- 
testina  desiccentur.  MoHant  autem  ventrem  olera  ante  alios  adsumpta  cibo[s], 
similiter  et  oieus  et  ficus  ante  adsumptus  et  coccimella  et  bis  similia  ante  acceptis 
hieme ,  aut  damascinas  infusas ,  siccas  autem  caricas  et  olivas  saie  conditas  et  coc- 
las  in  mulsa  bonum  habentes  mel  et  habundantius.  Non  enim  sicut  soient  dare 
aloesdetur  aut  pigra  sine  aliqua  magna  necessitate ;  utique  enim  si  per  .singuios 
aut  alio  die  ventres  non  juvantur  officia,  nullum  medicamen  aliud  adhibeatur, 
nisi  si  nimis  fuerit  ventris  strictio;  sufficit  dare  herbam  mercurialem  et  cnico  in 
tisanas  coctas  et  terebintina  ad  avellane  magnitudinem  dare;  sepius  autem  et 
duo  et  tria  ad  avellane  magnitudinem  sunt  dandae;  cum  autem  deposuerint  ven¬ 
trem,  bene  tune  pulmones  et  renes  et  viscera  omiiia  purgat.  Obtime  autem  faciunt 
de  caricis  pinguibus  et  cnico;  auferis  ambobus  extnnsecus  quae  sunt  eis  circum- 
posite  et  simul  tundis;  multum  plus  erunt  carice  quam  cnicus  et  dabis  eis  duo 
aut  très  ad  caricarum  magnitudinem;  mutare  autem  oportet  bunc  usum;  una 
enim  natura  in  consuetudinem  facta  conte[m]nere  soient.  Tempore  autem  mul¬ 
tum  juvenibus  permanet,  in  senibus  anlcm  negleg,  ut  autem  digeratur  bene  .sub 
calore  quae  superflua  Simt  in  eis  observet. 

[Chapitre  xii,  t.  V,  p.  584.] 

XXII.  De  vini  virtiite. 

Oportet  autem  cognoscere  curiosius  de  sanitate  humana,  et  de  [vini]  virtute,  et 
venerios  actus  similiter  qualiter  expediunt  docere.  Vinis  igitur  calescere  facit  qui 
in  nobis  calor  est  naturalis,  per  quem  digestiones  in  nobis  fiant  et  sanguis  bonus 


ORIBASE,  EUPORISTES,  I,  i2-i3.  419 

Ijuo  nulrimur  ministraUir  ubiqiie  utiliter;  propter  quod  per  aegritudinem  exte- 
nuatus  pinguiores  reddit;  facit  enim  et  apertiorem  acceptorum  clborum,  et 
flegma  extenual;  colera  autem  per  urinas  expurgat  et  animam  suavem  reddit, 
mentem  et  sensum  alacriores  facit  et  virtutem  prestat  si  mensuratim  bibatur, 
Quod  si  absque  mensura  présumant  vinum  ut  inebrientur,  ita  ut  alenieutur  et  sto- 
machum  graventur,  leduntur  mox.  Fugere  ergo  oportet  plus  a  mensura  vini  po- 
tionero,  [quia  nimius  ininistralus  non  jam  resuscitat  caiorem ,  sed  extinguit  non 
soium  caiorem,  verum  etiam  animae  vigores  subduclt].  Per  tempora  enim 
multa  leniter  oportet  babere  propter  urinarum  purgationis  habundantiam  et  ut 
sudoris  motionem  faciat;  utilissimum  autem  est  eis  ut  vomere  mulsa  accepta,  ut 
neque  modiea  ab  eo  lesio  fiat  in  convivio  bibentibus  et  non  cibo  satientur  bibens 
aut  intermixta  brassica  cocta  manducet  et  emigdalas  ;  per  haec  enim  ebrietas  re- 
levatur,  sed  et  vomentibus  nuUo  modo  estnocivus.  Obtirnus  autem  est  et  abseu- 
thius  acceptusante  vini  potionem,  satis  enim  est  utilissimus  quirligeritcrapulam. 
Si  autem  mordicationem  patiuntur  de  vino,  aqua  friglda  sorbeant  et  postera  die 
iterum  absinthium  bibant  et  déambulent,  fricentur  et  balneo  ulatur  et  minus  ci- 
bum  et  inunctus  recuperatur, 

[Chapitre xiii,  t,  V,  p.  586.] 

XXIIL  üevencriosactus. 

Venus  nociva  est  pectori  et  pulmonibus  et  capiti  et  nervis;  mutât  autem 
cognitionem  et  mansuetudinem ,  ut  etiam  melancolia  amantibus  et  mania  con- 
ponat,  et  ceroton  animositatem  minuant  utique  meretricibus.  Qui  autem  Venus 
[atunlur],  cavere  oportet  nimiam  repletionem  cibi  et  inanitatem  post  vomitus 
factam  et  post  ventris  purgationem  factam  et  quibus  voluntariae  solutus  est  ven¬ 
ter.  Caveat  autem  et  indigestionem  et  post  laborem  et  si  quis  aliqua  accidat 
aegritudo  aut  certe  suspectus  est  ut  accidat  caveat;  nam  et  in  autumnq  veneri 
comiscere  oportet,  non  in  aliis  temporibus  m  quibus  pestiientia  dommatnr. 
Tempus  autem  utilissimus  commixtionis  est  post  cibum  ante  somnum;  post 
somnum  enim  mox  conponitur  corpus,  id  est  operatio  ciborum  in  sanguinem. 
Hoc  etiam  tempus  et  ad  digerendum  est  utilissimus,  propter  quod  mulier 
mox  addormiscens  conlinet  semen.  Ex  venerius  igitur  actus  rarior  et  frigidior 
et  siccidior  et  imbeciilior  fit  corpus,  quac  con.spissant  scilicet  et  calida  laciunt 
et  bumectant,  et  conroborata  oportet  bis  se  operibus  sociarl.  Aliqui  autem  se¬ 
men  mnltum  calidum  coiigregantes  [6]  sic  urguntur  ad  actus  venerios  et  éma¬ 
nantes  nimium  ipsum,  corpus  inbecillum  habent,  stomachum  resolutum  et  exte- 
nuantur  et  desiccentur 'et  cavos  faciuot  oculos;  abstinentes  igitur  a  Venus  capite 
gravantur  et  indelectabiles  fiunt;  post  haec  igitur  per  somnum  semen  proiciunt. 
Oportet  igitur  quibus  nimium  semen  habundat  nibil  adhiberi  aliud  quam  quae 
corrnmpunt  eos  et  cibi  et  médicamenta;  hii  et  post  balneum  unguant  lumbos 

37. 


420  ORIBASE,  EUPORISTES,  1,  i3-i4. 

oteo  rodino  et  melino  et  omfacio.  Melius  autem  est  si  iripingminlur  de  caera 
oleo  nt  non  dccurrant,  addere  etiam  et  sucum  aiiquo  frigido.  Fit  autem  cireleus, 
in  morlario  refunditur  et  sic  additur  sucus,cum  manu  miscunturdiutissirae.Est 
autem  frigidus  sucus  herbe  sempervive  factus  aut  de  uva  acina  aut  cotilidonus  aut 
psiliio;  [ejstate  vero  et  lactuce  sucus  et  iini  semen,  et  in  ahis  lemporibus 
aba  ex  abis  ;  nam  haec  cocta  in  aqua  et  infrigdata  facit  sucum.  Lamina 
plumbi  iumbis  superposita  prohibet  sommantibus  semen  ;  et  herbe  subtu  strate 
quae  frigide  sunt  cum  ruta  et  summitates  teneras  frondium  agni  arboris  et  mollis 
folia  ejus  strata,  sed  et  sementis  agni  et  rute  commixtae.  Custodiri  autem  oportet  , 
et  ne  nimis  fortiler  lumbos  infrigidet,  ne  nimis  infrigdati  iaedantur  renes. 

[Chapitre  xiv,  t.  V,  p.  588.] 

XXIIII.  De  aquarnm  qaalitale*. 

Utiba  aut  mabtiosa  quae  fiunt  scire  medicis  oportet;  muitum  autem  utiles 
aquas  sunt  in  usu  nostro,  omnis  et  magis  est  in  omnibus  dietis  necessaria.  Scire 
autem  oportet  obtiniam  et  bonam  esse  aquam  quae  sine  quablate  aliqua  est  et  in 
gustu  et  in  odore  et  in  potu  suavis  est  et  in  visu  munda  et  perlucida.  Quando 
autem  bibitur,  cito  ypocondria  pertransitur  dedorsum  quae  et  aliis  est  et  aba 
melior  non  est  querenda.  Quae  autem  in  praecordiis  diu  resedit,  inflat  prae- 
cordia,  minimeque  et  neque  cito  calefacit  et  neque  cito  infrigdatur  pessima  est, 
sed  et  quae  in  ea  coquuntur  gravia  sunt  et  mabtiosa  quae  cocta  sunt.  Melius 
igitur  est  per  experimentum  taies  judicare  aquas.  Qui  autem  vult  agnitionem 
cognoscere  quae  dicta  sunt,  hoc  modo  dejudicat;  quae  enim  a  septentrione  sunt 
positae  et  a  sole  averse  sunt,  baec  et  gravia  sunt  et  mala  et  non  cito  ferves- 
cunt  aut  infrigdantur  cito;  quae  autem  a  sole  sunt  surgente,  per  vmas  niinis- 
tratas  cito  calefmnt  et  iterum  ceierius  infrigdantur;  haec  speranda  est  esse 
bona.  Obtima  est  quae  aestate  friglda,  hieme  autem  calida  est.  Abqui  autem  et 
per  pensa  probaverunt,  ut  quae  leviorem  sunt  melior  sit;  baec  autem  ad  haec 
pertinent  quae  digta  sunt  et  laudantur;  solum  autem  hoc  non  ab  initio  contem- 
plata  est  ut  bona  ievior  sit.  Leviorem  igitur  Yppocratis  pluvialem  dixit  esse  aquas 
et  lucidiores  et  dulciores,  et  propter  quod  sob  vicinior  et  tennis  effecta  est 
propter  quod  imputribibs  est;  pro  qua  re  ab  eo  ab  omnibus  aquis  leviorem 
judicata;  unde  ab  abquibus  reprehenditur  quare  inritatas  sint  et  graves  faciunt 
voces.  Pro  hoc  autem  pluviales  aquas  est  aestativa  leviorem  est  judicata  quae  est 
State  non  facit,  nam  bieme  ubi  christallus  et  nivis  babundat  gravantes  iiunt  et 
congelatione  enim  aquarum  illud  in  bis  quod  subtile  est  conspissatur,  bene 
utique.  Quae  autem  paludestres  sunt  et  inalum  babent  odorem ,  quae  si  coquantur 
in  melius  mutantur,  et  sic  eas  bibunt  et  cum  vino  mixtas  quae  stiptica  sunt  cum 
dulcc  vino,  abi  autem  cum  stiptico  vino;  nam  et  colari  expedit  eas  ex  paludibus 

*  Synopsis,  îiv.  IV,  cli.  xli. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  I,  14-17.  421 

quae  sunt  aquas  cum  alica  aut  alfita  dare  colata  aut  satis  frigida  postquam  bibal, 
et  non  in  polnm  multum  trahat.  Quidam  autem  adinvenerunt  cum  istas  potas 
inalas  aquas,  ciceris  decoctionem  ante  ut  bibant  et  ipsum  cicer  comedant,  aliqui 
autem  et  caucalidas  ova  ipsarum  cum  aliquo  pisce  coctas  et  feniculo ,  aliqui  autem 
et  betas  et  cucurbitas  ante  manducant  cum  sale  et  vino  temperato. 

[Chapitre  xv,  t.  V,  p.  SSg.] 

XXV.  De  aerum  qaalitate. 

Aéra  autem  sanitosus  est  et  obtimusqui  est  mundissimus;  raorbosus  autem  est 
et  pessimus  nebulosus  et  perturpidus  de  paludibus  aut  stagnis  ascendens  aut  ex 
vallibus  aliquibus  concavis  locis  venenosus  surgat.  Pessimus  est  et  quibusdam 
cloacorum  purgantium  civitatis  et  ex  oleribus  aliquibus  et  stercora  animalium 
accidunt  foetores  seu  de  hominibus.  Similiter  autem  de  fluminibus  aut  paludibus 
vel  stagnis  proximis  nebulosis  exsistentibus  et  non  resistentibus  et  in  cavis  locis 
undique  a  montibus  circumdatum  et  [non]  habentibu»  leajinamcn  pc.,„mii  sunt, 
et  omnes  ledunt  aetates  similiter.  Jurant  autem  secundum  qualitatem  caloris  aut 
frigidoris  aut  siccitatis  aerum  non  similis  habent  in  omnibus.  Temperalis  igitur 
corporibus  temperatus  aer  juvat,  distemperatus  veto  ledit,  quia  contrariam  habent 
a  se  invicem  naturam. 


[Chapitre  xvi  ,  t.  V,  p.  690.] 

[6v°]  XVI.  De  Idneis*. 

Laudo  quidem  in  aqua  frigida  lavantibus,  non  existimo  autem  expedire  eis  qui 
cibo  repleti  sunt,  sed  eis  solum  sub  agrivia  cibantes'  qui  vivunt  in  labore  et  ea 
quae  expediunt  utuntur;  sufficiat  autem  multis  opus  habenlibus  ut  infrigdantur 
amplius.  In  piscina  ingrediantur  aestatis  tempore  juvenes  exsistentes  carne  repletis 
ante  calefactis  frictioni.  Sint  autem  alieni  a  conmixtlone  mulierum  neque  indi- 
gesti  neque  cibo  sint  repleti  neque  a  vomitu  aut  post  ventris  evacuationem  vel 
fusione  sint  neque  a  vigiliis  fatigatus  lavet;  omnibus  autem  utilissimus  est  calidus 
balneus,  calefacti  enim  mitigantur  et  corpus  solvunt,  ciborum  et  plesmonas  ma¬ 
laxant  et  pneumatisdcs  fuudit  et  somnum  facit  et  bene  nutrlt  carnes.  Est  autem 
aptissimu»  omnibus  et  viris  et  mulieribus  et  pueris  et  senibus  et  ociosis. 

[Chapitre  xvii,  t.  V,  p.  Sgo.] 

XVII.  De  ciborum  virtale. 

Oportet  autem  super  haec  ciborum  virlptes  scire  qui  samtate  sua  studet  esse 
sollicitus;  qui  enim  extenuandi  habent  virtutem  adaperit  angustus  pori  transitiis 

*  Synopsis,  Hv.  1,  ch.  xxvii. 


422  ORIBASE,  EUPORISÏES,  I,  17-52. 

et  proicit  quae  ïnfixa  sunt  et  glutinosa  subtHiat  et  extenuat  pinguia;  educit  autem 
quae  diu  tardantes  sunt  in  ventre  quae  manducantur  aut  aqnosa  aut  colerica 
superfluitas.  Et  utique  et  magis  augmentate  meîancolicum  sanguinem  conponit; 
sed  oportet  prohibere  frequentem  ejus  usnm  et  maxime  qui  coierica  sunt  tempe- 
rantia,  nisi  forte  ad  eos  soli  qui  flegma  et  crudos  et  giutinosos  et  pingues  hu- 
mores  eoHecti  repleti  sunt.  Pinguior  quidem  dieta  nutrit  enim  habundanter  et 
tamen  ventri  et  epati  digestionem  continens  sit  et  eucimos,  bonum  sanguinem 
générât,  splen  autem  et  epar  constipât.  Hoc  autem  faciunt  quae  sunt  pacicoma, 
id  est  qui  pingues  nutriunt  bumores  solus  ut  est  ienticia  ;  quaedam  autem  et  giu- 

tinosa  quemadmodum  et  malvas .  esse  et  glutinosus  sicut  sunt  ostracoderma. 

Cautius  ergo  est  quae  extenuat  dieta  et  ad  custodiam  sanitatis  ab  ea  quae  inpin- 
guant  magis;  quae  autem  non  salis  nutriunt  virtutem  non  inponunt  neque  forti- 
tudinem  in  corpore.  Unde  oportet  ea  quae  multum  nutrimenlum  prestant  adhi- 
bere  sed  inmediocriter.  Quando  causa  in  bac  die  aliquis  sentit  maxime  utique 
absque  periculo  adsuraitur  illi  qui  exercitantur  conpetenler  et  dormiunt  in  quo 
voiunt  tempore.  Omnes  autem  qui  non  possunt  propter  exercitationem  dormire 
fugiant  pacicimos  cibos;  pigri  autem  neque  ad  istos  cibos  accidunt;  maximum 
enim  malum  in  sanitatis  custodiam,  quia  omnino  pigritia  conponitur,  quemad- 
modum  mediocris  motio  magis  bonum  est.  Inter  autem  spissos  et  tenues  cibos 
optimus  omnibus  est  mediocritas  cibi;  générât  sanguinem  secundum  constitu- 
lionem;  conpetentes  ergo  talis  cibus  corporibus  nosti-is  ministrandus  est;  lesibilis 
enim  est;  cacocimus  cibus  autem  semper  oportet  afugere.  Custodienda  est  autem 
varietas  optimum,  contrario  verentibus  copulentur  et  digestione  moderenlur, 
quod  ea  quae  maie  digeruntur  quae  adsumuntur  conpetenter  ledunt. 

ExpLICIT  UrIVASII  liber  PRIAIOS. 

[Chapitre  lu,  t.  V,  p.  696.] 

XLI.  Qui  a  lactis^  dentes  noceiil.  CX.  Ad  deiites  ne  a  lacté  ledantar. 

Lactés  dentes^  ledunt,  si  fréquenter  Lactés"  ledant’l  dentes,  si  frequen- 

in  usu  sit  et  gingibas®  herodit*;  baec  ter  in  usu  fuerit  et  gingivas  infusas 
enim  infundendo  dentes  et  gingibas*  et  comestas.  Oportet"  ergo'^  comesta" 
potriscire “  facit ,  etiamut  se’  comedanl.  lacté  de  vino  temperato'  cum  calda  os® 
Oportet®  ergoquandoedendaestvinum  lavare.  Meiius  autem  fit,  si  et  mel 

Chap.  XLI.  Ab  :  '  lactés.  —  ®  dentis.  —  “  gingivas.  —  *  érudit.  —  '  gingivas.  — 


Chap.  cx:  Li  :  ’  lacté.  —  ledit.  —  "  loco  infusas . oportet,  habet,  simililer  haec. 

— ■  ■*  infusus  et  molles  reddit  et  nigros  facit  dentes  et  gingivas  infusas  et  coiucstos.  Opor- 
tel  ergo  addil.  —  '  comesto.  —  '  lemperatum.  —  '  lios. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  I,  62.  hTi 

Aa  La 

cum'’  caUa*®  leiiiperatum  os  lavare;  mittas*'  m  vino  et  sic  lavit'.  Piilvis' 
meliiis  eliam  si  et  mel  modicum  illi  qui’'  facit  ad  ranula’  sub  lingua”'  et  ad 
addas.  ulcéra  in  ore,  et"  dentes  et  gingivas 

reumatiiantes  :  puniire  assu"  Z  viii’’, 
omnia  aequale  cum  mel  miscis’  et 

CXI  *.  Ai  eos  qui  nimium  a  sudore‘  faliyantar. 

Repremuntur*"  sudores supersparsi'  corpori'‘ÿei  Samia,  lytharguus gypsus*, 
tralla,  scistes*,  myrta,  oleus  enantinus  ',  oleiis roseus,  oleus  melinus',  oleus-'len- 
tiscinus,  oleus  myrtlter'"  inhuiicti’.  Item  inlite"’  niannis  et  amilus"  cum  vino  et 
obi°  albumen.  —  Item  ad  cardiacus’’,  Cardiacus'^  autem  jubat"  cataplasma  in 
IVoinaco’  robi'  folia"  cum  ceruto  ’  modico  aut  pane  aut  myrte  folia  aut  planta- 
gine  cum  pane  aut  ceruto  modico" aut  mala  Cydonia’'  aut  dactylos"  et  enemata" 
jubant*’’’  adhibita,  de“  ptysene^'^  sucus  inlinitur”*.  Alligentur"  autem  et®*  extreme. 
partes;  jubat’*’*  et  cerutus"  bumidus  cum  senape-''’  tritus. 

exil.  Prognostico'  egrotis. 

Ad  omnes  egrotentes  trociscos  facis  de  camimilla’’  berba  trita  et  siccas; 
quando  autem  opus  babes,  teris  cum  oleo  trociscum,  perunguls  caput  et  totum 
corpus  et  involvis  pannis  et  das  bibere  calda  aqua';  ita  spectas  modicum;  re- 
vertens  enim  si  invenis  eum  sudantem.  sanum  lieri  speras'*;  sin  vero",  morielur. 
Andragni  sucus  das^  ei  bibere. 

Chap.  xli  :  “  aqua  addit.  —  calida. 

Chap.  XLII  : mlttis.  — ‘  lavet.  —  ‘  pulvcia.  —  ''  quae.  —  ‘  araiiulam.  ^ — ”  linguam. 

—  “ad  addit.  —  °  asso.  —  '  nitro  usta  >dïii ,  sale  iista  .^vili ,  ficos  siccos  ustos  >Cviii 
addit.  —  ’  commiscis.  —  Chap.  gxi  :  *  sodore.  —  ^  tepremeiit.  —  ‘  supersparsis.  — 
"  corporis.  —  *  lito  argiro.  —  ^‘gipso.  —  *  scistis.  —  "  ynaiitinus.  —  *  milinus.  —  ■'  oleus 
deest.-^^  mirtitis,  —  *  inuncti.  —  ”  inbla. — "  amilum.  —  ®  ovi. —  ^  cardiadiacos. — 

cardiacos.  —  '  juvat.  —  '  stomaebo.  —  '  rubi.  —  "  aut  vitlum  palmites  teneras  aut  folia 

aut  plantaginis  cum  pane  addit.  —  "  ciroto.  —  “  aut  pane . modico  deest.  —  ^  Gido- 

nia.  —  *  dactilus.  —  monta.  — -  juvant.  —  et.  —  ptisane. —  inlinitur  deesi. 

—  ”  adUgentur.  —  “  et  deest.  —  juvat.  —  “  cerotus.  . —  sinape.  —  Chap.  cxii  ; 

prognoslicum.  —  gamimclla.  —  “  quam.  —  spera.  —  '  minus.  —  ^  da. 

*  Les  deux  chapitres  qui  suivent  sont  donnés  par  Laon  et  Leipzig;  l’origine  nous  en 


424 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  II,  Préambule. 


LIVRE  II 

DES  EUPORISTES. 

Le  livre  II  des  Euporistes  consiste  presque  entièrement  en  une  longue 
liste  alphabétique  des  médicaments  simples ,  qui  a  été  reproduite  par  les 
textes  latins  et  qui  n’est  guère  qu’un  abrégé  d’une  partie  du  livre  XV 
de  la  Collection  médicale.  Seulement,  les  traducteurs  ont  rangé  les  lettres 
dans  l’ordre  de  l’alphabet  latin,  et  ce  changement  a  amené  certaines 
interversions  dans  leur  suite.  Aussi  croyons-nous  bon  de  donner  ici  le 
tableau  des  lettres  grecques  avec  leur  correspondance  aux  lettres  latines 


de  notre  texte  : 

A  A 

H 

H  N 

N 

T 

B 

B 

@ 

Th  0 

0 

<î) 

F 

r 

G 

I 

I  11 

P 

X 

G 

A 

D 

K 

G  etQ  P 

R 

■V 

Ps  (après  Y). 

E 

E 

A 

L  E 

S 

ü 

0  (à  la  fin  du 

Z 

G 

M 

M  T 

T 

livre). 

I.  [i8t 

f"]  De 

[Préambule,  t.  V,  p.  SgS.] 

apla  Galieni  incipit  liber  secundus  féliciter  t*. 

Quecumqiie^  enim  scire  oportet  ®  medicum  veLexercere  ad  salutem  secundo^ 
valetudmis'^  sive  contrariae'*  generalia  curationum  adjutoria  in  primo  iibro  ede- 
dimus;  secundi’  ordinis  tempos  exigit  ut  de  simplicium  diversarum  généra 
berbarum  seu®  pimentorurn  in  boc  secundo®  Iibro  uniuscujusqrie  virtutes*® 
naturale.s"  beP®  gradus'®  earum  aut  quibus  po.s.sint  subbenire'®  pas.sionibii.s  bre- 
viterdebeam  explicare'L 

De  apla  Galieni  incipit.  Utere  felix. 


Préambule.  I.  *  loco  de  apla . febciter,  habet  :  Incipit  apla  liber  secundus  prologus. 

—  ®  quicumque.  —  ®  oportit.  —  *  secundum.  —  ®  valitiidinis.  —  ®  contraria.  —  ’  se¬ 


cundo.  —  '  seo.  — •  “  secundum.  —  rirtutis.  —  ”  naturalis.  —  vel.  —  gratus. 
—  supervenire.  —  expianare. 

*  Ici  le  manuscrit  porte  en  interligne  et  en  écriture  cursive  ces  mots  :  quod  Greci  apla 


ORIBASE,  EUPORISTES,  Il 


IL  Apla  Urivas'd  de  herbarum  virtute 
ürivasius  de  virtutis'  herbarum  que  sunt  simphcia  in  u 
vocant,  omnino  scire  oporlit*  medicum  ad  custodiendas  *  ! 
ab  antiquis.  Tempus  autem  nos  ortatur®  ut  virtutis’  ex 
simpbcium  herbarum,  quem»Greci aph  vocant  et  euporis 
nos  facile  inviniencia  dicere  possumus'",  que  singulis  p; 
venire,  sicut  et  de  ciborum ,  sic  et  de  apla  id  est  simplici 
nimus  a^ere ,  ut  unicuique  virtutem  substanciam  et  opérai 
facile  per  agris" inveniuntur  hutilis^^  ad  sanandum,  que' 
singulan«'°  adjutoria  subvenire  possent'®. 


InCIPIT  TEXTUS  FELICITER  I. 


[A,  t.  V, 

I.  [31]  MpîiiiS  seu  licus  circa  flu- 
viumL  Cujus  folia  et  flores  et  simen^ 
calida  et  sicca^  sunt  virtute,  et  in  ipsa 
substautia  suptiliandi^  humorum  quali- 
tates®  habit  facultatem.  Cujus  virgultae 
non  cito  franguntur  et  folia  ejus  sunt 
velut  olivae,  sed  moiliora  sunt.  Flores 
albi  sunt,  sementes  similes’  piperi. 
Dicitur*  autem  agnus,  quod  dum  calida 
sit  birtute  castitatem  conservât*  men- 
brorum'*,  ligus"  autem  vocatur,  quia 
virgultae  ejusligant'*  et  non  se  fa  elle  “ 
rumpimt'*.  Haec'®  libidines  repremit 
non  solum  in  civo*®  adsumpta,  sed  et 
pota'’  castitatem  corpori  prestat*®,  sed 
et  in  lecto  strata.  Ad  epar  aut'®  spleni 


p.  598.] 

_  L  [6^v«]  ha 

sunt  et  sicca  vir 
subtiliandi  habe 
utentibus  eam  ii 
et  stiptica,  sed 
mentes  haec  in  s 
ducentur  calefa 
dolorem  excitant 
et  sic  comedantu 
caput  ledunt  et  i 
eut  ilia  que  no 
igitur  actus  venerios,  maxime  si  non 
fricantur  et  sic  edantur  et  si  folia  ejus 
et  flores  in  lecto  subtus  sternuntur. 
Hoc  ipsum  prestant  et  si  non  solum 


426  ORIBASE,  EUPORISTES.  11.  i. 


scirumena’'’etconstipatas  magis  simen^i 
ejus  jubat  quam  riita. 


edantur,  sed  et  si  bibantui'  caslitalein 
corporis  servant  et  si  exinde  iectus 
sternatur  simililer  prestant ,  non  solum 
viris,  sed  etiam  et  muiieribus.  Unde  et 
ipsum  nomen  quia  castitatem  servat 
ipsi  arbores  acciperunt  acjmis,  id  est 
castus.  Sicut  supra  meraoravimus  cali- 
dam  et  siccam  habent  naturam  et 
propter  hoc  leptomeris  est  virtus  ejus. 
Quod  autem  caput  petit  non  propter 
vaporem  .spiritus  baec  magis  faciat  sed 
magis  calor  ipsius  et  subtilis  caput  pé¬ 
nétrât.  Nam  si  hoc  facit  propter  vento- 
silatem  etiam  libidinem  plus  exoitare 
quam  repremere  quemadmodum  et  ca¬ 
put,  sed  quia  non  solum  non  commovit 
libidinem  verum  etiam  repremit  sicut 
et  ruta.  Quae  tameo  et  sicce  non  qui- 
dem  aequali  sunt  virtute,  nam  ruta  ca- 
lidior  et  siccior  est,  et  non  disimiles 
sunt  qualitate  et  virtute ,  quia  agni  se- 
men  et  folia  stiptica  sunt  mediocriter, 
ruta  autem  succidior  et  amarior  et 
agrior  est  et  nullo  modo  aequalis  aguus 
est.  Haec  ad  epar  et  ad  splen  sciromina 
vel  constipata  humoribus  agni  semen 
magis  quam  ruta  liniat.  Sulîîciat  ergo 
hoc  scire  quia  agnus  calida  et  sicca  est 
virtute  et  non  mediocriter,  sed  tertio 
Il  J  ten  tor  le  autem  virtutes  ha- 
buiidantius.  Ejus  autem  virtus  speciali- 
ter  discenda  est  ad  curationos  mediodon. 
Quomodo  autem  etiam  ne  menstrua 
deducat,  quaiiter  indurata  digérât  loca 
et  quomodo  acopus  aut  calidiora  ex  eo 
conliciuntur  unguenta. 


II.  Agrosteos^  dicitur  gramen ,  cujus  11.  djrojto ,  quam  nos  gramen  dici- 
radix  mediocriter  est  sicca  et  frigida  et  mus ,  manducabiles  habent  si  mollis  sit 


proplerea  glutinat^  plagas  recentes 
cruentatas^,  folia  quoque  ejus  in  mo- 
duro  cataplasme  inposita.  Non  quidem 
fortiter  sicca  et  humida*  est'’,  sed 
media. 


III.  Agaricu^  digerit^  et  pingues” 
exsiccat'*  liumores®;  purgat  etiam  in 
Yi.sceribus  constipationis ,  propter  quod 
et  ictericos®  curât,  qui  ex  oonstipatione 
vel  infraxis  epatis  consistunt.  Jubat 
autem  et  epilemticos’  et  regmata*,  sed 
et  typos®  qui  ex  ispisso*®  et  pingue'® 
vel  glutinoso  humores’®  fiunt  cum 
mulsa  potus  aut  cum  oleo  frictus ,  et 
totum  ex  eo  corpus  perfricatum**. 
Jubat  autem  eos  et^®  qui  ex  frigdore 
leduntur’®.  Ad  serpentium’’'  vero  mor- 
sus**  super‘®  plaga  inpositus  aequalis 
bulnera®®  [21  v°]  et  potus  cum®*  vino 
temperato®® . catarticus. 


427 

dulcis  est  et  aquosa  in  gustu  et 
substiptica  modice.  Nam  ipsa  berba 
perfecta  est  aquosa,  ex  quo  manifeste 
intellegitur  mediocriter  esse  ejus  radi- 
cem  frigidem  et  siccam,  propter  hoc 
quod  glutianatoria  est  in  recenti  vulnere. 
Ipsa  autem  berba  cataplasma  mfrigdat 
quinontamen  fortiter,  radix  autem  ejus 
mordicans  et  leptomeris  est  modice.  So- 
let  autem  baec  et  lapides  in  visica  cou- 
•  minuere  si  radices  coquantur  et  biban- 
tur.  Semen  autem  ejus  est  inbecillis  et 
tamen  diuriticus  est  et  reuma  ventris 
desiccat  vel  stomachi.  Virtus  enim  ejus . 
desiccativa  vel  lyptomeris  id  est  exte- 
nuans  partem  et  substipticae. 

IIII.  De  ayarico.  Gustu  quidem  in- 
primis  dulcis  est  agaricus,  amarus autem 
post  modicum  esse  videatur  et  acer  et 
modice  substipticus.  Est  autem  spon- 
giosus  et  mollis,  ex  quo  manifestum 
est  quos  positum  fit  medicamen  ex 
substantia  aeris  et  terrena  sub  calore 
subtili;  minus  autem  aquoso  participatur 
humori.  Hic  ergo  diaforitica  est  virtute 
et  pingues  et  spissos  humores  purgat , 
etiam  m  visceribus  constipationes  ge- 
neratas  in  epate  infraxin  facta.  Propte- 
raea  et  hictericos  sanat  ([ui  ex  consli- 
patione  epatis  hicterici  fiunt.  Juvat 
autem  epilempticos  per  ipsam  quam  in. 
se  habet;  virtutemet  rigorem  in  perior 
ticis  febribus ,  qui  ex  glutinosis  et  spissis 
humoribus  fiunt  sanat ,  ita  ut  in  mulsa 
potetur.  Juvat  etiam  eos  qui  ex  frigdore 


ORIBASE,  EUPORISTES,  il, 


®  ulcéra  et  addit.  —  ’  cruentas.  —  *  umeda.  —  ®  est  deest.  —  Ayaricu.  ‘  agarecus., 
• —  ®  degerit,  —  ®  piuguis.  —  ”  extenuat.  —  ®  umoris.  —  ®  hictericus.  —  *  epilemtiqus.. 
—  ®  rigmata.  —  ®  tipus.  —  *“  spisso.  —  “  pingui.  —  umores.  —  putus.  —  **  per- 
Irigatus.  —  *®  et  deest.  —  ledunt.  —  *’  serpenciutn.  —  **  extrinsecus  adtUl.  —  in- 
super.  —  “  vulnere.  —  ®*  pocio.  —  tempevato. 


428  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 

leduntur.  Ad  serpentum  autem  morsus 
exstrinsecus  super  plage  positus,  ut 
vulnus  aequaliter  cooperiat  et  in  potione 
cum  vino  acceptas  liberator.  Est  autem 
et  catarticus;  purgat  flegma  et  colera, 
sednonacute.  Datur  autem  pense  ,6  ii 
cum  mulsa  aut  pusca. 


IIII.  Adianton,  quam  Latiiii  herba 
capiilare^  vocant,  desiccat  et®  extenuat 
et  digerit^  humeres**  et  in  tinea®  capitis 
evecat®  et  densat’  capilles  et  cyradas® 
digerit®  et  apostemata®”,  ita  ut  ad  pus 
^  nen  perveniant";  lapides  in  vissica  cen- 
minuit’®  peta*^;  ex  torace'*  et  puime- 
nes*®  quibus  glutinesi*®  et  pingues®’ 
humeres“  sunt  censtituti  educit  per 
ere,  et  reuma  ventris  reprimit.  Media 
est  enim  inter  calida  et  frigida  tempe- 

V.  Aegilops^.  Aegyleps  diafereticam® 
habet  ’  virtutem.  Facit  ad  ees ,  qui  duras 
habent  inflammatienes®  et  egylopas  ®  et 
tinea'  capitis  sanat®. 

VI.  Aizon.  Aizen,  quam  Latini  jovis 
barba  adpellant®,  et  majer  et  miner  de¬ 
siccat  quidem  mitius;  centinetur®  in  ea 
magis  aquesa  substantia®  et  infrigdat* 
nimis.  Haec  enim  ad  herisipeias  ®  et  her- 
petas®  et  ad  eos  qui  ex  flegmatiche® 
bumere  inllammatiene®  patiuntur®  ju- 
bat  eos®“. 


De  adianta,  qui  et  herba  capillare. 
Alt  1  xat  et  extenuat  et  eventat 
et  malepacias  cendensat  capilles  et  ci- 
radas  digerit  et  apestimas  et  lapides 
rumpit  in  visica  petatus.  De  terace  et 
pulmenes  ascendentes  humores  gluti- 
neses  et  pingues  bene  juvat.et  reumam 
ventris  desiccat.  Médius  enim  est  inter 
calidam  et  frigidam  temperantiam. 


VI.  De  aegilobs.  Aegiiebs  diaferiti- 
cam  habet  virtutem.  Facit  autem  ad  in- 
duratas  inflamatienes  et  ad  aegilepas  et 

VII.  Aizas,  id  est  sempervivus,  Aizus 
utrique  et  majer  et  miner  desiccant 
enim  mitius.  Centinentur  autem  in  eis 
aquesa  magis  substantia  et  infrigdat 
fertiter.  Haec  ergo  ad  aerisipilas  et  aer- 
petas  et  ad  inflammatienes  quae  de 
flaecma  fiunt  juvat. 


Adianton.  *  caballare.  —  ®  et  deest.  —  ®  degerit.  —  '*  umoris.  —  ®  tinia.  —  •  vocat. 

—  ’  desensat. — ®  ciratas.  —  “  degerit.' — “>  aposlimata.  —  **  et  addii. —  cumminuit. 

—  puta.  —  toracem.  ■ —  pulmonis.  —  glultinosus.  —  ®®  pinguis.  ■ —  umoris. 

—  “  distemperancia.  —  Aegilops.  '  aegelops.  —  ®  diafnriticam.  —  “  habit.  —  “  infla- 
cionis.  —  ®  aegelopas.  —  “  tinia.  —  ’  sananl.  —  Aizon.  ‘  apellant.  —  ®  contenetur.  — 

’  substancia.  —  *  infrigidat.  —  ®  eiesepelas.  —  '  erpedas.  —  '  fleiitnalico _ °  inflam- 

matioiic.  —  "  patitur.  —  eos  deest. 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  II,  i. 


VII.  Aegyros.  A.egyros,i(lestpiipulus, 
calefacit  nimis  et  penei  proxima  est 
acridirù^  ;  humectât’  autem  mediocriter. 
Est  autem  et  leptumeres’,  résina  au¬ 
tem  ex  eo  adhuc  calidior  est  birtute 

VIII.  icacio.  Acacia  desiccat  enim 
fortiter,  infrigdat  habundanter'  si  iabata’ 
fuerit,  non  Iota’  veto ‘mediocriter;  nam 
labata’  quedam’  acredinem’in  iavatura 
deponit,  Quod  si’  deaca  m  in  uat 
aliqua  pars  [22]  corporis  sani’,  mox 
totus  siccior  et  tensior”  invenitur  et 
caiorem  sensivilitatem  ”  numquam  in- 
ferit ,  frigdorem  autem  non  ’’  valde  ni- 
miuni  ostendit.  Manîfestum  est  autem 
quia  frigida  est  et  terrestns“  natura, 
admixtum  habens  aiiquantum  aquosa 
substantia”,  sic  est”  enim  tertio” 
gradu”;  secundo  vero  gradu”  est  fri¬ 
gida  iavata”,  non  iavata”  autem  tertio 

VIIII.  Acalifi,  id  est  cnidin’.  Folia 
ejus  etsimen®  diaforetica’  sunt  etlep- 
tomeris  valde  birtutis‘  est  absque’  ca- 
lefactione’  nimia.  Curât  igitur  fimata 
et  parotidas’  et  de  thorace*  et  pulmo- 
nes’  educit  hurnores\°  pingues”  et 
giutinosos Habit”  autem  in  si”  ali- 
quit”  naturaliter  inllationem”  ad  ve- 
nerios”  motos  ”  excitandos”  et  maxime 
quando  cum  sapa  potui  datur  simen®. 


Aegyros,  ’  poene.  —  ’  agridine.  — 


—  grado.  —  grado.  —  labata.  — 

—  ’  semeii.  —  ’  dcaforilica.  —  *  virlutis. 
Iclas.  —  “  toraci.  —  °  pulmonis 
”  babel.  —  n  SC.  —  ”  aliquid. 

”  excitandus.  —  scmen. 


429 

VIII.  Agirohs  populus  arbor.  Aegi- 
robs  calefacit  fortiter  et  sicut  vinus  sit 
agridini,  humectât  aûtom  mediocriter. 
Est  autem  leptomeris  ;  résina  autem  ex 
eo  calidior  est  virtute. 

VIOL  De  agacia.  Desiccat  quidem 
nimis,  infrigdat  autem  habundanter  la- 
vata ,  non  lavata  autem  mediocriter  qui¬ 
dem  deponit  agridinem.  Si  enim  inun- 
guatur  aliqua  pars  corporis  sana,  mox 
locus  ipse  siccat  et  tensior  apparet  et 
caloris  sensibilitatem  numquam  inferit, 
frigdorem  autem  nimium  non.habet. 
Manifeste  ergo  frigd  est  et  terrestris 
medicamina  admixta  agram  habens 
substantiam.  Sicca  est  enim  tertio  gradu, 
secundo  vero  gradu  frigida  lavata,  etenim 
non  lavata  tercio  gradu  est. 


X.  Agalfa  folia  et  semen  diaforidia 
sunt  habundanter  in  virtute ,  sine  cale- 
factione  mmia  sanat  fimata  et  ex  torace 
et  de  pulmone  educit  humores  pingues 
et  glutinosos.  Habet  autem  in  se  aliquam 
ventositatem  ad  luxoriam  promoven- 
dam  et  excitandam  in  libidinem  et 
maxime  quando  cum  sapa  bibatur 


jmectal.  —  *  iiptomeris.  —  ’  virtute.  —  Aca- 

-  ‘  autem.  —  ’  lavata.  —  ’  quae  jam.  — 
si  baec  jurentior.  —  “  sensibilitatem.  — 

substancia.  —  ”  sic  est  deest.  —  ”  tercio. 
labata.  —  grado.  —  Acalifi.  '  cinidoii. 

-  ’  pulmonis.  —  ’  calefaccioni.  — :  ’  paro- 
uoris.  —  “  pinguis.  —  ”  gluttinosus.  — 

inflacionem.  —  ”  venerius.  —  modus.  — 


ORIBASE,  EUPORISTES,  lî,  i. 

XL  Agaiitis  leucis.  Agantis  leuci  ra- 


430 

X.  Aganthes'^  Icuces^.  Aganthes  leuces, 
ici  est  spina  aiba;  radix  ejus  desiccat 
mediocriter  et  stiptica  est,  probter^ 
quod  et  cyliacos^  et  stoinaticos  *  jubat  et 
sanguine®  jactantibus  reprimit’'  data, 
et  in  tumoribus  cataplasma  superposita 
repremit  tumores ,  et  dentiuni  ®  dolores 
jubat,  si  quis  apozima  ejus  in  ore 
teneat®.  Semen  autem  ejus  exteniiat  et 
caiefacit“,  menstrua  movit.  Radix  autem 
ejus  decocta  jubat  uvam. 

XL  Acorum,  id  est  veneria.  Acorum , 
id  est  afrodisia,  quam®  Romani®  vene- 
riam  vocant.  Radix  ejus  caiida  est  et 
sicca  virtute®,  nimis  et  extenuandi  ha- 
bet‘  birtutem  ®  et  ideo  ®  urinas  et  splenis  / 
sciron  jubat  proiciens  et  suptiJians’ 
pingues*  veiut  coinu®  duros’®  humo- 
res*®  extenuat  et  ediicit  reiaxando  :  sucus 
autem  ipsius  desiccat  omnino  [22  v"] 
posita  est  autem ..... 


dix  desiccat  mediocriter  et  stiptica  est , 
propter  quod  et  ciiiacos  et  stumaticos 
juvat  et  sanguinis  eductiones  repremit 
et  tumores  cataplasma  subposita  abs- 
tergit  et  dolores  dentium  toliit  si  ex 
decoctione  in  ore  conteneat.  Semen  au¬ 
tem  ejus  leptomeris  et  calidus  est  vir- 

tute  et  putrefactismembrisjuvatpotus. 


XIL  Agaro.  Agari  radix  calidam  ba- 
bet  et  siccam  virtutem  nimium  et  lep¬ 
tomeris;  movit  ergo  urinam  et  splen 
juvat  sciron  habentem. 


XII*.  hem  actes''^  et  cameacles^. 

Actes®  dicitursabucus®,  cameactes®  autem  vocatur  ebulus®,  desiccatibae’  enim 
sunt  virtute®  et  glutinaturia  et  mediocriter  diaforetica.  Ydropicis®  enim,  si  sucus 
sabucl'®  aut  ebuli*'  quialos'®  duos*®  aut  très  aul*®  satis  aut  certe  uno  ciatum*®  si 
virtus  desit  potui  data,  aquam*®  deducit.  Folia  igitur  earum  si  terantur  et  expri- 
mantur  et  extrinsecus  inlinantur  tumores",  desiccat  et  insedentes**  humores*® 
ebibit®®  et  repellit  tumores®*.  Facis  autem  de  sabuco®®  purgatorium®®  simplicem 
ad  omnes  humores  deponendos®®;  sabuci  radices®®  fodies®®  et  eorum  radicura 


Cet  article  m.inque  dans  le 


:  grec. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  lî.  i. 

cortice®’  prima  derasa*®,  et  quod  est  inter  prima  cortice  et  lignum®® 
et  exprimis;  sucum  autcm  ipsum  in  patella  mitlis  et. ad  soiem  punis  ut 
et  cum  se  queperit®^  colîigere®®,  facis  cataputias®® 
cum  opus  fuerit  trita  in  aqua  calida  ternas  jejuno 
citat^^  et  constngtionem^^  ventris  patiatur^^  unam^ 
potui^°  davls^^ 


XIII-  itecalefacitmediocriter,  de- 
siccat  autcm  veLementer.  Aptus  igitur 
est  stomacho  hoc  medicamen  super 
omnibus  medicamentis,  sinus'  autem 
bulnerum  gîutinat®.  Sanat  etiam  ea  quae 
non  facile  cicatricantur  bulnera  et 
maxime  eaque  circa  anum  et  veretrnm 
generantur.  Jubat  etiam  eos®  qui  in 
locis  ipsis*  inflamraationes®  patiuntur® 
aqua  resoluta,  et  glutinat  plagas  hoc 
modo  inposita.  Jubat  autem  simiiiter 
utenlibus,  inorevel  nares®  [28]  aut* 
oculorum®  inflammationes  adhibita 
omnino  reprimit  et  digerit",  et  paula- 
tim  ulcus  purgatur  et  sine  molestia 

XIII.  Ales'^  de  salihas.  Aies  hoc  est 
sales®  simiiiter  habent  omnes  ®  virtutem 
seu  sales^  orictus®  sibe  maritiinus®  ex 
duabus  quahtatibus  purgatibis  et  stip- 
ticis.  Quoniam  utrique  desiccant  humo- 
res’  in  corpore  omnes,  sterea®  autem 
corporis,  id  est  que  sunt  fortia  in  cor- 
pore,  conduciintur  bel  desiccantur  ab 
eo,  quod  stipticae  suut,  probter  quod 
iiisalatae  carnes®  inputribiles'®  servant. 

”  corlicom.  —  radice.  —  iigno.  —  ®“ 


431 

tundis®® 

in  modum  bacae  iauri  ®®,  et 
bibere  dabis.  Quod  si  febri- 
catapuliam®®  in  caida  aqua 

La 

XIII.  Àloes  calefacit  quidem  medio- 
criter,  desiccat  autem  nimis  et  apta  est 
stomacho  super  omnia  et  resona  vul- 

trum.  Juvat  etiam  et  inflammationes 
ibidem  factas  aqua  resolutus  et  glutinat 
plagas  hoc  ipso  modo  inpositus.  Juvat 
autem  simiiiter  adhibitus  et  ad  oris  vui- 
nei'ibus  et  ad  oculis  inflammationes  et 
omnia  totum  et  digerlt  simul  et  proicit 
paulatim  ,  ulcéra  purgat  sine  molestia. 


XIIII.  Aies,  quas  latine  salis  dicunt, 
similem  habent  virtutem  orictus  et  oc- 
tis  maris  et  ex  duobus  quahtatibus 
constant  esse  proicientibus,  quamGrec’i 
repticin  vocant  et  stipticam  esse.  Utrique 
autem  desiccant  manifeste  et  proicient 
que  in  corpore  humores  sunt.  Omnia 
conroburant  et  ea  quae  fortiora  sunt  in 
corpore  quae  sterea  vocant  conducuntur 
ex  eo  quod  stiptici  sunt;  propter  hoc 


in  pila  addit  —  si  ceperit.  —  coUegere. 
catapucias.  —  ®'‘  bace  laori.  —  fefrecilat.  —  ®'  coustric  .'ioncm.  —  paciatur. 

—  “  una.  —  ®®  catapucia.  —  poLu.  —  dabis.  —  Aloes.  '  senus.  - —  ®  glutinat.  — 
eas.  —  '*  ipsius.  —  ®  infljmaclonis.  —  ®  paciuntnr.  —  ’  navis.  —  ®  atit.  —  ®  oculos. 

—  adhibeta.  —  “  degeriL' —  sanatur.  —  Aies.  '  alis.  —  ®  salis.  —  ®  omnem.  — 

vüel'*'  ~  ~ 


432 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II, 


Ustae  autem  diaforeticas  “  sunt  magis  carnes  insalata  inputribdia  servantur. 
quam  siccativas.  Usti  autem  sales  diaforitici  sunt  magis. 


XIIII.  Alosaiithus’^.  Alosanthus,  id 
est  sali®  flos ,  suptiliorem  habit  birtutem 
quam  salis,  que  usta  est  acridinis® 
qualitate  '*  nimia. 

XV.  Ameos'  semen  calefacit  et  de- 
siccat  vehimenter®  et  estenuat,  et  uri¬ 
nas  movit  et  diaforetica^  est. 

Amorgi',  quod  nos  amurcam®  quae  de 
olivis®  exprimitur  dicimus;  calefacit, 
non  quidem  aperte  mordicationem  * 
facit;  quod®  si  coquatur®,  fit  virtute 
ealida  et  sicca  fortiter. 

XVI.  Ampela  leiices^,  quae  et  brio- 
nia  vocatur,  quam  rustici  cocurbita® 
silbatica®  appellent'*;  cimas  ejus  si® 
edantur  urinam  mobent  mediocriter. 
Radix  autem  ejus  purgatoriam®  et  sic- 
cativam  et  e-itenuatoriam’  habit  birtu- 
tsm,  sed  mediocriter  desiccat,  probter* 
quod  et  splen  reliquat®  sciromena*®, 
potui  data,  et  exirinsicus**  adposita 
cum  ficis*®  et  scabias*®  etiepras*®  sanat. 
Nigra  autem  similiter  est  ad  haec  omnia 
prêter  quia  inbecillior*®  est. 

XVII.  [23  t"]  im/jdala*.  Amigdala® 
amara  manifeste®  extenuandi^  habit 
virtutem  et  efiles®  purgat  et  ex  thorace® 


Alosaiitus  autem  tenuiorern  deustus 
autem  salis  et  agrior  est  in  qualitate  et 
diaforiticus  habundantius. 

XV.  Ametis  semen.  Ameus  semen 
calefacit  et  desiccat;  nimis  extenuat  et 
diaforiticus  est  et  diureticus. 

XVI.  Amurga.  Amurga  calefacit  qui¬ 
dem  ,  non  autem  aperte  mordicat  cutem. 
Si  autem  coquatur,  fit  virtule  calidus  et 


XVII.  Arnpelon  leuces ,  qui  et  brionia 
vocatur  et  alèarito  latine  dichur,  quam 
rustici  cocotia  silvatica.  Cimas  autem 
ejus  urinam  movent  mediocriter;  radix 
autem  projectoriam  et  extenuatoriam 
virtutem  habet  et  mediocriter  desiccat 
et  exstrinsecus  superposita  cum  ficus  et 
scabias  et  lebras  sanat.  Nigra  autem 
similiter  est  omnino  predicte  sed  inbe- 


XVIII.  Amigdala.  Amigdala  amara 
manife.ste  extenualoria  est  virtute  et  filis 
purgat  et  de  thorace  et  pulmones  per 


*’  diaforetica.  — Alosanlhns.  '  Alosantus. • — ®  salis. —  -  agrcderiim.  — quaiitalem. 

_ Ameos.  *  Ameus.  —  ®  vebementer.- — ®  deaforîtica.  — Anwrgi.  *  amorgia. —  ®  amor- 

cam.  —  ®  olibis.  —  '*  mordîcacionem.  —  ®  nam.  —  ®  quoquatur.  —  Ampelu  leuces. 
'  ampelo  leucis.  —  ®  eocorvita.  —  ®  salvatita.  —  “  apellant.  —  ®  se.  —  '  purgaturiam. 
—  ®  extenueturiam.  —  ®  propter.  —  ®  reïevati.  —  sciromina.  —  ’*  exlrinsecus.  — 
*®  confecis.  —  *"  scavias.  —  ^*  levras.  —  *"  invicillior.  —  Amigdala.  *  amegdela.  — - 
®  amegdela  autem.  — -  ®  manifcsli  et.  —  '  cxtenuandis.  —  -  efiiiles.  —  '  toraci. 


OHIBASE,  EUPORISÏES.  II.  ! 


vel  pnlmones’  per  sputum  *  glutinosos  “ 
et  pingiies*"  Immores habundanter 
sine  iabore  educit,  sed  et  constippata 
loca**  et  spienis  et  renum  et  colum 
adaperit  et  purgat.  Nam  et  ipse  arbor 
omnino  eadem  prestat ,  ut  et  radiées 
ejus  coctas*^  et  catapiasmata  efiies^® 
purgant.  Amigdalas^’  autem  dulces 
amaris  amigdolis**  sunt  inbeciliiora. 

XVni.  Ammomacw  malactica  est 
virtute^  ut  etiam  in  articuiis®  poros* 
dissolbat®  et  splen  scirumina®  sanat’ 
et  cyradas®  digerendo®  curât. 

XVIIII.  AmomuK  Amomus  similem 
liabet®  virtutem  acori  praeter'*  quod 
.siccior  acoro®  est,  digestivilior®  autem 
est  amomus  cum  biridis  ’  est. 


XX.d/iaiji(Jfe'.  Anagailesambos  ^seu 
qui  purpureos®  flores  habet*  sive  qui® 
dactuiiacios®,  purgaturia  sunt  virtute’, 
babentes*  in  se  aliquid  subcaiidum  et  ad 
se  trahentem  virtutem,  i ta  ut  surculos® 
et  spinas  infixas  extrahat'®.  Sucus  au¬ 
tem  eorum  de  naribus  purgat  bumores 
ex  capite,  et  omnino  siccandi  habit 
birtutem"  sine  mordicatione unde  et 
biilnera'®  glutmant*'"  et  putridis*®  sub- 
beniunt'®. 


tussem  jactare  facit  citius  sivae  quae 
in  eis  pingua  et  glutinosa  sunt,  sed  ada¬ 
perit  constipata  et  purgat  epar  et  splen 
et  renes  et  colum.  Et  ipse  arbor  totus 
similem  habet  virlute,  ut  etiam  ejus 
radices  coctus  cataplasme  purgat  filis. 
Amigdala  autem  dulcis  inbecillior  est 
amaris  amigdalis. 

XVIIII.  Ammoluacum.  Ammomaciis 
mala'ctica  est  virtute  et  extenuatoria  est , 
ut  in  articulis  poros  solvat  et  splen  sci- 
rosin  habentem  sanatet  digerit,  ciradas 
digerit. 

XX.  Ammoinns.  Ammomus  similem 
habet  virtutem  agaro ,  prêter  quod  .sic¬ 
cior  est  agaro ,  digestibilis  amplius  om¬ 
nino  amomo,  splen  resolvit  in  scirbn 
posita. 

XXI.  Anagallis.  Anagallis  utrique 
sive  que  et  iosquiamon  flores  habent 
sive  qua  est  de  dactulorum  virtute  sunt 
projectoriam,  habens  aliquid  caloris 
et  extrahendi  virtutem,  ut  et  ligna  et 
spinas  extrahat.  Sucus  autem  eorum  in 
naribus  missus  purgat  caput  et  omnino 
desiccativam  habet  virtutem  sine  mor- 
dicatione,  unde  et  vulnera  glutinat  et 
putrida  facta  adjuvat.  Haec  autem  herba 
cum  aqua  frigida  lavata  et  cultello  ae- 


434 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IJ,  i. 


bureo  aut  cosseo  rasa  et  commixta  libus 
sex  emptoicos  curât,  ut  ab  acito  abste- 
neat  qui  utitur;  hoc  expertuni  reme- 


XXI.  Andragni,  Porcacla',  quam 
Greci  aniracjmn'‘  appeliant'h  frigida  est 
nimis  et  humida  abundanter,  modicum 
quiddam  habens  *  austerum ,  probter 
quod  et  reprimit^  reuma  et  maxime  a 
eholerica  [24]  et  calida,  et  postmo- 
dum  trasmutat®  et  digerit’  in  sua  qua- 
litate  et  nimis  infrigdat.  Haec  ergo® 
febricitantibus  jubat  plus  quam  aiiae 
que  inlïigdare  valent  maleriae,  In  sto- 
macho  posita  vel  in  precordiis  et  ad 
■stuporem  dentium  propria  est  sanitas; 
su(  a  l  m  <  I  s  mil  j  e  l  t  ut 
non  solum  extrinsicus®  adpositus  sed 
et  potus  infrigdat.  Haec  autem  si  co- 
medatur  contingit  similiter  omnia.  Et 
propter  quod  in  se  habet  stipticam  vir- 
tutem  dysintericis  hutilissimus  est 
cibus  et  fluxum  sanguinis  mulierum , 
vel  emoptoicis  satis  hutilissimus  est  ci¬ 
bus  vel  herbae  ipsius  sucum'b 

XXII.  Ânimones'^.  Animones  onmes^ 
acres®  et  projectibae*  et  adaperilive 
suntbirtute®.  ünde  radix  ejus  masticata 
flegma  per  os  producit®,  et  sucus  ejus 
in  naribus  inissus  similiter  purgat  et  in 
oculis  cicatrices’  extenuat  et  bulnera 
sordida  superinposita  purgat  et  lepras  * 
abstergit,  menstrua  provocat  adposita 
et  lacté"  multipbcat. 


XXII.  Andrafjtiis,  qui  et  porcacla. 
Porcacla  frigida  est  quidem  nimis,  hu¬ 
mida  autem  habundanter  modicum 
aliquid  austerum  habens ,  propter  quod 
repremit  reuma  et  maxime  colerica  et 
calidam  contransmutat  eam  et  abenat 
secundum  qiialitatem  suam  nimis  in- 
frigdando.  Propter  quod  causon  febrien- 
tis  juvat  plus  ab  omnibus  in  stomacho 
inposita  vel  in  totis  ypocondriis,  que 
etiam  stuporem  dentium  sanat  ipsa 
mastigata  et  sucus  ejus  similiter.  ut  non 
solum  exstrinsecus  adposita  sed  et  po- 
tata  infrigdat.  Hoc  autem  et  ipsius 
herbe  contigit  si  tota  edatur.  Per  hoc 
autem  quod  stiptice  disentericis  prodi- 
ficat  cibus  et  mulierum  fluxus  sanguinis 
et  ad  sanguinem  reicientibus.  In  his 
ergo  multum  operativus  ejus  sucus  est. 


XXIII.  Animonis.  Animoms  omnis 
agras  et  projectorias  sunt  et  adaperi- 
hendi  virtute  sunt.  ünde  radix  ejus  si 
fuerit  mastigata  per  ore  flegnia  educit , 
et  si  in  nares  'ejus  sucus  mittitur  simi¬ 
liter  purgat  et  in  oculis  cicatrices  exte¬ 
nuat  et  sordida  ulcéra  purgat  et  lepras 
tollit,  menstrua  educit  adposita  et  lac- 
tem  adducit. 


Andraçjni.  ‘  purcacla - “  andragnem.  —  ®  apellant.  —  •  habit.  . —  ‘  repremit.  — 

*  transmutai.  —  ’  degerit. . —  *  et  causos  addit.  —  ®  extrinsecus.  —  habit.  — -  "  vir- 
tutim.  —  sucus.  —  Animones.  ‘  animonis.  —  ®  omnis.  —  ®  agris.  —  *  projectivi.  — 
“  virtutim.  — ■  '  seducit.  —  ’  cicatricis.  —  *  lebras.  —  “  lactim. 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  II,  i. 


XXIII.  Anithou‘.  Anetus  muitum  ca- 
lefacit  et  desiccat,  probter^  quod  merito’ 
decoctus  in  oleo  diaforeticus  ‘  est  et  di- 
gestibilis^,  ita  utcrudum  et  indigeslum 
tumorern  ebentet'  et  digérât,  üsta 
vero’  fortiter  calefacit  et  de.siccat  et 
probteroa®  humidis  vulneribus  super- 
sparsa  jubat®,  maxime  que  in  veretro 
fuerint  generata;  nam  et  in  testiculis“ 
dutuma"  sanat  et  cicatricat  vene.  Hii- 
midior  scilicet  minus  calida  est  quam- 
tum  plus  viridior  fuerit  et  digestibilis 
minus  inbenitur'®. 

XXIIII.  [24  v°]  Aiitlunnis'.  Anthémis, 
quae®  et  camimela^  dicitur,  quam  Ro¬ 
mani  benevolentiam''  vocant,  calefacit 
et  desiccat  mediocriter.  Est  autem  et  ex- 
tenuatoria®  et  propterea®  diaforetica®  et 
calastica  virtute  est,  unde  oleus  ex  ea 
factus  rarefacit  corpus,  propter  quod  do- 
loribus  subbenit  plus  ab  aliis  herbis  *.  Et 
mitigat®  et  reiaxat*®  tensuras  et  mollat 
mediocriter  dura  etfebres*’  quaslevit'® 
absque  viscerum  inflammationem  mo- 
lestantibus  solvit ,  et  maxime  si  ex  co- 
lerico^®  humore  aut  ex'*  spissitudine'® 
obclusos  poros*®  cutis'®  fuerint  gene- 
ratae.  Est  autem  et  ypocondriis apta 
plus  quam  aliut  aliquot'®.  Exanthe- 
mata®®  igitur  a  febribus  factas  in  capite 
camimela  herba  viridis  cocta  in  oleo  et 
cxinde  unctas  sanantur®',  sin  bero  sicca 
in  aceto  infusa  et  trita.  Hutilis  est 


433 

XXIIII.  Anetus.  Anetus  calefacit  et 
siccat,  propter  quod  coctus  in  oleo  dia- 
foriticus  sit  et  digestibilis,  crudum  et 
indigestum  humorem  digerit.  üstus 
enim  nimis  calefacit  et  siccat  et  prop- 
terea  est  laxativa.  Infusis  ulCeribus  su-  ■ 
persparsus  juvat  et  maxime  in  veretro 
in  glandine  ipsius  cicatricat  que  diu- 
turna  sunt  ulcéra.  Humidior  scilicet  et 
nimis  calidus  est  viridis,  unde  minus 
e.st  digestibilis. 


XXV.  Anthimis,  Anthimis,  qui  et 
gamumilla ,  calefacit  et  siccat  medio¬ 
criter.  Est  autem  leptomeris,  id  est  ali- 
quam  partem  habet  extenuatoriam  et 
propterea  diuritica  est  et  calastica,  id 
est  laxativa  et  conten.sata  rarefacit  et 
ideo  in  doloribu.s  nnligatoria  est  super 
omnia  in  doloribus.  Juvat  igitur  et  re¬ 
laxât  que  tensa  sunt  et  mollat  que  dura 
sunt  mediocriter  relaxando.  In  febribus 
quibus  in  visceribus  nocet  inflamma- 
tiones  solvit  et  in  bis  maxime  quibus 
ex  colerico  bumore  conspissata  cutis 
consistit.  Est  etiam  ipocondriis  aptis- 
simus  super  omnia  exantimata  aut  in 
febribus  in  cute  facta  ebullationem 
bumorum  in  capite  gamumilla ,  si  qui- 
dem  si  fuerit  viridis  cocta  in  oleo  sed 
minus  sicca  in  aceto  ante  infusa.  Ex- 
pediens  autem  est  et  quibus  neque 


Ica. — *  beneolenciam.  ^ ®  extenuaturia.  —  ®  propteria. — ’  diaforitica  est.  —  *  verbis. 
—  *  meticat.  —  *“  iaxat.  —  "  febris.  —  quaslivit.  —  "  corico.  —  et.  —  '*  spis- 
sitndinim.  —  '*  apclusus  porus. —  cotis.  -  ■ '*  lapocondrias. —  ‘®  aliquid. —  exati- 


ORIBASE.  EUPORISTES,  11,  i. 


etiam  et  iii  quibns  non  pei'fecte  obdu- 
rata’^  pansant;  anasforas®’  in  capite 
consistentes  digerit  et  alias  non  ad- 
trahit^*,  propter  qiiod  nullo  alio  medi- 
camine  solvitur-®,  et  apozima  ejais  ad 
epatis  inflammalionem^®  potui  data 
multnm  jubat. 


oleus  repremens  pausat.  Que  accidunt 
et  insurgunt  in  capite  digérant  et  alias 
non  permittunt  exsurgere ,  quod  nulli 
alio  consistere  potest  medicamini. 


XXV.  Anissjis\  Anissus  calefacit  et  desiccat  nimis;  haec  utiqne  et  urinas 
movit  et  diaforetica^  est,  ita  ut  bentositates*  circa  yentrem*  et  stomaco=  natas 
componat®  et  amputet’. 


XXVI.  Aristoiocia.  Aristolocia  longa 
extrahit  ‘  et  cames  =  nutritet  in  lumen- 
tatione  adhibita®  matrici'  hutilissima 
est;  ubi  autem  pingues  liumores®  sunt 
et  fortiter  opus  habit  ut  extenuentiir,  op- 
timefacit.  Rutunda®  vero’  aristolocia  et 
si  ex  constippatione *  [2 5]  pinguium 
Immorum  aut  ex®  spissa  et  indige.sta*“ 
ventositate”  dolores  fuerint*®  generati 
magis  plus  rutunda  sanat  et  suculos 
infîxos®®  aut  spinas  extrahit'®  et  pu- 
trida  "*  curât  et  sordida  ulcéra  purgat  et 
dentes'®  et  gingifas'®  clarifîcat.  Jubat 
autem  et  astomaticos et  singultum®* 
tollitetepilempticis®'  ex  acris®®humo- 
ribus  et  podagricis  vel  artriticis  cum 
aqua  potui  data.  Rigmata  autem  et 
spasmata  plus  quam  alla  médicamenta 
pota  utilior  est. 


XÂVII.  Aristolotia.  Aristolotia  longa 
quidem  extraet,  carnes  replet,  ad  ma- 
tricis  fomentationes  hutiiiter  facit,  in 
quibus  et  pinguii  humores  ciroteron  sit 
et  oportet  extenuare.  Rotundae  autem 
husus  ad  constipata  loca  depinguiat  et 
indigeta  ventositate  dolores  generatos 

putridines  sanat  et  sordida  ulcéra  pur¬ 
gat  et  dentes  et  gingivas  inluminat.  Ad- 
juvat  autem  et  asmasticos  et  epilem- 
ticos  et  exagros  humores  podagricos 
cum  aqua  potata  et  rigmata  et  spasmata 
super  omnia  médicamenta  utilior  est. 


XXVII.drnogiosju'.Arnoglossa.quam®  XXVIÏÏ.  Arnoyloson,  qui  et  plantago. 
Romani /ilimtagincmH'ocant.sufficienter  Arnoglosus  habundanter  infrigdat  et 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


infn"dat  et  desiccat  et*  sliptica  est, 
propter  quod  et  ulcéra  pessima  et  reu- 
matha'^  et  putrida  jubat,  et  propterea» 
dysintericos  ’  curât  et  emorroidas®  re- 
primit  et  quidquid®  exardescere*®  po- 
test  infrigdat,  et  glutinat"  sinus  insa- 
navilis'^;  est  autem  et*’  recentium 
bulnerum  siiniil  et  veterum**.  Desiccat 
enim  absque  aliqua  mordicatione  que 
nondum  stupida*’  sunt,  nam  et  si- 
men*®  ejus  et  radix  simili  *’  sunt  virtute , 
prêter'®  quod  sicciores  sunt  et  minus 
frigidae,  sed  quam'®  quidem  simen 
ojus  plus  extenuat  et  radix  ejus  inpin- 
guat  amplius.  Folia  autem  ejus  siccata 
extenuatoria^®  est  et  minus  frigida  est 
birtute®'.  Ejus  utique  radices  ad  den- 
lium  dolores  utuntur  masticatae  aut 
dccoctione  earum®’  gargarizatae  ;  ad 
epalis  autem  et  renum  infraxin^?'  et 
radices®®  et  folia  et  adbuc  magis  plus 
et  simen®’  potui  datus. 

XX.VIII.  4roa.  Aron  in  Syria'  nas- 
cilur  et  Syro®  dicitur  vocabulo’;  prohi- 
ciendi®  babit  birtutem,  non  tamen  ni- 
miam,  sicut  dracontea;  desiccat  autem 
aabundantci”  [26  v°]  et  calefacit.  Ra¬ 
dices  autem  ejus  exténuant  pingues  hu- 
raores®  mediocriter  si  edanlur,  ita’  ut 
ex  thoi-ace®  per  ore  expuant  *  spissos’® 
Immores"  hutilius. 

XXVJin.  drsridcitm'. Arsenicum,  id 


437 

siccat  et  repremit,  propter  quod  et  ad 
ulcéra  maligna  reumalicas  et  putridas 
j  uvat ,  de  qua  rem  et  ad  dinsindericos  et 
emorruidas  repremit  et  usta  infrigidat 
et  giutinat  vulnus  j  est  autem  et  in  re- 
centibus  et  veteribus  sanitosus.  Desiccat 
enim  absque  mordicatione  et  nullo 
modo  infundit  ruinera.  Semen  autem 
ejus  et  radix  similis  sunt  virtute,  prêter 
quia  sicciores  sunt  et  minus  sunt  fri¬ 
gida.  Nam  semen  habet  in  se  subtilia- 
toriam  virtutem;  radices  autem  inpin- 
guaridi  babent  virtutem.  Folia  autem 
berba  ipsius  desiccativam  et  extenuato- 
riam  habet  partem  et  minus  frigidam 
liabet  virtutem.  De  qua  rem  radices  ejus 
ad  dentium  dolorem  utimur  mlligandas 
et  ad  os  lavandum  coquimus.  Ad  autem 
epar  et  renum  infraxis  que  sunt  ex  ipsa 
omnia,  sed  et  folia,  plus  magis  autem 
semen  ejus. 

X.XVIIII.  Aron.  Aron  projectoriam 
habet  virtutem ,  non  fortiter  quemad- . 
modum  dracontea,. siccat  autem  et  cale¬ 
facit.  Radices  autem  ejus  exténuant  pin¬ 
gues  non  mediocriter  humores ,  unde  et 
de  torace  ad  expediendum  sunt  hutilis- 


XXX.  Arsenicoii,  qui  et  auripimentus. 


■'  et  défit.  —  ’  rigmata.  —  ‘  propteria.  —  ’  desinlericus.  —  '  emnrmtas.  —  *  quic- 
quld.  . —  exardisccre.  —  “  glultinat.  —  insanavilis  deest.  —  aliorum  addit.  — 
''  viscerum.  —  istopida.  —  semen.  —  "  similis.  —  '*  propter.  —  quod.  — 
"  extenuaturia.  —  virtulis.  ■—  corum.  —  infraxim.  —  ejus  addit.  —  “  semeu. 
—  Aron.  '  Suria.  —  ®  Siro.  —  '  vocabulum.  —  *  proiciendi.  —  ’  habundancius.  — 
”  pinguis  iiumoris.  ’  ita  deest.  —  *  turaci.  —  ®  spuant.  — spissus.  — "  luimoris. 


J38  ORIBASE,  EUPORISÏES,  H, 


est  aunpimenlum^  causlica  et  virtute^ 
ustus  vel  non  ustus.  Utuntur  autem 
haec  in  psyiolris\  et  si  diu  super  ^  cute® 
fuerit,  in  ipsa  ente  inficitur’. 

XXX.  ArtemisiaK  Artemisia  calefa- 
eiunt  et  desiccant;  niniis  snnt  autem  et 
extenuatoriae^  mediocri®,  ut  liaec  in 
l'enibus  lapides*  generatos  ®  jubent 
iijctliucnter  et  in  fuinentatiombus  ma- 
Iricem. 

XXXI.  Asaru.  Asarus  qui  a*  lloma- 
nis^  baccar®  appellatur*.  Ejus  radices 
.similes®  sunt  acoru®,  cujus  virtute’  jam 
diximus  et  ideo*  ex  ipso  poteris  ejus 
virtutem®  cognoscere 

XXXll.  Alpulthus  exin  ‘  dissimilibus ^ 
partibus  est  compositus,  ex  acridine®  et 
stipticae*  virtutes®.  Acridinis®  quidern 
partem  eo  quod  calefacit  austerae  aut 
stipticae,  pro  eo  quia  infrigdant  et  de¬ 
siccant  utnique,  etproplerea  ad  putrida’ 
et  reumatica  *  utilis  ®  est. 


Arsinicus  causlica  est  virtute  non  ustus 
et  ustus.  Utuntur  autem  eum  homines 
in  psilotrum  et  ustulat  pilos  et  si  tri- 
caverit  in  ipsam  cutem  infigitur. 

XXXI.  Arlemisia.-  Artemisiae  calefa- 
ciunt  et  desiccant  babundanter;  .sunt 
autem  et  leptomeris  mediocriter,  ut 
etiam  in  renum  lapides  habentes  juvat 
mediocnler  et  m  fomentationibus  ad 
raatricis  causa  bene  facit. 

XXXtI.  Asaro.  Asari  radix  sirniliter 
facit,  sicut  et  agonis,  superextensa  au¬ 
tem  magis  sicut  et  de  eo  prediximus  et 
oc  oportet  scire. 


XXXIII.  Aspattus.  Aspaltus  ex  duabus 
partibqs  est-  conpositus ,  de  agris  et 
stipticis  qualitatibus ,  et  quod  acer  est 
calefacit  et  quod  austeris  est  infrigdat. 
Desiccant  autem  utrique ,  ex  qua  re  ad 
putridines  et  reuma  utilis  est. 


XXXIII,  Asparayas  *  miacathinus  ^ 
projectoriam®  bel  purgaturiam  *  habit 
birtutem  neque  enim  nimis  calefacit 
neque  nimis®  infrigdat.  Haec  ergo  et 
epati  et  renibus  constippatis®  adaperit 
et  proicit  inde  humores’,  et  maxime 
radices®  ejus  aut  simeu®  ejus.  Nam  et 


XXXIIII.  Asparayus  miayantias  pro- 
jectoria  est  virtute  et  neque  calefacit 
nimis  neque  infrigdat.  Hic  et  renibus  et 
epati  et  fractibus  est  et  maxime  radices 
ipsius  et  semen  qui  etiam  dentium  do- 
lores  sanat;  quod  siccus  est  virtute  abs- 
que  calore  hoc  prestat. 


*  auropimenio.  —  ®  virtutem.  —  *  ipsiiutris.  —  »  sidios  per.  —  ®  cote.  —  ’  foco  cute 

diocriter.  —  ‘  iapidis.  —  ®  gencrantur.  —  A«iraj.  '  quem.  —  ®  Romani.  —  ®  baciela. 

—  “  apellant.  —  ®  similis.  —  ®  acoro.  —  ’  virtutem.  —  ‘  idio. — ®  virtutem. _ cog- 

nuscere.  —  Alpalthus.  ‘  exinde.  —  *  similibus,  —  ®  agredine.  —  “  stipticen.  _  ®  vir- 

luüs.  —  “  agridinis.  — •  ’  haputrida.  —  *  reomatica.  —  "  hutilis _ Asparayus.  ‘  aspe- 

ragus.  —  ®  miacantinus.  —  ®  projecturia.  —  *  purgaluria.  —  =  nimis  deesl.'—‘  consti- 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i.  439 


dentium  [26]  dolores  amputat ,  ideo 
quia  absque  calefactionem  desiccat. 

XXXIin.  Argimonia.  Argimonia,  quam 
rustici  lappa  mteriavocant.Radices'ejus 
siccae  cum  vino  cataplasma  imposita^ 
et  viridis  Irita  et  pota^  antracas  et  ser- 
pentium  morsos  ^  et  carcinon  et  omni¬ 
bus  pessimis  pa,ss[i]onibus'^  libérât. 

XXXV.  Astafis  hirneros^.  Astafis  lii- 
meros,  quam  Latini^  uvam^  domeslicam 
dicunt,  dige.stivilis^  est  mediocriter, 
■siivestres®  autem  acres®  fortiter.  Si  apo- 
fleumatizentur ’  proicit  fortiter  ut*  et 
scabias®  jubet*“.  ,  Participatur  autem 
aliquam  virtutem  causticam. 

XXXVI.  Asfod'das^.  Asfodilus ,  quam 
Jlomani  astulam  regiam^  vouant,  radix 
i‘|us  utile-’  e.st  quemadmodum  arus  et 
dracontea,  projecturiam^habens  birtu- 
tem.  üsta  autem  et  cinus  ex  ea®  factus 
calidior  et  siccior®  et  leptomerestera’ 
et  diaforeticotera*  est;  probter®  hoc 
alopicias*®  sanat. 

XXXVII.  Alrafaæis.  Atrafaxis,  quam 
Latini  atripUcem  '  vacant ,  bumida  qui- 
dem  est  multum ,  frigida  autem  medio¬ 
criter  ;  stiptica  autem  in  se  nullam  par- 
tem®  habet®  admixtam,  sed  est  aquosa® 
similis  malbae®.  Sunt  quidem  humi- 
diores®  de  hortis’,  multum  autem  fri- 


La 


XXXV.  Argimonis,  gui  lappa  inversa. 
Argrimoni  radix  siccat  enim  pulver 
vino  supersparsa ,  viridis  trita  et  potata 
andracas,  id  est  postulas  maias  et  ad 
serpentum  percussum  et  ad  carcinos, 
et  ab  omnibus  serpeiitinis  passionibus 
libérât. 

XXXVl.  Astafis  agrius.  Astafis  do- 
me.stica quidem  digerit  mediocriter;  sil- 
vestris  vero  agra  est,  fortiter  purgat, 
masticata  caput  purgat  et  proicit  nimis , 
unde  et  ad  scabias  expedlens  est.  Par¬ 
ticipai  autem  et  aliquam  causticam  vir- 

XXXVIl.  Asfodillus.  Asfodili  radix 
utilissima  est  quemadmodum  arus  et 
dracontea  proicientis  est  virtute.  Usta 
autem  favilla  ejus  calidior  et  siccior 
est  et  extenoatoriam  habet  virtutem  et 
dialonticotorra  est  et  propterea  alopi- 


XXXVIII.  Airafiæ.  Adtriplex  bumida 
quidem  est  habundanter,  frigida  autem 
mediocriter;  stiptice  vero  virluti  nihil 
participât,  sed  est  tota  aquosa  similis 
malve.  Sunt  autem  humidiores  domes- 
tice  de  horto,  multum  frigidior  est  sil- 
vestris ,  propter  quod  inllammationibus 


Argimonia.  ‘  radicis.  —  ®  inposita.  —  ®  pula.  —  ^  morsus.  —  ®  passionibus.  —  As- 
iafishimeros.  *  emeros..^ — “  latine.  —  “  ovam.  —  “  degestibilîs.  ^ ®  silvestris.  ■  ®  agris. 

—  ’  apoflegmati  enicientur.  —  ®  ut  deesf.  —  *  scavlas. —  jubat.  —  Asfodilus.  *  .4sfo- 
dilHus.  —  ®  rigdiam.  —  ®  utilis.  —  ®  prodiclorem.  —  ®  eo.  —  ®  siccldior  est.  —  ^  Iccto- 
mei-islera.  —  ®  deaforiticatera.  —  “  propter.  —  aluplcias.  —  Atrafaxis.  ‘  adrebllcem. 

-  -  ®  parlcm  addil.  —  ■’  habit.  —  ‘  acosa.  —  ®  malve.  —  “  umidiores.  —  ’  ortis. 


MO  ORIBASE,  EUPORISTES.  II,  i. 


gidiores®  silbestres®,  propter  quod  et 
inflammation!  bus  “  in  initie  hutiiissima 
est;  in  statu”  bero®®et'®  deciinatione  “ 
sifbestres*®  expediores*®  sunt.  Semen 
autem  ejus  projecturia  est  virtute,  unde 
et  ad  ictericos*’,  qui  ex  epatis  infraxin 
patiuntur'®,  hutiiissima  est. 

XXXVni.  [26  v°]  AJfonitru^.  Afro- 
nitru  proj[e]ctm’iam®  habet®  birlutem, 
ut  non  solum  educat,  bemm*  eliam  dia- 
foresin®  faciendo  humida®  quae  fue- 
rint’  consumât. 

XXXVIIII.  Absentius^.  Absentius  ca- 
lidus  est  quidem  mediocriter,  siccus  au¬ 
tem  nimium,  Sucus  vero®  ejus  multum 
ab  ipsa  herba  est  calidior®  ;  proicit  autem 
humores®  et  confortât,  propterea®  et  in 
bentre®  choiericos  humores’  ad  infe- 
riora  per  bentrem  iosu®  deducit,  et 
magisquod  in  venis  colericus  est  bumor® 
purgat  per  urinas;  propter  hoc  ipsut  et 
flegma'®  in  benlre  colleta”  si®*  detur 
nihlljubat.  Stiptica  enim A®  exdstens  vir- 
tutem  amaritudinis  habens  foi'tissimas 
simul  et  acridines**  aliquas'®  possidens'® 
tempore  multo  ”,  et  plus  calida  est  quam 
frigida®®;  calida  enim  est  primo®®  gra- 
du®®,  sicca  autem  tertio  gradu®'.  Sucus 
autem  herbae®®  ipsius  mnlto®®  plus  ca- 


inilio  quidem  expediitnt  domestici,  in 
autem  statu  et  in  declmatione  siivostres 
expediores.  Semen  autem  eorum  projec- 
toriam  habet  virtutem ,  unde  et  ad  hicte- 
ricos  ex  infraxin  epati  sunt  contingunt 
utilissimus  est. 


XXXVIIII.  Afronitro  prpjectoriam 
habet  virtutem ,  ut  non  solum  mastica- 
tus,  verum  etiam  et  pruritum  sanat 
diaforisis  faciendo  qui  in  ipsis  sunt  hu- 
mida  consumit. 

XL.  Ahsenthiam.  Absentium  cali- 
dum  quidem  est  mediocriter,  succus 
autem  nimis;  succus  ejus  plus  ab  ipsa 
herba  calidiorem.  Proicit  enim  et  con- 
roborat,  pro  qua  re  et  in  ventre  colericos 
humores ,  qui  in  venis  effusi  fuerint , 
purgant  per  urinas ,  propter  quod  et  in 
ventre  flegma  consistentera  adibit  nibii 
jubatur  aut  enim  stiptica  virtus  que  in 
eo  est  amara  fortiorem  qui  agridinem 
quandam  participât  multo  tempore 
calida  est  quam  frigida. 


®  frigidioris.  —  ’  sifvestris,  —  ®“  flammacionibus.  —  ”  stato.  viio.  _  et 

deest.  —  “  declinacioni.  —  silvestris.  —  >®  expedioris.  — ictericus.  — paciuntur. 

—  Afronitru.  ‘  afronitroii.  —  ®  projectunam.  — -  ’  habit.  —  ‘  virum. _ ®  diaforisin. _ 

®  umeda.  —  ®  ferent.  —  Ahsenlias.  ®  absentius.  —  ®  virum.  —  ®  caledus.  _  “  umoris. 

■  ®  propteria.  —  ®  ventre.  —  ’  umoris.  —  *  viro.  —  ®  bnmorum.  —  ®”  flegmata.  — 

'■  colicta.  —  se.  —  igitur.  —  “  agridinis.  —  ‘®  simuf  addit.  —  *®  possedit.  — 

muftum.  — *®  frigda.  —  prlmum.  — ■  grade.  —  tercio  grado.  — ■  ®  erbi. — 

”  multum. 


OlUBASE,  EUPOlllSÏES,  11,  i.  441 

XL.  Aprolanus*.  Haec  heiba*  neque  proprietates  ejus  scribere  oportet  a 
tantos^  et  taies  viros®  disposita  neque  particulares  ‘  officia  illi,  utique  nibil  incon- 
siderata  derelinquerunt  sed  manifesta  scribserunt»  et  a  novis’  sunt  inl)enta 
usquequaque  de  bis  in  confectionuffi  libris  medicaminum  qualitates,  nunc  de 
euporislis  *  uninscujusque  virtutes  omnium  berbanim®  considerationem'®  dicen- 
dum  Est  ergo  quomodo  calidus  aut  siccns  est  in  birtute  aprotanus,  tertio  qiiidem 
gradu"  ponitur.  Contemplandus  est  eliam  et  in  gustul^  quia«  amarus  est  nimis; 
"iicus  autem  ejus  glyodes“  est  et  subcalidus;  extenuat  autem  babundantius  et 
calefacit  et  desiccat  non  fortiter.  Cujus  [27]  si  tundas'*  comam  et  flores  ejus  et 
superspargas  ulceri“  mundo'L  mordicationem'*  facit  et  inritat.  Quod  si  infundas 
in  oleo  et  fumentare  volueris  caput“  aut  bentrem,  manifeste™  calefacit,  sed  bii 
qui  periodus^*  conprebenduntur  rigoribus™  et  de  boc  confrecentur  antequam ™ 
accessio™  fiat  minus  patiuntur  rigore™,  sed  nec  ipsam  sentiunt  accessionem 
interdum  et  quia  lumbricos™  occidit  merito  et  amarus  est.  Nam  si  simul  cum 
cocto*’  melo**  Cithonio™  cataplasma  ex  eo  fiat  aut  cum  pane™  admixtus*’  sit®*, 
inflammationes^’  oculorum’^  sanat  et  digerit*®  fymata*®  cum  bordei®’ farina  tri- 
tum  et  coctum  inposita.  üstus''®  vero  aprotanus-®  calida  et  sicca  virtute  est  et 
plus  qiiam  cocurbita  sicca  et  usta  et  de  radices  aneti  usti.  Haec  enim  bulneribus 
humidis  simul  et  sine  inflammatione  existentibus  jubant.  Aprotani  autem  cinus 
mordicalionem  facit  in  omni*’  vulnere  et  propterea^  tineae“  capiti“  adbibitus“ 
cum  oleo  suptili  aut  cicino  vel  rafanino^®  aut  Sicionio"  betere^®  et  maxime 
Sabino  jubat  et  in  facie  pilos*®  cadentes®”  restituet®’  cum  supradictis  oleis  adbi- 
bitus  et  melius  adbuc  si  cum  Sicinio®*  oleo  infusus®®  inponatur. 

FîMT  C.lPITUL.l  QUE  SONT  PER®‘  A,  INCIPIT  PER®®  B. 


XLI.  Actis  et  camiactis.  Actis  dicitur  sambucus  et  camiactis  dicitur  evolus.  De- 
siccatoria  sunt  virtute  et  glutinorla  et  mediocriter  et  diaforitica. 

Finit  de  a,  incipit  de  b. 


Aprotanat.  *  erba.  —  ’  ad  tantus. . —  ’  talis  viro.  —  *  particolaris.  —  *  derelii|uoi'unt. 

—  “  scripserunt.  —  ’  nobis.  —  '  operis.  —  "  erbarum.  —  ■”  consideracionim.  —  “  grado 
est.  —  U  gusto.  —  quam.  —  “  gliodis.  —  ‘®  tondis.  —  ‘®  ulcéré.  —  ”  mundo  deest. 

—  *®  mordicacione.  —  capud.  —  manifesti.  —  ”  perperiodus.  —  reccoribus.  — 

anliquam.  —  haccessio.  —  rigoris.  —  lumbricus.  —  coctum.  —  mele.  — 

™  coctonio.  —  panim.  —  mixtum.  —  sed.  —  inflammacionis.  —  **  oculum. 
'  dcgerit.  —  flegmata.  —  ordiac.  —  ®®  igitur.  —  ebrotanus.  —  “  cocurveta. 

—  omnem.  —  propteria.  —  in.  — •  capite.  —  '‘®  adMbetur.  —  vel  rafanino 
deest. — ■  ”  Siccionium.  —  “  et  vel  ravine  ciddif. —  “  pilus. . —  ®“  catentis. —  ®'  restituit. 

—  Sicionium.  —  “  infusus.  —  ®''  capitula  que  sunt  per  dee.d.  —  ®®  per  deest. 

*  Le  chapitre  Apralanas  manque  dans  les  manuser 


rits  de  Leipzig  et  de  Laon. 


ORIBASE,  EUPORLSTES,  H,  i. 


[B,  t.  V,p.  6o5.] 


I.  Bahamas.  Balsamus  muüum  cali- 
dus  est  et  siccus  et  in  secundo  ponitur* 
gradu*;  est  autem  et  leptomeris^  etaro- 
matizat.  Sucus  autem  ejus  extenuandi 
habet^  birlutem^,  secundum  quod  in 
tantum  calidus  est®  in  quantum  possi- 
bile  est,  iitab  ipsasuptiiitate’  tangatur. 
Semen  autem  ejus  [27  v“]  siniiliter 
quidem  secundum  *  ipsius  est  birtutem®, 
minor  est  autem  longe  secundum  bal- 
sami  suptilitatem 

II.  Balaastiii  Balaustion  floris 
sun[t]  de  mala  granata  silbestri^  seu  do- 
mestici  arboris.  Fortiter  enim  stiptica 
sunt®  in  gustu®  et  desiccatiba®  est  bir- 
tute®,  et  pacimeris’  et  geodis  est.  Ga¬ 
lons  autem  nullam  habet*  qualitatem, 
et  pronterea®  infrigdandi  et  siccandi 
habet  facultatem'®.  Quod  si‘^  iscortica- 
tura  et  ulcéra  pulver'^  superspargas , 
cito  ducit  cicatricem,  et  propterea  si 
bis*®  hadhibeatur  c[ui  sanguinem'®  ex- 
puunt*®  aut  dysinteriam patiuntur*’ 
aut  per  bentrem*®  reuma*'-’  aut  matricis 
preflubium®®  patiuntur,  jubantur  pul- 
vera®*  jejunis  potui  data®®. 

III.  Batu,  id  estraha'.  Batus  latine® 
rubus®  dicitur;  folia  ejus  aut  cimas 
masticatae®  abtas  et  omnes  ulcéra®  oris 
sanat,  sed  et  bulnera  facta  glutinant®. 


XLII.  Balsamus.  Balsamus  caiefacit 
et  in  secundo  ponitur  gradu.  Est  autem 
et  leptomeris ,  hoc  est  extenuatoria  par- 
tem  habet  et  amarizat.  Succus  quidem 
ejus  suptilis  est  virtute,  secundum  hoc 
tantum  calidus  est  quantum  pulant  ip- 
sam  subtilitatem  tangi.  Semen  autem 
ejus  similiter  est  quidem  secundum 
genus  virtutem ,  longus  autem  minus  se¬ 
cundum  balsami  subtilitatem  quod  lep¬ 
tomeris  est. 

XLVII.  Balaustion.  Balau.stion  est 
floris  silvestris  mali  granati  ;  fortiter 
enim  stipticus  est  in  gustu  et  desicca- 
tiva  et  frigida  est  virtute  et  parte  pin- 
guis  est ,  et  si  super  paratrigmata  et  ul- 
ceribus  eum  superspargas ,  cito  ad  cica¬ 
tricem  ducitur,  propter  quod  ad  eos 
qui  sanguinem  expuunt  aut  disinterici 
sunt  et  reumatizat;  matres  omnes  bec 
utuntur. 


XLIII.  Balas.  Batus  qui  et  rubus.  Fo¬ 
lia  ejus  et  cimas  masticatas  aptus  vel 
alia_in  ore  ulcéra  curât,  sed  et  plagas 
glutinat.  Fructus  autem  ejus,  id  est  mora 


Balsamus.  '  ponetur.  —  ®  grado.  —  “  liptomeris.  —  "  liabit.  —  ®  virtutem.  —  ®  est 
deest.  ■■ —  ’  subtilitatem.  — ®  in  addit. —  ®  virtute.  —  subtilitatem. —  Balanstiu.  ‘  ba- 
laustia.  —  ®  silvestris.  — *  ®  virtutem  addii.  —  *  gusto.  —  ®  desiccativa.  —  “  et  frigeda 
addit.  —  ’  pacemeris.  —  ®  habit.  —  ®  propteria.  —  -  defecultatem.  —  “  in  addii.  — 
pulver  deest.  —  se.  —  "  nlmis.  —  sputunt.  —  '®  clesenteria.  —  ”  paciuntur. 
—  ventrem.  —  reoma.  —  “  prolluyium.  —  pulvere.  —  ®®  dalus.  —  Bain.  '  ropo. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


Fmctus’  autem  que  mora  vocantur» 
si  fuerint®  niatura,  habent“  in  se  aii- 
quam  caioris^  mediocritatem  ;  quod 
adhuc  crudas  fuerint^,  subfrigida  sunt 
et  geodem  substantiam ‘‘  possident"^, 
ideoque  et  ninus  desiccatibiis  est.  Quod 
si  matura’®  colligantur  et  siccentur  et 
pulber  ex  eas  reponatur  similiter"  et 
flores  ejus  siccos  repositos,  et  ubi  opus 
fuerint**  faciunt*®  dysintericos®”  et  ad 
reumam  bentris  vel  ad  defectionem*' 
ipsius  dalus ,  et  ad  eos  qui  sanguinem 
expuunt  pulbera  ex  bis  potui“  data 
fortiter  jubant.  Radix  autem  rubi®^  non 
soium  stiptica  est,  adhuc  insuper  et 
extenuandi  bumores  babet  virtutem, 
propter  quod  in  renibus  lapides  creatos*^ 
conminuit*®. 

nil.  Bdelius^  citicon^.  [28]  Bdeliu® 
malactica'*  nimis  est  et  operativa  bir- 
tute,  alium®  autem  qui  est®  Arabicus 
lucidior  est’  et  magis  desiccat  quam 
malaxat®.  Quantum  est  ergo  adbue  110- 
belius,  mollat  laedius'  et  utdior  e.st 
quam  Scitieus’®;  in  quantum  enim  ve- 
tustior  est,  amarior"  satis  in  gustu'®  et 
acer  et  siccus  est.  ütuntur’®  autem 
quidam  maxime  Arabicum  ad  brun- 
cocelicos’®,  id  est  gutturosos'®  et  ydro- 
celicos*®  cum  jejunibominis  exputum*’ 
malaxatus,  ut  emplastri’®  modum  fiat 
inpositus'®;  sed  et  indigestam*®  bento- 
sitatem  currenti®*  homini  generatam 


443 

si  fuerit  matura ,  babent  in  se  medio- 
criter  calorem  ;  si  autem  inmatura  sunt , 
subfrigidam  quadam  substantiam  ter- 
restrem  in  se  retinet  et  propter  boc 
nimis  desiceativa  est;  et  si  siccatus  fuerit 
et  ex  eo  pulver  factus  sicut  et  de  flore 
ejus  plus  desiccat  recentioribus ,  et  fa- 
ciunt  ad  disinterieos  et  ad  omnem 
reumam  ventris  et  adfectionem,  et  ad 
sanguinem  expuentibus  datur;  hutilis- 
simum  estmedieamen.  Radix  autem  ejus 
est  stiptica  et  ad  hoc  leptomeris  est ,  et 
propter  hoc  nefreticis  data  lapides 
rumpit. 


XLIIII.  Bdellion.  Rdellion  malatica 
est  nimis  et  operativa  virtute,  quam 
utuntur  aliqui  ad  broncholicos  id  est 
gutturosus  et  ad  idrocolicus  cum  poto 
jejuni  hominis  malaxato  ad  implastrio 
modum  inpositos  glanglias  solvit.  Ara¬ 
bicus  autem  potatus  in  renibus  lapides 
frangit  et  urinam  provocat  et  indigestam 
ventositatem  percurrentem  sanat  et  do- 
lores  laterum  et  rigmata  similiter  am¬ 
putât.  Bdellius  autem  Scithicus  nigrior 
est  et  résiné  simdis  ;  est  enim  ut  dixi- 
mus  malaticus  et  operativa  virtute  ;  abus 
autem  qui  est  Arabicus  lucidior  est  et 
magis  desiccat  quam  malaxat.  Quan- 


’  fluctus.  —  ®  vocaiit.  —  ®  fuerit.  —  “  habit.  —  "  calorem.  —  ’’  se.  —  fuerint. 

—  "  substancla.  — ‘®  possèdent.  —  “  inmatura.  —  ”  similis.  —  **  fuerit.  —  “  facit. 
”  desenlericis.  —  deficcionim.  —  isputu.  —  “  rube.  —  lapidis  reatus.  — 
cumminnit.  —  Bdelias.  '  bdillius.  —  ®  citecon.  —  ®  bdiUius.  —  *  malectica.  —  ®  al- 
fenim.  —  ®  quem.  —  ’  lucidioris. —  *  malaxit.  —  ®  facilior.  —  *°  exiticus.  —  “  amajor. 
g'usto.  —  ”  hutunlur.  —  “  broncocelicus.  —  guttorosus.  —  hutrocelicus.  . — 
sputum.  —  1*  aut  emplaustii.  —  inposetus.  —  nidegestam.  — ’’  corrcntc. 


i  ORIBASE,  EUPORISÏES,  II,  i 

it  et  dolores  iaterum  et  regmata^^,  tum  ergo  est  adhu 
n  rcnibus  lapides^®  frangit  et  uri-  mollatur  et  utilior 
1  provocat  potatus  thicus. 

I.  Blelns^.  Blitus  manducabilis  est,  XLV.  BleUu.  B 
dera  ejus  humida  stint  et  frigida^  sunt  nimis  et  frigid 
iperantia  ;  in  secundo  enim  sunt  po- 


(I.  Biilbos ,  kl  est  lampadiones*. 
bos®  inflant  et  luxuriam^  excitant, 


ni.  Biilyras.  Butyrus^  digestibilis* 
birtute  ’ ,  habens  in  se  inodicam 
foreticam  **  virtutem,  ut  et  parotidas 
in  iriguinas  et  oris  inflammationes® 
omnibus  locis  saepius  ipse  soius 
avit  in  puériles  *  aetates  ’  bel  ®  muiie- 
n.  Sed  et  natis’  infantibvis  hunctis*“ 
cfuentius,  sed  et  dentes  nascentes" 
lilominus  extenuat  gingifas**.  Et  si 
iliatur  recens ,  jubat  nimis  de 
Imone  exputantibus  cum  bis  que 
■Lintur,  facilius  proiciunt  et  inflam- 
tiones  pulmonum“  jubat. 

VIII.  Buhtlialmus^ .  Bubthalmus  herva 
■ior^  est  ab  anthemidos^  [28  v”]  et 
ipterea^  diaforeticotera  est,  eo^  quod 
ritias®  sanat  admixta  ceroto’. 

VIIII.  BrathB,  id  est  herba  Savina^ 


XLVI.  Bulbus.  I 
inflationeni  fatiunt 
citât  et  desiccativus 

XLVIII.  Butiras. 
habet  xirtutem  et  h; 

et  in  ore  inflamatio 
sepius  boc  solo  sar 
mulieribus  adbibitv 
dentes  nascentes  si 
sine  dolore  dentes  r 
a  melle  extenuat.  Nt 
nilice  de  pulmonib 
flammationes  babue 


XLVIIII.  Biihl. 
agrior  est  autem  ; 
propterea  diaforitic 
ritias  sanat  admixta  ceroto. 

L.  Brateus,  qui  erba  Sabina,  fortiter 


ÜRIBASE,  EEPORISTES,  il,  i.  445 

La 


dîaforeticaest  balcle*  per  ieptomeria^ 
tinulieruin  meiistrua  plus  quam  aiiae" 
lecies’  educit  et  per  urinam*  sangui- 

„em  extrahit»  superflnum>»,  et  bibumn 

in  utero  pecus  corrumpit  etmortuumi» 

extrahit.  Abqui"  etiam  et  pro  cenno- 

„i4 /liinhim*»  eum  in  confectio- 
mamum”  ciupiuui 

nibus“  mittunt. 


tre.s  qualitates ,  in  gustu  simulât  caparis 
propter  quod  agiior  est  et  aromatico- 
terra  est.  Haec  ergo  participât  quaiitatis 
quas  clixi  agridinis  ex  calida  tempe- 
rantia  consistente  in  amaritudine ,  stip- 
tice  et  frigide  virtutis  in  aequalitate 
corporis.  Si  quantum  enim  in  agridine 
amplius  habet  copressu ,  tantum  diafori- 
ticatoria  est.  Glutinare  ergo  non  potest 
plagas  propter  virtutem  caloris  et  sic- 
citatis  ipsius.  Tantum  enim  omnibus 
participatur  ut  etiam  ignita  est.  In  au- 
tem  putridines  juvat  similiter,  et  ma¬ 
xime  si  malicesa  sunt  et  diuturniora; 
ferent  enim  sine  moiestla  aut  jam  ni- 
gridinis  habentes  et  vaide  sordida  cum 
mel  purgat ,  antracas  exsol  vit  ex  prolep- 
tomeriam,  men.struae  deducit  habun- 
danter  et  per  urinam  sanguinem  educit 
et  vivum  pecus  corumpit  et  mortuum 
extrahit.  Ponitur  autem  in  tertio  gradu 
calida  et  sicca  ejus  virtus  et  maxime 
leptomeris.  Haec  utique  in  unguentis 
miscetur  et  maxime  gleucino  et  in  an- 
tidolis  mittitur.  Aliqui  autem  pro  cin- 
namom  eam  duplicem  mittunt. 


X.  [a 8  v”]  Bromos^  abena»  dicitur;  est  enim  inter  ligumina^  bromos^  que  et 
inter  medicamentis;  similem  hordei»  habit  birtutem»,  si  ex  eo  cataplasme  fiat; 
desiccat  enim  et  digerit’  mediocriter  et  sine  mordicationem  *.  Est  autem  et  frigi- 
diornon  satis  et  stiptica  est;  juba®  enim  diarrias  ventres 


Explicit  que  peb^^  b  sunt^^  incipit  per^® 


"  vaide.  —  ^  Hplomeria.  —  ®  aliis.  —  speciis.  —  *  hurinam.  ^  extrae 
perfluam.  —  “  virum.  —  moi'tuit.  - —  aliquid.  —  chinamomum. 

— •  confeccionibus.  ~  Bromos.  ^  bromus.  —  ^  avina.  —  ^  legumena.  ■  • 

®  ordü.  —  ®  virtutis.  —  ’  degerit.  —  ®  mordicacione. —  ®  jubat.  —  ventr 
explicit  que  per,  habst  finit. —  sunt  deest.  —  per  deest  —  Deo  gracias 


446 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


[Iv,t.  v,p.6.5.] 


I.  Calaminthes'-  menlastru^.  Calamin- 
thes  extenuatoria  ^  est  substantia  et 
calida  et  sicca  temperantia;  tertio  po- 
sita  est  gradu‘  secundum^  utrasque 
qualitates.  Manifesta  est  autem  ejus 
cognitio  per  gustu"  adparens  et  ex- 
perimentis  ’  agnita  *  ;  gustu  *  igitur 
acra  “  est  et  calida  ''  et  modice  omnino 
subamara.  In  calefactione  quidem  ex- 
trinsicus*^  corpori'*  adducla  vei’posita 
nimis  calefacit  et  mordicat  et  rovo- 
rem inducit  coti*®,  et  novissime  ulcéra 
facit;  per  se  ipsa  sicca  trita  et  in  mulsa 
data  calefacit"  manifeste'®  et  sudores'® 
movit  per  omnem  corpus.  Propterea* 
ergo  aliqui  eam®‘  utuntur  ad  perio- 
dicas®®  febres®®  in  rigoribus  positas®*; 
coquent®®  cum  oleo  et  perunguet  totum 
corpus  cum  fricatione®®  forli.  Intrin- 
sicus”  autem  [29]  ut  dictum  est  potui 
data  sciam  laborantibus  cataplasma  ex 
ea  inponentes  firmissimum®*  adjuto- 
rium  est;  etenim  extrahit  de  profundo 
bumores  foris®®  in  cute  et  calefacit 
omnem  articulum®®  et  superurit®'  pel- 
lem,  sed  et  menstrua  educit  pota  et 
adposita  ;  nimium  enim  ad  haec  opera- 
tiba®®  est.  Optima  autem  est  ad®®  ele- 
fantiosos  ®^  haec  herba ,  non  solum  quia 
digerit®®  et  extenuat  fortiter  pingues 
bumores®®,  sed  et  proicit  qui  ipsam 
générant  passionem  ;  sic  etiam  et  cica- 

Calaminthes.  ®  calamentis  id  est.  —  ®  met 


1.  Calamentis,  mentastrum  aut  ne.pem 
Calamentis  autem  calida  et  sicca  nimi.s 
est  et  extenuatoriam  habet  partem  po- 
tata,  et  ipsa  persicca  in  mulsa  calefacit 
valde  et  sudores  movit  per  totum  corpus. 
Propter  quod  ergo  aliqui  eam  utuntur 
ad  tipicum  rigorem  quando  habet,  co- 
quentes  eam  in  oleo  et  exstrinsecus 
perunguentes  totum  corpus  cum  fric- 
lione  forti;  intrinsecus  autem  potui  da¬ 
ter  ut  supradictum  est  et  sciaticos  per 
totam  coxam  cataplasma  inponenda  et 
ad  bec  magnum  fit  adjutorium.  Etenim. 
extrahit  de  profundo  bumores  foris  in 
cutem  et  calefacit  et  totum  articulum 
urentem  pellem  et  menstnia  potata  et 
adposita  extrahit.  Satis  enim  est  opera- 
tiva,  magnifiée  autem  facit  et  elefantiosis 
bec  herba  potata;  non  solum  suptiles 
digerit  bumores ,  verum  etiam  pingues 
et  spissos  extenuat  et  proicit  qui  ipsam 
générant  passionem.  Sic  etiam  inposita 
in  cicatrices  ni  gras  claras  eas  et  suo  co¬ 
lore  reddit  et  ypopia  digerit.  Obtimc 
autem  facit  in  bis  passionibus  coda  in 
vino  et  cataplasma  inposita  et  magis  vi- 
ridam  quam  siccam  ;  fortiter  enim  desic- 
cativa  sit  et  urire  loca  parata  est.  Haec 
ipsa  etiam  herba  ad  serpentium  morsus 
et  venenala  accepta.  Hec  igitur  asca- 
ridas  et  lumbricos  succus  ipsius  injectes 
per  clistere  et  potatus  occidit.  Secun- 

“  — 
oaleda. 

perioticas.  — 
us.  —  fortls- 
■«  et.  —  «  ele- 


iperementas. —  *  agneta.  —  ®  gusto. _ ao-i 

corpore.  —  roborem.  —  cute.  - 
’  propteria.  —  eam  aliquid.  - 
tebris.  —  ‘  pesetas.  —  ®  quoqueot.  —  “  frecacione.  —  intrir 

uum.  foras.  — ■  articulum.  —  superuret _ operativa. 

iiciosus.  —  degerit  humorem.  —  pinguis  bumoris. 


^  secundo.  —  “  gusto. — ' 
*  manifesti. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II.  i.  hkl 


trkes  nigras  clara.s  et  suo  colore  reddit 
et  vpopia”  digerit.  Magnifica  autem 
est  in  bis  pas.sionibus=*  coctas  in  vino 
et  calaplasmata  et  magis  biridem® 
quam  siccam;  fortins  enim  desiccativa 
fitio  et  incendit  loca  ipsa.  Ascaredas 
autem  et  iumbricos“  .sucus“  ejus  per 
clysterem“  injectus“  et  potui  datus 
occidit  et  proicit.  Haec  etiam“  herba 
ad  serpentium  morsus  vel  benenum“ 
acceptum“  sicut  cautères**,  et  que- 
cumque  sunt  acra**  et  calida**  médica¬ 
menta  facile  de  profundo  inposita  ad 
se“  ipsa  venenum **  trahit**.  Jubat  au¬ 
tem  et  astomaticos**  et  ictericos*®  ; 
proicit  enim  et  purgat  epatis  infraxin. 
Est  autem  et  in  bis  omnibus**  plus  ope- 
raliva,  que  in  montibus  fuerit  col- 

n.  Calamn'^  Calamus* 

fragmitu*  radix  proicientem  participât 
virtutem,  et  non  modice  minus  acri- 
dinis®.  Folia  autem*  ejus  blrides’  me- 
diocriter  inf[r]igdandi  participât.  Haec 
stiplica  *  est  virtute®,  cortex  autem“ 
ejususta  ieptomeris“  est  nimis  et  dia- 
foresin  facit ,  birtutem  autem  babens 
projecturiam  .sic  et  desiccativam  et  ni- 
mium  calefaciens. 


dum  banc  igitur  rationem  in  auribus 
vermes  generatos  si  mittatur  occidit;  et 
]  n  1  oc  modo  etiam  si  gravida 
muiierbibat  aut  in  os  matricis  apponat 
corrompit  et  avortire  facit.  Lactativa 
enim  est  propter  amaritudinem  solam. 
Juvat  igitur  asmaticos  hictericos,  sicut 
et  alia  que  amara  sunt  proiciunt  et  pur- 
gant  in  epate  facta  infraxis.  In  omnibus 
baec  que  dicta  sunt  operativa  plus  est 
que  montana  est;  tertia  enim  gradu 
po.sita  est  calida. 


II.  Calamos  fracmilu.  Calamus  frac- 
mitu  radix  projectoriam  participât  vir¬ 
tutem  non  parvam  et  modice  agridinis. 

■  Folia  autem  viridis  medlocriterinfrigdat, 
participât  etiam  et  stipticam  virtutem 
babet.  Cortex  autem  ejus  usta  leptomeris 
est  habundanter  et  diaforltica  sit  virlute, 
babens  aliquam  proicientem  virtutem 
ut  exsiccet  et  calefaclat  nimis. 


III.  Canaheos'.  Canapi  semen  sine  III.  Canapi  scmcn.  Ganapi  semen  non 
inllatione®  est  et  desiccatibus  [29  v°]  in  inflat  et  desiccativus  est,  tantum  ut 
tantum  *,  ut  si  satis  manduceturdesiccat  qid  eum  amplius  mariducaverit  desic- 

ypocondria.  ■ —  “  passionis.  —  ™  viridem.  —  “  est.  —  lumbricus.  —  suco. 

—  “  clistera.  —  “  est  addit—  “  etiam  deesL—  “  veninum.—  *’  acceptus.  — •  “  cau- 
teris.  —  agra.  —  caieda.  —  se.  —  omnium.  ■ —  extrait.  —  asfmaticus.  — 

bictericus.  —  ®*  plus  in  omnibus.  —  collicta.  —  Calamu  fracmilu.  *  calamo.  — 
’  IVacmito.  —  ®  calamo.  —  *  fragmetus.  —  ®  agredinis.  —  *  aut.  —  ’  viridis.  —  *  stip¬ 
ticam. —  ’  virtutan.^ — aut.  —  "  lipWmeris.  —  "  diaforisin.  —  Cambeos.^  canabeus. 

—  =  inflammaelone.  --  =  est  addit. 


4^18  ORIBASE,  EUPORISTES,  ÏI,  i. 

genei'andi  *  facultatem ,  ita  ut  nec  semen  cantur  semen. 
liabeat. 


un.  Capnios^.  Capnios  acras^  simul 
et  amaras  participât  qualitates  non  a- 
mittens'*  omnino  stipticam  quantitatem , 
pro  qua  re  urinam'^  choiericam®  pro- 
ducit  multa  et  epatis  infraxin  et  atonias’ 
sanat.  Malaxat  autem*  bentrem®  sicca 
trita  et  in  mulsa  data. 

V.  Capparis.  Capparis  radices®  corti- 
cem  proicere  enim  potest  et  purgare  et 
cxtenuare  et  digercre®  acredine®  sua, 
■simui  autem  educere**  et  constricta®  et 
infuita  reiaxare®.  Propterea’  spien*  sci- 
ron®pius  al)  alias  species poterit  exte- 
nuare  medicaminum.  Jubat  autem  si 
exirinsicus^*  inponatur  cataplasma  ex- 
pedientibus'®  mixta  rebus;  intrinsecus 
autem  cocta  in  aceto''*  aut*'‘  oxymelle 
sicca  trita  ei'®  admixta.  Evacuant  .enim 
ambo  viscoses et”  pingues  humores*® 
si  ”  accipiantur,  non  solum  per  bentrem 
sed  et  per  urinam®“.  Saepius  autem  et 
sanguinolentum  per  bentre®^  deponunt 
ex®®  quibus  .splen®*  jubatur®*.  Jubat 
etiam®®  acceptas  et  qui  sciaticum  pati- 
tar®®  dolorem.  Sed  et  cataminia,  id  est 
menstrua,  movit  et  apoflegmatizatas. 
P.ersus®’  autem  pulver®*  malitiosis®® 
uiceribus  optimum  medicamen  est , 
et  dolores  dentium  jubat,  interdum 


IIJI.  Capiieiis.  Capneus  agriam  simul 
et  amarata  participât  quantitatem ,  unde 
et  urina  colerica  provocat  multa  et  in 
epate  infraxis  et  infectum  ejus  sanat. 
MoUata  etiam  ventrem  durum  trita  so- 
luta  cum  muisa  et  potata. 

V.  Caparis,  Capparis  radices  cor- 
dices  ex  lactantibus  conponitnr  virtu- 
tibus.  Proicere  igitur  potest  et  purgare 
et  extenuare  et  eventare  agridinem  et 
simul  adducere  et  constringere  stiptice 
virtutis,  et  propterea  splen  scirodis  super 
omnia  medicamina  adjuvat  exstrinsecus 
posita  cataplasma  et  max - a  intrin¬ 

secus  ,  in  polione  accepta  autem  in  aceto 
aut  in  oximelle,  sicca  trita  admixta  oxi- 
melle  aut  aceto.  Evacuât  enim  utrique 
glutinosos  et  pingues  humores  sic  ac¬ 
cepta,  non  per  urinas  solum ,  sed  et  per 
ventrem  purgat,  sepius  autem  sanguinem 
excerqunt.  De  qua  rem  et  spleniticos 
juvant  et  coxe  dolores  similiter  ampu¬ 
tant,  sed  et  menstrua  purgant  et  apo- 
flegmaticat.  Spasmus  autem  pulver  vul- 
neribus  bonus  est  medicamen  et  ad 
dolores  dentium  juvant,  interdum  qui- 
dem  in  aceto  eo  cocta ,  interdum  autem 
vino ,  sepius  autem  sic  masticata ,  nam  et 


ORIBASE,  EUPORISTES,  lï,  i. 


quidem  in  aceto^^  coctus,  interdum 
cum  vino“,  continentem  in  se  habet 
atjj-ritudinis  ™  quaiitatcm,  secundam 
autero  acridinem^^  deinde  est“  stiptica 
et  regma”  et  spasmata  sanat;  saepius 
autero  ipsuro“*  solum***  masticando 
doloris  dentium  araputavi  [3o].  Aifos“ 
autero  cum  aceto  digerit^',  et  cyradas'*® 
et  duros  tumores“  digerit”,  utilibus 
ad  haec  medicamentis  admixtus.  Nibii 
est  de  eo  mirandum«,  si“  in  aures” 
bermes»* fiant,  sucusipsius  missus^»  in 
aure  occidit  amaritudo  ipsius. 

VL  Cardamu.  Cardami  semen  caus- 
ticam  participai'  virtutem ,  quemad- 
roodum  et  senapis,  et  propterea"  scia- 
ticis  et  cefaleas  et®  ubicumque  opus* 
est  ruborem®  inponere  caiefacit  euro 
locum,  quemadmodum  et  senapis®. 


VII.  Cardamomu^.  Cardamomus  ca- 

fida®  satis  virtute  est  et  incendit  super- 
inpositus®.  Habet^  autem  aliquantum  et 
amaritudinis  et  ideo®  datus  lumbricos® 
occidit  et  scabias’  fortiter®  cum  aceto 
purgat  et  sanat.  ' 

VIII.  Cassia.  Cassia  caiefacit  et  de- 
siccat'  vebementer.  Est®  autem®  et  lep- 
toroens  babundauter*  el  acra-  est  et 


alfos  tollit  cum  aceto ,  et  ciradas  et  tix- 
mores  duros  digerit,  cxpedientibus  me- 
dicamuubus  admixtus.  Mirabilius  nibii 
est,  si  et  in  aures  vermes  .sint  occidet. 


VI.  Cartami  semen,  id  est  nasturtium. 
Cardami  semen  causticam  participât  vir¬ 
tutem  quemadmodum  et ,  sinapis ,  et 
propterea  ad  sciaticos  et  ad  cefaleas, 
sed  et  quecumque  alia  opus  habent 
fînisin ,  id  est  ut  calefaciendum  ut 
urendo ,  ut  sinapis  ruborem  facit  cor- 

VII.  Cardamomus.  Cardamomus  est 
calida  virtute  nimis  et  incendit  super- 
positamembra.  Habet  aliquid  et  amari¬ 
tudinis  ,  pro  qua  rem  lumbricos  occidit 
et  scabias  fortiter  et  purgat  et  sanat  cum 

VIII.  Cassia.  Cassia  caipfacit  et  sic- 
cat  vebementer,  satis  autem  et  lepto- 
meris  hoc  est  extenuatoriam  habens 


“  cum  acetum.  —  ciminum.  —  ■'  amaritudmcm.  —  agridenim.  —  et  addit. 
—  ”  rigmata.  —  “  ipso. — ”  solus.  —  “  alfus. —  “  degerit.  ■ — ceralas.  —  “  duras 

addit.  —  Cardamu.  '  particepat.  —  ®  proplerla.  —  “  cefallia  sed.  —  *  opus  dcest.  — 
'  roborem.— '  quando  adponendus  cum  pane  ponero  oportit  addit. —  Cardamomu.  ‘  car¬ 
damomus.  —  ®  caledas.  —  ®  sicut  solem  addit.  —  *  habit.  —  ®  agra.  —  ®  lumbricus.  — 
’  scavias.  —  »  forlis  cineretere.  —  Cassia.  *  et  desiccat  deest.  —  ®  est  deest.  —  ®  aut.  — 
‘  abundanter.  —  °  agra. 


450  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


raodice  aliquid  stipticum  habit.  Exténuât 
enim  et  digerit  In  corpore  superflui- 
latis®  et  virtutem  inponit’  visceribus. 
Hutilissimus®  aulem  ad  eas  quibus 
menstrua  non  probeniunt®  ex^®  pleni- 
tudine  pingulssimam  “  superfluitate*® 
probibita'-’. 


VIIII.  Caria,  id  est  niwis.  Caria,  id 
est  nucis',  habet®  quidem  aliquid®  stip- 
ticam  birtutem*  in  corticibus  nucum® 
viridum.  Expremuntur  enim  et®  sucus 
earum®  .simiiiter  ut  de  moris  sucos® 
aut  de  moris  rubi  *  ;  coctum  cum  mel  ad 
os®“  optimum  medicamen  est.  Cortex” 
autem  ejus  nucis”  sicca  et  usta  lepto- 
meris®®  fit  et  siccativa  et  sine  mordi- 
catione**  medicamen.  Nuces”  autem, 
quas  Greci  leptocarion^^  [3o  v°]  vocant, 
nos  autem  aaaiknas  “''appellamus**,  fri- 
gidior  et  austerior  est.  Alia  autem  simiiia 
sunt  majoribus  nocibus. 

X.  Castorium.  Castorius  calidus  est 
et'  siccus  et  leptomeris®  tanto®  nimium®. 
Et  bis  qui  ex  plemtudinem  spasmos® 
patiuntur  aut  tremorem  incurrunt; 
quando  adponendus  est,  cum  pane  poni 
oportet  sicut  solemus  cum  micis  po- 
nere  ®  membrorum  utilissimus  est.  Qui¬ 
bus  autem  de  inanitione’  fîunt  .spasmi® 
contrarius  est;  jam  autem  eos  qui  ex 
plenitudine  spasmos  patiuntur  et  intrin- 


parte  et  agra  est  et  modica  est;  aliquid 
in  se  habet  stipticum ,  extenuat  simul  et 
digerit  que  in  corpore  superllua  inve- 
niuntur  et  ruborem  inponit  viscenbus. 
Utilissimus  autem  est  quibus  menstrua 
constricta  sunt,  quando  ex  plenitudine 
pinguium  humorum  sufficienter  eva- 
cuari  prohibetur. 

VIIII.  Caria  dentron.  Nucaria  caria 
dentron  habet  enim  in  Ibliis  aut  cinis 
stipticum.  Juvant  autem  multum  et 
nuces  quas  portant  corticis  viridis  tunsas 
et  expressas ,  et  succus  ejus  simiiiter  ut 
de  mûris  coquentis  cum  mel  ad  oris 
vitia  utimur  medicamen.  Inter  nucum 
cortius  sicca  sunt  et  ustas  leplomeris 
fiunt  et  desiccativus  est  sine  mordica- 
tione  medicamen.  Leptocarion,  id  est 
avellanas,  frigidior  et  austerior  est,  sed 
et  altéras  simiiiter  sunt  majores 


X.  Casioreas.  Castoreus  calefaci);  et 
desiccat  et  est  leptomeris  totus ,  hoc  est 
nimiam  extenuandi  habet  partem.  Illis 
ergo  qui  ex  plenitudine  .spasmos  pa¬ 
tiuntur  aut  tremores  nervorum  uti¬ 
lissimus  est,  quibus  autem  de  inani- 
tate  aut  siccitate  contingit  contrarius 
est.  Nam  eis  qui  ex  plenitudine  corporis 
spasmos  patiuntur  etiam  in  potione 
mulsa  datus  Z  i  aut  cocliarium  multum 


°  superfluetatis.  —  '  inponat.  — -  ®  utilissenmm.  —  ®  proveniunt.  —  et.  — ■  ”  pin- 
guissema.  —  superfluetatem.  —  prohibeta.  —  Caria.  ’  id  est  iiucis  deest.  —  ®  habit. 
—  ®  in  foliis  addit.  — ■  virtutem.  —  ®  iiocum.  —  ®  et  decsi,  —  '  eorum.  —  ®  sucus.  — 
°  rube.  —  hos.  — ■  ”  corîix.  loco  ejus  nucis  hahet  nocis  ipsa.  —  liplimeris.  — 
“  mordicacione.  —  nocis.  —  iiptocarion.  —  ”  avellanas.  —  '*  apellamus.  —  Casto- 
rium.  *  et  deest.  —  ®  bptomeris.  —  ®  tanto  deest.  —  *  status  est  addit.  —  ®  expasmus.  — 
®  quando . ponere  deest.  —  '  autem  inacionim. . —  ®  spasme. 


ORÎBASE,  EUPORISTES,  II, 


sicus®  potui  datiis  in  mulsa  coclianiim-" 
uimm”  et  extrinsicus cum  oieo  Sy- 
cionio  aut  vetere  oleo  et  inpositus  et 
inlitus.  Que  autem  amplius  calefac- 
tlonem  opus  habent,  frictionem*^  per- 
tincti  jubantur.  Jubat  etiam  si  super 
carbones**  impositus  subfumigentur *“ 
cum  trajectorio*®,  ita  ut  ad  se  trahat*’ 
p.mnni  per  ore,  pulmonibus.  Prodeest 
et  cerebri**  infusioni*®  et  frigidam“ 
ibidem  passionem®*  incurrentibus  et 
maxime  iythargica®*  et  cataforicas  om- 
nes®*  passiones®*  cum  febribus  si  sit, 
et  melius  est®®  si  non  cum  praedictis®* 
oieis®’  adbibeatur,  sed  cum  roseo®*  ma- 
iris  iidinatur  vel  inponatur  capiti  et 
collo®*  cum  knis. 

XI.  CednisK  Cedrus*  calefacit  et 
desiccat  balde*;  ex  eo  vero*  oleum 
factum®  fortiter®  leptomeris’  est.  Mol¬ 
les*  igitur  carnes*  babentibus  paratus 
est  detergere,  dura  autem  corpora  in 
multo*®  tempore  et  maxime  mortua 
corpora  desiccat  et  non  "  permittit 
putriscere.  Non  est  enim  mirandum*® 
quod  peduculos ’*  et  lendinis**  et 
ascaredas  et  in  auribns  vermes*®  occi- 
dere  solet*®  [3i].  Pecus  de  utérus  mor- 
tuum*’  extrabit**  et  bibum**  occidit 
et  educit.  Illitus®*  vero  veretrum®* 
sterilem  facit  mulierem  hoc®®  uten- 
tibus.  Et  si  in  dentibus  cavis  mit- 


/|5l 

juvat.  Sed  cxstrinsecus  corpus  si  per- 
unguatur  cum  oleo  Sicionio  aut  vetere 
oleo,  qui  autem  nimis  calidiora  opus 
habent  et  frictiones  commisto  oleo  cas- 
toreus  ut  necesse  est.  Juvat  etiam  et  si 
aliquis  supra  carbones  castoreum  in- 
ponat  et  fumum  ipsum  ore  aperto  ad 
se  trabat,  maxime  qui  de  pulmone  et 
cerebro  humidum  et  frigidum  habentes 
patiuntur  litargia  aut  et  cataforetica. 
Que  accidunt  omnes  passiones  cum  fe¬ 
bribus  melius  est  si  non  cum  predictis 
oleis  adbibeatur,  sed  cum  roseo  oleo  aut 
capiti  inponatur  et  cervicibus. 


XI.  Cedrus.  Cedrus  calefacit  et  de¬ 
siccat  nimis;  oleum  autem  nimis  est 
leptnmeris.  Molles  autem  habentibus 
carnes  paratus  est  absque  dolore  facere , 
duras  autem  habentes  carnes  in  longo 
tempore  et  maxime  qui  nigra  sunt  cor¬ 
pora  et  desiccat  et  inputribilia  servat. 
Mirabilius  quidem  est  et  si  peduculos 
et  lindines  et  ascaridas  et  in  auribus 
vernies  occidit.  Solet  etiam  oppositus 
oris  matricis  pecus  occidere,  mortuum 
autem  extrahere  non  solum  appositus, 
sed  et  si  inlinitus  sit  veretrus  et  ex  hoc 
inconceptabilis  sit  medicamen  sic  uten- 
tibus.  Et  si  in  foramine  dentes  mittatur. 


*  intrinsecus.  —  **  cocliario.  —  uno.  —  *®  extrinsecus.  —  confriccionim. —  **  car- 
bonis. —  suffumicinior.  —  contracturio. — ”  traat.  —  cerebrum.  —  **  infusione. 

—  ®“  frigedam.  —  ®‘  passionim.  —  ®®  litargia.  —  omnis.  —  “*  passionis.  —  e.sl  deest. 

—  coiitradictis. — ®’  oliis.  —  rosio.  —  collnm.  —  Cedrus.  cedros.  —  *  valde. 

—  *  viro.  —  ®  factum  deest,  —  *  forte.  —  ®  liptomeris.  —  *  mollis.  —  *  carnis.  — 
multum.  —  *'  non  deest.  —  mirandus.  —  petoclus.  —  lenteni».  —  '*  verrais. 

— solit.  —  ”  adposltus  addit.  —  extrait. — ■”  vivum. . —  ®“  inlitus.  — ®'  viritrum. 

®9  ■ 


/i52  ORIBASE,  EUPORfSTES,  H,  i. 

tatm-,  clolorem  tollit  et,  clentem  minu-  dolores  de  presenti  raitigat,  amputai 
tat.  autem  dentem. 

XIÎ.  Cinovalus  id  est  mbus  caninus,  cujus  flosculum  dabis  eis  qui  splenis 
paciuntur  doiorem,  per  urinas  eum  eiciet.  Cortex  autem  ejus  tunsa  et  in  spîene 
posita,  sed  llgato  eum  hominem  in  iecto  sopino  ne  medicamen  pre  dolore  tollat 
febriavit  spienem  et  per  urinam  tamquam  splenem  foras  eicient.  Hujus  haec  mo- 
riatus  fructiis  datur  eis,  qui  in  puimone  habent  ruinera  et  neque  cibum  reci- 
piunt;  ex  melle  teris  et  dabis;  sanum  faciet  die  tertio. 


Xri.  Centauria.  Centauriae  majoris 
radices^  acres^  sunt  et  calidas^  et  stip- 
ticas  eum  terrena  austeritate*  est.  Quod 
enim  acra  ®  est ,  menstrua  movit  et  pecus 
mortuum  extrahit  ®  et  vibum  ’  corrumpit 
et  educit;  quod  autem  stipticam  est , 
plagas  glutinat  et  sanguinem  expuen- 
tibus  jubat.  Dandus  est  autem  eis*  pin- 
.sum  Z,  ii,  febrientibus  eum  aqua,  sine 
febribus  cum  vino;  jubat  autem  et  reg- 
mata*  et  spasmata  et  suspiriosos'"  et 
beteres'*  vel  antiques tussis. 

XIII.  Centauria  Centauria 

vero^  minor  fortiter  desiccat  sine  mor- 
dicatione  et  grandes  factas*  plagas* 
glutinat  catapiasma  inposita  recentes* 
si  sint ,  et  *  que  antiquas  sunt  et  dilEcile  ’ 
cicantur*  ulcéra  sanat  et  ad  cicalricem 
ducit.  Aque  vero  in  qua  centauria  mi¬ 
nor  decocta  est“  si  iniciatur  sciaticis^b 
educit'*  cholericos'-'  et  pmgues  bu- 
mores",  et  quando  vehimenti'*  clys- 
teres'®  utunlur'’  etiam  sanguinolen- 


XIII.  Centauria  majore,  Centauriae 
majoris  radix  agra  e.st  et  calida,  et  stip- 
tica  cum  terrestre  est  agridine.  Agri- 
dine  enim  sua  aeducit  menstrua  et 
pecus  mortuum  extrahit  et  vivum  cor¬ 
rumpit  et  extrahit.  Quod  autem  sliptica 
est,  glutinat  plagas  et  sanguinem  ex- 
puentibus  juvat,  datas  autem  in  po- 
tione  Z,  ii  febrientibus  cum  aqua ,  qui 
sine  febre  sunt  cum  vino.  Juvat  autem 
et  rigmata  et  spasmata  et  di.spnias  et 
veteres  amputat  tusses. 

XIIII.  Centauria  minor  fortiter  desic¬ 
cat  absque  aliqua  mordicatione  ;  mag¬ 
nas  igitur  et  grandes  plagas  glutinat 
cataplasmata,  recentes  igitur  plagas  et 
veteres  et  que  non  facile  ciccatrlcantur 
vulnera  in  ciccatricem  ducit.  Cujus  etiam 
herbe  decoctionem  laciat  aliquis,  scla-t 
ticis  educit  et  colerica  et  pingua  humo- 
rem  diversitates ,  et  si  quando  ex  nimia 
spissa  decoctione  inlciuntur  sanguineum 


traxenthumorem  magisjuvantur;  sucus 

Centauria.  '  radicis.  —  *  acris.  —  *  caledas.  —  *  austeritatem. . —  *  agra.  —  *  extrait. 

—  ’  vivum.  —  *  ejus.  —  "  rigmata.  —  *"  susperiosus.  —  “  veleris.  —  antiquas.  — 
Centauria  minor.  '  minor  deesl.  —  *  vero  deest.  —  *  factas  deest.  —  *  et  addit.  —  *  re- 

centis.  —  '  sentit.  —  ’  deficele.  —  *  clcatricantur.  —  ”  viro.  —  *“  est  deest _ “  scia- 

ticus.  —  **  ducit.  —  colericus.  —  “  pinguis  liumoris.  —  veliemente.  —  clistere. 

—  *’  butuntur. 

*  Cet  article  manque  dans  les  manuscrits  de  Paris  et  dans  le  texte  grec. 


ORIBASE,  EUPORISTES.  II,  i.  453 

tum‘*  depoimot  humorem  magis  que“  autem  ejus  simili  est  virtute.  Oninia 
jubantur^®.  Sucus  autem  ex  ea  similitor  enim  que  predicta  sunt  operatur  ;  mens- 
habet®*  bi^tutem^^  et  quecumque  pre-  triia  apposita  matrici  et  pecus  edu- 
dicta  sunt  operatur  et  menstrua  adpo-  cit. 
situs  educit  et  pecus  extrabit®*. 


XII U-  Cicison^  faciles ,  gaila  asiana, 
stiplica  est  nimium  inter  medicaminum 
substantias  ^  terrenum  in  se  frigdore* 
plurime*  habens.  ütimur*  autem  ea® 
ubi  nimis  infrigdare  necesse  est.  Altéra 
autem  galla  [3i  v°]  xanthin’  et  cauni®, 
desiccat  autem  ®  et  baec ,  sed  minus  ab 
ilia,  üsta  autem  galla  sanguinem" 
fluentem  reprimeudi*®  habet'*  birtu- 
tem  oportet  autem  super  carbones  “ 
positas  incendere  et  ustas  cum  aceto 
aut  vlno  extinguere*’. 

XV.  Cera.  Géra®  media  est  inter  ca- 
lida  et  frigida®,  humida*  et  sicca  sub- 
stantia®,  unde  et  materia  aliorum  est 
medicaminum®.  Sic  autem  ex  ea  ipsa 
constringuntur®  bel®  colliguntur®  epe- 
thimas®. 

XVI.  Cissa\  idest  edera^.  Edera  ex 
contrarlis*  conposita  est®  virtutibus, 
stiptica  et  frigida®  et  acra®  et  calida’ 
est;  aquosa®  autem  substantia  parti¬ 
cipât®  tepida'®;  folia  atem®'  virides'® 
cocta’*  cum  vino®®  imposita®®  plagis®® 


XV.  Cicis  onjacis,  galla  asiana.  Cicis 
onfacis  stiptica  est  habundanter,  est  au¬ 
tem  ejus  substantia  terrestris  ,  l'rigidam 
quam  plurimae  babet  substantiam. 
ütimur  autem  eam  ubi  nimis  infrigdari 
necesse  est ,  alteram  autem  galiem  laxant 
bene  et  mollitur  inllammatam ,  desiccat 
quidem  et  ipse  sed  minus  ab  ilia,  üsta 
autem  galla  sangdinem  reprimendi 
babet  virtutem.  Oportet  autem  galias 
in  ignern  super  carbones  mittere,  et 
cum  ustus  fuerint ,  extractas  aceto  aut 
vino  extinguere. 

XVI.  Cera.  Cera  media  est  inter  ca- 
lidum  et  frigidum  et  bumidum  et  sic- 
cum  ,  unde  et  materia  est  aliarum  me- 
dicamentorum.  Nam  ex  ea  consirin- 
guntur  eptimas  et  inplastra. 

XVII.  Cissa,  idestheredera.  Cissaex 
contrariis  conponitur  virtutibus  ;  stiptica 
est  enim  et  frigida  et  agra  et  calida  est 
et  aquosam  vero  substantiam  participât  ; 
tepius  autem  viridis  folia  autem  ejus 
coda  in  vino  in  magnis  plagis  est  gluti- 


“  sanguinolente.  —  que  deest.  —  jubatur. — habit.  —  ®®  virtutem.  —  extrait. 
Cicisonjacites.  ®  cicisum.  —  ®  substancias.  —  ®  frigdorem.  —  ®  quamplurime.  —  ®  bu- 
limur.  —  ®  eam.  —  ’  xantiu.  —  *  caune.  —  “  galla  sanguiuem  addit.  — -  nimius.  ■ — 
'*  galla  sanguinem  deest.  —  ®®  repremendi.  - — ■  ®®  habit.  — ®®  virtutem. —  oportit.  — 
®®  carbonis.  —  ®®  extringuire  substancia.  —  Cera.  ®  caera.  —  ®  frigeda.  —  ®  humeda. 

—  *  substantia  deest.  —  '  medicamentum.  —  ®  constriugetur.  —  ’  vel.  ■ —  *  colegitur. 

—  °  aepetomas.  —  Cissa.  ®  caera.  —  ®  id  est  edera  deest.  ■ —  ®  contrarias.  —  ®  et.  — 
®  frigeda.  —  ®  agra.  — ’  caleda.  —  ®  agosa.  —  °  particepat.  —  tebida.  —  “  igitur. 

—  viridis.  —  coda  deest.  • —  “  no.  —  “  inposita.  —  *®  plagus. 


ORIBASE,  EUPORiSTES.  J[ 


magna  vulnera  glutinat  et  malitiosa 
vulnera  sanat;  cicatricat  vero'’  de  igné 
ulcéra  facta.  In  aceto  autem  folia  ejus 
cocta  spienetico.s**  jubat.  Fiore.s  bero*® 
ipsius  fortia  sunt,  si“  cum  ceroto®' 
trita  ab  igné  usti.s  inposita  sanat.  Sucus 
autem  ejus  est  inrinos®®,  id  est  in  nari- 
bus“  si®^  fueritmissus,  diuturna  reg- 
mata®®  aurium  sanat  et  ulcéra  antiqua 
in  auribus  et®’  naribus.  Quia  enim 
acrus®®  est,  cum  oleo  roseo  mixtus®®  et 
adhibitus®®  curât,  lacrimus®' autem  ejus 
peduclos®®  occidit  et  capillis®®  nudat®*. 

XVII.  Colocynthes^.  Colocinthas®,  id 
est  cocurbitas®,  humectant  et  infrigdant 
nimium ,  unde  de  “  rasuras  ip.sarum  su¬ 
cus®  ad  aurium  dolores®  quae  de  ca- 
lida’  mflammatione'’  fiunt  minfice® 
amputat'®  cum  oleo  roseo  instillatus, 
vel  si“  hoc  modo®®  omnem®®  inflam- 
mationem®'®  calidam®®  Infrigdat  et  curât. 


nosa  et  maliciosa  vulnera  cicatricat  aut 
ex  Igné  ulcéra.  Cum  aceto  autem  cocta 
folia  spleniticos  juvat.  Flores  autem  ejus 
sicciores  sunt  ut  cum  cera  mixta  ubi 
igné  ustus  sanat.  Succus  autem  ejus  in 
renibus  est  necessarius  et  diuturna  au¬ 
rium  sanat  reumata  et  ulcéra  antiqua 
sanat  m  auribus  et  in  naribus  ;  et  quia 
agrus  est  cum.  oleo  mixtus  adhibendus 
est.  Lacrimas  autem  ejus  peduclos  ca- 
pillis  nudat,  denti  cavo  missus  doiorem 
tollit  et  ipsum  corrumpit. 


XVIII.  Colo(jnintida  cncwbita.  Cu- 
curbita  humetat  et  infrigdat  b»bun- 
danter,  unde  et  rasura  ipsius  et  succus 
ad  aurium  doiorem  que  ex  inflamatione 
caloris  fiunt  sanat  cum  oleo  roseo  slil- 
lato.  Hec  autem  cataplasma  calidas  in- 
flamationes  infrigdat ,  rasura  autem  cu- 
curbitae  febrientibus  in  stomacho  inpo¬ 
sita  minuit  febrem. 


[Sa]  XVIII.  ComQ  id  est  gummen®,  '  XVIIII.  Coni!  gummen  dicitur,  desic- 
desiccatibus  ®  est  et  emplasticos  -  virtute»  cativa  et  inplastica  est  virtute ,  scilicet  et 
et  aspera  sanatibus  ®.  asperitatis  prodest. 

Coma*®.  Lexibata®  coua®  causticia  e.st  et  calida»  et  leptomeris ®  substantia®,  et 
sine  doiore  incendit’. 


ribus.  —  se.  —  dk 
—  adhibetus.  —  1 

'  coloquenteda.  —  ^  cc 
®  doloris.  —  ’  caîedas. 
mundum.  —  in  on 


oturna.  rcomata. — in  addit  —  agrius.  —  admixtus. 
iacrimis.  —  pedoclus. — capilios.  —  notât.  —  Colocynthes. 
oloquentida.  —  ^  cocurbelas.  —  de  deest  —  '  sucus  deest  — 

—  ^  inflamacionis.  —  ®  mirifici.  —  ampulaut. _ se.  _ 

mne.  ■  inflamacione.  —  cleda. —  Comi.  ^  gumen.  —  ^  de-  ■ 
:us.  ‘  virtutem.  —  sanativus.  —  Conia.  ^  quoniam.  —  ^  lixi- 
caleda.  —  ®  ïiptomeris.  —  ®  sufastancia. _ ’  incidit. 


*  L’article  Conta  manque  dans  le  manuscrit  de  Leipzig ,  et  n’est  distingué  par  aucun  signe 
graphique  dans  les  manuscrits  de  Paris. 


ORIBASE,  EÜPORISÏES,  II,  i.  455 


XVIIIE  Coniza.  Coniza  est  et  major 
et  minor;  calefacit  et  siccat.  Decocta' 
igitur  in  oieo  ad  périodes  =  rigores^  li- 
verat‘  perunctus^  Fiors»  autem  ejus 
cum  foliis’  tritus  cum  vino  et  potus 
menstrua  purgat  biolenter*  et  pecus 

extrahit®. 

XX.  Coriairn'.  Coriannon®,  qui  et 
corion^  et  coriandrum,  contrariis*  virtu- 
tibus  in  se  est  compositus,  multum® 
quidem  habens  amara  substantia  ®  aut 
aiiquam  ieptomeriam geodes*  autem 
non  modicae  et  aquosa®  bumida  tepida 
secundum  birtutem“.  Habit  enim  et“ 
stipticae  virtutis  modice,  ex“  quibus 
omnibus  jubat  bariae“. 


XX.  Coniza.  Cicuta  dicitur  coniza, 
et  major  estetminor.  Calefacit  enim  et 
desiccat.  Decocta  autem  in  oleo ,  ad  pé¬ 
riodes  febres,  boc  est  ad  tipos  cacotro- 
pus,  hoc  est  maliciosos  rigores  libérât, 
si  fuerit  perunctos,  Flos  autem  ejus  cum 
foliis  tritus  et  cum  vino  potus  menstrua 
violenter  purgat  et  pecus  extrahit. 

XXL  Coriandrum,  que  et  corion  et 
coriandrum  dicitur,  in  virtulibus  con¬ 
trarias  est  in  se  conpositu;  multum 
quidem  in  se  habet  amaram  substan- 
tiam  aut  aiiquam  tenuitatis  participa- 
tionem ,  geodis  autem  non  est ,  modice 
autem  est  aquosa  et  tepida  virtute.  Ha¬ 
bet  enim  aliquantum  modice  de  stiptica 
virtute  de  quibus  juvare  poterit. 


I.  Kopriis ,  id  est  de  stér¬ 

éo  ribus. 

II.  Kostus. 

III.  Kotiiiton. 

IIII.  Kambri ,  id  est  brasica. 


V.  Kritae ,  id  est  hordeus. 

VI.  Kriuo,  id  est  lilius. 
Vil.  Krocus. 

VIII.  Kromnion,idestcepas. 
VIIII.Kyamus,  id  estfaba. 


X.  Kyminu. 

XI.  Kyparissn,  copresus. 

XII.  Kyclaminus,  terra  ma¬ 

lus. 

XIII.  Kytisus. 


XXL  Copri,  id  est  stercora.  Stercus 
caprinum^  acres®  et  diaforitica®  sunt 
birtuteL  Sciromenis®  igitur  tumoribus 
expediens  est,  non  tara  eu  spleneticis® 
solis  nisi  in  aliis  menbris.  Ego  vero®  in 


1.  Koprus*,  id  est  stercus.  Caprunus 
acris  et  diaforeticus  est  virtute;  scyro- 
menis  igitur  tumoribus  expediens,  non 
tamen  spleniticis ,  nisi  in  aliis  membris. 
Ego  in  genecutis  consistens  tumores 


Coniza.  '  et  coda.  —  “  periodis.  —  ’  rigoribus  liumidas.  —  *  libérât. —  “  perhunclus. 

—  '  flos.  —  ’  folios.  —  “  violenter.  —  ®  extrait.  —  Coriadru.  ‘  coriandrum.  —  ®  corian¬ 
drum.  —  ®  curione.  —  ®  contrarias.  —  ®  multam.  —  ®  amaram  substanciam.  —  ®  liplo- 
meri.  —  ®  angiodis.  —  ®  acosa.  —  virtutem.  —  “  aliquae  addit.  —  et.  —  varie. 

—  Copri.  *  caprunum.  —  ®  agris.  —  ®  dealorilicrs.  —  **  virtutis.  —  cirominis. 

'  spleniticis.  —  ’  ergo. 


*  Cet  article  et  les  articles  suivants  de  C  se  retrouvent  dans  Laon  et  dans  Leipzig  sous  la 
lettre  K  ;  de  plus  ,  dans  le  premier  d;^  ces  deux  manuscrits,  il  en  existe  deux  traductions 
diffirenles  sous  les  lettres  K  et  Q;  elles  diffèrent  notamment  entre  elles  et  nous  donnons 
la  seconde  en  appendice  à  la  fin  de  ce  livre.  La  liste  que  nous  mettons  en  tête ,  ainsi 
que  toutes  les  listes  qui  suivent ,  est  tirée  du  manuscrit  de  Laon;  quelques-unes  se  re¬ 
trouvent  dans  le  manuscrit  de  Leipzig. 


i56  ORIBASE,  EÜPORISTES,  II,  i. 

genibus  habentes  tumores *  diuturnos*  diutumos  boc  usiis  sum,  id  est  cum 
usus  sum  baec,  cum  posca'"  facta  cata-  pusca  facta  cataplasma  cum  farina  hor- 
pksma  cum  farina  hordei  “  superpo-  <161  superponere  jussi  et  miratus  sum 
nere  jussi'^  et  miratus  sum  quomodo  quomodo  sanatus  est,  et  in  aiiis  autem 
sanatus  est  homo,  et  in  aiiis'^  autem  hoc  modo  juvare  manifestum  est. 

locis  hoc  modo'*  jubari'*  possunt.  R®  tamen  acris  est  ut  mulieribus  et 
Acrior'*  autem  est'’,  ita  ut  mulieres  ex  pueris  non  adhibeatur  curcuriatio  nec 
hoc  et  pueris  non  adhibeatur  curatio  nec  e's  q"'  n'oHes  habent  carnes.  Si  autem 
eos  qui  moHibus  sunt  carnibus.  Si  au-  fueritleptomerestera,  quidem  estetnon 
temustafuerit,  ieptomeristera'*quidem  acres  et  ideo  ad  alopicias  bene  facit  et 
est'®  et  non  jam  acres “  manifeste  fît,  ad  omnia  quaecumque  expeiienda  sunt 
propter  quod  et  ad  alopicias®'  bene  medicaminibus;ieprasenimetinpeti- 
facitetad  omnia  quecumqueproicienda  gines  et  scavias  et  lus  similia  curât, 
sunt  [Sa  v°]  medicaminibus,  lepras®®et  Stercora  autem  bobum  desiccativa  vir- 
inpetigines®*  et  scavias®*  et  his  similia.  tute  sunt ,  habent  autem  extrahendima- 
Stercus  bobum®®  desiccativa  virtute®®  ximam  partem;  jnbat  enim  et  ad  avium 
sunt,  habent  autem  abstracturiam ®’  et  grafonum  et  vesparum  ictus.  Ydro- 
partem,  manifestum  est;  jubat  autem  et  picus  autem  si  quis  eos  ex  hoc  lenat  et 
ad  apium,  grafonum®*  et  vesparum  ictus,  ad  solem  faciat  eos  jacere  multum  de- 
Ydropicos®®  autem  si  quis  inlinat*®  et  siccat.  Stercus  autem  columbarum  ad 
eos  in  sole  facias*' jacere,  multum  de-  aliquod  membrum  calefaciendum  fre- 
siccantur.  Columborum  autem  stercus*®  quenter  usi  sumus  cum  cardami  semen 
ad  calefaciendum**  aliquod  menbrum  prosenape,  ut  patienti  membro  robo- 
frequ enter  in  multis  usi**  sumus  cum  rom  cutis  faeremus.  Stercus  autem 
cardami  semen  pro  sinape**,  ad  rovo-  pullorum  utuntur  medici  ad  eos,  qui 
rem’®  faciendum  corporibus^?.  Pulli-  fungus  malus  comederunt  et  suffucan- 
num  autem  stercus  utunt  ur  aliqui  ad  eos  tur,  potum  dantes  et  vomunt  hii  qui  ac- 
qui  fungos  malos  **  comederunt  et  sut  ceperuut  flegma  spissa  et  liberati  sunt. 
focantur*®,  potum  dantes  liberaverunt,  Oportet  autem  tritum  supermittere 
vomentes  hii  qui  acciperunt  flegma*®  cyatis  tribus  aut  quattuor  in  posca 
spissa  et  mox  pausaverunt.  Oportet  au-  aut  oxymelle;  est  enim  a  columbino 
tem  tritum  superispargere*’  cyatis*®  stercore  minus  calidum.  Corcolidon  id 
tribus  aut  quatu[o]r  in  posca**  autoxi-  est  cerseon  corcodili  stercus  projec- 
melle.  Est  autem  a  columbino**  stercore  toriam  et  desiccativa  virtutem  habet 

‘  liabentis  tunioris.  —  ’  dioturnus.  —  pusca.  —  “  orclei.  —  '®  jusse.  —  "  alias. 

—  ®“  agris.  ®'  alupicia.s.  ■ —  libras.  —  inpeligenis.  —  ®*  scabias.  —  bovis  ster- 

—  *"  inlinit.  —  *'  faciens  eOs.  —  columbe  addit.  —  “  colafaciendam.  —  “  husis.  — 
“  seiiape.  —  “  ardorem.  —  *’  pulli  addit.  —  “  fungas  malus.  —  suffucantur.  — 
*“  llcuma.  —  “  supcrspargerc.  —  ‘®  ciatis.  —  **  pusca.  —  "*  columbinu. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i.  457 

La 

^inus  caliclior.  Corc,odiHi“  cerseon*®  sicut  et  psaron ,  quando  orizam  mandu- 
autem  stercus  projectoriam*’  et  desic-  cant  solam;  corcodili  aulem  stercus 
cativam  birtutem  habet^®,  sicut  et  psa-  efiles  et  aifos  et  inpetigines  curât. 
ron“,  quando  oriza“  manducant  soiam  ; 
corcodili  “  autem  stercus  efiles  et 
alfus  et  inpitigines  curât. 


XXII.  CostusK  Costus^  modicum 
quidem  babet=>  amaritudinem ,  amplius 
autem  acridinem‘  et  calidam®  parti¬ 
cipât®  qualitatem,  ut  etiam  trabat’. 
Unde  etextrinsicus®  cum  oleoHritumi" 
fricant**  corpus  omnem  ante  acces- 
sionem  in  periodis^  frigoribus  ;  boc 
autem  et  paralyticis  et  sciaticis“,  in 
quibus  aut  calefieri  aliquod  menbro- 
rum^®  opus  est ,  aut  de  profundo  in  ente'® 
trahire*’  aliquod  humorem  expedit. 
Est  autem  et  diureticus  et  menstrua 
educit,  et  ad  regmata^®  et  spasmata  et 
dolores  ”  laterum  jubat  et  lalos®®  lum- 
bricos®'  occidit,  et  ad  epbilas  eum®® 
utuntur  [33]  cum  aqua  tritum  aut  cum 
mulsa.  Facit  etiam  et  ad  inflationes®® 
humidas®®,  pro  qua  re  et  luxuriam®® 
escitat®®  cum  vino  et  mel  pota®’. 

XXHI.  Colylidon^.  Costylidon®  mixta 
est  virtute®  humida®  et  frigida®,  et  ali- 
quam®  non  claram®  stipticam  babet® 
virtutem  et  modicam  amaritudinem, 
unde  infrigdat  et  reprimit  ®  et  proi- 
cit  et  digerit®®.  Inflammationes  ergo 


II.  Kostus  modicam  quidem  babet 
amaritudinem,  amplius  autem  acridi- 
nem  et  calidam  participât  qualitatem, 
ita  ut  extrahat.  Unde  cum  oleo  tritus 
et  exstrinsecus  perunguentes  corpus 
totum  ante  accessionem  in  periodico 
ricore  quartanas  amputat;  liunc  etiam 
unguentum  et  paraliticis  et  sciaticis 
vel  bis  quibus  aliquod  calefieri  mem¬ 
bre  opus  est  vel  in  cute  extrabere  hu¬ 
morem  de  profundo  magnifiée  facit. 
Est  et  in  potionem  diuriticus  et  mens¬ 
trua  educit  et  ad  rigmata  et  spasmata 
aut  dolores  laterum  potus  toHit,  et 
lumbricus  latos  occidit,  et  ad  efilas 
utuntur  eas  cum  aqua  tritum  aut  cum 
mulsa.  Facit  etiam  et  inflationes  bu- 
midas,  pro  qua  re  et  luxoriam  excitât 
cum  vino  aut  inelle  potus. 

III.  Kotolidon  mixta  est  virtutem  bu- 
mectandi  et  infrigdandi  et  aliquam  non 
praeclaram  stipticam  babet  virtutem  et 
modicam  amaritudinem ,  pro  qua  re  in¬ 
frigdat  et  repraemit  et  proicit  etdegerit. 
Inflationes  ergo  aerisipilatodes  et  aeri- 


corcolrilli.  —  *®  cerseon  deest.  —  prodietnriam.  —  **  habit.  —  *”  saron.  — 
uriza.  —  corcotrilîe.  —  effdas.  —  Coslas.  '  costo.  —  ®  costo.  —  ®  habit.  — 
agridenem.  —  ®  caledam.  —  ®  particepat.  —  ’  traal.  —  ®  exirinsecus.  —  ®  olio.  — 
trito.  — .  n  frigant.  —  imperiodis.  —  rigoribus. . — ■  ipseaticis.  —  membrum. 

—  ^®  cote.  —  traere. —  rigmata.  —  doloris.  —  ""  lauis.  —  "  lumbricus  — 

puta.  —  Colylidon.  *  culililon.  —  ®  cutiliton.  —  ®  virtutem.  —  *  humeda.  —  ®  frigeda. 
®  abqua.  —  ’  clara.  —  *  habit. . —  “  repremit.  —  degerit.  —  “  inflammacionis. 


458  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 

erisipelatodes  et  erisipelata  “  fleg-  slpilata  flegmondes  curât  et  in  stomaco 
monodes^*  curât  et  in  stomachoi»  eau-  causon  habentibus  utiilissima  est  satis 
son  babentibus  utilissima  est  satis  ca-  cataplasma. 
taplasma. 


XXIIII.  Crambi^,  id  est  brassicca. 
Brassicca^  desiccativa  est  birtute^;  non 
quidem  in  ea*  manifesta  est  acredo®, 
nam  et  piagas  giutinat  et  malitiosa  bui- 
nera®  sanat  et  inflammationes’  jam  in- 
duratas  et®  que  difficile®  soibuntur“ 
et  erisipelas“  similiteri®  induratas*®  et 
berpitas*^  sanat;  babit  autem  aiiquid 
proicientem  in  se  virtutem ,  per  quam 
et  iepras"®  curât.  Sem[en]  autem  ejus 
potus  lumbricos®’  occidit,  et  efilas'®  et 
ientigines'®  jubat.  Gaules®®  autem  ejus 
usti  fortiter®'  desiccant  ejus  cineres®®, 
ut  jam®®  in  se  aiiquid  causticam  ba- 
bent®®  birtutem  ;  mixtus®®  ergo®®  cinus®’ 
brassicce®®  cum  adipe®®  porcini®®  ve- 
tere®®  quartam  partem  ad  laterum  per- 
cussura  aut  e.x  aliis  causis  dolentem 
diaforeticus  fortis  efficitur®®  boc  medi- 


XXV.  CretAe®,  id  est  hordeas^.  Hora 
eus  desiccat  et  infrigdat  mediocriter, 
babet®  autem  aiiquid  quod  proicere 
possit  modicum.  Alfita-  autem  multum 
abbordeo®  plus  desiccatiba*  est. 

XXVI.  Crinu^,  id  est  lilin.  Crinu 
id  est'lilii  flores  liptomeris  est.  Oleus® 


IllI.  Kambri,  id  estbrassica,  desic¬ 
cativa  est  virtutem  ;  non  quidem  in  ea 
acrido  manifesta  est,  piagas  enim  glut- 
tinat  et  malitiosa  vulnera  sanat  et  in¬ 
flammationes  jam  indui-atas  vel  in  du- 
ritiam  versas  quae  difficile  solbuntur  et 
aerisipilos  induratas  et  berpitas  simi- 
liter  sanat;  babet  autem  aliquam  proi¬ 
cientem  in  se  virtutem,  per  quam  et 
lepras  curât.  Semen  autem  ejus  potatus 
lumbricus  occidit  et  efilas  et  lentigines 
toliit.  Gaules  autem  ejus  bu.sti  ejus 
cinus  fortiter  desiccant  et  etiam  caus¬ 
ticam  aliquam  in  se  babeat  virtutem, 
unde  axungia  mixtus  brassice  cinus 
quarta  pars  ad  laterum  dolores  qui  sine 
febre  sunt  aut  ex  percusso  aut  ex  aliis 
causis  dolentibus  dialonsin  lacit. 


V.  Kritae,  id  est  bordeum.  Hordeus 
desiccat  et  infrlgidat  mediocriter,  babet 
aut  proicere  possit.  Alfita  autem  multum 
ab  bordeo  plus  de.siccatibus  est. 

VI.  Krinon,  id  est  lilius.  Lilii  flores 
leptomeres  sunt,  id  est  extenuando  ba- 


'®  erisipilatodis.  —  eresebelata.  —  fleomonnodls. . —  '®  et  stomachum.  —  Crambi. 
*  carambria.  —  ®  brasica.  ■ —  ®  virtutem.  —  eo.  —  ®  agrido.  — •  ®  vulnera.  —  ®  inflam* 
macionis.  —  ®  vel.  —  ®  deiicele.  —  solvuntur.  —  “  œresebelas.  —  simul.  ~  in- 
dnratus.  —  “  erpeta.  —  aquam.  —  libras.  —  ”  lumbricus.  —  *'  effelax.  —  len- 
liginls.  —  ®®  caulis.  —  quantitatis.  —  ®®  cineris.  —  etiam.  —  ®*  habit.  —  niixta. 
—  ®®  enim.  —  cenus.  —  ®®  brasice.  —  ®®  adepe.  —  porcine.  —  vêtus.  —  effi- 
cetur.  —  Crethe.  *  crete.  —  ®  ordius.  —  ®  liabit.  —  *  alfela.  —  ®  urdio.  —  ®  desic¬ 
cativa.  —  Crina.  '  crino.  —  “  gleus. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


lissimus  est  aci  aunuds  miuii-is. 
Radix  autem  ejus  et  folia  per  se  ipsa 
trita  desiccat  et  proicit  [33  v°]  et  di- 
gerit’  mediocriter  ;  haec  ergo  usturas* 
Lat.  Radicem  vero®  ejus  sub  prunas 
assata'"  et  trita  simul  cum  oleo  roseo 
et  superposita  usturis  donec  cicatri- 
cet“;  est  emm  et  aliut  medicamen 
omnibus  vulncribus  ad  cicatricem  du- 
cendam**  optimiis,  sed  et  bentrem** 
malaxat  et  menstrua  provocat.  Folia 
er'^o  lilii  ante  cocta  cum  aqua  et  trita  “ 
superinposita'*,  et  baec  usque  donec 
cicatriceR®  ulcus ,  non  in  usturis”  solum 
sed  et  in'*  ulceribus.  Si  autem  aliquis'* 
de  foliis  ejus  factum  sucum  coquat 
cum  aceto  et  mel ,  ita  ut  quinque  partis 
sint*"  suci  utrisque  mittis,  probalum 
habebis**  medicamen  in  omnibus  quod 
nimium  desiccare  fuerit  opus  sine  mor- 
dicatione^*,  quemadmodum  et  que- 
cumque**  sunt  plagas''^  majores^*  et 
maxime  in  capite  factas,  inmusculis^® 
et*’  quecumque  sunt  infusa  et  diu- 
turna**  et  vix  ad  cicatricem  ulcéra  ve- 


459 

La 

bentes  partem.  Oleus  veto  ex  eo  diafo- 
reticus  est  sine  mordicationem  et  ma- 
lactica  est  virtutem  et  utilissimus  ad 
omîtes  duritias  matricis.  Radix  autem 
ejus  et  folia  ipsa  soia  per  se  trita  de- 
siccant  et  proicient  et  digèrent  medio¬ 
criter  ;  baec  ergo  busturas  sanat.  Radix 
igitur  ejus  cocta  sub  prunas  et  tritas 
simul  cum  oleo  roseo  superposita  hus- 
turis  donec  cicatricit  bene  sanat.  Est 
enim  et  aliud  medicamen  omnibus  vul- 
neribus  ad  cicatricem  ducendam  mag- 
nificus,  sed  et  ventre  malaxat,  mens¬ 
trua  provocat.  Folia  ergo  lilii  prius  cocta 
cum  aqua  et  urita  superposita  donec 
cicatricit  vul  nus  et  non  solum  husturis , 
sed  etiam  in  ulceribus  superposita  facit. 
Si  autem  aliquis  de  foliis  ejus  factum 
sucpm  coquat  cum  aceto  et  mel ,  ita  ut 
quinque  partes  sint  suci ,  probatum  ha- 
bes  medicamen  in  omnibus  quod  ni¬ 
mium  desecandum  erit  sine  aliqua 
mordicationem,  sed  etiam  ad  plagas 
majores  et  maxime  in  capite  factas  et 
in  musculis  et  quaecumque  sunt  infusa 
diuturna  et  quae  vix  ad  cicatricem  de 
ulceribus  venire  non  possunt. 


XX.VII.  Crocus.  Crocus  calefacit  qui-  Vil.  ÆTrocus  calefacit  quidem  nimis , 
dem  nimis,  desiccat  autem  mediocriter  desiccat  autem  mediocriter;  propterea 
et  *  propterea  *  et  ad  digerendum  *  et  ad  digerendum  babet  aliquod  con- 
habet  aliquod  consensum  in  boc  et  mo-  sensum  ,  quod  in  se  etiam  modicum 
dicum  in  se  babet*  stipticum.  stipticum  babet. 

*  diaforicus.  —  *  malagtica.  —  *  utilissemus.  —  *  duriciam.  —  ’  degerit.  —  *  obs- 
turas.  —  ®  eigo.  —  “  cocta.  —  “  cicatricem. —  ”  ducenda.  —  ventrem.  —  “  tritas. 
superposita.  —  “  cicatricem.  — '  ”  minstruis.  —  '*  et  in  deest.  —  '*  aliquas.  — 
liabetis.  —  **  mordica.  —  quascumque.  —  “  plaças.  —  **  majoris.  — 
masculos.  —  ”  et  deest.  —  ”  duoturna.  —  “  jumentis.  —  Crocus.  '  cl  deest. — *  prop- 
teria - degerendum.  —  •  abit. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  11,  i. 


460 

XXVIII.  Crommion',  cepas^.  Crom- 
mion^,  id  est  cepas^,  nimium  sunt  ca- 
lidas;  leptomeris*  autem  est  substantia 
unde  et  aemorroidas®  adaperit’  adpo- 
sita,  et  cum  aceto  inlita  in  sole  alfos® 
purgat  et  contrita  alopiciis  cito®. 

XXVIIII.  Ciamus ,faba^.  Ciamus,  id 
est  fava,  media  proximata  est  tempe- 
rantiae^;  participât  autem  aliquid  in 
parvitate’  projecturiam  birtutem*  et 
stipticam,  et  ex[34]trinsecus®  super- 
posita  sine  molestia  desiccat.  Podagricis® 
igitur  cum  aqua  coda  et  sic  admixta 
alapes’  recentes*  aserinos®  aut  por¬ 
cines  in  autem  nerborum"  et  nice- 
rata*®  cura*®  oximelle**  farina’®  cocta 
et  superposita  cataplasma,  in  autem  ex 
percussu’®  jam  inflamatione”  facta  cum 
aifîta’®  facis  cataplasma.  Et  ad  testi¬ 
cules et  mamillas  optimum®®  est  ca¬ 
taplasma;  amant  enim  baec  loca  ipsa 
mediocriter  inbrigdari®’  que®®  sunt  in- 
flammata,  et  maxime  quando  de  lacté 
mamillas®®  coagolatas®®  fuerlnt  inllam- 
mata  ;  etenim  et  lactés®®  extinguitur®®  ex 
bac  cataplasma,  quemadmodum  et  puer 
efibeus  cataplasmatns  ®’  farina  fabae, 
donec  anibos®®  permaneat®®. 

XXX.  C/mimi’.  Cymini®  semen  ca- 


VIII.  Krommion,  id  est  cepas,  nimium 
sunt  calidas  ;  extenuaturiam  babent  sub- 
stantiam ,  unde  aemorroidas  aperit  et 
adposita ,  cum  aceto  vero  trita  et  ad  sole 
inlita  altos  purgat  ;  contrita  autem  et  ad¬ 
posita  cum  alcionio  alopiciis ,  capilios 
cito  provocat. 

Vini,  Kjamus,  id  est  fava.  Fàha  me¬ 
dia  est  inter  calidum  et  frigidum  tem- 
perantiam;  participât  autem  cum  ali- 
quantum  projectoriae  virtutem  et  stip- 
tice,  de  qua  re  extrinsecus  superposita 
sine  molestia  desiccat.  Podagricis  igitur 
et  artricis  cum  aqua  cocta  et  admixta 
cum  adipe  gallinarum  recentem  aut  an- 
serinum  mitigat  dolores  ;  ad  nervorum 
autem  confractiombus  et  ulcerationem 
cum  oxymelle  fabae  farina  coclam  et 
superpositam  cataplasma  sanat,  si  au¬ 
tem  ex  percussum  inflammatio  facta , 
cum  alfita  mixta  facis  cataplasma.  Haec 
et  ad  testicolus  et  ad  mammillas  opti- 
mae  facit;  amant  baec  loca  talia  ex 
ipsa  mediocritatem  ejus  infrigdari  quae 
sunt  inflammata,  et  maximae  quando 
de  lacté  mamellas  fuerunt  coagolatio- 
nem;  milammatas  etenim  lactés  ardor 
extinguitur  de  ista  cataplasma,  quem¬ 
admodum  et  puer  efibeus  cataplasma- 
tus  fabae  farina,  donec  permaneant. 

X.  Kytninu.  Cymini  semen  caledis- 


Crommion.  ‘  cliromeoi).  ®  cepas  deest.  —  ®  cromeon.  —  •  cyepas.  —  ®  liptomeris. 

—  ®  moruitas.  — ■  ’  adaparit.  —  *  alfus.  —  ®  alcionio  parorma  capillus  addit.  —  Ciamus. 
’  faba  deest.  —  ®  temperancia.  —  ®  parvitalem.  . —  *  virtutem.  —  ®  exslrinsecus.  — 
®  putagricis. . —  ’  adepis.  —  “  recentis.  —  ®  anserinus.  —  porcinus.  —  "  in  lesionis. 

—  ulcéra.  —  ”  cum  deest.  ■ —  '*  oxymelli.  —  ’®  farinam _ ‘®  percusso.  —  ”  inflam- 

macionc.  —  ’®  alfeta. . —  '•  testicolus.  ■ —  ®“  optima.  —  ®’  infrigdare.  —  ®®  qui.  ■ —  ma¬ 
mellas.  —  ®'‘  coacolata.  —  ®®  laclis.  —  exstringuitur.  —  ®’  cataplasmata.  —  sanus. 
~  permaniat.  —  Cjminu.  '  cimlno.  • —  ®  cimino. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II, 


lidissima^  est  birtute*  nimium.etin- 
flationesf  tollit  et  urinas  movit. 

XXXI.  CyparîssuK  Copressi^  folia  = 
et  ciiîias  et  pilas  ipsiiis  teneras  et 
molles >>  grandes»  plagas’  in  duris  cor- 
poribus  est  glutinatoria*.  Ex  quo»  ma- 
nifestum  est  desiccativam  eum  esse 
virtutem»"  ;  nihii  apparit"  in  se  ut  acri- 
dinem'^  habeat»»,  plurimam»^  autem 
habet'»  amaritudinem’»,  et  amplius 
adhuc  stiptica"  est  quam  amara.  Prop- 
terea»*  de  profundo  humectationum 
infusiones®  et  putredines“  bnlnerum*^ 
absque  molestia  simul  et  cum  cauteia® 
depascitur  et  alios^^  non  permittit  ac- 
cedere  hnmores®.  Sed  et“  interoce- 
iieos^’ jubat,  desiccando  et  confortando 
loca  que  per  humectatione^»  laxatum 
corpus ,  ut  ipsa  stiptica  virtus  in  pro¬ 
fundo  pénétrât  admixta*®  calore™. 


sima  est  virtutem  nimium ,  et  ideo  ir 
tiones  toilit  et  liurinam  movet. 

XL  KjparissOj  id  est  cupresso. 
pressi  folia  et  cymas  et  pelas  ipsius 
neras  et  molles  in  magnas  plaga.s 
in  duris  corporibus  est  gluttinatui 
quia  desiccativa  sunt  virtutem  et  n 
apparet  in  eis  agridinem  habere  ;  am 
tudinem  vero  plurimam  habent  et  i 
plius  adhuc  stipticus  est  quam  amai 
Propterea  de  profundo  humores  infe 
et  putridines  vulnerum  absque  mo 
tia  simul  et  cum  cautella  depasce 
altos  humores  repraemendo  non  j 
mittit  supervenire.  Sed  et  interocel: 
jubat  desiccando  et  confortando  1 
quae  per  humectationem  laxata  s 
corporis  membra,  ita  ut  ipsa  stip 
ejus  virtus  in  profundo  pénétrât  adm 
calore. 


XXXII.  Cyperu'^.  [34  v°]  Cyperi®  XXXVII.  Qnipeni*.  Quiperi  er 
utiliores»  maxime  sunt  ejus  radices  ;  utiliores  maxime  .sunt  ejus  radices  ; 
calefaciunt  enim  et  siccant^  sine»  iefaciunt  enim  et  desiccant  sine  m 
mordicatione»,  unde  infusa  multum  dlcationem ,  unde  infusa  multum  ulc 
ulcéra  que  diiricile’  cicatricantur  mira-  quae  difficilius  cicatricant  et  mirabil: 
hiliterjubat.  Habet»  aliquod®  stipticum ,  curât.  Habet  enim  aliquid  stipticum  in 


462  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 

lapides*^  in  renes'®  habentlbus  jubat  des  in  renibus  generatis  comminuet  et 
et  urinam  et  menstrua  movit.  burina  et  menstriia  movit. 


XXXIII.  Cyclaminus',  terre  malus 
Cyclatninum®  qui  et*  terre  malus  proicit 
et  incidendo  extenuat  et  diaforlsin  facit 
et  adaperit®  et  extrabit®.  Sucus  aulem 
ejus  aemorroidas  aperit  et  relaxata  pro- 
vocat  biolenter’,  et  ad  dilTicultatem  ® 
ventris  ejus  sucus  in  crocidi ,  id  est  in 
flocum  lane  susceptus  et  ano  adpositus 
stercora  deducit.  Vebimens®  autem  est 

bentrales*®  totusfueritinlitus ,  bentrem" 
relaxat  et  educit,  etpecus  mulierum  in 
utero  corrumpit  in  pesso**  adpositus. 
Radix  autem  ejus  suco'®  vebemens’® 
aliquid  et  ipsa  est ,  et  ”  enim  menstrua 
movit  pota**  et  adposita  et  ictericos'® 
potata^®  jubat,  non  solum  viscera  piir- 
gando  intrinsicus^b  sed  et  de  toto  cor- 
pore  cbolera^^  purgat  per  sudorem. 
Oportet^®  autem  esse^*  in  potione®  pin- 
sum  Z  iii  cum  sapa  aut  mulsa.  Proicit 
autem  et  purgat  cutem®®  et  felidas®’  et 
aiopicias,  et  omnes®*  exantbemaia®® 
curât.  Jubat  autem  eos  qui  duritias”® 
splenis  babent  pota®'  et  cataplasma  de 
biride®^  aut  sicca  supermposita. 

XXXIIII.  Citissu'.  Citisu’  folia  dia- 
foretica  sunt  virtute®  admixtum*  ei  aquo- 


XII.  Kyclaminus,  id  est  terrae  malus; 
proicit  et  consumendo  extenuat  et 
eventat  vel  digerit  et  aperit  et  extrabit. 
Nam  sucus  ejus  emorroidas  aperit  et 
iaxat  et  educit  violenter,  et  ad  difficul- 
tatem  ventris  sucus  ejus  in  flocco  lane 
susceptus  et  ano  adpositus  stercora 
educit.  Sic  enim  vebemens  est  ejus 
virtus ,  ita  ut  si  ex  ejus  suco  subventrales 
inlitus  fuerit,  ventrem  relaxat  et  solvit, 
et  pecus  in  utero  mulierum  conrunipit 
in  pesso  adpositus  et  extrablt.  De  radices 
autem  ejus  sucus  inbecillior  est,  vebe- 
mentior  autem  est  aliquantum  de  ipsa 
berba ,  nam  et  menstrua  movit  potata  et 
adposita  ;  bictericis  vero  potui  data  j  ubat 
non  solum  viscera  purgandum  intrin- 
secus,  sed  et  de  toto  corpore  colera 
purgat  per  sudorem.  Oportet  autem  esse 
in  potionem  pinsum  Z  iii  cum  sapa 
aut  mulsa.  Proicit  autem  et  purgat  de 
cotem  efiledas  et  aiopicias  et  omnes 
exbanthema  curât.  Jubat  autem  et  eos 
qui  duritiam  splenis  babent  potata  et 
cataplasmata .  de  viride  aut  sicca  super- 
inpositam. 

XIII.  Kytisus.  Cytisi  folia  diaforetica 
sunt,  admixto  ei  acosum  teporem. 

Finit  de  k,  incipit  de  l  et  m  et  n. 


lapidis. —  renis. —  Cyclaminus.  *  ciclaminus. —  “  terre  mains  deest. —  ®  ciclaminus. 

—  *  qui  et  deest. —  ^  adaparit. —  ®  extrait. —  *  violenter. —  ®  defecultati. —  ®  veaementer 

—  subventralis.  —  “  ventrem.  —  **  uterum.  —  **  conrumpit.  —  **  pessu.  —  su¬ 
cus  est  inbecilior. —  autem  addii.  —  ”  et  deest,  — ■  puta.  —  “  bictcricus.  —  P"‘ 
iata.  —  intrinsecus.  —  **  colera.  —  oportit.  —  est.  —  poclonim. —  cotim. 

—  ”  efiiidas. —  omnis.  —  exantemata.  —  duriciam.  —  puta.  —  virede. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II, 


463 


^'^XXXV.  Conit',  carpos^.  Conum  pi- 
num  appeUal^  carpos  “  autem  nuclum  ®. 
[35]  Nucleu®  pineus’  ergo  viridis*  ha- 
bet®  aliquam  cum  humectationei»  ^ma- 
ritudinem  et  acridinem  'i,  et  propterea'^ 
qui  inpyici^^  sunt  eos  opus  habent  ac- 
cipere,  et  maxime  qui  in  thoracet»  et 


XL.  Quonu,  carpus.  Conu  carpus  nu¬ 
cléus  pini  si  adhuc  viridis  est ,  habet  ali- 
quam  cum  bumectationem  amaritudi- 
nem  et  acridinem  ,  et  propterea  bii  qui 
inpsici  sunt  eos  ad  edendum  opus  ha¬ 
bent  ,  et  maximae  qui  in  thorace  et  pul- 
monem  habent  vulnus ,  ut  faciiius  per 
ore  pus  reddatur  et  facile  possint  utilis- 

FiNIT  de  Q  ,  INCIPIT  DE  tt. 


[D,  t,  V,  p.  609.] 

Xni.  Eloinos.  XVIIII.  Ecidnes ,  serpentes. 

XIIII.  Erebentus,  cicer.  XX.  Facus ,  lenticla. 

XV.  Erpillion.  XXI.  Facus,  lenticla  qui  in 

XVI.  Eria,lana.  aquis  stagnis  natal, 

i  XVII.  Eupatarion.  XXII.  Finicus ,  dactulus. 

I  XVIII.  Euforbium.  XXIII.  Ficus. 

Expliciunt  capitula,  incipit  de  viitutibus-eaium. 

I.  Daucns,  qui  et  stafilinus,  quod  I.  Daiicus  esttafilonus,  id  est  pasti- 
Latini' pa.stinaca^  vocant^;  calida*  est  naca,  calidaestvirtutemetextenuatoria. 
virtiite  et  leptomeris^  id  est  extenua-  Radix  autem  ad  haec  quae  dicta  sunt 
turia.  Radix  autem  ejus  inflat  et  vene-  inflandi  possedit  aliquam  parlera  et 
rios  actos®  excitât;  semen  autem  ejus ,  venerius  excitât  actus;  semen  autem 
id  est  pastinace  domeslice’  habit  ali-  domestice  pastenace  habet  aliquid  in 
quam  parlera  *  ad  conmovendam®  libi-  se  commovendi  luxuriam  ;  silvestris  au- 
dmem“;  silbatice"  autem  pastinace'^  tem  semen  manifeste  sine  inflamatio- 
simen*®  omnino  absque  inflatione"  nem  est ,  propter  quod  hurinam  movit. 
est  et  propterea “  diu retiens'®  est  et 
menstrua  educit. 


Conu.  '  conum.  — ■  ®  carpus.  —  “  apellat.  —  *  carpus.  —  ®  noclum.  —  “  nocli.  — 
’  pinus. —  ®  yiredis. — habit.  —  omictacionim.  —  “  agridinem.  —  propteria. — 
inpüci.  —  torace.  —  pulmonim.  —  '®  vulnera.  —  "  oribus.  —  hutilissimus. 

—  per  deest.  —  per  deest.  —  Daucns.  *  latine.  —  ®  pastenace.  —  ®  semen  cani.  — 

*  celeda _ ®  liptomeris.  —  ®  venerius  actus.  —  ’  paslinaci  domestice.  —  ®  partim.  — 

’  conmovendum.  —  lipidinem.  —  "  salvatice.  —  pastenaci.  —  semen.  “  in- 
flammacione. —  propteria. — '®  diuriticus. 

*  Cette  table  n’existe  que  dans  le  manuscrit  de  Leipzig. 


VII  *.  R™®  ’ 

VIII.  Eviscus. 

VIIII.  EIcas,  clivas. 

X.  Eleus,oleus. 

XI.  EHevorus. 

XII.  Elexinae. 


464  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


II.  Dafnes^,  id  est  iaanii Dafnes^, 
id  est  laurus  arbor,  cujus  folia  et  bacas 
siccant*  et  calefaciunt  nimis  et  magis 
baCas  ipsius.  Siicus  autem  de  ejus  ra- 
dicibus  minus  est  acres®,  sed  magis 
amaras  est  et  aliquam  partem  stipticam 
in  se  habet®,  propter  quod  lapides  mi¬ 
nuit  et  epar’  jubat.  Siccatus  quidem 
bibitur®  cum  vino  obolos  très. 


n.  Dafinis,  id  est  laurus  arbor,  folias 
et  bacas  desiccaut  et  calefaciunt  nimis 
et  magis  bacas  cortices.  Sucus  autem  ra- 
dicibus  corticis  minus  est  acer,  est  tamen 
amarus  et  magis  adbuc  et  stipticus  est, 
propter  quod  et  lapides  rumpit  in  yis- 
cica  et  epaticis  jubat.  Siccus  emm  in 
potionem  datur  cum  vino  piuso  trio- 
bolon. 


in.  üermata,  palea.  Dermata  palea 
corius  veteris  dicitur,  cattimata®  autem 
vocant  calciarium  igitur  beterem^.-Cal- 
ciarium®  ustum*  ulceram  post  inflam- 
mationem  -  jam  ®  mitigata®  sanat,  simi- 
liter  vel  ea  que  sine  inflammatione  sunt. 
Desiccatibus*  enim  ejus  cinus®  et  merito 
ab  igné  usta  ulcéra  et  ea“  que'®  vo- 
cantur  paratrimata'®,  id  est  inter  coxas 
que  se  de  itinere'®  excorticaturas  fa- 
ciunt  ex  ferburas®*,  sanat. 

IIII.  Defriijes^.  [35  v”]  Defriges® 
mixta  est  qualités®  ejus®  stiptice®  et 
acre  virtutis ,  propter  quod  ad  mali- 
tiosa®  bulnera®  optimus  est  medicamen®. 
Et  non  est  unius  generis  defriges®,  sed 
mixtus  exquattuormetallicis  speciebus®® 
fit.  Conficitur  autem  hoc  mo’do  :  cal- 
cantu®®,  calciteos®®,  calcu  cecaumenu®®, 
et  miseos®®  equali®®  pondéré  pinsatas*® 
et  singulatim  tritas  cumaceto,  et  cum 
se®’  siccaberint®®,  miscis®®  simul  pul- 


III.  Dermata  palea  cattemata  de  cal- 
ciario  vetere  rupto ,  quod  de  usu  pedum 
remanserit  dicit.  Haec  husta  vetere  ul¬ 
céra  jam  post  inflammationem  transacta 
mirabiliter  sanat  vel  ea  ulcéra  quae 
sine  inflammationem  sunt  similiter  facit. 
Desiccatibus  enim  est  ejus  cibus  et  me¬ 
rito  ab  ignem  ulcéra  husta  vel  ea  quae 
vocanturparatrimmata ,  quod  inter  coxas 
vel  nates  fiunt  corticaturas  vel  effersuras 
de  sudore  vel  Itinere ,  sanat. 

IIII.  Defrigis.  Defrigis  mixta  est 
qualitas  ejus  de  stipticas  et  acras  virtutes 
confectus,  propter  quod  ad  malitiosa 
vulnera  magnificus  est  medicamen.  Et 
nonestunus  species  defriges ,  sed  mixtas 
habet  metailicas  quattuor  species.  Gonfî- 
citur  autem  hoc  modo  ;  calcanum ,  calcu 
cecaumenum,  calciteos  et  miseus  ae- 
quali  pinsa  singulatim  tritas  miscuntur, 
et  sic  postea  cum  aceto  teruntur,  et  cum 
siccaverlt  iterum  teris  cum  vino ,  donec 


Dafnes.  ®“®  dafnis.  — •  ®  desiccant.  —  ®  agris.  —  “  habit.  —  "  aepare.  —  ’  bibetur.  — 
*  obolus.  —  Dermata.  '  catimata. . —  ®  veteris.  —  ®  calciamenta.  —  ®  usta.  —  ®  inflam- 
macione.  — ®  etiam.  —  ’  medicata.  —  ”  desiccaturis.  —  ®  cenus. — postea.  —  “  qui. 
—  paratrigmata.  —  ’®  tineris.  —  et  fissuras.  —  Defriges.  defrigis.  —  ®  qua- 
letas.  —  ‘  diffrigis  addit.  — ■  ®  stiptici.  —  ®  difrigis  si  confricitur  addii.  - —  ’  vul¬ 
nera.  —  '  accio  addii.  —  ®  deffrigis.  —  expecibus.  — ■  “  calcanto.  —  calcidius.^  — 
cicaumino.  —  ®®  misiose.  —  ®®  equale.  —  pensatas.  —  se  deest.  —  ®®  .siccaverit. 


bera  in  uno  mortario  totas  qnatnor 
species®,  etteris  cum  vino  clonec  gluti- 
nosa*‘  sit  pinguedine®  mellis,  quam 
Greci  glyodes^^  appellant^»,  et  coHigis® 
(le  mortario  et  in  uila“  noba®  mittis 
et  coperculum^*  superponis  et®  creta 
molle  circumlinas-’®  et  in  Ibrno®^  ar¬ 
dente  mittis,  et  assas  donec  intra  ulla 
carbones  fiant  ;  tollis  de  forno  et  ite- 
rum  cum  vino  teris ,  et  facis  magdalia^*; 
(îtiterum  secunda  vice  ut  supra  in  ulla* 
missas  uris  in  lurno,  et  sic  postea  tritas 
pnlbera  uteris  ”, 

V.  Dipmmaus\  Diptamnus*  lepto- 
meris’  est;  substantia^  vero  secundum 
puleiu'^  est  aut“  per  omnia  similis  ei’. 
Qui  autem  vocatur  pseudodiptamnus”. 
inbecillior  est®  in  omnibus®  dip- 

VI.  üracontea.  Dracontea  acrior  est 
aro  et  amarior  et  calldior  et  leptome- 
restcrab  Habet^  autem  in  se  et  stipti- 
cam  aliquam  quantitatem  parvam  cum 
acridine®  et  amaritudinem.  Plus  enim 
operatiba*  est  radix  ejus  ad  pnrganda 
viscera.  Exténuât  autem  pingues  ®  et  glu- 
tinosos®  et’  biscosos®  huraores®,  et  ad 
inaLtiosa®  bulnera**  optimum  medi- 
camen  est;  purgat  et  mundat  fortiter 
bulnera’®  que’®  purgari’*  opus  habent, 
sed  et  alfos’®  cum  aceto  trita  et  inlita 


/l65 

La 

ad  pinguidinem 
dlegis  de  mortario  et  in  ulla 
nova  mittes  et  coperculo  superponis, 
et  in  forno  et  iterum  teris  cum  vino  et 
facis  matidalia  et  iterum  secunda  vi- 
cem  remlttes  in  ulla  et  uris  ut  supra  et 
in  forno,  et  sic  postea  uteris  pulvera. 


V.  Djptamnas.  Dyptamnus  enim  lep- 
tomi  t  b  (  nt  ;ro  sicutpuieius 
est  per  omnia  similis. Qui  autem pseudo- 
diptamnus,  inbecillior  diptamno  in  om- 


VI.  Dracontea.  Dracontea  acrior  est 
de  aro  et  amarior  et  calldior  et  ex¬ 
ténuât  amplius.  Habet  etiam  in  se  ali¬ 
quam  stipticam  qualitatem  parvam 
cum  acridinem  vel  amaritudinem.  Ra- 
dix  autem  ejus  operativa  plus  est;  pur¬ 
gat  enim  vel  viscera.  Exténuât  au¬ 
tem  pingues  et  giuttinosos  bumores 
et  ad  vulnera  malitiosa  optimum  me- 
dicamen  est;  purgat  enimet  mundat 
fortiter  vulnera,  sed  et  alfus  cum 
aceto  trita  et  inlita  tollit.  Folia  autem 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 

giuttiuosa  sit,  ut  sit 
mellis , 


speciis.  —  ”  gluttlnosas.  —  “  pinguidinem.  — .  gliotls.  —  apellant.  —  coli- 

gis.  —  ®  olla.  —  nova.  —  ■■■  copercolum. — "  de  addit.  —  circumlcnas. — furno. 

—  ”  ardentem.  —  carbonis.  —  ”  furno.  —  maiidalia.  —  olla,  —  buteris  — 
Diptamnus.  ‘  deptamus.  —  ®  deptamnus  de.  — ■  ®  liptomeris.  —  *  substancia.  —  ®  pu- 
leio.  —  “et.  —  ’  est  et.  —  *  pseudodyptamnus.  —  “  inbecilliore.  —  “  est  addit.  — 
”  deptamnus.  —  Dracontea.  ’  liptomeristera.  —  ®  habit.  —  “  agridenem.  —  “  operativa. 

—  -  “  pinguis.  —  “  gluttinosus.  , —  ’  vel,  . —  “  viscosus.  —  “  humoris.  —  a  maliciosa. 

—  ”  vulnera.  —  vulnera.  —  qni.  —  ’*  purgare.  —  alfas. 


3o 


466  ORIBASE,  EÜPORISTES,  II,  i. 

toUit.  Folia  autem  ejus  bulneribus'®  et  ejus  vulneribus  etplagis  dicenter  exèr- 
plagis*’  decenter  exercit.  cent. 

VU.  [36]  Drios',  id  est  robur.  Drios,  VIL  Drî'oij  rofeor.  Brios  arborem  ro- 
id  est  rovoris  arboris ,  totus  in  se  stip-  borem  dicunt.  Totus  enim  arbor  in  se 
ticam  babet®  virtutem*,  sed  amplius  ipso  .stipticam  habet  virtutem  ;  sed  plus 
cortex  ipsius  interior*  quod  est  aenas''  habet  cortex  ipsius  interior  vel  ea  pars 
habens  et  ea®  pars  que  glandem  tegit  quae  glandem  tegit  interior  copertura; 
subtilior.  Haec  ergo  ad  fluxuni  sanguinis  facit  ad  fluxum  sanguinis  muiierum  et 
mulierum  ’’  et  ad  eos  qui  sanguinem  ex-  ad  eos  qui  sanguinem  expuunt  et  ad 
puunt  et  ad  dysintericos®  et  ad  regmam®  disyntericis  et  ad  reumam  ventris  diu- 
bentris»®  draturnam  utilis  esse'^  proba-  turnam  utiles  esse  probatur.  Fortiores 
tur.  Fortiores*®  sunt  et  stipticiores*®  fi-  autem  sunt  ficus  et  prunus  stiptiores, 
gos'*et  prinos*®  esse.  Rovoris*®  igitur  Roboris  autem  folia  trita  cataplasme  si 
folia  c  1 1  n  nponatur  circa  inponatur  incisuris  in  omni  ioco  plage 
locum*®  omnem®“  incisurae®*  plagas'*®  recentes  mox  gluttinat. 
récentes®®  glutinat.  Finit  de  d  inoipit  de  e. 

Finit  per®®  d  inoipit  per®®  e. 


I.  Em'scui*,  quam  Greci  ait/iean®  ap-  VIII.  Eviscus,  quam  Greci  alieanwo- 
pellant  ®.  Est  enim  malba  silbatica  ®  cant ,  alii  autem  moloces  açjriwn,  diges- 
diaforetices ®  calastices®  a*  flegmantos*  turiam  et  calasticam  a  flegma  mitigativa 
mitigativa'  et  digestona*®  omnes**  fy-  et  diaforitica  est. Fymata igitur  indigesta 
matas*®  indigestes*®.  Radix  autem  ejus  radixejuset  semen  similiter  omninfi  ju- 
et  simen*®  similiter'®  omnia  jubant;  bant ,  extenuandi  et  desiccandi  possidet 
sunt  enim  et  leptoraeria*®  et  desiccati-  virtutem  ut  et  alfos  tollat;  semen  autem 
bam*’  possident**  virtutem,  ut*®  et  ejus  inrenibus lapides rumpit  etproicit. 
alfos®®  tollant;  semen  autem  ejus  in  fiadicesvero  ejus  si  decoquantur  etpotui 
renibus  lapides  rumpit  et  proicit.  Ra-  dentur,  ad  disynteria  et  diarria,  id  est 
dices®*  vero®®  ejus  si  decoquantur®®  et  ad  fluxum  ventris  de  praesenti  jubat. 
dysintericis®*  potu  detur®®  et  diarria  Ad  sanguinem  vero  reicientibus  data 
vulneribus.  —  *’  babenl  adiif.  —  Drios.  *  drius. —  ®  liabit. —  ®  virtutim. —  ®  in- 

*“  ventris.  —  '*  est  et.  —  *®  forcioris.  —  slipticioris.  —  **  ficus.  —  *®  primus.  — 
*®  roboris. —  *’  folias. . — ■  si  deest.  —  *“  in  addit.  —  omnibus.  —  ®‘  iiicesuri. — 
®®  jdagis.  —  ®®  recenfis. —  ®‘  per  deest.  —  ®®  per  deest.  —  Eviscus.  *  viscus.  — ®  altean. 

—  ®  apellant.  —  “  malva  slivatica.  —  ®  diaforiticls.  —  ®  calasticis.  —  ’  ad.  —  '  fleg- 
mandus.  —  ®  mittecativam.  —  degesturiam.  —  "  omnis.  —  *®  fematas.  —  ‘®  indegestas. 

—  “  semen.  —  '®  insimul.  —  *®  liptomeria.  —  *’  desiccativa.  —  *“  possèdent.  —  *“  ut 
deest.  ■ — .  ®"  alfus.  —  ®‘  radicis.  —  ®®  virum.  —  ®®  dequoquantur  in  aqua.  —  ®*  ad  desin- 


ORIBASE,  EUPORISTES,  H,  i.  467 


patientibus-‘  ad  sangninem  rti- 

c^entdT'-'^'data  multum®®jubat,  habens 
in  se  quadam  stipticam®”  viitutem^b 
Cicatricat  autem  cyronia^^  uicera  cum 
mei  trita  bis  qui  moilibus  sunt  carnibus, 
id  est  pueris  et  muiieribus  et  eu- 

II.  Eleas,  id  est  olibns.  Eleas,  id  est 
olibus  arbor;  thalli'  vero  sunt  teneras 
olibe  *  cimas ,  tantum  participantur  frig- 
dore  quantum  et  .stiptice  sunt.  Fructus 
autem  ejus  maturus’  caiidus  est  medio- 
criter,  crudus^  autem  stipticidior®  et 
frigidior  est. 

III.  Eicon.  Eleon,  idestoleum'  ex 
o^ivis^  humectât®  mediocriter  [36  v“] 
et*  calefacit.  Quod  ex  maturis  fit  olivis 
et  duices  ®  dicitur  dulcis®  oieus,  quod 
autem  de  semi’  crudis  olivis  fit  oieum®, 
quem®  Greci  omotribis^'^  vocant,  hic 
condissat**  cutem,  et  quantum  stipticus 
est,  in  tantum  et  frigidus  est*®.  Betus** 
autem  oleum*®  quod  ex  dulce  inbete- 
ratum  fuerit*®  calidior  est  et  diaforeti- 
coterus  quod  autem  de  omotribos  *® 
oleum'®  fuerit  inbeteratum®  amittit** 
perfectius®  stipticam  virtutem®-’  et  si¬ 
milis  fit  iili.  Hoc^‘  ipsuni  etenim®  e.st 
bonum  quod  perlucidum  est,  quia®°  pé¬ 
nétrât  amplius  cutem. 


multumjubat;  babet  enimin  se  quidam 
stipticam  virtutem.  Cycatricat  autem  cy- 
ronia  vulnera  cum  mel  trita  bis  qui 
molles  habent  carnes,  id  est  pueris  et 
muiieribus  vel  eunucis. 


■  VIIII.  Efefls,  oZroa.  Eleas  oliva  dicitur; 
cymas  oiivae  teneras ,  quas  Greci  tallns 
vocant  tantum  participant  frigdorem , 
quantum  et  stiptice  sunt.  F ructus  autem 
eorum  maturus  caiidus  est  mediocriter, 
crudus  vero  stipticidior  et  frigidior  est. 

X.  Eteu,  oieum.  Oleo  ex  olivis  hu¬ 
mectât  mediocriter  et  calefacit.  Quod 
de  maturis  fit  olivis  et  dulcis  appellatur 
oieus,  quod  autem  desimicrudis  olivis 
fit  oieus ,  qnem  Greci  omfacion  aut  omo- 
tribes  vocant,  condensât  cutem  et  in 
quantum  stipticus ,  in  tantum  et  frigidus 
est.  Vêtus  autem  oieus,  quod  ex  dulce 
oleo  inveteratur,  calidior  est  et  diafore- 
ticusterus ,  quod  autem  de  omotribo 
oleo  inveteratur,  amittit  perfectius  stip¬ 
ticam  virtutem  et  similis  fit  illi.  Hoc  est 
autem  bonum  oieum  quod  perlucidum 
fuerit  et  pénétrât  amplius  cutem. 


IIII.  EUelorus'^.  Ellevori®  utrique  XI.  Ellevori.  Albus  et  niger  ellevori 

pacienlibus.  —  ad  rigmala  adiHl.  —  regccientibus.  —  lum  addit.  —  cx- 

liplicam.  —  ='  virtulim.  —  cironia.  —  eoiiucis.  —  Eleas.  *  taie.  —  “  olivi.  — 
®  madurus.  —  *  crutus.  —  ®  stipticior.  —  Eleon.  *  olius.  —  *  factum  addit.  ■ —  ®  liu- 
mectant.  —  *  et  deesi.  —  ®  dulcis.  —  '  dulcis  deest.  — semcn.  —  ®  olîum.  —  ’  quam. 
—  omotribus.  - —  "  condensai.  —  frigedus.  —  ‘®  et.  —  “  velus.  —  obus.  — 
iuveleraverit.  —  diaforeticaeros.  —  crebus.  —  olîum.  —  “  inveteratum.  — 
”  admittil,  —  porfeccius.  —  “  virlutim.  —  “  bec.  —  **  teuuem.  —  “  qui.  —  Elle- 
hnriis.  '  elibovus.  —  *  cliborus. 


468  ORIBASE,  EÜPORISTES.  Il,  i. 


projectiiria.s  simul  pt  calidas^  liabent 
birtute.s‘,  probter^  qnod  ad  aIfo,s6  et  sca- 
vias’  et  iepras®  et  iapetigines®  sanat. 
Nam  et  ad  syringia'”  caliosa"  equaiitcr 
re.siden.s  in  dua.s  aut  tre.s  partes  .scissc 
et  inposite  auferint'^  callositatem*^  et 
ad  dentium^  ddores'®  cum  aceto  sin- 
giilatim  ”  coctas  et**  exinde  in  parte 
ipsa  in  oi'e  tentum  auferit  dolorem  ca- 
iefaciendo  et  desiccando  *®. 

V.  Eifi/îc*  vitragine,  alii  aiitem  per- 
dlciadon*,  Romani  vero  parietariam  *, 
alii  bitraginem  **  vocant.  Birtute  *  est  pro- 
jectoriam*  cum  humectatione  subfri- 
gida’,  propterea*  sanat  omnes  indam- 
mationes?  in  iiiitio*”  et  in  aumento’* 
mposita  usqqe  ad  istatum*®  et  maxime 
que  calidas**  sunt,  nam  et  mcoantibus 
figetlis***  cataplasma  inposita  sanat. 
Sucus  autem  ejus  cum  oleo'*  roseo"* 
mixtus  ad  aurium  dolores*’  qui  cum 
inflammatioüo  sunt  facit  mediocriter. 

VI.  Elimos'.  Eiimos*  seu*  meleni '* 
de.siccativa  birtute*  est;  reprimit*  igi- 
tur  regmam’  ventris  quemadmodum 
et  milius*.  Quod  si  extrinsicus  *  cata¬ 
plasma  inponatur,  desiccat  etinfrigdat*”. 

[Sy]  VII.  Erebenihus^.  Erebenthus* 
dicitur  cicer;  haec  lactés*  et'*  sementes * 
générât  multum;  probocat*  autem  et 


utrique  projectoriam  simul  et  calelac- 
toriam  habent  virlutes ,  propter  quod  et 
alfos  et  scavias  et  lepras  et  inpetigines 
.sanat.  Ad  .syringia  cailos  equaliter  resi- 
dens  in  duas  aut  in  très  partes  scissae 
et  inmense  auferunt  callositatem ,  et  ad 
dentium  dolorem  cum  aceto  smo-iHaPn., 
coctae  et  in  ore  in  ipsa  partem'  si  te- 
neatiirauferent  dolorem  calefaciendo  et 
desiccandum. 

XII.  Elcrme,  id  est  vitragine  herba, 
alii  perdiciadon ,  Romani  vero  paritaria , 
alii  vitraginera  vocant,  virtutem  projèc- 
tunam  cum  Immectationem  snbfrigi- 
dam.  Propterea  sanat  omnes  mUamm-i- 
tiones  initio  et  in  augmentum  inposita 
usquo  ad  statum  et  maxime  quae  calida 
■sunt,  nam  et  ineboantibus  fygetblis  ca¬ 
taplasma  inposita  sanat.  Sucus  autem 
ejus  cum  oleo  rosep  mixtus  ad  aurium 
dolores  quae  cum  inflammatione  sunt 
mediocrem  bene  facit. 

XIII.  Elimos,  semen  lini,  desiccativa 
virtutem  est,  repraemit  enim  reumam 
ventris  quemadmodum  et  melius.  Quod 
si  eîttrinsecus  cataplasma  inponatur, 
desiccat  et  infrigdat  loca. 

XIIII.  Ereventlws,  id  est  cicer.  Haec 
laclem  et  semen  générant  multum,  pro- 
vocat  autem  et  menstrua.  Est  autem 


arietinus'";  hic  ab 
diurelicus  est.  Cujns  decoctionem 
eo  aqua  lapides rumpit  in  renibus  et 
maxime  qui  niger  est».  Alla  bero'*- 
généra  ciceris  qui  vocantur  orobiei'^ 
virtute  aepispaticis‘“  sunt;  calidi  enim 
sunt  et  roedioerifer  humidi'’.  Partici¬ 
pant'*  aliquantum  etamaritudinis,  prop- 
ter  quod  et  splene'*  et  epar  et  renes*» 
purgat  et  scavias  et  inpetigines*'  sa- 
nant®  et  parotidas^  et  testiculos“  in¬ 
durâtes  diaforisin,  et  mala  bulnera^* 
sanat  cum  mel  inposita. 


469 

La 

genus  ciceris,  quem  üreci  dicunt  cri, 
latine  dicitur  cicer  arriitinus;  hic  ab 
Omni  cicer  plus  dinrilicus  est.  Cujus 
decoctio  si  potetur,  [i  i]  lapides  in  re¬ 
nibus  rumpat  et  maxime  qui  niger  est. 
Alia  vero  généra  ciceris  qui  vocantur 
orobiei  virtute  sunt  epispatica;  calidi 
enim  sunt  et  mediam  participant  ali- 
quam  partem  amaritudines ,  propter 
quod  et  splen  et  renes  et  epar  purgant 
et  scavias  et  inpetigines  sanat  et  paro- 
todas  et  testicules  induratos  digerit,  et 
mala  vulnera  sanat  cum  mel  inposita. 


OlUBASE,  EUPORISÏES,  II,  i. 

St  autem  genus  qui  boca- 
crii  *,  latine  dicitur  cicer 


VIII.  hi>dlwtr.  Erpilhou".  quem 
Romei  cicer  erraticum*  l)ocant\  cali- 
dus*  in  tanta  est  birtute*  ut  menstrua 
et  urinas  mobat’. 


XV.  Erpillion.  Erpillum,  quem  Ro¬ 
mani  cicer  erraticum  vocant,  calidam 
in  tanta  eist  virtutem,  ut  et  menstruam 


VIIII.  Eria  lana'.  Erias  Greci^  la- 
nam  vocant.  Lanam*  igilur  cum  sucos 
suos^,  id  est*  lana  sucida,  inposita  rup- 
tis*  locis  jubat  in  inbroces’  adhibita®; 
labata®  etcoutritis  autem,  etniunda  lana 
usta  birlutem'®  habet"  acrani*®  et  ca¬ 
lidam**,  simul  et  extenuatoria  **  est'*,ita 
ut  infusas'*  carnes*’  in  bulneribus'*  de- 
siccatbelociter*®.  üstulatur  autem  que- 
madmodum  et  aliae  plurimae®*  ;  in  olla 
rude  inpleta  et  cooperculum  ®*  superpo- 
situm  foramina®®  plurima  habentem  ita 


XVI.  Eria  Greci,  Latini  lana  dicunt. 
Lana  igitnr  cum  suco  suo  inposita 
ruptis  et  contritis  locis  jubat  in  em- 
broces  adposita  ;  lavata  vero  et  mundam 
lanam  si  uratur  virtutem  habet  acram 
et  calidam  et  extenuaturiam ,  ita  ut  in¬ 
fusas  carnes  in  vulueribus  desiccit  ve- 
lociter.  Uritur  autem  quemadmodum 
et  aliae  plurimae  species,  in  ulla  rudi 
inpleta  et  coporculum  superpositum 
plurimam  habentem  foramina,  ita  uri- 
tur  in  furno. 


’  vocatur.  —  *  Greci.  —  •  criae  hoc  est. —  “  liarietinus.  —  *'  decoccionc.  —  ‘®  la- 
pidis.  . —  nigire.  —  “  vero.  —  oroboei.  —  **  epaticis.  —  "  humide.  —  **  partice- 

pant.  —  explen.  —  renis.  —  ®‘  inpeligcnis.  —  sanat.  —  parotilas.  —  testi- 

colus  dedimus.  —  vulnera.  —  Epillion.  *  epillion  deest.  —  ®  erpilioii.  —  *  erralico. 

—  *  vocant.  —  *  caledus.  —  *  virtute.  —  ’  movat.  —  Eria  '  eria  lana  deest.  — 

®  lavant  addii.  —  *  lana.  —  *  sucus  suus.  —  *  cum  addit.  —  *  et  contritis  addit.  —  ’  in- 
brocis.  . —  *  adhibeda  —  *  lavata.  —  virtutem.  —  “  habit.  —  agra.  —  caleda. 

—  '*  extenualuria.  —  et  addit.  —  *“  infossas.  —  *’  carnis.  —  vulneribus.  —  '•  ve- 

locitcr - alii  plurime.  —  copcrcolum.  —  ”  foramiiic.  —  ulitur. 


470  ORIBASE,  EUPORISTES.  Il 


X.  EapatoriusK  Eupatorius '■*  herba^ 
extenuatoria*  be)  amputatoria'^  est  bir- 
tute®  et  proj  ectoria  ’  absque  calore  ma- 
nifesto®,  unde  et®  Infraxin  epatis“,  id 
est  constipationem  “  in  eo  factam 
purgat.  Participât'®  autein  et  stipticam 
parbam'®  partent,  per  quant  conroborat 
biscera'®  et  maxime  epar'®. 


XVII.  Eupatorium  lierba.  Eupatorium 
extenualoriam  et  ampotatoriam  est  vir- 
tutem  vel  projecturiam  absque  caiorem 
manifesto,  unde  et  infraxin  epaticis,  id 
est  constipationem  ex  humoribus  facta 
purgat.  Participât  autem  et  stipticam  in 
separvam  partent,  per  quant  conroborat 
viscera  et  maximae  epar. 


[87  v°]  XI.  Eujorbius^.  Euforbius® 
caustica  est®  birtute®  et  leptomeris®. 

XII.  Ecidnes  serpentes  dicuiitur.  Ue 
serpentes  dicuntur'  id  est  serpentium® 
carnes  condiuntur  sicut  anguiilae®  oleo® 
et  saie  et  anetu  ®  et  porru  ®  et  aqua  me- 
diocriter.  Que’  coctae®  omnem  corpus® 
purgant,  cutem'®  siccant",  itautelefan- 
tiosos'®  sanet  si  comedantur*'’.  Et  quia 
aliqui'®  ex  manducantibus  accenduntur'® 
sitP®  nimia,  ideoque®’  taies'*  serpentes'® 
fugire  oportet*®  et®'  ea  que  secus  mari- 
tima  ioca  ex  saisamentis  nutriuntur. 
quia  saisas  habent  et  bocantur®*  dip- 
sacos®*.  Est  ergo  caro®®  serpentium  de- 
siccativa  nimium  et  diaforetica  ®®  vir- 
tute®’  cum  caiefactione®*  mediocri, 
propterea®®  evacuat  de  corpore*®  super¬ 
flues*'  bumores*®  corruptos**.  De  ipsa 


XVIII.  Euforbium.  Euforbius  caus- 
ticam  est  virtute  et  extenuatuna  habet 
parte. 

XVIIII.  Ecidnes  serpentes  dicuntur. 
Carnes igitur  serpentium  sicut  anguiiiae 
cum  oieo  et  saiem  et  aneto  et  porro  et 
aqua  mediocriter.  Quae  coctae  si  com- 
medantur  purgant  corpus  et  ab  ipsa 
cutem  desiccat,  itauteiefantiosos  sanet. 
Et  quia  aiiquid  ex  manducantibus  sitem 
nimiam  accenduntur,  ideoque  qui  haec 
faciunt  taies  serpentes  fugire  oportet , 
quaiia  sunt  maritima  ioca  quae  de  saisis 
nutriuntur  aquis ,  quia  et  saisas  habent 
carnes ,  quaies  est  dypsacus  taiae  sunt 
serpentes.  Caro  igitur  serpentium  de- 
siccativam  nimium  et  diaforiticam  vir- 
tutem  est  cum  caiefactionem  mediocri, 
propter  quod  de  corpore  superfluum 
evacuat  Immores  et  qui  sunt  corrupti 


Kupalorius.  '  eupatoriiis  deast. — eup,rtimus. —  ’  erba _ *  extennaturiam.  —  "  am- 

potaturiam.  —  “  virtutim.  —  ’  projecturiam.  —  '  manifesta.  —  ®  et  deest.  —  aepatis. 

—  "  coiistippacionim.  —  ‘®  facta.  —  particepat. —  parvam.  —  *®  viscera. —  “  aepar. 

—  Euforbiiu.  *  euforbius  drest.  —  ®  eoforbius.  —  *  est  deest.  —  “  virtutim.  —  ®  iiptomeris. 

—  Ecidnes.  *  carnis  ergo  accidenis  addit.  —  ®  serpencium.  —  *  angoilli.  —  *  olio.  — 
®  .Inctü, —  “  porro.  —  ’  qui.  —  “  cummixte.  —  ®  corpus  decsf.  —  corpus.  —  “  siccat. 

—  "  elevduciosus.  —  "  sanet  si  comedantur  deest.  —  "  aliquae.  —  '*  baccidantur.  — 
site. —  '  idioque.  —  '*  lalis. —  '®  serpentis.  —  oporlit. — "  et  deest.  —  ®®  mare- 

tima. —  '*  ïoeantur.  —  dypsacus.  —  carus.  --  ®®  deaforitica.  —  virtutim.  — 
®*  calcfaccionem.  -  propteria.  —  “  corporibus.  - --  supcriluus.  —  '•  liumoris. — 
“  corruptus. 


ORIBASE,  EIJPORISÏES,  II,  i.  471 

Aa  La 

cute  auferit  et  proicit^*  quemaclmodum  de  ipsa  auferit  cute  et  foras  proicit  velut 
quedam  squamvdas®,  quibus  ex  melan-  quasdam  squamulas,  quae  ex  melanco- 
choiicos^®  et  spissos^’  humores®*  sunt  iicum  et  spissum  bumorem  simt  gene- 
generati,  ex  quibus scavias^®  et  lepra*®  rali,  ex  quibus  scavias  et  iepra  et  ele- 
et  eiofantia  *'  efficiuntur.  fantia  fit. 

Finit  de“  e,  incipiï  per  f.  Finit  de  e,  incipit  de  p. 


I.  Faces  \  id  est  ienticia,  stiptica 
quidem  non  fortiter,  sicca  autem  et  ca- 
iida®  et  humida''  m  medio  consistant. 
Siccat*  autem  nimis,  unde  ipsorum 
qui  sicci  sunt  natura  constringit  ben- 
trem®;  aqua  vero  ubi  cocta  est®  pro- 
bocat’  bentrem*. 

II.  Facos^.  Facos\  id  est  Ienticia, 
que^  in  stagna*  super  aqua  est,  humida* 
est  nimis  et  frigida  est  temperantia  *. 

III.  Fynicos  dactulos  *  dicunt.  Dac- 
tuli*  ergo  duls*  non  modicum  parti- 
cipantur*  calorem;  non  solum  extrinsi- 
cus  *  inpositi  ®  conroborant  et  desiccant , 
berum’  etiam*  [36]  et  conducunt;  et 
obdurat®  et  condensât  et  sic  ujus*® 
fructus'i  sit  acceptus. 

IIII.  Ficos,  Ficos*  humidus*  adhuc 
et  birides*  lebata*  de  mare*  salis  in- 
frigdat*  et  desiccat,  etenim  habet’  ali- 
quid  stipticam  mediocritatem. 


XX.  Faciis,  id  est  Ienticia.  Lenticla 
stipticam  quidem  est  non  fortiter,  sicca 
autem  et  calidam  et  humida  in  medio 
posita  est.  Siccat  enim  nimis,  unde 
eorum  qui  natura  sicci  sunt  constringit 
ventrem;  aqua  vero  ubi  cocta  est  provocat 
ventrem. 

XXI.  Facüs,  lenticla  de  stagnis  aquis. 
Lenticlae  quae  in  stagnis  super  aquas 
inveniuntur  humida  nimis  et  frigidam 
et  temperantiam. 

XXII.  Finicos,  idest  dactilus.  Dactili 
igitur  dulcis  non  modicum  participantur 
calorem  et  non  solum  extrinsecus  in¬ 
positi  conroborant  et  desiccant,  verum 
etiam  et  adducunt  et  obdurant  et  con- 
demsant,  si  cujus  fructus  sit  acceptus. 

XXIII.  Ficus  humidus  adbuc  vi- 
ridis  levata  de  mari  satis  infrigdat  et 
desiccat  et  habet  aliquam  stipticam  in 
se  mediocritate. 


ORIBASE,  EUPOHISTES,  II,  i. 


I. 

Geimijermentum*. 

[ 

[VIII. 

r,  t.  V,  p. 

GJyciriza. 

606.) 

XV 

Iliringintr 

II. 

Galla,  lactés. 

VIIII. 

Glycir,  id  e 

XVI 

Ixos,  vise. 

III. 

Ge,  terra. 

X. 

Gongilidos 

,  rapa. 

XVII 

lu,  viola. 

IIII. 

Gigarta,  ubac  semen. 

XI. 

Gipsus. 

Galvaiiu. 

XVIII 

los ,  calcu 

V. 

Glycon ,  sapa. 

XII. 

xviin 

Ippuris,  c 

VI. 

Gleucon,  mustus. 

XIII. 

Hidiosma,  ; 

VII. 

Gliconus ,  puleius. 

XIIII. 

Hirigerontc 

,s,seniclon.| 

XX. 

Iteas,  sale 

Aa 

I. 

Gaia',  Greci  lactem 

®  dicm 

\t.  Est 

II.  Gala, 

id  est  1 

lactés.  Lae 

enin 

a  eucymotata®  et  cont 

ra  acr 

es^  et  es 

t  sucus  faci 

ens  in  < 

lorpore  ad 

mordicantes®  reumatismos®  aptissima’  et  ad  mordicationes  reumati 
et  ad  nutriendum  magndica  et  maxime  diens  est  et  ad  nalncndum 
quando  continetur®  in  ea  calida  virtus,  et  maximae  dum  contenetur  ii 
id  est  mox  mulgitur  de  presenti®  acci-  ralis  calor  et  mox  ut  mulgetur 
piatur.  Et  magis  muiierum*®  iactes”  magis  mulierum  inprimis  la 
que  fuerint'®  mediae  aetates*®  et  bene  fueriiit  medi  etates  et  bene  et 
bel*^  bonis  cibis'®  nutritae®®;  post  baec  bis  nutritae;  post  haec  scrofii 
scrofînus®’  aut’*  caprinus  ant  aequi-  prunus  aut  equinus  aut  asii 
nus®®aut  baccinus®®  aut  asininus®’  aut  fetinus.  Omnes  vero  lactés  si 
fetinus®®.  Serus®®  autem  eorum  purga-  jubant  et  plus  nutriunt  et  ft 
toriam®'  habet®®  birtutem®®  et  educit®’  rumpuntur.  Serus  vero  eorum 
per  bentrem  humores®*  et  per  clyste-  riam  babet  virtutem  et  edueil 
rem®®  iniciuntur®®,  ut  proiciantur®®  et  tremhumores.Namlactusper 
elabentur®®  quae  mordicationem®®  in®*  injectus  proicit  et  elavat  de 
intestinis  faciunt  ex  acridinem®®  et  ul-  humores  mordicantes  et  ub 
ceratis  locis-®  leoras'"®  babentibus“*  vando  sauat  et  dysmtericis  si 
delabat®®.  Dysintericis *®  et  omnem  in**  omnes  in  ventrem  reumaticas 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


litas“.  Si  quis  ctiam“  c  um  lamminas*® 
ferri"  ignitas  clecoquat“,  mcliore  cffi- 
citur‘®  birtute“.  Omnes®'  autem“ 
iactes“  ad  oculorum  reumata  acres®* 
expediunt  et  ad  yposfagmata  ®®  et  ad 
ypopia®“;  etenim  si  extrinsicus®’ adpo- 
natur  cum  oleo®*  roseo®®  et  ovi  bitei- 
somnium®*  facit  et  inflamma- 
tiones®^  mitigat®®;  muiiebre  enim®* 
lacté®®  recens  mox  mulgitur®®.Inicitur®’ 
intra  niatri  ce  ®®  ulcerata  ®®,  et  ad  omnes  ’® 
inflammationes”  qui  paragorizare  opus 
habent  adhibenda  est’^ 

III.  Ge pasa',  ten-a  omnis,  Greci  ter- 
ram  dicunt.  Desiccativam  habet*  birtu- 

tem  [3g  v°]  et  quando  pura® . con- 

mixta  *  substantia  sine  mordicatione 
desiccat;  consentit  ®etiam  bis  si®  labata 
fuerit  ea  que  ab  operaris  colitur  ’’  terra 
et  lypara  ®  aut  molles  Omnis  terra  hu- 
tilis'®  in  curatione  est  omnibus  quod“ 
desiccare  opus  habemus,  unde  ea  que*® 
Alexandria  bel  *®  Egypte  est,  si  utantur** 
ad  ydropicos*®  et  splenicos*®,  jubat  ali- 
quibus  usus  fuisse  ,  Aegyptia  terra  ad 
linandum  *’  loca  ipsa  que  dura  bel  tn- 
mida*®  sunt.  Et  secundum  ipsud  mo- 
dum  antiquas  inflammationes*®  et  ex 
ustioiie®®  tumores  factos®*  jubat  inlita 
loto®®  ex  ea  facto  aliquos®®  iscio  ex  ae- 
morroidis  ®‘  sanguine  Iluentes  dum 


473 

tenuitas,  et  si  quis  cumlamminas  ferri 
ignitas  decoquat ,  meliorem  fiunt  virtu- 
tem.  Omnes  igitur  lactés  ad  oculorum 
acre  reumam  habentibus  expedientes 
sunt  et  ad  yposfragmata  et  ad  ypopia , 
et  si  deforis  oyi  vetellum  cum  oleo 
roseo  in  inflammationem  oculorum 
inposita  et  somnum  facit  et  dolorem 
mitigat.  Lactés  igitur  muliebris  si  sit 
recens  mox  mulgitur  et  iniciatur  per 
naturam  ulcerate  matrici  jubat,  et  ad 
omnes  etiam  inflammationes  ubi  opus 
est  paragorizare  adhibenda  est. 

III.  Ge  posa,  terra  omnis;  ge  Greci 
terram  dicunt.  Terram  aufem  omnis 
desiccativam  habet  virtutem  quando 
pura  adbibitur,  nam  de  furno  bustam 
absque  mixsiya  aiia  substantia  est  et 
sine  mordicationem  desiccat;  consentit 
etiam  ei  et  si  lavata  fuerit.  Ea  vero 
quae  ab  operariis  conficitur  terra  lypara 
aut  molles  omnes  igitur  terra  utilis  est 
in  curationem  omnis  quod  desiccare 
opus  habemus.  De  Alexandria  aut  Ae- 
gypto  terra  ad  ydropicus  si  adbibeatur 
et  ad  spleniticos  jubat ,  absque  aliquo 
uso  fuisse  Aegyptia  terra  ad  lenandum 
loca  ipsa  quae  tument  et  dura  erant 
jubati  sunt  et  secundum  ipsum  modum 
diuturnas  inflammationes  aut  ex  ustio- 
nem  tumores  factus  jubat  inlita  loto  de 


"  subtflitas.  —  *“  ciciam.  —  •'  lanis.  —  ”  ferire.  —  “  dequoquat.  —  “  eflicetur.  — 
®°  virtutim.  —  “  omnis.  —  ®®  enim.  —  ®®  lactis.  —  agris.  —  ®®  ipsusfagmata.  . — 
®®  epopia.  —  ®*  extrinsecus.  —  ®®  olio.  — -  ®®  rosio. —  ®®  vetellum.  —  ®*  sunum.  —  ®®  in- 
flammacionis.  —  ®®  mitegat.  —  ®*  skaddit.  —  ®®  lactis.  —  ®°  molgitur.  —  ®’  autem  addit. 

—  ®®  matricem.  —  ®“  ulceratam.  —  omnis.  —  ’*  inflammacionis.  —  ■'®  adhibere.  — 
Ge  pasa,  ^  geppas.  ■ —  ^  habit.  —  ^  quelques  mois  effacés  ;  Ab  porte  ;  aut  igui  de  fiirno 
igneta  sine. — ^  conmiscionis.' — "  consenti.  —  ®  sit.  —  ’  coUictis.  —  ®  lepara.  —  ®  mollis. 

—  utilis.  — ^  “  qui.  —  qui.  • —  vei  in.  —  sed  otanlus,  —  idropicus.  —  ex- 
plenitecus.  —  lincndum.  —  vel  umeda.  —  inflamacionis.  —  exorcionis.  — 

tumoris  factus.  —  îuto.  —  alicus.  —  emoruitas. 


lllli  ORIBASE,  EUPORISTES.  II.  i. 


evacuarentur  de  presenti  fuisse  libera- 
tum,  aiios^®  vero  dolores  diuturnos^® 
habentes®  per  aliqua  loca^“  infultus, 
loto  hoc^®  inlito  perfectius^®  fuisse  sa- 
natus.  Lymnia®^  autem  terra  aliut  ex 
alio  humores  speciae  resolutum  utilis- 
simum’®  fit  ad  bulnerum  glutlnatione“ 
et  diuturnorum'’*  bulnerum,  et  qui  bix“ 
cicatricantur  et-®  mala  sunt  et  vix  sa- 
nantur®’.  Facit  optime  terra  autem 
quae  ges  Samia^^  vocatur®®,  et  magis 
quae  Samia‘“  aster  dicitur*®  utilius*® 
faciunt  ad  eos  qui  sanguinem  expuunt 
belbomuunt“  sicdati,  quemadmodum 
et  Lemnia**  sfrages*®.  Jubant  etiam 
fluxum  sanguinis“  et*’  matricae  si den- 
tur*®et  ad  dysintericas  *®  ulcerationes®®, 
praeter  si  absque  putredine®®  sunt. 
Samia®®  autem  terra  mitigat®®  inflam- 
mationes®*  maxime  in  mamiliis®®  geue- 
ratas  mulierum  et  in  testiculis®®  viro- 
rum  et  omnibus  adenosis®’locis.  Oportet 
autem  solbere  eam  cum  aqua  et  sic 
postea  admiscere  oleum®®  roseum,  tan¬ 
tum  quantum  non  permitat®®  medi- 
camen  siccare  ;  magnificus  enim  est  hoc 
modo  confectus.  Ubi  mediocriter  in- 
frigdare  bolumus®®  ad  mitigando  dolo¬ 
res  ut,  [Sg]  bide®® . Cia  autem 

terra  id  est  alba  ®® . propterea  ali- 

quae  mulieres®®  ad  faciem  inluminan- 
dam®*  eam  induciml. 


terra  facto.  Aliquos  etiam  scio  emorrot 
das  fluente  sanguinem  de  terra  linite  de 
praesenti  est  liberatus,  aliosvero  dolores 
diuturnas  babentes  per  aliqua  dum  in- 
fultus  esset  loca  hoc  loto  inlito  per- 
fecius  fuisse  sanatus.  Limi  autem  terra 
aliut  ex  alio  specierum  humorem  reso- 
luta  utilissima  fit  ad  vulnerum  glutti- 
nationem  vel  diuturnis  vulneribus  aut 
qui  vis  cicatricantur  et  mala  sunt  et  non 
facile  sanantur.  Facit  magnifiée  terra 
quae  ges  Samia  vocatur  et  magis  quae 
Samia aster  diciturutillter  faciuntad eos 
qui  sanguinem  expuunt  aut  vomimt  sic 
dati ,  quemadmodum  et  Limnia  sfrages. 
Jubant  etiam  fluxum  sanguinis  mulie¬ 
rum  similiter  datus  et  ad  ulcéra  intes- 
tinarum  vel  dysintericis  datus,  jubat 
praeterea  si  absque  putridinem.  Samia 
autem  terra  miticat  inflammationes 
maxime  in  mamiliis  generatas  mulie¬ 
rum  et  in  testicolis  virorum  et  omnibus 
adenas  babentes  loca.  Oportet  autem 
solvere  eam  cum  aqua  et  sic  postea  ad- 
miscereoleum  roseum,  tantum  quantum 
nonpermittat  siccare  medicamen;  ma- 
gnificus  enim  est  boc  modo  confectus. 
Ubi  autem  mediocriter  infrigdari  vo- 
lumus  ad  mitigandos  dolores ,  ut  cog- 
noscatur  Samae  terrae  virtutem,  Cya  au¬ 
tem  terra  propterea  ea  aliquas  mulieres 
ad  faciem  inluminandam  se  inlinunt, 
quia  clagiorem  reddere  faciem  videtur. 


ORIBASE,  EUPORISTESni,  i.  475 

Aa 

III.  Giÿdrta,  simen  uhæ.  Gigarta  di-  IIII.  Giÿarta.  Gigarte  dicuntur  se- 
citur  .semen  ubae;  desiccat  quidera  mentes  uvae,  haec  enim  desiccat  ba- 
habundanter b  Sapa®  autem  frigida^  bundanter. 
mediocriter  et  stiptica^  nimium  est, 
propterea^  omnibus  passionibus  ben- 
tris  fluxum  muitum  jubat. 

V.  Glifjhon*,  sapa.  Sapa  mediocriter  frigda  est  et  stiptica  nimis,  propterea 
omnib  l  i  nd  fluxum  ventris  jubat. 


IIII.  Gleucon'.  Gieucon®,  id  e.st  mus- 
tus,  frigidus®  et  stipticus*  est®  mani¬ 
feste®,  eresipelas’  curât  que®  non  sunt 
muitum  fortia®. 

V.  Glyconos^.  Glycon®  puleium  di- 
cunt®.  Calefacit  quidem,  sed  extenuat 
muitum;  ex  tborace®  ergo®  et  pulmo- 
nibus  bumores®  pingues’  et  viscosus* 
per  ore  spuere®  facit  et  mulierum 
menstrua  extrahit*”. 

VI.  Glyciriza  b  Gly cirizae  ®  sucus  as- 
peras®  eflectas*  arterlas®'  leniores®  red- 
dere  soleti,  non  in  arteria®  solum®  que 
gargarila®”  dicitur,  sed  et  scabiosam” 
bissicam  “  sanat.  Est  ergo  omnis 
temperantia  ejus  tepida  et  ideo  '®  bu- 
midae*®  temperantiae  adjacet”,  quia 
sitim'*  anputat'*. 

VII.  Glycis^  id  est  Peonia.  Glycis®, 


VI.  Gleucon,  miistas.  Mustus  frigidus 
et  slipticus  est  manifeste ,  curât  autem 
aerisipiias  quae  non  sunt  fortia. 

VIL  Glyconus  Greci  puleium  dicunt 
Calefacit  quidem,  sed  magis  extenuat  et 
ex  toracem  et  pulmones  pingues  et  vis¬ 
cosus  bumores  facile  per  ore  spuere 
facit  et  menstrua  mulierum  educit. 

VIII.  Gliciriza.  Glicirizae  arterias 
asperas  eteffectas  leniores  reddere  solet , 
et  non  solum  in  arteria  tracca  quam 
Romani ^arjaZam  dicunt,  sed  etiam  sca- 
viosam  vissicam  sanat.  Est  ergo  omnes 
temperantia  ejus  tepidam  et  ideo  bu- 
midae  temperantiae  adjacit,  quia  sitem 
amputat. 

VIIII.  Glycis,  id  est  quae  et  Pionia. 


Gii/arlç..  ‘  abundaiiter.  —  ®  saba.  . —  ®  frigeda.  —  “  enim  addit.  —  “  propteria.  — 
Gleucon.  greucon.  —  ®  frigedus.  ■ —  *  stiptica.  —  *  virtutim  addit.  —  ®  manifesti.  — 
’  heresepellis.  —  ®  qui. — °  forcia. —  Gljconos.  ‘  gligonus.  —  ®  gliconus.  —  ‘  vûcant. — 
toracem.  —  ®  enim.  ■ —  ®  bumoribus.  —  ’  pinguis.  —  ®  facile  addil.  —  ®  lios  pulvere. 
—  ®  extrait.  —  Glyciriza.  ®  glizariza.  —  ®  glizarizae.  —  ®  asperus.  —  ''  aefectas.  . — 
®  arterias  deest.  —  '  lenioris.  ■ —  ’  solit.  —  ®  artiria.  —  “  tracia  addit.  —  *"  garga.  — 
"  scavias.  —  amvissicam.  —  est  deest.  —  “  tebida.  —  ideo  ckesl.  —  bu- 

adjacit.  —  sitem.  —  amputai.  —  Glycis.  '  gleucis.  —  ®  glccis. 

(.et  article  est  confondu  avec  le  précédent  dans  les  manuscrits  de  Paris  et 


;  dans  le 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  II,  i. 


476 

qui  et  Peonia®.  Radix  ejus  mensrua* 
mobit®  multum,  cum  amigdaias  vero  in 
mulsa  pota®  purgat  aepar  constipatum 
et  renes’,  et  quia  stipticam®  est®  reu- 
mam*“  bentris  retenit  cum  bino*^  aus- 
tero  cocta  etpota'®.  Tota'®  autem  haec 
in'®  herba'®  clesiccatiba  birtute'®  est 
fortiter,  ita  ut  adpensa"  pueris  ad  col- 
lum  radix  ejus  epilempticos  **  sanat. 
Est'®  enim  virtus  ejus  leptomeris®®  et 
desiccativa ,  calida  autem  non  mani¬ 
festa®'. 


[Sg  v°]  VIII.  Gongilidas^,  iilestrapa. 
Gongilidos®,  id  est  rapa;  semen  ejus 
libidinem  ®  excitât  inllarnationos  mo- 
bendo®;  radix  vero  ejus  id  est  rapa® 
inflant  et®  semen  générant’. 

Vini.  Gjpsus'  desiccatibus ®  est  et 
cmplasticos®  virtiite.  üstus  vero®  em- 
piastricin®  non  simiiiter®  habet’,  sed 
et®  est  leptomeristera®  et  desiccativa 
efficitur  et  reprimit'®,  maxime  quando 
cum  posca  teritur. 


Radix  ejus  menstrua  movit  muitum,  cum 
amigdaias  vero  in  mulsa  potata  purgat 
epar  constipatum  et  renes ,  et  quia  stip- 
tica  est  reumam  ventris  constringit  cum 
vino  austero  cocta  et  potata.  Integram 
banc  berba  desiccativa  est  fortiter,  ita 
ut  adpensa  pueris  radix  ejus  epilemp- 
ticus  sanat.  Est  enim  virtus  ejus  lepto- 
meres  et  desiccatiba,  calida  autem  non 


X.  Gongilidos,  id  est  rapa.  Rapae  se¬ 
men  iividinem  raovil,  inllammationes 
facit.  Radix  vero  ejus  inflant  et  semen 
in  hominibus  générant. 


XI.  Gjpsus.^  Gypsus  desiccatibus  est 
et  emplasticus  est  virtute.  Hustus  vero 
emplasticon  non  simiiiter  babet,  sed  est 
leptomeres,  id  est  e.xtenuaturiam  habet 
partem  et  desiccativa  est  et  repraemit, 
maximae  quando  [cum]  pusca  teritur. 


X.  Gidkmum'.  Galbanum®  iHalactiea  XII.  Galbanam.  Galbana  malactica 
est  et  diaforetica®  birtute®,  desiccat  au-  est  et  diaforetica  est,  virtutem  desiccat 
têm®  nimis,  calefacit  enim  fortiter.  enim  bis  et  calefacit  fortiter. 

FiMIT  de  6,  INCIPIT  DE  H. 

®  Piionia.  —  *  menstrua.  —  “  movit.  —  ®  puta.  —  ’  renis.  —  ®  stiptlca.  —  “  bec.  — 
reuma.  —  "  vino.  —  potata.  —  tota  deest.  —  in  deest.  —  erba.  ■ — -  desic- 
caliva  virtute.  —  "  adpinsa. — *“  epellmticus.  — est  deesl. — “  liplomeris.  —  ma¬ 
nifestant.  —  Gongolidus.  '  gonnilldus.  —  ®  gonnilidus.  —  ®  libiiic.  —  ‘  movendas.  — 
®  rabe.  —  ®  infantem.  —  ’  générât.  —  Gypsus.  '  gipsus.  —  ®  desiccativus.  —  ®  em- 
plausticus.  — ■  *  vero  deest. —  ®  inplatrain. —  °  simul. —  ’  liabit.  —  *  el  deest. — "  lip- 
tomeristera.  —  *■  reprcmit.  —  Galbanam.  ■  galvanum.  —  ®  galvanum.  —  ®  diaforitica. 
—  ‘  virtute.  —  *  enim. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  O,  i. 


tz,t.  V,p.6.2.] 

XI.  Gymi^,  fermenin.  GymP,  ici  est  L  Geimi,  fermenlnm.  Fermentum  ex- 
fermenlum,  ieptomeris^  est  et  medio-  tenuaturius  est  et  mediocriter  calefacit, 
.criter  calefacit;  propterea'*  igitur  sine  propter quod  mordicationem  et  moiestia 
mordicatione ®  et  sine  moiestia  jubat,  jubat  et  extrahit  de  profundo  humores 
extrahit®  de  profundo  et  digerit.  et  digerit  vei  eventat. 

Finit  de  g  ,  incipit  per  h.  ‘ 

^  [H,t.V.p.6i3.] 

I.  Ffydiosmoii',  meata.  Hydiosmon,  id  XIII.  Hidiosnmm,idest  menta.Menia 

estmenta,  calida®  est  bîrtute®  vehemen-  calida  est  virtutem  vehementer.  Horto- 
ter.  Ortulana''  cpiidem  humidior  est ,  ad  lana  quidem  humidior  est  et  a  lividinem 
lividinem  bero"  excitandam  mcdiocns  excitandam  médiocres.  Habet  autem 
est.  Habet®  autem  in  se  aliquam  hama-  in  se  aliquam  amaritudinem ,  per  qiiem 
ritudlnem’,perquamlumbricos®occidit  lumbricus  occidit  potata;  est  autem  et 
potata®;  est  etiam  et  stipticam  propter  stipticam,  propter  quod  cum  pusca  po- 
quod  cum  posca*®  potata”  reicentes'®  tala  recentem  sputum  sanguinis  re- 
.sputos’®  sanguinuin'®  reprimunH®.  Et  praemit.  Substantia  vero  ejus  leplo- 
leptomeris*®  est  substantia”  plus  quam  meres  est  plus  ab  aliis  quibuslevit  spe- 
aliae  aliquae®®  species.  ciebus. 

II.  Hiriqeronlos''- ,  senecion.  Hirige-  XIIII.  Hirigerontus  herba  Romani 
rontos®,  qui  et  senicion®  latine  dicitur,  senecionem  vocant.  Folia  ejus  virtutes 
folia  ejus  birtute®  sunt  frigida®.  Cum  sunt  frigida  quae  cum  flores  suos  cata- 
flores®  suos’  cataplasma  cum  vino  plasma  cum  vino  facta  dulce  et  in- 
dulce  confecta  et  inposifa  mflamma-  posita  inflationes  testiculorum  tollit  et 
tiones*  testium'  tollit  et  in  ano  factas  m  ano  factos  inflammationes  similiter 
mflammationes'®  similiter;  cum  manne”  facit;  cum  mane  vero  mixta  plagas  sa- 
autem  [4o]  mixta” plagas  sanat;  ad  ner-  nat;  ad  nervorum  autem  incisiones  sic 
borum'®  incisiones”,  et  si  cum  aceto  cum aceto  cataplasma  fiat  simiiiter  ope- 
fiat  cataplasma  simiiiter”  operatur,  nam  ratur ,  ipsa  vero  potui  data  sulFucatione 
ipsa  potui  c^ata  sufîbcationem'®  facit.  facit. 

Gymi.  *  gémi.  —  ®  gémi.  — •  ’  liptomeris.  —  *  propteria.  —  ®  mordicacionim.  — 

‘  extrait.  —  Hydiosmon.  ‘  hidiosmon.  —  “  caleda.  —  ®  virtutim.  —  *  ortolana.  — 

®  vero.  —  '  habit.  —  ’  amaritudinem.  —  '  lumbricus.  —  *  putala.  —  pusca.  — 
”  putata.  —  ”  recentis.  —  ”  sputum.  —  ”  sanguinis.  —  “  repremit.  —  ’®  liptomeris. 
—  ”  substancia.  —  ”  alü  aliqui.  — ^  Hirigerontos.  '  hiregerontus.  —  ®  hiregerontus. 

nis.  —  -  testium  deest.  — ^  înflammacioms.  —  ”  cumune.  —  ”  mixta  deest.  — 


478  OIIIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


ni.  Hiringia'.  Hiringiu  calida  est 
natura,  et^  propterea^  menstrua  educit 
et  urinas  probocat^,  et  strofos'’  et  ben- 
tositates®  solvit  epaticis,  et  a  serpen- 
tibus’  percus.sis  et  benenum*  acceptos® 
jubat  cum  vino  potui  data  Z  i ,  quod 
minus  in  ante  habet'®. 


XV.  Hiringiam.  Hiringius  calida  est 
virtutem  naturaliter,  etpropterea  mens- 
truam  deducit  et  burinas  movit  et  stro- 
fus  et  ventositates  solvit  epaticis  et  a 
serpentibus  percussis  vel  venenum  acei- 
pientibus  jubat  data  cum  vino  Z  i. 

Finit  de  h  ,  incipit  de  i. 


un.  Haera*  Haera®  siccat  et®  calefacit  et  activa  est,  itaut  proxima  sit  ireos® 
acridine®;  non  est  autem  sicut  ille®  leptomeris'',  in  tertio  gradu  ®  ponitur®  calor 
ipsius  et  in  quarto  gradu'®  siccitas  ejus  ponitur. 


V.  Hamarcas'.  Hamaracus  calefacit  non  tamen®  fortiter  et  siccat  non  satis, 
nam  calida  tertio  gradu®  est,  sicca®  secundo  gradu®.  Apiu®  perus’  dicitur*  folia 
ejus  et  extremae  cimae®  austerae  sunt;  fructus  autem  ipsius  abet*®  aliqiiam” 
duleedinem'®  aquosam*®,  ex  qua  causa  temperantiam'®  ostendit  eos’®  habere  ine- 
qualem.  Habet'®  etiam  in  se  et  terrenum  aliquid  et  frigidum'®  et  propterea'® 
manducantibus'àpta  sunt  stomacho®®  et  sine  siti®®  est.  Cataplasma  autem  ex  eis 
inposita  desiccat  et  mediocriter  infridat®',  unde  et  ego®®  glutinari®®  ex  eas  vidi 
plagas,  nullo  alio  medicamine®®  superinposito ®®.  Acrades®®  autem  id  est  inmatura 
pera  plus  ^iptica  sunt  a  matura  et  sicciora ,  propterea  ®’  plagas  ®®  maj  ores  ®®  glutinat 
et  reuma  reprimit®®. 


VI.  Asplenos^.  Asplenos®  leplomeris®  estquidem,  non  tamen  calida®  virtute  ; 
baec  ergo  et  lapides®  frangit  et  splen  solvet®. 

[4o  v°]  VII.  Agnus*  sparum . semen  calida  sunt  virtute  et  e.st  leptome- 

ris  substantia.  ütentibus  autem  ea  in  gustu  videtur  acrior  esse  et  stiptica,  sed  et 
folia  et  flores  et  sementes  in  se  abere  noscuntur.  Hic  autem  nascitur  circa  flu- 


Hiringiu.  '  liiringius.  —  ®.  et  deest.  —  ®  proptcria.  —  *  provocat.  —  ’  struffas.  — 
®  vcnlositatis.  —  ®  serpenciura.  —  ®  veninum.  —  ®  acceptus.  — ^  quod .  .  .  babet  deest. 

—  Haera.  ®  bera.  —  ®  lolium  bera  addit.  —  ®  et  deest.  —  ®  byrius.  —  ®  acridene.  — 
^  ilia.  —  ’  Hptomeris.  —  “  grato.  —  ®  ponetiir.  —  grato.  —  Hamarcus.  j  bamaracus. 

—  ®  tammen.  —  ®  grato.  —  ®  siccas.  —  ®  grato.  —  ®  apio.  —  ®  os.  —  ®  dicis  ejus.  — 
*  ciuaas.  —  *®  habita.  —  “  aliqua.  —  didcidinem.  —  agosa.  —  temperancia.  — 
“  babit  aliquam  addit.  ■ —  “  babit.  —  ”  frigedum.  —  '*  propteria.  —  '•  slomaco.  — 

site.  —  infrigedat. —  ergo.  —  gluttinare. —  ®*  medicameu.  —  ®®  superposita. 

—  ®®  agratis.  —  ®’  propteria.  —  ®®  plaças.  —  majoris.  —  “  repremit.  —  Aspkiios. 
•— ®  basplenus.  —  ®  liptomeris.  —  *  caleda.  —  ®  lapldis.  —  °  solvit. 

*  Cet  article  et  les  six  suivants  manquent  dans  les  manuscrits  do  I.aon  et  de  Leipzig. 

*  Le  numéro  VU  de  H  manque  dans  Ab. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i.  479 

mina,  virgultas  habit  non  facile  se  frangentes;  folia  similes  sunt  olivae  molliores, 
flores  albos  et  seraenpeperis  semilem  et  cetera.  Semen  ejus  si  ante  solis  hortum 
colligatur  et  granaxxxi  manejejuna  vivent  mulier  semen,  in  annon  fit  gravida. 

VIII.  Ambrosia.  Ambi-osia*  in  cataplasmis  virtute^  babibit^  stlptica  et  pres- 
.suria^. 


VIIII.  AmpeloprasonK  Ampeloprason^  inter  porro  et  alio  existimando®  inpeli- 
prasi  “  virtutem  Est  enim  silvaticus  ®  porrus  unde  et  acrior  ’  est  ea  et  siccior,  sicut 
et  alla  omniaquae*  silvatica®  sunt  domesticis  et  propterea“  cacosthomaca”  sunt, 
et  pingues*®  et  alutinosus-  bumures*-  amputat  et  constipata  aperit'®  viscera. 
Haec  etiam“  menstrua  et  humores"  multum  effundendo  évacuai,  quando  ex'® 
frigido'®  et  pingue®»  et  spisso  umure®'  constipatio ®®  fuerit  facta,  quarto  enim 
gradu®®  est  calida®®. 

X.  Ampelo'  aprias^.  Ampelon®  agrias  jactaturia*'  est  virtute®;  ephilos®,  spilos’ 
et  bis  similia  tollit  in  [cujtis®  summitate®  amputat. 

Finit  de'®  h  incipit  per"  i. 


[I,t.  V,  p.6i4.] 


I.  IxoSy-id  est  biscus.  Ixos  id  est  vis- 
cus  putidus'  de  profundo  extra[4i]hlt® 
vehe[menter]®  et  non  suptiles®  tantum 
solos®,  sed  et  pinguia®  ea  effundit  et 
digerit’.  Est  autcmnon  mox  calefaciens 
medicamen,  sed  tempera  opus  baben- 
tibus  dluturna®,  quemadmodum  et  ta- 


XVI.  Ixos,  id  est  viscus  putrides  de 
querco  factus,  de  profundo  extrahit  hu¬ 
mores  cum  vehementia ,  et  non  tantum 
•subtiles  solus,  sed  et  pingues  exirahit  et 
digerit.  Mox  quidem  non  calefacit  sed 
quibus  opus  est  in  tempore  diuturno 
inpositus  calefacit,  quemadmodum  et 


II.  lu,  biolaK  lu,  id  est  viola;  folia  XVII.  lu  herba,  quam  Romei  violam 
ejus  aquosam®  et  subfrigi.dam  ®  sub-  appellant;  folia  ejusacosa et  .subfrigidam 


Ambrosia.  *  hambrosia.  — ®  virtutem,  —  ^  babil. —  '  re|)rcs.iuria.  —  Ampeloprasoii. 
'  liampelon.  —  ®  bampeloiipreson. —  ®  cxistemando. —  ‘  inpelepras.d.  —  ®  virtiitim. 

'  “  salvalicus.  —  ’  agrior.  —  ®  et  siccior . quae  deest.  —  ®  seivatica. —  proptcria. 

zemata.  —  '®  pinguis.  —  gluttinosus.  —  '*  humoris.  ^ adaparit.  —  '“  aeliam. 

urina.  —  '*  et.  • —  '*  frigeda.  —  ®“  pingua.  —  bumore.  —  ®®  constipacio. _ 

pato.  —  caleda.  —  Ampelu  agrias.  ‘  amplon.  —  ®  agrias  deest.  —  ®  bamplon. _ 

siccaturiam. —  ®  virtutem.  —  °  epelos.  —  ’  speios.  —  ®  cute. — ®  summitali. —  '*  de 
deesl. —  '1  per  deest.  —  (xos.  '  putedus.  —  ®  extrait.  —  ®  Cfuelques  mots  ejfacù  ;  Ah  porte  : 

amoris.  —  •  sublilis.  —  ®  solos  deest.  —  '  pinguis  et.' — ’  degerit.  —  ®  duo- 
'  biola  deest.  —  “  acosa.  —  ®  subfrigeda. 


480 


ORIBASE,  EUPORISTES,  If,  i. 


stantia  *  est ,  et  propterea  et  per  se  et  substantia  sunt ,  et  propterea  et  per  se 
cum®  alfita’  cataplasma  inposita  calidas  et  cum  alfita  cataplasme  inposita  calidas 
mflammationes  *  mitigat  inflammationes'mitigat. 


III.  /os^,  calcu^.  los  calcu,  quam 
squama  ’  eris  appeliamus^,  acram^  in  se 
habet®  qualitatem’  diaforitica  et  pur^ 
gativa,  quae  non  mollibus  solum  sed  et 
duris  carnibus  facit.  Quod  si  aliquis  eam 
misceat  cum  modico  ciruto,  multum 
I  1  sque  mordicatione®  fit  ex 

utrisque®". 

IIII.  Ippuris',  coda  caballi.  Ippuris^, 
ici  est  cuda®  cabaliina^,  stiptica®  abet® 
cum  amaritudinem’  qualilatem®  et 
propterea®  desiccativam  fortiter  simul 
et  sine  mordicatione'®.  Piagas  etiam 
magnas  si'i  cataplasma  ex  ea  inponatur 
glutinat^®,  nervos*®  incisos®*  et  Intero- 
celicos*®  jubat.  Sed  et*®  ad  eos  qui  san- 
guinem  bomunt*’,  et**  ad  fluxum  san- 
guinis  mulierum  et  maxime*®  robrum®® 
sanguinem  fundunt®*,  adbuc  etiam  ad 
dysintericos®®  et  ad  omnem  reumam®* 
ventris  fortissimus  est®*  adjutorium®® 
berba  ipsa  pota®®  cum  aqua  aut®*  vinu®*, 
Sucus  autem  ejus  sanguinis  fluxum  de 
naribus  jubat,  sed  et. ventris  fluxum 
constringit  cum  vino  abstero®®  potus, 
id  est  stipticu*®,  febrientibus  vero  cum 
aqua  danda  est. 


XVIII.  Tos,  calcus,  acram  in  se  habet 
qualitatem  et  eventatoriam ,  quae  non 
mollibus  suivit  corporibus ,  sed  et  duris 
facit.  Si  quis  eam  misceat  cum  modico 
ceruto ,  multum  enim  purgativa  absque 
mordicationem  fit  ad  utrosque. 


XVIIII.  Ippuris,  id  est  cauda  cabal- 
lina,  stipticam  habet  virtutem  cum  ama- 
ritudmes  qualitatem  et  propter  hoc 
desiccatiba  est  fortiter  sine  mordica¬ 
tionem.  Ad  piagas  autem  magnas  cata¬ 
plasma  ex  ea  inposita  gluttinat  nerbus 
incisos  et  interocelicos  bene  facit,  sed 
et  c[ui  sanguinem  vomunt  et  ad  fluxum 
sanguinis  mulierum  et  maximae  ad  eas 
qui  rubrum  sanguinem  fundunt,  et  ad 
dysintericus  et  ad  diarriam ,  id  est  flu¬ 
xum  ventris,  vel  omnem  reumam  ventris 
fortissimus  est  adjutorius.  Sucus  autem 
ejus  ad  fluxum  sanguinis  de  naribus 
et  ventris  fluxum  constringit  cum  vino 
austero  potus  id  est  stiptico;  febrien¬ 
tibus  cum  aqua  damus. 


*  substancia.  —  ®  propteria.  —  ®  cum  deest.  — ’  afyta.  —  ®  inflammacionis.  —  ®  me- 
dicat.  — -  los  calcu,  *  ius.  —  ®  calco.  —  -  quam. —  -  apelfamiis. —  -  agram.  —  ®  habit. 

. —  *  autem.  —  *  quae  non . purgativa  deeaf.  —  ®  mordicacione.  —  utraque.  — 

Ippuris.  *  ipporis.  —  ®  ipporis.  —  ®  cota.  —  *  cavallina.  —  ®  stipticam.  —  ®  habit  vir¬ 
tutem.  —  ’  aritudinem.  —  *  qualetatim.  —  ®  propteria.  . —  mordicacione.  —  *'  sic. 

—  *®  gluttinat.  — -  **  nervus.  —  **  incisus.  —  *®  idrocelicus.  —  ’®  et  addit.  —  *’  vomunt. 
. —  '*  et  deest.  —  *®  que  addif.  —  ®“  rubrum.  —  ®*  et  addit.  —  ®®  desentericus. — ^  rcuma. 

—  et  addit.  —  ®®  adjutorio.  —  ®“  puta.  —  ®’  cum  addit.  —  ®*  vino.  —  ®®  austero. — 
stipticum-^ 


481 


ORIBASE,  EUPORISTES,  11,  .. 


V.  Isates'.  Isates®  ilomestica’,  quam  tentures*  utuntur*,  et  vocaiit  eam  [4i  v°J 

lierba  bitru ,  Goti . [GrecI  vero°]  tibam.  Habit  nimium  virtutem’  iiondiim 

inorclicans;  est  autem  amara  simul  et  stipticam*;  baec  crgo  grandia®  bulnera*® 
in  fortissima  corpora  glutinat'*  et  in  musculos'®  capiti.s  factas*’,  et’*  sanguinis 
fluxum  jubat  niiraviiiter’®  cataplasina  superposita ,  et’®  inflarnmatos”  tumores’* 
valde  fortiter  desiccat  etdigerit'®  et  rcpriinit“,  et  ad  omnes®’  malitiosa^^bidnera*'’ 


miravibter®*  resistit®®  et  sanat 

VI.  Iteas.  Iteas  salix’  arbor  dicitur, 
eu  jus  folia  utuntur  medici®  ad  bulncra®, 
id  est  criienta  ut  glutinentur'*.  Est  au¬ 
tem  ipse  et  flores®  ejus  sine  mordica- 
tione  °  desiccativa ,  birtute  ’  modice 
stiptica.  Interdum®  et  sucus  ex  ea  fac- 
tus®  desiccativi'®  sunt  similiter”  ad 
milita  utilissimus’®,  sed  et  cortex’’ 
arboris  ipsius  similiter  '*  .  .  ccatione  ’® 
[sic).  Quem  si  incendas  et’®  cenerem” 
ejus  cum  acelo  acro  ”  inducas ,  toi  lit  cal- 
los’®  pedum  inpositos®®,  quos®'  Greci 
ioilos^^  vel  tylos^  appellent ®*,  simul  et 
virrucis  inposita  tollit  et  mundat  loca. 

FINIT  DE®®  I  INCIPIT  PER®®  L. 


XX.  Iteas,  id  ex  salix  arbor,  cujus 
loba  utuntur  medici  ad  rrluttiuandam 
ruinera  cruentam.  Est  autem  ipsa  et 
flores  ejus  sine  mordicationem ,  desicca¬ 
tiva  autem  est  virtutem  et  modice  stip¬ 
tica.  Interdum  etiam  et  sucus  ex  ea 
dcsiccatibus  est  et  ad  multa  utilissimus , 
sed  et  cortex  arboris  ipsius  similiter. 
Cortex  autem  ejus  incensa  cinerem  ex 
ea  cum  aceto  acro  super  calios  pedum 
inducti  tollit;  cailo  de  pedibus  similiter 
et  verrucas  inpositus  tollit  et  emundat 
verrucas. 


Isates.  ’  isatis.  —  ®  isatis.  —  ®  dummestica.  —  ’  tincturis.  —  ®  huluntur.  — I  ®  et  vo- 

cant . vero  deesi.  —  ’  virtutim.  —  ‘  stiptica.^ — •  gravidla.  —  ruinera.  —  "  glut- 

tinat.  —  '®  lïiuscolumis.  —  ”  facta.  —  ’*  sed.  — .'®  œirabiliter.  —  ’®  ad.  —  ”  inflatus. 

—  ’®  tumoris.  —  ’®  degerit.  —  ®®  repremit.  - —  ®’  omnis.  —  maliciosa.  —  ruinera. 

—  ®*  miribiliter.  —  ®®  résistât.  —  Iteas.  ’  salex.  —  ®  modice.  —  ’  ruinera.  —  *  glutti- 
nentur.  —  ®  floris.  —  ®  mordicacione.  —  ’  rero  ut  et.  —  ®  aetiam  addit.  —  ®  fatus.  — 
'®  desiccative.  —  "  simul.  —  ’®  butibssimus.  —  "  cortix.  —  '*  simul  prêter. —  ’®  desic- 
cationem.  —  ‘®  et  deest.  —  ”  cincre.  —  ’•  agro. —  ’®  callus.  —  inpositus.  —  ®‘  airos. 

—  ®®  ylns.  —  tilus.  —  ®*  apellant.  — ®®  de  deest.  —  ®®  per  deest. 

*  I.’article  Isaies  manque  dans  les  manuscrits  de  Laon  et  de  Leipzig. 


482 


ORIBASE,  EUPÜRISTES,  11,  i. 


1.  Lapatius, 

U.  Leucu  iii,  viola  alba. 
III.  Lîvanotiis. 

IIII.  Dolivanodaros  manno. 

V.  Litos  aematUes. 

VI.  Litarguirus. 

VII.  Lino  semen. 

VIH.  Litron,  nitro. 

VIIII.  Licen. 

X.  Lotus. 


XI.  Lotus  arbor. 

XII.  Licion. 

XIII.  Malacia,  malba. 
Xllil.  Mandracova. 

XV.  Maralru,  fenuculo, 
XVI.  Mas'tice. 

XVII.  Melantliion,  gittor, 
XVIIl.  Mel. 

XVIIII.  Melilolo. 

XX.  Mospeia. 


XXL  Miconus,  papayer. 
XXII.  Meleas  Persices. 
XXIII.  Mêla,  mêla. 
XXIIII.  Molibdus,plumbus. 

XXV.  Morus  arbor. 

XXVI.  Medulla. 

XXVII.  Mlrsiiie. 

XXVIII.  Melanteria. 
XXVIIII.  Nardô  stacius. 

XXX.  Nimfeas. 


I.  Lappalius'-  diaforiticen  habit  me- 
diocriter  virtutem  oxylapatius  ^  autem 
mixtam^  simul  et  diaforica est  et  par- 
ticipatur  repraementis  virtutem.  ütri- 
usque®  autem  semen  habet^  in  .se  ma- 
nifestam  stipticam  virtutem  *,  ita  ut 
dysintericos  ”  et  diarriam  sanit'“,  et^^ 
maxime'^  si'’  oxylapatiW  semen*® 


I.  Lapatus  mediocriter  habet  dia* 
ibreticam  virtutem,  oxylapatius  autem 
mixta  habet  simul  et  dialbreticam  vir¬ 
tutem  ,  participât  repraemendi  virtutem. 
Utrisque  autem  semen  habent  in  se 
stipticam  manifestam  virtutem,  ita  ut 
dissintericus  et  diarriam  sanat,  et  ma¬ 
xime  si  oxylapati  semen  fuerit. 


n.  Leuco  biola  alba.  Leiico  ius^, 
id  est  viola  alba  tota®  herba®  projec- 
turia®  et  extenuaturia ®  est’  virtute”, 
adhuc  autem  magis  [42]  participantur 
bis®  flores*"  de  ea  et  hoc**  siccidior*® 
magis,  ita  ut  decoctio’"  ejus  provocet*'* 
menstrua,  et  post  partu*®  si  non*®  dé¬ 
cédant*’  secundas  educet'*  ant  si  in 
utero  pecus  mortuura  sit*®  expellit,  sed 
et  vivos’"  corrumpit  et  educit.  Istius 
ergo  decoctio’*in  matrice  llegmonas®’ 
sanat ,  si  ex  ea  fumentitur  et  maxime 


II.  Leucu  ia,  id  est  viola  alba.  Haec 
tota  herba  projecturiam  et  extenuatu- 
riam  est  virtutem  ;  ad  haec  autem  flores 
de  ea  magis  participantur,  ita  ut  de- 
coctio  eorum  provocet  menstrua ,  et  post 
partum  si  non  sequantur  secundas 
educit,  et  si  in  uterum  mortuum  pecus 
extrabit,  sed  et  vives  conrumpit  et  educit. 
Istius  igitiir  decoctio  in  matrice  inflam- 
mationes  sanat  si  ex  ea  aqua  in  fumen- 
tum  adhibeatur;  maximae  tamen  his 
adhibenda  est  qui  fortes  sunt.  Semen 


Lappatias.  *  lappadius.  —  ’  virtutim.  —  L  oxylappacius.  —  *  mixtum.  —  ®  diafori- 
ticam.  —  '  utrisque.  —  ’  babil.  —  ®  stiplica  virtute.  —  "  desentericus.  —  *°  sanat.  — 
*'  et  deest.  —  *“  maxima.  —  se.  —  “  oxylappatis.  —  *®  enim.  — ^  Leuco  ias.  *”“  leu- 

'  virtulem.  —  ^  ergo  addit.  —  *“  floris.  —  **  hoc  deest  —  *’  siccior.  —  coccio.  — 
‘  ‘  provocit.  —  *®  parto.  —  *®  sint.  —  *’  décidant.  —  *“  aeducit.  —  *’  sed.  —  "vivus. 
—  decoccio.  ■ —  ”  fleomonas.  —  se.  —  lumen  tetur. 


ORIBASE,  EUPORISTES.  II,  i.  483 

.  . 

his  quivus®  fortes^®  sunt  adhibita.  Se-  autem  ejus,  si  potui  detur  Zü  vel  in 
men  autem  ejus  si  putui®’  detur®*  Z  ii  pessario  adponatur,  menstrua  movit  et 
vei  in  pessario  adponatur®”,  menstrua  pccus  occidit  et  mortuum  expellit. 
movit,  pecus  occidit  et  mortuum  ex¬ 
trahit. 


III  Libanolos^.  Libanotos  caiefacit 
quidem  multum ,  desiccat  autem  medio- 
criter;  habet®  aut*  et  subistipticam* 
modicam  qualitatem  et  magis  qui  al- 
bus  est*.  Cortex  autem  ejus  stipticam 
manifeste  possidet*  virtutem,  propter 
quocl  desiccat  fortiter;  est  autem  et  pa- 
cimeris’  minus  acridinem*  participans. 

IIII.  Libanotides^.  Libanotides®  tria 
généra  sunt*  simiie*  habentes*  virtu¬ 
tem*  malaclicam.  Cujus  sucus  seu®  de" 
radicibus  sibe  *  de  foliis  ejus  cum  mel 
mixtus”  caligines®”  oculorum  que  de 
pinguin  humore*®  fiunt®*  curât. 


V.  LithttS  ematites  '  in  quantum  frig- 
dorem  participât,  in  tantum  et  stiptica 
est.  Solum  ergo  eum  usi  sumus  ad  as- 
peras  factas  palphebras®.  Quod  si*  simui 
et*  inflammatio  in  ocuiis  facta  fuerit, 
cum  obi*  alborem  in  cute  resolutum* 
inunguimus  '  aut  cum  fenigreci*  sucum. 
Si  autem  sine  inflammationem”  ocu- 
iorum  asperitas  fuerit  paphebrorum**, 
cum  aqua  resolutum  cum  spathomelen 


,  III.  Livanotus  caiefacit  quidem  mul¬ 
tum  ,  desiccat  autem  mediocriter;  habet 
enim  et  stipticam  qualitatem  et  magis 
qui  albus  est.  Cortex  vero  ejus  stipticam 
in  se  possidet  virtutem,  propter  quod 
desiccat  nimis;  est  autem  et  pacimeris 
minus  acridinem  participans. 

IIII.  Livmotidis,  id  est  trea  généra 
sunt  sjmiles ,  habentes  virtutem  malac- 
ticam;  bas  ergo  species  ros  marinum 
vocant  et  semen  cacreus  dicitur.  Quo¬ 
rum  sucus  seu  decoctio  radicum  sive 
ex  foiiis  ejus  cum  mel  mixtum  cali- 
gines  oculorum  qui  de  pingui  humo- 
rem  generantur  curât. 

V.  Lythas  aematiles  in  quotum  frig- 
dorem  participât,  in  tantum  stipticam 
virtutem  est.  Ipsum  ergo  solum  usi 
sumus  ad  asperas  factas  palphebras. 
Quod  si  simul  cum  asperitatem  inflam¬ 
matio  fuerit  facta  in  ocuiis,  cum  albu¬ 
men  obi  in  cute  resolutum  inungui¬ 
mus  aut  cum  suco  fenegreci.  Si  autem 
sine  inflammationem  asperitas  fuerit, 
in  aqua  resolutum  cum  spatomile 


quihus.  —  ®*  foi-tîs. — potui. — ®®  dalur.  —  inponalur.  —  Libanotos.  *  libano. 

—  ®  habit.  —  *  autem.  —  *  substiplicam.  —  *  abtus.  —  ‘  possedit.  —  ’  pacemeris. — 
'  agridinem. . —  Libanotides.  '  libanolilis.  —  ®  id  est  addit.  —  *  Romani  ros  marinum  et 
semen  ejus  agri  djfitur  addit.  —  *  similis.  —  *  babentis.  —  °  virtutis.  —  ’  seo. —  *  seo. 

—  *  m.ixtum.  —  caliglnis.  —  “  plnguis.  . —  bumoris.  — •  sunt.  —  Lithus  ematites. 
‘  liptos  imatitis.  —  ®  palpebras.  — ■  *  se.  —  “et  deest.  —  *  ove.  . —  *  resoluto.  —  ’  et 
unguimus.  —  *  fe.nugreci.  —  "  infl,™oiacioiiem.  —  palpebrornm.  —  "  spalumili. 


ZiSi  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


inungiiitiir  bei‘^  infuiiditur'^.  Quod  si 
ferit  birtutem*^  medicaminis  qui  cura- 
tur,  spissum  factum  inunguis,  haduc'® 
melius'®  magls  operatur  [42  v"]  et  pos- 
tea  ex  eo  pinguior'’ . .  .ter  aut^®  recorgis 
paiphebra**  et  sic  inlinis®.  Ipsum  au- 
tem  lapidem  simiiiter  cum  aqua  in  cute 
ücuiaria  fricatum^'  das  qui  sanguinem 
expuunt  bibere,  satis  jubatur  et  omne'^^ 
ulcus®®  superiiditus  sanat.  Pulverautem 
ex  eo  suptiliter'®*  tritus  reprimit*®  su- 
percrescentes®®  bulneri”  carnes^®.  Sc- 
cundum  haec  et  in  oculis  ulcéra  cica- 
tricat  soins  ipse  incymatizatus--  ut'® 
supra  in  cute,  cum  aqua  resolutus  aut 
certe®'  cum  spatomele®®  inunctus. 


inuiigimus  aut  infundimus.  Quod  s 
virtutem  medicaminis  sufierit  qui  eu 
ratur,  spissum  inunguimus  et  adhuc 
magis  melius  operatur,  si  posteus  ex  eo 
pinguior  inunguitur  palpbebra  recor- 
recta  et  sic  inlenitur.  Ipsum  autem  lapi¬ 
dem  simiiiter  cum  aqua  in  cote  ocola- 
rio  resolutum  das  ad  eos  bibere  qui  san¬ 
guinem  expuunt ,  et  multum  eos  jubat , 
nam  et  omnem  bulcus  superinlitus  sa¬ 
nat.  Pulvera  autem  ex  eo  tritus  subtiliter 
tritus  repraemit  supercrescentes  in  yil- 
neribus  carnes.  Secundum  haec  in  ocu¬ 
lis  ulcéra  cicatricat  et  rexin  sariat  solus 
ipse  incymatizatus  ut  supra  dictiim  est 
in  cote  cum  aqua  resolutus  et  cum 
spatomile  inunctus. 


VI.  Lapides,  *  qui  in  spungia  inbeniuntur*,  projecturiam  birlute®  sunt  ut  etiam 
in  bissica®  lapides  ‘  rumpant  et  proiciant. 


Vil.  Lylharguiros'.  Quemadmodum 
et  omnia  metallica  terrestres  et*  lapi- 
dosa  sunt,  sed  mediocriter  hoc®  facit. 
Secundum  altéras  qualitates*  virtutes 
media  ergo  est,  neque®  calefaciens  ma¬ 
nifeste®  neque  infrigdans,  et  projecto- 
riam’  et  stipticam  virtutem  participai® 
mediocriter,  propter  quod  materiam 
ipsam  utimur®  admiscentes*®  qui  forte" 
sunt  virtutem'*  mordicanti  et  stip- 


VI.  Ljlharguiriis.  Lytarguirus  quem¬ 
admodum  et  omma  metallica  terraes- 
tres  et  lapidosa  sunt,  sed  hoc  medio¬ 
criter.  Secundum  alias  qualitates  media 
est  virtutem  et  neque  calefacit  mani¬ 
feste  neque  infrigdat,  nam  et  projecto- 
riam  et  stipticam  virtutem  participât 
mediocriter,  propter  quod  materiam  ip¬ 
sam  utimur  admiscentes  qui  sunt  vir¬ 
tutem  mordicantes  et  stipticae. 


12  vel.  —  '®  infundetur.  —  virtutem.  —  *®  adhuc.  —  '®  melior.  —  quelques  mots 
ejfacés  ;  Ab  porte  :  plnguiorcm  inunguis  leviter.  —  '®  aut.  ■ —  ‘®  palpebra.  • —  inlenis.  — 
frecatum.  —  omni.  —  olcus.  —  subtiliter.  —  “  repremit.  —  supercrescentis. 
—  2'  vulncra.  -—  Garnis.  ■ —  incimatizatus.  —  et.  —  certi.  —  spatumiîii. 

Lapides.  '  inveniuntur.  —  ®  virtutem.  - —  ®  visica.  —  “  lapidis.  —  Lytharguiros.  '  ietar- 
guerus.  — —  *  terres  criscent,  ■ —  ®  et  addil.  —  ®  qualitatîs. —  ®  infrigidans  neque  addit 
“  manifesta.  —  ’  projecturiam.  —  ®  parlicepat.  —  ®  hutimur.  —  admescentis. 

"  fortem.  ■ —  virtutim.  ■ —  stiptica. 

*  Cet  article  manque  dans  les  manuscrits  de  Leipzig  et  de  Laon. 


ORIEASE,  EUPOLVISTES,  II,  i. 


485 

Aa 

VIII,  UiM^  semen.  Linu^  semen  ca-  VII.  üni  icmea.  Lini  semeii  calefacit 
iefacit  quidem  mediocriter,  humida-  mediocriter  et  liumidae  et  sicce  naturae 
tioni^  autem  et  siccitati*  médius'*  est.  reniedius  est. 


Vnil.  Litron,  iiilrus.  Litron,  qui  et* 
nitrus,  desiccat  et  diaforisin  facit,  et  si 
interius  corporis  per  ore  accipiatur,  mi¬ 
nuit  et  extenuat  pingues®  humures*’  et 
rrlutinosos'*  plus  fflagis  ab  afronitono®, 
marnas''  necessitatis ’  afronitru®  exi- 
stinte®  neque  ad  glutiendum,  sed  est  ca- 
costomacus*®  et  ideo“  magis  est  ni- 

trum*®  [43]  amputa'® . fungos  iisus 

estaliqui'®  rusticus  eum  et  probabit'® 
cum  mox  sanus  lactus  esset'’.  Nltro 
autem  usto  et  non  usto'®  nos'® ad  taies®® 
causas®'  nsi®®  .sumus®®.  • 

X.  Licen.  Licen  qui  in  pétris  est 
projectoriam' simul  et  mediocriter  in- 
l'rigdans®  et®  stiplica  est  birtule*  et 
sicca;  nihil  ergo  est  mirandum  ut  afleg- 

XI.  Lotos'.  Lotos  domesticos®,  quem 
trifolium  nominant,  stiptica  est  medio¬ 
criter  birtute®  et  desiccativa^  media 
sccundum  calefactionem  ®  et  infrigda- 
tionem  ®. 

XII.  Lotus  arbor.  Lotos '  arbor,  quod 
caligarii®  ros  marinu®bocant^,  stipticus 
quidem  est  mediocriter.  Est  autem  lep- 


VIIL  Litron.  Litron,  qui  est  nitrus 
dicitur,  desiccat  et  diaforisin  facit,  et  si 
per  ore  fuerint  acceptus ,  minuit  et  exté¬ 
nuât  pingues  humores  et  viscosus  plus 
magis  quam  afronitus ,  non  magnas  né¬ 
cessitâtes  afronitro  existentem  ad  glut- 
tiendum ,  sed  est  cacostomacus  et  ideo 
magis  est  nitrus  amputaturius  quia 
contra  fungos  aliquis  rusticus  usus  est 
eum  et  mox  sanus  factus  est.  Nitrom 
vero  busto  et  non  hustum  et  nos  ad 
taies  usi  sumus  causas. 


VIIII.  Licin.  Licin  qui  in  pétris  est 
projectoriam  simul  et  mediocriter  in- 
frigdatoriam  et  .stipticam  et  siccam 
babet  in  se  x'irtutem  ;  nibil  ergo  miran¬ 
dum  est  ut  flegmantus  sit. 

.X.  Lotus.  Lotus  domesticus,  quod 
trifolms  nommatur,  stipticam  est  et  me¬ 
diocriter  virtutem  et  desiccativa  media 
secundum  calefactionem  et  infrigda- 
tionem. 

XI.  Lotus,  quem  calegarii  ros  mari- 
numvocant,  arbusculusest;  stipticus  est 
quidem  mediocriter,  extenuaturius  est 


486  ORIBASE,  EÜPORISTES,  IL  i. 


tomeris®  et  desiccatibus®.  Simen’  ejus 
aut*  iimatura®  ejus*®  ligni  ad  fluxum 
sanguinis  mulierum  et  ad  dysintericos  ** 
et  ,cUiacos’®  decocta  aqua  aut  in  vino 
ubi  usus  exigit*®  non  solum  ad  hini- 
ciendum*^,  sed  et  potui  data  sanat.  Nam 
et  cadere  capillos’®  proibit*®  si"  exinde 
iabentur**, 

XIII,  Licion*.  Licion®  desiccativa  est 
birtute®;  ex  aiiis^  duobus®  contrariis  ge- 
neribus  est  composita®,  una  quidem 
pars  ieptomeris’  et  diaforetica  virtute 
est  fbrtiter  et  caiida ,  aiia  autem  terres  - 
trem*  frigidam  modice  habens  et  stip- 
ticam  virtutem,  propter  quod  ad  dia- 
forisin  faciendam  utendus  est  hoc  me- 
dicamcn  ut  proiciat®autpurget“.  Datur 
autem  cyliacis  et  dysintencis"  et  ad 
fluxum  sanguinis  mulierum.  ütimur 
autem  eum  et  ad  ypopia*®  et  ad'®  ani 
et'®  oris  inflammationes'®  et  ulcéra' et 
ad  erpatas'®  et  putrida"  ulcéra  et  mali- 
tiosis'®  vulneribus  et  ad'®  aures®®  pu- 
rulentas  ®*  et  ad  paratrimmata®®  et 
paronicia,  id  est  [43  v”]  in  digitis®^ïi':. 
bicalos®®.  Indicus®®  autem  iycius®®  for- 
tior®’  est  omnibus. 

FINIT  DE®*  L,  INCIPIT  PER®®  M. 


et  desiccatibus.  Semen  ej  us  aut  iimatura 
ligni  ipsius  ad  fluxum  sanguinis  mu¬ 
lierum  et  ad  dysintericus  et  ad  cyliacus 
decocti  in  aqua  aut  in  vino  non  solum 
in  potionem  sanat,  sed  si  iniciatur  sub- 
venit.  Nam  si  ex  ea  caput  lavit  capillos 
cadere  prohibit. 

XII.  Ljcius  desiccativa  est  virtutem  ; 
ex  aliis  sibi  contrarii  duobus  est  con- 
posita,  unam  ejusdem  pars  extenuatti- 
riam  et  aiia  digesturiam  virtutem  fortiter 
et  calidam ,  aiia  autem  terrestrem  frigi¬ 
dam  modice  habet  et  stipticam  virtutem, 
propter  quod  ad  diaforisin  faciendam 
utendus  est  hoo  medicamen  ut  proiciat 
autpurgit.  Datur  autem  ciliacis  et  dysin- 
tericis  et  ad  fluxum  sanguinis  muiie- 
rum,  ütimur  autem  eum  et  ad  ypopia 
et  ad  oris  et  ad  ani  inflammationes  et 
ad  ulcéra  et  ad  herpitas  et  ad  putrida 
ulcéra  et  ad  malitiosa  vnlnera  et  ad 
aures  purulentas  et  ad  paratrimmata  et 
ad  paronicia,  id  est  orbicolus,  Indicus 
•énim  lycius  fortiôF est  omnibus. 

FINIT  DE  L,  INCIPIT  DE  M, 


[M,  tV.p.bsy.] 

I'.  Malba^  silbalica^  diaforeticam‘  Xtlf.  Molocia,  id  est  malva  silves- 


®  sdmeu  autem  ejus  vel  Iimatura  Ipsius  ligni  addit.  —  ’  llptomeris  est.  —  »  lerrestrium. 
“  prolciit.  — ■  *“  purglt.  —  "  desentericis.  —  ippopia.  — ■  ad  deest. **  et  deest 

—  '®  inflammacionis.  —  '=  hcrpetas.  —  ”  putrlta.  —  '»  maliciosis.  —  ‘®  ad  deest.  — 
auris.  —  purolenlis.  —  paratrimata,  —  digetis.  —  “  urbecalus.  —  Indecus. 

-  “  licius.  —  forcior.  —  de  deest.  —  «  per  deest.  —  Malba.  *  maltaicia  addit.  — 


ORJBASE,  EUPOllISÏES,  II,  i. 


moclicc  pai'licipat  ^  virtutem,  hortolanae» 
auteni  inbeciUiores’  sunt.  Semen  autem 
eorum  in  tantum  fortiores^  sunt  in 
quantum  et  sicciores®.  Anadendron  au¬ 
tem  moloci  id  est  quae  i  b  I 
crescunt ,  quam  et  ibiscum  “  appellant 
ipsum  enim  genus  est,  sed  diaforetico- 
tera*’  est  plus  quam'^  istas. 

II.  MandraÿoraK  Mandragora'-^  in- 
frigdat  quidem  fortiter,  participât  autem 
et  aliquit’  caioris.  Meia  autem  ejus  hu- 
mida‘  sunt,  unde  et  somnum  ministraP; 
i-ad'Cibns  autem  ejus  cortix  fortiter  de- 
siccat ,  interiora  autem  inbeciliora  *  sunt, 

III.  Maralron.Jenicuhis’'^.  Maratron, 
qui  et*  fenicoius ,  caiefacit  quidem  ma¬ 
nifeste*,  desiccat  autem  mediocriter. 
Propterea*  et  iactes*  générât*  et  uri¬ 
nas  provocat  et  menlrua’  educit®. 

IIII.  Masticis.  Maslicis  e*  contrario 
sibi  est  conposita.  Ejus  virtus  sliptica  est 
et  malactica  et  stomacho  et  bentri  et* 
intestinis  et  epati  inflammationes*  ex¬ 
pédions^  est  calefaciendo  *  babundae*. 

V.  Melaiühion^,  ÿhter^.  Melanthiou, 
id  est  gitter*,  caiefacit  quidem  et  desic¬ 
cat  vehementer  leptomeris*,  que*  quia 
et  cataiTos*  sanat  calefaciendo  in  iinteo* 
ligatum*  pulber*  et  naribus  adpiicitum 


487 

tris.  Malva  diaforetice  modice  participa- 
tur,  hortolane  autem  inbicilliores  sunt. 
Semen  autem  eorum  in  tantum  fortiores 
sunt  in  quantum  sicciores.  Ahadentron  , 
id  est  arborosa  malba ,  qua  et  iviscum 
appeiiamus ,  ipsum  genus  est  sed  plus 
diaforeticoterus  est. 


XIlll.  Mandraÿora  quidem  infrigdat 
fortiter,  participât  tamen  aliquid  et  ca¬ 
ioris.  Mala  autem  ejus  bumida  sunt, 
unde  et  somnum  ministrant.  Radices 
vero  ejus  cortex  fortiter  desiccat,  nam 
interiora  ejus  inliecilliora  sunt. 

XV.  Maratra,  id  est  fenicoius,  caie¬ 
facit  quidem  manifeste  ,  desiccat  autem 
mediocriter,  propterea  et  lactés  générât 
in  mamillis  et  burinas  provocat  et 
menstrua  educit. 

XVI.  Maslices  e  contrario  sibi  est 
conposita.  Ejus  virtus  est  enim  stipticam 
et  malactica  et  stomaco  et  ventri  et  in¬ 
testinis  et  epati  inflammationibus  expe- 
diens  calefaciendo  habundantius. 

XVII.  Melanthimn  gitter  dicitur-,  ca¬ 
iefacit  quidem  et  de.siccat  vobemcntor 
leptomerus,  propter  quod  cathai'rus  sa¬ 
nat  calefaciendo  in  lenteo  pulver  lecatus 
et  ad  narespositus,  ut  fréquenter  ex  eo 


“  parlicipatur.  —  “  ortolaue.  — 


’  inbecilioris.  —  ® 


forcioris.  —  •  desiccioiis.  —  qui. 
—  '*  ab.  —  Mandratjora.  ‘  man- 


dragoram.  —  *  mandragoram,  —  *  aliquid.  —  ‘  humecta.  —  ‘  ministranti.  —  '  inbeci- 
liorosa.  —  Maratron.  *  feniculus  deesl.  —  *  id  est.  —  ’  manil'esti.  —  “  propteria.  — 
*  lactis.  —  *  générant.  —  *  menstrua.  —  ®  aeducit,  —  Maslicis.  ^  e  deest.  *  venirem. 
—  *  i uflannnacionis  et.  — ^  expctiens.  —  *  calefaciondum. —  *  virtutem.  MeJantkion. 
'  melanciou.  —  *  gitter  dcesl.  ■ —  *  g.Yplc.  —  '  liplomcris.  —  "  (|ui.  calarrus. 


488 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


ut  fréquenter  odoretur.  Et  inflamma- 
tiones*“tollitet“  dolorem*^  dentibus*’; 
occidit  autem  et*^  lurobncos"  comes- 
tus'®,  sed^’  extrinsicus  bentri“  adpo- 
situs  similiter  operatur.  Lepras®“  autem 
et  yios®^  et  myrmicias*®  anputat*®  et 
mcnstrua  educit  ex  pinguibus®*  [4f] 
et  glutinosis®®  bumoribus*®  coiistip- 

VI.  Mel.  Mel  eaiefacit  et  siccat*  ha- 
bundanter®.  Est  autem  una  et  maxima 
virtus  et  projectoria®.  Coctu.s  autem 
minus  est  acer  et  repticus  id  est  pro- 
jectorins'*,  unde  sinos®  buinerum®  glu- 

VII.  Melilolum'-.  Meliiotum®  mixta 
est  birtute®;  babet®  enim  in  se  aliquid 
digestorium®,  sed®  et  diaforeticus’  est 
et  muita  est  m  eo  calons  substantia 
plus®  quam  frigdoris®. 

VIII.  Mespila'^.  Mespila®  multum  fri- 
gida®  sunt  et  vix  comesta®  egeruntur  et 
bentrem®  constringunt. 

Vllil.  Micon^,  papaber^.  Micon,  id 
est  papaber®,  omnino®  satis  e.st  frigida® 
virtute®;  babet’ autem  semen  album, 
hune  utique  in  pane  superspargunt  et 
çum  mel  infundentes  digitos®  mandu- 


odoretur;  et  ex  intlammationes  tolbt 
dolorem  facientibus,  et  sic  comedatur 
occidit  lumbricus  et  si  extrinsecus  con- 
tusus  ventri  adponitur  similiter  ope¬ 
ratur.  Lebras  enim  et  cailos  et  verracas 
adpositus  tollit  et  menstrua  educit  et 
pingues  et  gluttinosus  Immores  consti- 
patus  digerit. 

XVIII.  Mel  calefacit  et  desiccat  vehe- 
menter.  Est  autem  una  et  maxime  virtus 
in  eo  projectoria.  Coctus  vero  minus  est 
acer;  est  autem  projectorius  unde  se¬ 
mis  vulnerum  gluttinat. 


XVIIII.  Melilotus  mixta  est  virtutem  ; 
habet  enim  aliquam  in  se  digesturiam 
virtutem  et  diaforiticus  est  et  nimia  in 
eo  est  calores  substantiam  plus  quam 
frigidam. 

XX.  MespUa.  Mespila  multum  fri¬ 
gida  sunt  et  comesta  vix  digeruntur  et 
ventrem  constringunt. 

XXL  Micomu  papaver  dicitur.  Om- 
nino  satis  est  frigida  virtutem  est;  babet 
enim  semen  album ,  hune  utique  in 
pane  superspargunt  et  in  mel  intin- 
guentes  digitos  manducaut.  Flore.s  au- 


■°  inflammacionis.  —  "  et  deest.  —  doloris.  —  facientibus.  —  “  et  deest.  — 
lumbricus.  —  cummixtus.  —  et  addit.  —  extrinsecus.  —  ventrem.  —  li- 

bras.  —  ylius.  —  myrcias.  —  ®®,  amputat.  . —  pinguis.  —  gluttinosus.  —  bu- 

moris.  —  constipata.  —  Mel.  '  desiccat.  —  ®  abundanter.  —  ®  projecturiam.  —  ®  pro- 
jecturius.  — ■  ®  senosa.  —  °  ruinera.  — ■  ’  gluttinat.  —  Melilotam.  '  mellelutum.  — 
mellelutum.  —  ®  virtutem.  —  *  liabit.  —  ®  degesturiam.  —  ®  sed  deesl.  —  ’  diafori- 
ticus.  —  ®  plusdcejt.  —  ’  frigidioris. — Mespila.  ‘  mespelas.  —  ®  mespelam.  —  •’  frigeda. 
—  ®  comita.  —  ®  ^-cniris.  —  Micon.  ‘  micoiii.  —  ®  papaber  deest.  —  ®  papaver.  — 
‘  omno. —  ’  frigeda,  --  ®  virtutem.  -  ’  habit.  —  *  .digitus. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i.  489 

Aa  .  .  La 

eaiit.  Flores'  autem  ejus  plus'"  fri-  tem  ejus  plus  frigidlores  a  semeutiljus 
giores"  sunt  a  sementes'",  haut  non  sunt,  ita  ut  nullus  eos  solvus  utatur  sine 
aliquis  eum“  solum  utatur'*  sine  mo-  molestia  quemadmodum  hortenses. 
lestia  quemadmodum  ertense*'. 


X.  Meleas^  Persices^.  Melae"  Persi- 
cae*  folia  ejus"  et  cimas  amaram  pos- 
sident®  qualitatem,  propter’  quod  et 
lumbricos*  occidit  trita  et  in  umbilico 
inposita,  ettolus  diaforeticus'  est'"  me- 
dicamen.  Poma  autem  ejus  humida" 
sunt  et  frigida''. 

XL  Mêla.  Mêla  calefaciunt  quidem 
sed  non  nimis ,  desiccant'  autem  habun- 
danter';  propterea"  urinam*  movit  et 
menstrua;  cefalargis"  est  et  inflationes" 

XII.  MolMusK  Molibdos',  id  est 
plumbus,  bumectationem’babet*  mul- 
tam  subfrigidam".  Si  ergo  aliquis  plum- 
beum"  [44  v"]  mortarium  cum  tritorio 

plumbeo . ’  mittat  in  eo  "  omfacio  "  aut 

oleum'"  roseum"  aut  aquam  aut  aliquam 
aliam  humidam  ''  speciem ,  et  multo 
melius  est  medicamen  si  de'*  stipticis 
berbarum'"  sucis'"  fiat,  qualia  sunt 
scmporbiba"  et  cotilidonos'*  etintiva'" 
et  lactucae  et  psiiliu'"  et  omfacu"',  et® 
ut  multum  colligat'"  de  plumbi  maleria , 
contra  ignem  aut  ad"  solem  ardentem 
teris.  Facit  autem  hoc  medicamen  ad 


XXII.  Meleas  Persices.  Melae  Per- 
sices  folia  et  cymas  amaram  possident 
qualitatem ,  propterea  et  lumbricus  oc¬ 
cidit  trite  et  in  umbilico  inposita,  et 
boc  totus  diaforeticus  est  medicamen. 
Poma  autem  ejus  humida  sunt  et  fri- 

XXIII.  Melanos  mala  vocamus.  Cale¬ 
faciunt  quidem  sed  non  nimis,  desic¬ 
cant  autem  habundanter,  propter  quod 
hurinam  movent  et  menstrua;  cefala- 
lalges  est  et  inflationes  facit. 

XXIIII.  Molibdus,  id  est  plumbus, 
humectacionem  in  se  habet  nimiam  et 
subfrigidam.  Si  ergo  quis  motarium 
plumbeo  cum  triturio  suo  facit  et  mittat 
in  eum  oleum  ornfacinum  aut  oleum 
roveum  aut  aquam  aut  aliquam  aliam 
humidam  speciem ,  multum  autem  me- 
lior  fit  medicamen  si  de  stipticis  her- 
barum  sucis  fiat,  qualia  sunt  semper- 
viva  et  cotilidonus  et  intiba  et  lactuca 
et  psillio  et  omfacio ,  et  si  vis  ut  multum 
de  plumbo  collicat  partem,  ad  ignem 
aut  ad  solem  ardentem  terit.  Facit  autem 
hoc  medicamen  ad  ulcéra  ani  aut  in 


"  floris. —  plus  deest —  "  frlgidioris  sui. —  scmentis.  —  "  eum  deest.  —  '*  uti- 
lur.  —  ortcnsis.  —  Meleas.  '  méfias.  —  '  Persices  deest.  —  "  méfias.  —  *  Prosiccas, 

—  "  fofiam.  —  "  possedunt.  —  '  propteria.  —  "  lumbricus.  —  '  diaforiticus.  —  et 
addit.  —  "  humeda.  —  frigeda.  —  Mêla.  ‘  desiccat. . — ■  '  abundauter.  —  "  propteria. 

—  *  hurinam.  — ■  "  cifalarglcis.  —  "  inflammacionis.  —  Molibdus.  '  molipdus.  —  '  mo- 
fipdus.  —  "  humictacione.  —  *  habit.  —  "  subfrigedum.  —  "  plumbium.  —  ’  contrito. 

—  ®  oleum  addit - •  umfacino.  —  *"  olio.  —  "  roslo.  —  humedam.  —  "  multum. 

—  "  sed.  —  erbarum,  —  sucus.  —  "  scmperviva.  —  "  cotelidonus.  —  intuba. 

—  ipsellio.  —  omfaco.  —  quod  si  vis.  —  coHegat.  —  “  ad  deest. 


ORIBASE,  EÜPORISÏES,  II,  i. 


490 

ani  ulcéra  aut  aliis^®  vitiis  ex”  in- 
flm  1  t  O  CS  *  factas  et  ad®  inflamma- 
tiones^”  beretri^*  et  testicuiis*^  cum 
uiceribus  et  pectoris  bel"-'  mamiihs-'* 
et  inguinis  et  omnibus  articulis®^  et 
bülneribus®®  seu  uiceribus  malignis ,  ita 
ut  et  ad  carcinomata^’  miraviliter^* 
operatur"’'  ianiinina*®  facta  plumbi  et 
bene  superposita*^  super  ganglya**  per^ 
fectius*®  invisibilis  fit. 

XIII.  Moru  '  arbore.  Mora  matura  de- 
ducunt^  bentrem^,  inmatura  vero  çpn- 
stringunt  multum ,  ita  ut  et  ad  '*  dysinte- 
ricos^  et  cyliacos®  expédiant’,  si  siccata 
et  contusa  civïs  si  fuent  mmistrata. 
Cortex®  autem  ex®  radicibus  ipsius  ar- 
boris  purgatoria®  participatur“  virtute’® 
cum  quedam  amaritudinem ,  ut  etiam 
iatos’^  lumbricos*®  occidat  data  in  po- 
tione“. 

XIIII.  Medalla  malactica*  duris®  et 
scirumenis®  corporibus.  Hutilior*  pro- 
batur  esse  omnibus  medulla®  cervina, 
secunda  vero  de  bobes®  jubenes’,  de 
tauris  autem  et  bircis*  acrior  ®  est  et*® 
desiccativa  sunt**  ut  possint*®  dissol- 
bere  *®  duritias  scirodis  **. 


XV.  Mjrrsinae'.  Myrta  contraria  sibi 
constat  esse  substantia;  dominatur  au- 


alils  vitiis  de  inflammationem  genei-atas 
et  ad  inflammationem  veretri  vel  testi- 
colis  cum  uiceribus  et  in  pectore  et  in 
mamillis  et  in  inguinibus  et  in  omni¬ 
bus  articolis  insurgentibus  vulnera  vel 
ulcéra  maligna,  ita  ut  et  si  carcinomala 
sunt  mirabiiiter  operatur.  Lamina  au¬ 
tem  de  plumbo  facta  et  super  gangiia 
inposita  perfectius  fit  invisibiles. 

XXV.  Morus  arbor.  Mora  matura  de 
sycomoro  ventrem  moilat,  inmatura  vero 
constringunt  multum ,  ita  ut  ad  dysinte- 
ricus  et  cyliacus  expédiant  si  siccentur 
et  pulvera  ex  eis  fiant  et  cibo  aut 
poto  fuerint  ministrata.  Cortex  vero  ex 
radicibus  arbons  ipsius  purgaturiam 
participantur  virtutem  cum  qüadam 
amaritudinem ,  ut  etiam  latus  lumbricus 
data  in  potionem  oocidit. 

XXVI.  Mielo.  Medulla  maiacticam 
babet  virtutem  et  facit  ad  duritias  et 
scyromenas  in  corpore  consistentes. 
ütilior  enim  omnibus  esse  probatur 
cervina ,  secunda  vero  bovina  et  maxime 
de  juvenibus,  nam  de  tauris  et  juvencis 
acrior  est  et  plus  desiccativa,  ut-possent 
dissolvere  duritias  scyrodes. 

XXVn.  Mjrta  contrariam  in  se  Iia- 
bere  constat  substantiam  ;  dominatur  au- 


“  indeest.  — yliis.  —  ”  et.  —  inflammacionis.  —  ®  ad  deeil.  —  inflammacionis. 
—  veretri.  —  “  testicolis.. —  “  vel.  —  “  mammellis. — articolis.  —  vulneribus. — 

carcynonmata.  —  “  mirabilem.  —  “  opérât.  — ■  *“  lamna.  —  “  superposeta.  —  “  su¬ 
per  ganglya  deesl. —  “  perleccius.  —  Mora.  *  moro. —  ®  deducit.  —  ®  ventrem.  —  *  ad 
deest.  —  ®  desentericus.  —  ®  cyliacus. — ’  expediunt.  —  ®  cortix. — et.  —  *“  purgatu¬ 
riam. —  **  participai. —  *®  virtutem.  —  *’  quidam.. —  **  latus.  —  *®  lumbricus.  —  ’®  po- 
ciouo.  —  Medulla.  ■  habit  virtutem  facit  autem  ad  addit.  —  ®  duras.  —  ’  scirominas.  — 
cnim  addit.  —  ®  medullis.  —  ®  bovis.  —  ’  jovcnis. . —  “  ircis.  —  •  agrior.  —  *“  et  deest. 


OlUBASE,  EUPORISTES.  Il,  i.  491 

La 


tem  in  ea  terrestris®  f’rigdor,  liabet^  au- 
tem  et  extenuatoriam  ‘  calefactionem , 
unde  fortiter  desiccat^  Sunt  autem®, 
folia  et  simen’  et  cimas  ipsius  vel  [45] 
sucos®  non  multiim  aliquid  déférentes® 
ab  stiptica  substaritia,  faciunt  ex  ea  tro- 
cisoos'®  terentes“  cum  vino.  Sunt  au- 
tem  et  sicca  folia  viridibus  sicciora. 
finit  de'®  m,  incipit  per'®  n. 


tem  in  ea  frigida  terrestris  substantiam , 
babet  enim  et  extenuatoriam  in  se  sub¬ 
stantiam  calefaciendo ,  de  qua  re  fortiter 
desiccat.  Sunt  autem  et  folia  et  semen 
et  cymas  ipsius  vel  sucus  ejus  non  mul- 
tum  aliquid  a  se  dilFerenter  ab  stiptica 
substantiam  ;  fiunt  autem  ex  ea  trocisci 
cum  vino  tritas.  Nam  et  sicca  folia  viri- 


[N,  t.  V,  p.  629.] 


I.  '  Spica  nardi  calefacit  mediocriter, 
desiccat  autem  sulTicienter.  Conposita 
est  igitur  ex  stipticam®  suffi cientem 
substantiam  et  acridiuis®,  calore  non 
multo  siib  aliquam  modicam  amaritu- 
dinem  babet  ^  in  se.  Rationaviliter  ®  ergo 
ad  epar  et  stomacum  expedit®  pota  et  ex- 
trinsicus  ®  adposita ,  sed  et  urinam  *  mo- 
bit®  etmordicaiiones'®  sanat  stomachi" 
et  bentris  reuma  desiccat  et  adhuc  ca- 
pitis  et  thoracis  '®.  Melior  autem  est  qui 
Indiens  nardus  appellatur. 

II.  Nelantheria^  proxima  igitur®  est 
ad  glutinandas  plagas®  majores,  ita  iit^ 
si  etiam  in  musculis®  tenuntas®  inci- 
dantur.  Habet’  etiam  aliquam  projec- 
toriam®  et  tractoriam®  virtutem'®. 


XXVIII.  Nardo  stacios  spica  dicitur. 
Calefacit  enim  mediocriter,  desiccat  ha- 
bundanter.  Conposita  est  igitur  de  stip¬ 
tica  babundanter  substantiam  et  acridi® 
nem  caloris ,  non  muitum  sub  quadam 
modicam  amaritudinem  habens  in  se. 
Rationabiliter  ergo  ad  epar  et  ad  stoma¬ 
cum  potata  jubat,  sed  et  extrinsecus 
adpo.sita  facit.  Nam  et  burinas  movit  et 
mordicationem  stomaci  sanat  et  reu- 
mam  ventris  desiccat  et  adhuc  capitis  et 
thoracis  similiter.  Melior  autem  est  nar¬ 
dus  Indiens. 

XXVIIII  *.  Melantheria.  Melantheria 
proxima  igitur  est  virtutem  ad  glutti- 
nandas  plagas  majores,  ita  ut  mu.scolus 
tenuntas  incisos  sanat.  Habet  etiam  ali¬ 
quam  projectoriam  et  stractutoriara  in 
SC  virtutem. 


’  teristris.  —  ®  habit.  —  -  extenuatunam.  — •  '  desiccant.  —  “  et  addit.  ■ —  ’  semen. 

—  *  sucus.  —  ®  deferentis.  —  troclscus.  —  “  lerrentis  —  '®  de  deesl.  —  per  deeü. 

—  Spica  nardi.  '  nardus  slacius  addit.  —  ®  istiptica.  —  ®  agridinis.  —  “  habit.  —  ®  ra- 
cionabililer.  . —  ®  expetit.  —  ’  extrinsecus.  —  ®  urinas.  . —  ®  movit.  ■ — ■  mordicacionis. 

—  “  stomaci.  — ■  '®  toracis.  —  Nelantheria.  '  nelanteria.  —  ®  virtute  addit.  —  ’  plaças. 

—  *  major  sitaut.  —  ®  muscolis.  —  “  tenuntur.  —  ’  habit.  —  "  projcciunam.  —  •  trac- 

*  Le  manuscrit  de  Laon  écrit  Melantheria  et  place  cet  article  en  dernier  lieu,  sous  la 
lettre  N, 


492  ORIBASE,  EüPOIllSTES,  II,  i. 


III.  Nymfeas^.  Nymfeae^  radix  aut 
semen  virtutem^  habet'*  desiccativam  ^ 
sine  mordicationem  ®  ;  reprimit’  enim 
etbentris  regma®.  Semen vero  ejiispotus 
reprimit®  seminis'"  fluxum  vel  plus 
a  ratione  fundetur^® :  j iibat  eliam  et  dy- 
sintericos Qui  autem  albam  habent 
radicem  fortior  est  virtute"';  potatur®® 
autem  cum  vino  nigro  stiptico.  Partici- 
patur  autem  aliquantum  proicienti” 
virtute,  ita  utalfos'*  sanet'”  infusa  aqua  , 
alopicias®“  autem  cum  pice®*  liquida. 

FINIT  DE®*  N,  INOIPIT  PEB*®  O. 


XXX.  Nymfeae  radix.  aut  semen  vir- 
tutem  habet  desiccativam  sine  mordi- 
cationem;  repremit  enim  et  reumam 
ventris.  Semen  veto  ejus  potatus  repre¬ 
mit  seminis  fluxum,  si  plus  a  ratione 
fundatur,  jubat  et  dysintericus.  Qui  al¬ 
bam  habet  radicem  fortior  est  virtutem  ■ 
potatur  autem  cum  vino  nigro  et  stip¬ 
tico.  Participatur  autem  aliquantum  pro- 
jectoriae  virtuti,  ita  ut  alfos  sanet  infusa 
aqua,  alopicias  vero  cum  pice  liquida 

FINIT  DE  I,  ET  DE  M  ET  DE  N  ;  INCIPIT 


I.  Oxus ,  acetus. 

II.  Oxyaconthos. 

IH.  Opopanax. 

IIIl.  Opus  Cyrinaicus. 

V.  Origanus. 

VI.  Orobus. 

VU.  Oslraca ,  cyricon  et 

VIll.  Ova.  ^ 

VIIII.  Psimithlu. 

X.  Paliirus. 

XI.  Pintafillus. 

XII.  Piper. 

XIII.  Petrosilino. 

XIIII.  Piganon. 

XV.  pissa,  pice. 

XVI.  Pytyos  cortex. 
XVII.  Plataniis. 

XVIII.  Pomfolicos. 

XVIIII.  Porrns. 


[0,t  V,  p.  63o.] 

XX.  Propoleus. 

XXI.  Ptelea. 

XXII.  Ptereos. 
XXIII.  Pyretru. 

XXIIII.  Pyros. 

XXV.  Pytia. 

XXVI.  Quopru*. 
XXVII.  Quostus. 
XXVIIl.  Quotilidon. 
XXVIIII.  Qrambi. 
XXX.  Quirilae. 
XXXI.  Qrini. 
XXXII.  Qurocus. 
XXXIII.  Quirommion. 
XXXIIII.  Quiamus. 
XXXV.  Quimiiiu. 
XXXVI.  Quoprcssu. 
XXXVII.  Quipern. 
XXXVIII.  Quiclaminus. 
XXXVllII.  Quitisus. 


Xb.  Quonu. 

XLI.  Rafanus. 
XLII.  Rcu. 

Xmi.  Résina. 
XLIIII.  Rosa. 

XLV.  Rypos. 
XLVI.  Sandarace. 
XLVII.  Satyrios. 
XLVIII.  Selenus. 
XLVIIII.  Seres. 

L.  Seseleos. 

LU.  Sycis. 

LUI.  Syciu,  griu. 

LIIII.  Silfiu. 

LV.  Spougia. 
LVI.  Spondilia. 

LVII.  Stear. 
LVIII.  Scandix. 
LVIIII.  Scilla. 


Nymjeas.  '  nimfia.  —  *  iiiuifie.  —  ®  virlutim.  —  *  habit.  —  ®  desiccativa.  —  ®  mor- 
dicacione.  —  ’  repremit.  , —  ®  reuma.  —  *  repremit.  —  semenis.  —  se.  —  fun¬ 
datur. —  desenlericus.  —  '''  virtutem. — putatur.  —  aliquando. —  ”  proiciento. 
—  aifus.  —  “  sanat.  —  alupicias.  —  pcci.  —  **  de  deest.  —  per  deest. 

*  Les  articles  indiqués  par  Laon  sous  la  lettre  Q  sont  les  mêmes  que  ceux  qui  ont  été 
placés  plus  haut  sous  la  lettre  K  ;  toutefois  les  deux  rédactions  présentant  de  grandes  difié- 
rcnccs,  nous  donnons  celte  dernière  en  appendice  à  la  fin  de  ce  livre. 


ORIBASE,  EIJPORISTES,  11, 


LXX.  ScyimaïUhns 
LXXI.  'Ihapsia. 
LXXII.  Thermus. 
LXXIII.  Thiu. 
LXXIIII.  Thlaspeos. 
LXXV.  Tridax. 
LXXVI.  Tliimbra. 
LXXVII.  Thermcntu. 
LXXVm.  Theuthla. 


LXXVIIII.  Tilcs. 
f,XXX.  ’l  itimallus. 
LXXXI.  Titanus. 
LXXXII.  Tragaganta. 
LXXXIII.  Triïolus. 
LXXXIIII.  Tytrignii. 
LXXXV.  Ydropeperi. 
LXXXVI.  Yosquiamu. 
LXXXVn.  Ysopo. 


LX.  Scoilml: 

LXI.  Scordlo 
LXII.  Scorodc 

LXIII.  Smyrne 

LXIIII.  Smyrnii 
LXV.  SidereU 

LXVl.  Stiveus, 

LXVII.  Styrax. 

LXVIII.  Syca. 

LXVmi.  Scynos.  \ 

I.  Oxos.  Oxos,  idestacetus,  mlxta 
sii\i.s1antia  fi.st  frigidae'  et^  caiidae’ 
utrisque  leptomeri.s  optinetur  ®  autem 
calor  a  frigdore.  Desiccatibus  autem  est 
nimium  quando  fortiter  acrus’  est 

II.  [45  v°]  Oxyacanthu'^  corpus’^.  Oxian- 
cantiio’  carpus  comestus^aut  potushu- 
tilis'imus  est  ad  omnem  bentris* 
lluxum. 

III.  Opopanax.  Opopanax'  malaxat 
et^  digerit^  et  calefacit  iiimium  et  de- 
siccat  habundanter. 

IIII.  Opos^  Cyrinaicos'^.  Opos^  Cjri- 
naicos'*  omnibus  est  calidior''  et  supti- 
liatorius*^  etpropterea’  diaforeticotatus®. 
Nam  alii  sunt  calidi®  multum  et  pneu- 
matodes^®,  hoc  est  Modicos"  et  Sy- 
riacus 

V.  Oriÿann^.  Origani^  omnes®  am- 
putatoriam®  et  extenuatoriam  ®  et  cale- 


La 

I.  Oxns  acetum  dicitur.  Est  enim 
mixta  substanüam  frigidae  et  calidae 
utere  extenuatoriam  possidet  partem, 
obtenetur  autem  calor  a  frigdore.  Est 
.etiam  nimius  desiccatibus  quando  for¬ 
titer  acrum  est  acetum. 

II.  Oxyaconthos  carpus  si  aedatur 
aut  bibatur  utiiissimus  est  ad  omnem 
ventris  lluxum. 

VI.  Opopanax  malaxat,  digerit  et  ca¬ 
lefacit  nimium  et  desiccat  habun¬ 
danter. 

III.  Opius  Cyriniaicns  omnibus  est 
calidior  et  extenuaturius ,  propterea  dia- 
foricotatus.  Nam  alii  sunt  calida  multum 
et  pneumatodes ,  id  est  Medicus  et  Sy- 


IIII.  Orujanas.  Origani  omnes  am- 
piitatonara  et  desiccaturiam  et  extenua- 


Oxos.  ‘  frigeda.  —  “  et  deest.  —  ’  calidl.  —  ‘  utrique.  —  ®  iiptomens.  —  '  obte¬ 
netur.  —  ’  agrus.  —  Oxiacanthu.  *  oxiacanlus.  —  *  carpus  deest.  —  ^  oxicanlus. 

‘  cummixtus.  —  ®  ventrem.  —  Opopanax.  ‘  oppopanax.  —  ‘  et  deest.  ®  degerit. 

Opos  Cyrinaicos.  '  opus.  -  =  Cyrinaico.  -  ‘  opus.  —  *  Cirinaicos.  -  »  caledus.  - 
“  subtilialurius.  - —  ’  propteria.  —  “  diaforiticus.  —  “  calidc.  permcomalodés. 

"  Mcdicus.  —  .Siriacns.  —  Origann.  "  oricano.  —  “  oricani.  —  =  omnis.  —  '*  ampu- 


m  ORIBASE,  EUPÜRISÏES,  II,  i. 

l.ictonatn”  et  desiccatonam  ’  nimiam  turiam  et  catefactoriam  nimiam  habet 
virtute  sunt;  tragoriganus  autem  parti-  virtutemjoragoriganusautem  participât 
cipat  aliquicl®  et  stipticae  virlutis.  aliquantum  stiplice  virtutes. 


VI.  OrobosK  Orobos^  desiccat  qui- 
dem  babiindantius®,  calefacit  autem 
mediocriter  et  incidit  et  proicit  et  ada- 
périt*,  amplius  enim  acceptus  sanguine* 
per  urina®  deducit. 

VII.  Ostraca  cj'rion^  et  porjiron.  et 
ostrearum^.  Ostraca  cyricon  ®  et  porfiron* 
ustae*  desiccativa  sunt  virtute®,  sed’  et 
ostrearum®  testas  ustas  simili'’  sunt 
virtute.  Ego  autem  usus  sum  ad  reuma- 
ticas“  diuturnas“  et  que  difficile'®  con- 
carnantur  bulnera  et  cavas  ctsyringiosa'-’ 
sunt  et  profunde  in  alto,  adponens'* 
extrinsicus'*  cum  betus  adipe  porcinu'® 
et  in  ipso  sinu  mittens*’  buic'®  simili'® 
qui  carnem  nutriunt,  quale®®  est  .sple- 
care®'ustum.  Sed  etclaros  ®®  facit  dentes , 
si  buic®®  cenus ®‘  simile®*  projectoriam®® 
babentem  virtute®’  addas,  et®*  substan- 
tiae®®  quidem  simili®®  est®'  pumice 
assu®®,  bulneribus  malitiosis  superspar- 
gitur-’  ddigenter-'*  tritus““.  Ea  que  in 
bulnera®®  cames®’  crescunt  reprimit®*. 
Cum  sale®®  autem*®  baec  omnia  usta 
et  mixta  [46]  facit  smigma  dentium*' 
butdissimam’®,  ita  ut  infusiones  gingi- 


V.  Orobns  berbus  desiccat  quidem 
babundanter,  calefacit  mediocriter  et 
incidit  et  proicit  et  aperit;  amplius  enim 
acceptus  sanguinem  per  hurinam  de- 

VII.  Ostraca  gyricon  et  porthiron. 
Cocleas  cyricon  et  porfyron,  unde  por- 
pura  tinguitur,  bustae  desiccativa  sunt 
virtutem ,  sed  et  ostrearum  testas  bustas 
simili  sunt  virtutem.  Ego  igitur  cas  usus 
sum  ad  reumaticas  et  diuturnas  et  quae 
difficile  concarnantur  vulncra  et  quae 
cavas  et  syringodes  sunt  et  nimis  sunt 
profundas  m  alto;  adpones  autem  ex- 
trinsecus  cum  vêtus  adipe  porcino  et 
in  ipso  sinu  mittes  buic  similem  qui 
carnem  nutriunt,  quale  est  speclare 
bustum.  Sed  et  bic  clarus  facit  dentes 
aut  buic  similem  cinus  projectoriam 
babentem  virtutem  et  substantiam  as- 
peram ,  qnalis  est  pumice.  In  ergo  taie 
usu  non  est  satis  nimis  teri  necesse;  eo 
ipso  autem  busto  malitiosis  vulneribus 
superaspargitur  diligenter  tritus  et  ea 
caro  quae  in  vulneribus  crescit  supra 
mittitur.  Haec  omnia  cum  sale  si  urantur 


®  calefacturiam.  —  ’  desiccaturiam.  —  ®  aliquid  dee^i. —  Orohos.  '  orobus.  —  ’  orobus. 

—  ®  abundanter.  —  *  adparit.  —  ®  sanguinem.  —  “  suna.  —  Oiirnca.  '  ciricon.  — ®  et 
povKron  et  ostrearum  deejf.  —  ciricon.  — ■  *  et  usLriarum  ustria  cacere  addit.  —  ®  co- 

turnas.  —  '®  delicele.  —  '®  siringiosas.  —  "  adponas.  —  extrinseciis.  —  ‘®  porcino.  — 
”  semmaea  tetisum.  —  '*  bic.  —  '®  simililer.  —  ®"  qnalis.  —  ®'  especlari.  —  ®®  claro. 

—  ®®  uhic.  . —  “  cinus.  —  similis.  — ®®  projecturiam.  —  ®’  virtutem.  —  et  deest. — 
substanciam.  —  “  simili  deest.  —  ®'  aspera  qualis  est  pro  micisin  ergo  taie  uso  non 

satis  teri  nècesse  est  ipso  autem  usto  addit.  —  pumice  assu  deest.  —  ““  superaspargelur. 

—  “  dilienter.  —  ”  al  addit.  ^ vulnere.^ — ®’  carnis.  — repremit.  —  ”  sale  deest. 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  II,  i.  495 

Aa  . 

varum  desiccet*’,  sed  et  putrida  vulnera  ,sit  smygma  dentium  utilissima,  ita  ut 
sanat**.  infusiones  gingivarum  desiccit  et  pu- 

Finit  ue'®  o,  incipit  per*'  p.  trida  ulcéra  curât. 


[n,  t.  V 

1,  Paliarus,  alii'  saccu'  palearem', 
aiii  cicer  domnicu*  vocant.  Folia  ejus  et 
radix  stiptica  sunt  virtute',  ita  ut  fliien- 
tem  constringat'  bentrem ,  diaforetica  ’ 
autem  in  tantum  participât  birtutem ,  ut 
et'  in  vissica  lapides'  confringat*”  et  ex 
thorace’*  et  pulmones’*  exputamina*' 
adjubet'*. 

IL  PentafiUa'.  Pentafilu'  quinque 
folia  dicitur;  radix  ejus  calida  quidem 
habundanler  '  est ,  minus  autem  est  acra  * 
projeter  quod  hntilissima  est. 

III.  Piper.  Piper  quod enim in  initie' 
mergunt  flores*  piper  iongus  dicitur, 
propter  quod  humidior  est;  quod  autem 
non  permaturus  colligitur',  piper  aibus 
vocatur;  eum  vero  qui  maturus  coHi- 
gitur*,  piper  nigrus  dicitur.  Albus  qui¬ 
dem  piper  nigro  acrior'  est,  ste'  enim 
velut  assatus  est  a’  sole  et  exiccatus®. 
Ambos’  fortiter  calefaciunt  et  de- 
siccaiit. 


IIII.  Petroselinwn'.  Petroselini*  se- 
men'  acer  cum  amaritudine  est*,  prop- 


p.  63..] 

X.  Paliurum,  aliisacumpalia.  Romani 
cicer  dominicum  vocant.  Folia  ejus  et 
radix  stiptica  sunt  virtutem,  ita  ut 
fluentem  constringant  ventrem  et  dia- 
foriticam  in  tantum  participant  virtu¬ 
tem  ,  ut  et  in  vissicam  lapides  confrin- 
gant  et  ex  thorace  et  pulmones  sputa- 
mina  cum  humorem  educit  flegmatico. 

XI.  Pentafdlum ,  id  est  quinquefolia. 
Radix  ejus  calida  est  habundantius  et 
minus  est  acra ,  propter  quot  utilissima 
est  et  ad  ventris  fluxum  et  dentium 
dolores. 

XII.  Piper.  Piperis  arbores  quae  in 
eis  in  initio  emergunt  flores,  piperis 
Iongus  dicitur,  pro  qua  re  humidus 
est;  qxiod  autem  permaturus  non  fit  et 
albus  collegitur,  piper  albus  vocatur; 
eum  vero  qui  maturescit  et  nigrescit, 
piper  niger  appellatur.  Albus  quidem 
piper  de  nigro  acrior  est ,  nam  niger  pi¬ 
per  velut  assatus  a  sole  et  desiccatus 
acrorem  minushabet,  ambo  enim  fortiter 
calefaciunt  et  desiccant. 

XIII.  PetroseUni  semen  acrus  et  cum 
amaritudinem  est,  propterea  et  mens- 


*'  deslccat.  —  “  curât.  — .  *'  de  deest.  —  *'  per  deest  —  Paliuras.  ‘  aliis.  —  *  saccum. 

—  ’  palKrem.  —  *  dominicum.  —  '  virtutem.  —  '  stringit.  —  ’  diaforitica.  —  '  puta. 

—  ’  iapidis. —  *°  confringit.  —  "  turace. —  ’*  pulmonis. —  sputamina. —  **  adjuvit. 

—  PentafiUa.  ’  pintafilo.  —  pintafîlo.  —  '  abundanter.  - —  *  agra. . —  Piper.  ’  inicium. 

—  *  floriscet.  —  *  collegitur.  —  *  collegitur.  —  '  agridior.  —  '  isti.  - —  *  ad.  —  '  exsic- 
catus.  —  ®  ambo.  —  Petroselinnm.  ’  petrosilino.  —  *  petroaillino.  —  ®  enim.—-*  et  addit. 


^96 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


terea®  et  menslraa  mobit®  et  urinam  trua  movit  et  huriiiam  provocat  habun- 
provocat  babundanter’;  est  enim  et  afi-  danter  et  inflatlones  tollit  calefaciendo 
son®,  id  est  et'  inflamnaationes“  mi-  et  desiccando  nimis. 
nuit  calefaciendo  et  desiccando"  for- 


V.  Peganon'.  Peganon  ®  ruta  dicitur, 
sed  ruta  silbestre®  fortiter  calefacit*  et 
desiccat  plus  quam  domestica®.  Est  au- 
tem  domestica®  non’  solum  acra®,  sed 
et  amara®;  extenuat  et  digerlt"®  pin- 
gues"  et  glutinosos’®  humores*®  [46  v°] 
et  per  urinam  "  evacuat.  Est  autem  et 
non  inflans  et  extenuans ,  Ideoque  ad 
inflationes  “  expediens  est  et  lividinem 
infrenat  et  reprimit’®  et  consumit  se- 
men  et  desiccat  fortiter'®. 

VI.  Pissa.  Pissa,  id  est  pix,  sicca 
calefacit,  humida  autem  pix  id  est  li¬ 
quida  calorem  habet  '  et  aliquantum  lep- 
tomeris®  est;  et  propterea®  astmaticos* 
et  inpieicos®  jubat,  uno  cocliare®  cum 
mel  clatum  unum  mixtus  et  sic  datus. 
Sed  et  projectivam’  aliquam  babit  vir- 
tuti'.m  et  diiTestonam®  et  diaforeticam®. 
Haec  ergo  propterea'®  et  ungues"  sca- 
bros  excorticat'®  mixta  cerae  et  inpeti- 
gines'®  expurgat'*.  Digerit'®  duros'®  et 
indigestos  tumores  '*  superposita  cata- 
plasma.  Fortior  est  in  omnibus  pix  li¬ 
quida  qui  et'®  picula®®. 


XIIII.  Peganoii  id  est  rata.  Ruta  sil- 
vestris  nimis  calefacit  et  extenuat  et 
diaforitica  est  et  desiccat  plus  quam 

domestica . domestica  autem  non 

solum  acris,  sed  et  amara  est  et  exte¬ 
nuat  et  digerit  pingues  et  viscos  bu- 
mores,  etperhurinam  eoseducit,  etnon 
inflat  sed  extenuat,  ideoque  ad  infla¬ 
tiones  expediens  est,  nam  et  libidines 
infrenat  et  reprimit  et  consumit  semen 
et  desiccat  oinnino. 

XV.  Pissa,  pix  sicca  calefacit,  liqui- 
dam  autem  babet  calorem ,  sed  aliquan¬ 
tum  leptomeres  est,  et  propterea  suspi- 
rium  patientibus  et  post  proicientibus 
jubat ,  si  unus  cucliarius  cum  mel  cya- 
tum  unum  mixtum  accipitur,  sed  et  pro- 
jectivam  aliquantum  in  se  habet  virtu- 
tem  et  dige.storiam  et  diaforiticam.  Prop¬ 
terea  ergo  hunguis  scapros  mundat 
mixta  cum  caera,  sed  et  inpetigines 
purgat  et  digerit  duros  et  indige.stis  hu- 
mores  superposita  cataplasma.  Fortior 
enim  est  in  omnibus  liquida  pix, 


®  propteria.  —  ®  movit.  —  ’  abuiidaiiler.  —  “  alfion.  —  ®  et  deest. —  infiammacionis. 

—  "  desiccandiïm.  —  Pegajwn.  ’  piganon.  —  ®  piganon.  —  ®  siivcstris.  —  ^  et  extenuat 
et  deaforisin  facit  addii.  —  ®  domesticam.  — ■  ®  domestica  deest.  — ■  ’  agris  addit.  —  ®  acra 
deesi.  —  ®  et  addit.  —  degerit,  —  “  pinguis.  —  giuttinosus.  — -  "  liumoris.  — 

hurinam.  —  idioque. —  '®  iuflammacionis. —  "  lihidinem.- — repremit.  —  spissa 
addit.  —  Pissa.  "  habit.  —  ®  iiptomeris.  —  ®  propteria,  —  ‘  asmaticus.  —  ®  impiecus. 

—  "  cocleare.  —  ’  projecluriam.  —  *  degesturiam.  —  "  diaforitica.  —  propteria.  — 

"  unguis.  —  scorticat.  — ■  ''  inpetiginis.  —  et  addit.  —  degerit.  —  durus;  — 
"  indegestus.  —  tumoris.  . —  id  est.  pecula. 


497 


ORIBASE,  EIJPOKISTES.  II,  i. 

■'“vil.  Pytios' Jtios\  pini  cortexK  Pi-  XVI.  Pycios  jlior.  Picci  cüite.x  lia- 
)ios‘  (licitur®  arbor,  folios®  vero  cor-  bundanter  in  se  babet  .stipticam  virlu- 
tex.  Be  peccio’  ergo  cortix®  babun-  tem ,  ita  ut  patrimmata  pulver  si  aspar- 
danlius’  habet'®  in  se  stipticam  virtu-  gatur  sanat,  in  potionem  data  ventrem 
tem,  lit  in  paratrimma  .si  “  catajila.snia  consu  inait  et  hustum  adducit  ad  cica- 
sitinposita  sanit  magnifiée et  bentrem  (ricem.  Pini  autem  cortex  similiter  et 
constringat*®  potui  data,':et  usturas'®  ci-  ipsa  médiocres  est  in  virlutem.  In  foliis 
catricem  ducit.  Piccis*®  autem  cortix  autem  amborum  arborum  virtus  ad 
unde  teda^®  toHitur  similiter  et”  ipsa  glultinandum  plagas  una  est.  Si  autem 
mediocris  secundum  virtute'*.  In  foliis  ex  teda  busta  snb  testo  fumo  coliecto 
autem  anbarum'®  arborum  virtus  est  atramentum  rcponas  et  de  hustura  ipsa 
glutinatoria®®  plagarum®'.  Si  autem  ex  pulvere  tangantur  palphebras,  quibus 
teda  lista  snb  testo  et  de  fumo  ipso  in  palphebrispili  non  sunt  vel  comestus 
atramento®®  coliecto®®  reponatur®*,  ex  habent  angulos  oculorum  et  scabros 
pulbereipso  si®®  tangantui  -  ])alp!iebrac.  habent  et  lacrimant  magnifiée  facit. 
qnibus  pili  non®’  sunt  aiit  cadent  bel 
mydisin®*  angulorum®®  et  comestos®® 
angulos®'  bel  scabros  et  lacrimanles®® 
liiitilissiraum  est. 

VIII.  Phtlanos'.  Platanos®  arbor  est  XVII.  Plalantis  arbor  liumida  et  fri- 
humida®,  et  frigida  est®  substantia,  et  gida  est  substantiam  ,  et  propterca  folia 
propterea®  folia  ejus  virides®  trita  et  ^  ejus  virides  trita  et  cataplasma  inposita 
cataplasma  inposita  in  geniculis’  in-  genucula  inflammata  jubat.  Cortex  au- 
llammationes”  jubat.  Cortex  autem  ejus  tem  ejus  aiit  pelas  ipùus  cnm  sevo  aut 
et  pilas  ipsius  ciim  sebii®  aut  adipe.'®  adapes  busta  ulcéra  sanat. 
lista  ulcéra  sanat. 

VIIII.  [47]  PonfolixK  Ponfolix®  si  XVIII.  Ponfolkjos.  Ponfolix  si  lavata 
labata  fuerit,  pene  omnibus  prima  est  fuerit,  omnibus  prima  est  ad  ea  quae 
ad  ea  que®  siccanda  sunt  bulnera®,  unde  siccanda  sunt  ulcéra  ,  unde  ad  carcino- 
ad  carcinomata®  ulcerum  est  butilissinia  mata  ulcerum  est  utilissima  sunt  vel 
et  ad  onmia  ulcéra  pessima.  ad  omnia  ulcéra  pessimabene  facit. 

Pytios.  1  pioius.  —  =  lilius.  —  ■'  pini  cortex  ckest.  —  ‘  picius.  —  ®  picius  addit.  - 
‘  folius.  —  ’  piccio.  —  *  cortex.  —  °  abundancius.  —  habit.  —  "  patina  siccata.  — 

magnifici.  —  "  constringit.  —  '*  in  addit.  —  '®  piccius  — '®  unde  teda  deeil.  —  "  in 
addit.  —  1®  virtutem.  —  ‘®  amborum.  —  gluttinaturiam.  -  placarum.  —  ”  adra- 
mcnto.  —  ®®  coHiclo.  —  ”  reponit.  —  ®®  si  deeat.  —  ®®  tanguntur.  —  ®’  quae  iipinon. — 
='  medisin.  —  ®®  anigolorum.  —  ®®  cummixtum.  —  angulus.  —  iacrimanlis.  —  Pla- 
lanos.  1  platanos.  —  ®  platanos.  —  ®  humeda.  —  ‘  est  deest.  —  ®  propteria.  —  ‘  viridis. 
—  ’  genicolis.  —  '  intlammacionis.  —  '  uva.  —  adipis.  —  Ponfolix.  '  ponlilex.  — 

VI-  3  a 


/i98  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 

X.  Pruson',  porrus\  Prason^,  id  est  XVIIII.  Prasson,  id  est  porrus,  ca/e- 
porrus ,  calefacit  et  desiccat  valde  epar*  facit  et  desiccat  nimis  epar  et  splen  ada- 
et  splen  adape.rit  quac  sunt  constipata,  périt  quae  in  eis  sunt  constipata  et  tho- 
et  thoracem®  et  pulmones®  purgat.  racem  et  puimones  purgat  et  movit 
Movit  menstrua,  et’  ex  eo  cataplasma  menstrua.  Cataplasma  ex  eo  inposita 
inposita  proicit  et  digerit  ®  et  per  nares  ®  proicit  et  digerit  et  per  nares  hictericis 
ictericos'“  purgat  et  ad  aurium  dolores"  purgat  et  ad  aurium  doîores  diutumus 
dlutiirnos'’  facil.  facit. 


XI.  Propoleos^.  Propoles’  calefacit  XX.  Propoîms  calefacit  nimis  et  pro- 
nimis  riptices^  et  leptomeris^  est  sut-  jecturiam  et  extenuaturiam  estsubstan- 
stantia.  tiam. 


XII.  Pteleas.  Pteleas",  credo  quia’ 
ulmus  sit,  folia  ejus  recentes  plagas  ré¬ 
centes®  glutinat*  stipticam  et  projecto- 
riam®  habet®  virtute’.  Cortex  autem 
ejus  adhucplus.itautetlepram®  sanet’ 
cum  aceto*“.  Sed  et  radices”  ejus  ipsam 
babent  birtutem'’,  ut  ex  ejus  decoc- 
tione*®  fractura  si“  fumontetur'®  sa- 


XIII.  Ptereos^,  qmm  Lalini  felicim 
vacant.  Ptereos’  radix  ejus  occidit  iatos® 
iumbricos®,  si  draumas'  iiii  in  mulsa 
bibatur  et  conceptos  ^  mulierum  bibos  ’ 
occidit  et*  mortuos®  proicere  facit.  Si- 
milem  autem  ei  et  masculus  virtutem 


XXL  Pteleus  arbor.  Folia  ejus  re¬ 
centes  plagas  gluttiuat,  stipticam  enim 
et  projectoriam  babet  virtutem.  Cortex 
autem  ejus  adhiic  ampliiis ,  ita  utlebram 
sanat  cum  aceto  inlito ,  sed  et  radices  ejus 
ipsam  babent  virtutem ,  ut  ex  decoctio- 
nem  ejus  si  fumentur  sanantur. 


XXII.  Ptcreos,  quamLatinifîlicemdi- 
cunt.  Filicis  radix  occidit  iatos  lumbricos, 
si  Z  iiii  in  mulsa  bibantur,  sed  et  con- 
ceptus  mulierum  vivos  occidit  et  mor- 
tuos  extrahit.  Similem  virtutem  et  mas- 
cnlus  et  femina  babet. 


XIIII.  PjretraK  Pyretri’ radix  caus-  XXIII.  Pyrelmm.  Pyretri  radix  cans- 
ticam  *  babet  *  virtute  *,  pro  qua  re  dentes  *  ticam  babet  virtutem ,  pro  qua  re  dentes 

Prason.  '  preson.  —  ’  porrus  deest.  —  >  preson.  —  ‘  aepare.  — *  toraccm.  —  »  pul- 
monis.  —  ’  ad.  —  *  deserit.  —  »  naris.  —  '»  hicterlcus.  —  “  doloris.  —  dioturnus. 

—  Propoleos.  ■  propolcus.  — »  propoleus.  —  =  ripticis.  —  *  liptomeris.  —  Ptefeai.  ■  pe- 
teleas.  --  ’  qui.  --  =  recentes  deesl.  —  ‘  gluttinant.  —  '  projecturiam.  —  »  babit.  — 

’  virtutim.  —  *  libram.  —  “  sanit.  —  acetns.  —  "  radicis. _ virtutem.  _  de- 

coccionim.  —  “  fractura  si  deest.  —  frumcntentur.  —  fracturas  sanant.  —  Plereos. 
^  piterius.  ’  piterius.  ®  latus.  *  lumbricus.  —  '  dragmas.  —  '  conceptus.  — 
’  vivos.  —  *  et  deest.  — “  mortuus.  — mascoline.  —  "  babit _ Pyretm.  ‘  perilro. 

—  ’  peritri.  —  *  casticam.  —  ‘  babit.  —  '  virtutim.  —  •  dentis. 


ORIBASE.  EÜPORISTES.  II 


ex  frigdore’  dolentibus*  sanaf,  et  in  ty- 
pieas“  febres"  quando  rigores'®  patiun- 
tur,  si  cum  oieo*^  trita  perfricentur*^, 
rigorem  toHit  et  menbrorum  stupo- 
rem  toUit,  et  paraleticos”  jubat. 

XV.  Pvros^,  triticas^.  Pyros ^  id  est* 
tritticus*,  extrinsicus*  adhibitus’  medio- 
criter  caiefacit,  neque  enim  humectare* 
neque  [47  x°]  desiccare  apparere  so)et*. 
Habet'o  autem  in  se“  aliquid  glutino- 
■sum  et  infracticum  Amylum  ***  autem 
ex  eo  factum  frigidiorestet  desiccatibùs** 
eo  fit.  Qui’®  boc’®  modo  conficitur  :  io- 
fundis  triticum”  diebus  tribus,  ita  ut 
per  singulos  dies  mane’®  sero'*  mutes®” 
aquam  mundam®’,  donec  perinfundatur 
et  cum  bene  fuerit  infusum  sublata  aqua 
triticum  manibus  malaxas  et  exprimis 
et  sucus®®  ejus  ad  solem  siccas  et  uteris. 
De  pane  autem  triticeo®*  cataplasma  dia- 
foreticotera®®  est  virtute  plus  quam  tri- 
ticus.  Fermentas  autem  de  consparso®* 
sublatus  et  factus  acidonicus  epispas- 
tica®’  et  diaforetica ®®  est  virtute®”. 


de  frigore  dolentibus  sanat ,  et  in  typicas 
febres  quando  rigores  patiuntar,  si  cum 
oleo  trita  perunguantur,  rigorem  tollit 
et  membrorum  stuporem  in  qualibet 
partem  factum  tollit,  sed  et  paralyticis 
jubat. 

XXIIII.  Pjros  triticum  dicitur  ;  in  ca- 
taplasmis  adhibitur,  mediocriter  caiefacit 
neque  enim  humectare  neque  desiccare 
videtur.  Habet  autem  in  se  aliquid  glut- 
tinosum  et  infracticum.  Amylum  autem 
ex  eo  factum  frigidior  est  et  desiccatibus , 
et  hoc  modo  medicinalis  conficitur  ;  in- 
fundis  triticum  diebus  tribus  et  post 
liaec  muta  mane  saero  aquam  mundam 
donec  infundatur  et  cum  bene  fuerit 
infusum  sublata  aqua  triticum  manibus 
malaxas  et  expremis  ex  eo  sucus  et  ad 
soie  siccas  et  uteris.  De  pane  autem  tri- 
ficeo  cataplasma  diaforiticora  est  virtu- 
tem  plus  quam  triticus.  Fermentum  aii- 
tem  de  sparso  sublatus  et  nimius  acetus 
epispasticam  et  diaforiticam  habet  vir- 


XVI.  Pylia'^,  coagulas^.  Pytia®  dicitur 
coagulus*;  omnes®  ergo  coaguli®  acres’ 
sunt  et  diiforetici®  et  extenuantem  ha- 
bens  virtutem  ”  et  desiccatibam  Lactem 
igitur  in  ”  bentre’®  coagulatam’®  solbit; 


XXV.  Pytia  coaijolas  dicitar.  Pytia  id 
est  coagoii  omnes  acres  sunt  et  dia- 
foritici  sunt,  et  extenuatoriam  babent 
virtutem  et  desiccativam.  Lactem  igitur 
in  ventrem  coagulatam  solbunt  potati. 


’  frigdoris.  —  ‘  dolorem.  —  *  sanant.  —  intypias.  —  “  fcbris.  —  ”  rigoris.  — 

”  olio,  —  "  quae  frecentur.  —  ’®  ricorem.  —  ’®  memororum.  ' —  ”  paraliticus.  _ 

Pyros.  ’  perus.  —  ®  tritticus  deest  —  ®  perus.  . —  “  dest.  —  ®  trcticus.  —  “  extrinsecus. 
— ’  adbetur,  —  ®  huniiclare.— ”  solvit.  —  ”  habit.  —  ”  re. —  ”  inflacticam,. —  ’®  mam- 
millum.  —  “  desiccativos.  —  ‘®  quo.  —  ‘®  hoc  deest.  —  ”  tritecum.  —  >“  et  addit.  — 
”  siro.  —  ®“  mutis.  —  ”  aqua  munda.  —  ”  expremis.  —  sucum.  —  triticum.  — 
’®  deaforiticoterra.' — ®®  spassu.  —  ”  pasteca. —  ®®  deaforitica.  — ”  virtutem.  —  Pytia 

'  picia.  —  ®  coagulus  deest.  —  ®  picia.  —  *  coacolus.  —  ®  omnis.  —  ®  quaculi.  

’  agre.  — ®  dcaforitici.  — '  virtute,  —  desiccativam.  —  "  in  deest.  — .  ”  ventrem.  ^ 


32. 


500 
secl  E 


ORIBASE,  EUPÛRISTES,  II,  i. 


et^‘  coagulatum  bel  coiigelatum 
sangulnem  in  benlre  vel  in*®  bissica 
simiiiter  pota  facit.  Magis  quidem*’ 
pene  omnibus  leporis  coagulus  etiam  si 
et  suffumigetur**  facit. 

Finit  de  p,  incipit  per  r 


sed  et  coagolatum  vei  congclatum  in 
ventrem  aut  in  viscicam  potati  simiiiter 
solbunt.  Magis  quidem  poene  omnibus 
coagolis  lepores  coagolas  etiam  si  suffu- 
migetur  facit. 

Finit  de  p  ,  incipit  de  q. 


[P,  t.  V, 

I.  Rafaniis  calefacit  nimis  et  balde 
desiccat.  Semen  autem  ejiis  plus  est*  ab 
so**  operatibus®;  diaforetica '*  in  bis  ®  est 
virtus,  ita  ut  ad  ypopia®  et  omnes’  li- 
vores'  tollat®  si  inponatur. 

n.  Rea'.  Reu  Ponticus  seu®  barba- 
ricu®  mixtam^  habet®  temperanciam®; 
habet’  enim  in  se  aliquid®  terrestrem 
frigdorem.  SImul  etiam  est  ei  et®  calor; 
participât  autem  et  leptomerias*®.  Spas- 
mata  ergo  et  reumata**  et  ortomnia*® 
jubat  pota*®,  et  livores*‘  [48]  et  inpeti- 
gines*®  sanat  cum  aceto  inlita*®  et  emop- 
toicos*’  et  cyliacos*®  et  dysintericos 

III.  Résiné^  nmnes^.  Résiné®  omnes* 
desiccant  et  calefaeiunt  et  diaforeticar  ® 
sunt,  aliae®  quidem  plus,  aliae’  autem 
minus.  Precedll  autem  merito  omnes* 


p.  634-] 

XLI.  Rafanus  calefacit  nimis  et  valde 
desiccant.  Semen  autem  ejus  plus  est  ab 
ipso  operatibus  et  diaforeticus  est  virtu- 
tem  ,  ita  ut  ad  ypopiam  et  omnes  tollat 
livores  inposita. 

XLII.  Rea  Ponticnm  sive  barbaricus 
maxima  in  se  habet  substantiam  tempe- 
randi;  habet  etiam  aliquid  in  se  terre- 
num  frigdorem ,  simul  adniixtus  est  ei  et 
calor;  participât  vero  leptomerias.  Spas- 
mata  ergo  et  rigmata  et  ortosmnia  jubat 
potata  et  livores  et  inpetigines  sanat 
cum  aceto  inlita  et  aemoptoicus  et  cilia- 
cus  et  a  dysintericus  jubat. 

XLIII.  Resinac  omnes  desiccant  et 
calefaeiunt  et  diaforetice  sunl ,  aliae  qui¬ 
dem  plus,  aliae  autem  minus.  .Merito 
igitur  procedit  praecidit  omnes  de  scy 


>*  in  deest.  —  *'  coacolatum.  —  “  in  deesi.  —  *’  quidem  deest.  —  '*  fumigitiir.  — 
Rafanus.  *  et.  —  ®  ipso.  —  ®  operativos.  —  **  derforitica.  —  ®  ins.  —  ®  ipopia.  ■ — 

*  omnis.  ‘  Hvoris.  —  “  toUit.  —  Reu.  '  Ponticus  addit.  —  ®  seo.  —  ®  barbarico. 

_ »  mixta.  _  ®  habit.  —  °  lemperancia.  —  ’  habit.  —  “  quid  altris.  —  ®  et  deesi. 

_ liptomerias.  —  **  rigmata.  —  obtime.  —  *®  polum.  —  “  liberis.  —  in- 

petiginis.  —  ‘®  inlitas.  —  *’  ymatoveus.  —  cylyacus.  —  **  desenteria.  —  Résiné. 

I  j-esina. _ ®  omnis.  —  ®  résina.  —  ^  omnis.  —  "  deafonüci.  —  ®  alii.  —  *  alii.  — 

*  Le  manuscrit  Ab  donne  sous  la  lettre  Q  une  longue  série  do  médicaments  empruntés 
au  livre  II  de  la  Synopsis  ;  tous  les  arlicles  commencent  par  Qime ,  dans  la  traduction  latine  ; 
c’est  probablement  là  ce  (pii  a  amené  la  confusion. 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  II.  i.  501 


scliieni®,  masticem"'  autem  eam  nomi- 
nant  pro  hoc  quoi  modicum“  stiptica'^ 
est,  ut  stomachum  et  bentrem  et 
epatis  defectus  sanet“  et  fleumonas*^ 
jubat>°  et  desiccat;  sine^’  molestia  ah- 
quantum  etiam  acredinem'*  habet^’  et 
maxime  pro  hoc  et  leptomeris^'’  est. 
Alioram  vero^'  omnium  terebentina 
praecellit  diaforetica  ^  est  “  magis  plus 
de  mastice,  ita  ut  proiciat  et  scavias  sanat 
etprofundas  plaças-  et  bulnera  magis 
ab  aliis  repleat  et  purgit^®. 

IIII.  Rosa.  Rosa  aquoso'  calore^ 
mixta  est,  duo®  igitur  in  ea  alterius 
qualitatcs*  sunt,  stipticae®  etamarae®. 
Flores’  autem  rosae  magis  sunt  rep- 
tices®,  manifeste®  ergo  et  propter  hoc 
et  desiccativae'®  sunt. 

V.  Ripos'  de  slatuis^.  Ripos®,  id  est 
sordes®  quod  de  statuis  lollitur,  diafore- 
tiens®  est  et  malacticus  ut  et  indigesta 
fymata®  digeret’.  De  palestra®  airtem 
ripos®  qui  tollilur  optime  sanat  fleg- 
monas  mamillarum ,  etenim  rovorem  '® 
in  eis*®  extinguit  et  qued  supercurrit 
reprimit’®  et  quod'®  jam'*  intus'®  con- 
tinetur  digerit. 

Finit  de'®  r,  ingipit  per"  s. 


résina;  masticis  autem  pro  hoc  nomina- 
tur,  qui  modicum  stiptica  est ,  pro  qua  re 
et  stomachum  et  ventrem  et  epar  defec- 
tum  conroborat  et  inllammationes  eo- 
rum  jubat  absque  molestia  et  aliquan- 
tum  acridinem  babet,  propterea  lepto- 
meres  est.  Praeter  bas  aliorum  omnium 
terebentina  precellit,  nam  diaforetica  est 
et  plus  quam  mastices ,  ita  ut  proiciat  et 
scavias  sanat  et  profundas  plagas  et  vul- 
nera  magis  ab  aliis  replet  et  purgat. 

XLIIII.  Rosa  acoso  calore  mixta  est , 
duo  igitur  in  ea  qualitates  alternae  sunt , 
stipticae  et  amare.  Flores  autem  rosae 
magis  plus  sunt  stiptice  manifeste  et 
propter  hoc  desiccativae  sunt, 

XLV.  Ripos  de  statuis  quod  toliitur 
dialoriticus  est  et  malacticus ,  ita  ut  indi¬ 
gesta  fimata  digérât.  Depaiestra  autem 
tripos  qui  toliitur  mirabiliter  sanat  in- 
flammationes  mamillarum ,  nam  et  ro- 
borem  in  eis  extinguit  et  quod  super¬ 
currit  reprimit  et  quae  jam  intrinsecus 
contenetur  digerit. 

Finit  de  e  ,  incipit  de  s. 


[2,  t.  V,p.  634.] 

I.  Sandarices'  caustica®  est  virtute®,  XLVI,  Sandarices  caustica  est  vir- 

’  scinafi.  —  masticim.  —  "  medica.  —  stiplicam.  —  ‘®  et.  —  '*  sanat.  —  ’®  fleg- 

monas.  —  sanat  addit.  —  "  semen.  —  '®  agridinem.  —  '®  habit.  —  ““  bptomeris. _ 

virnm.  • — precelit.  —  ”  deaforitica.  —  “  et  addit. —  “  plaças.  —  porigit.  —  Rosit. 

'  acosa.  —  ®  calorem.  —  '  duo  deest.  —  “  qualitatis.  —  ®  stiptica.  —  “  amava.  

’  floris.  —  '  repticis.  ■ —  ®  manifesti.  ■ —  desiccalivi.  —  Ripos.  '  ripus.  —  "de  statuis 
deest.  —  ®  ripus.  —  ‘  sordis,  —  ®  diaforiticus.  —  ®  fema.  —  ’  digerit.  —  *  palostia.  — 
’  ripus.  —  robore.  —  "  niciilis.  —  repremit.  —  qui.  ■ —  “  am.  —  entus. 

“  de  deest.  •  "  per  dec'st.  —  Sandarices.  '  sandaracis.  —  ''  causticam.  —  ®  virhitem. 


502  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 

quemadmodum  et  arsenicus  id  est  au-  tutem ,  qtiemadmodum  et arsenicus  ;  me- 
ropimeiilum®;merito«ergodiaforetica''  rito  ergo  diaforitica  virtus  ejus  mixta 
virtus  ejus  mixta  est  repticae®,  id  est  est  stiptices. 
projectoriae®. 


II.  [48  v°]  Satyrion',  Satyrion*  hu- 
mida®  est‘  calida  temperantia ® ;  iividi- 
nem®  excitât  et  maxime  radix  ejus. 

III.  Selenon'.  Seieims^  appius  dici- 
tur;  in  tantum  calida®  est  ut  urinas®  et 
menstrua  mobat  et®  inflationem®  sto- 
màcbi  ’  tollat  et  magis  ipsa  quam  ®  semen 

ini.  Sens,  intyva^.  Seris  dicitur  in- 
tyba^;  sicca  et  frigida®  est  temperantia 
mediocriter. 

V.  Seseîeos*.  Seseleos®,  id  estsile®; 
simeu®  ejus  calidus®  in  tantum  est  ut 
balde  sit  leptomeris®,  id  est  extennans 
humores’;  pro  qua  re  epilempticos  *  et 
bortomnoicos®  jubat. 

VI.  Sesamus^.  Sesamus^emplasticos® 
est  simul  et  malacticus  et®  mediocriter 
calidus®.  Virtus  autem  ejus  et  olei®  ex 
ipso  factus  bel  decoctio  hervae®  ipsius 

VII.  Sicrs®.  Sices,  id  est  cocumeres® 
n  it  pl  me  te  ®  ib  ta  i  est 


XL VII.  Satyrios  humida  est  et  calida 
distemporantiam ,  et  ideo  libidinem  ex¬ 
citât  et  maxime  radix  ejus. 

XLVIU.  Selenus  appius  dicitur.  Ap¬ 
pius  in  tantum  calida  est  virtntem  et 
burinam  et  nienstruas  movat  et  infla- 
tiones  stomaci  tollat  et  magis  ipsa  quam 
semen  ejus. 

XLVIIII.  Seres,  intuba,  sicca  et  fri- 
gida  est  et  tejnperantia  mediocriter. 

L.  Sesekm,  siles.  Semen  ejus  in  tan¬ 
tum  calidus  est  ut  nimis  sit  leptome- 
res,  id  est  extenuandi  participationem 
habet;  pro  qua  re  et  epylempticus  et 
ortofnoicus  jubat. 

LI.  Sesamas  emplasticus  est  et  me¬ 
diocriter  calidus.  Virtus  autem  ejus  et 
oleus  ex  ipso  factus  vel  decoctio  herbae 

LU.  Syces  cocumeres  dicuntur.  Ma- 
turi  leptomeresteras  sunt  substantia ,  id 


*  arsinicus.  —  ®  auropimento.  —  ‘  meritum.  —  ’  diaforitica.-—*  reptici.  —  “  projec- 
turiam.  —  Satyrion.  ‘  satirion.  —  *  satirion.  —  *  humeda.  —  “et  addit.  —  *  tempore.  — 

*  îibidem.  —  Selenon.  ^  seiinon. — ®  selinon.  —  *  caledus.  —  ®  burina.  —  *  et  deest. — 
”  inflacionis.  —  ’  stomaci.  — *  aqua.  —  *  sementis. —  Seris.  *  intyva  deest. —  ®  inliiba. 
—  *  frigeda.  —  Seseleos.  “  siseleus.  —  ®  siseleus.  —  *  siles.  —  “  semen.  —  *  caledus.  — 

*  liptomeris.  —  ’  humoris.  —  ”  enilemticus.  —  ’  ortopnoicus. — ■  Sesamm.  '  sisamus. — 
“  sisamus.  —  *  implasticus.  —  “et  deest.  —  *  caledus.  —  *  oleus.  —  ®  ervi.  —  *  virtus 
deest.  ~~  Sices.  ’  sicis.  —  “  cocumeris.  —  “  matura.  —  “  îiptoraeristerra. 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  II,  i. 


503 


et  pi'ojectoriam*  et  anputatoriam  ®  ha- 
bet’  virtutem,  unde  et  diuretici*  sunt 
et  clarificant  menbra®,  et  magis  si‘“  sic- 
catum  fuerit  semen  ejus  et  postea 
tunsus  et  cretus  subtiliter.  Contenit 
autem  in  se  bumida  et  temperantia, 
multas  quidem“  semen  ejus  et  radix 
dedccativa  sunt,  quia  non  sunt  bumida 
natura  sed  mediocriter  siccativa“. 

VIII.  Sida  açjriaK  Siciu  agriu  co- 
cumeres®  silvatici®  sunt,  etdecocumeres‘ 
ipsius  fit  eiacterium®,  non  minus  radi- 
cibus  aut  foliis  ejus  hutilis®  est  ad  sa- 
nandum.  Elaterius  enim  menstrua  pro- 
vocat  et  partus  corrumpit  adposita. 
Optima  est  autem  et  icterlcis  ’  in  naribus 

cum  lacté  [49]  inmissa® . et  capitis 

dolores®  diuturnos*®  sanat.  De  radicè** 
ipsius  sucus  vel  foliis  inbecllliores  ela- 
terio‘®  sunti®.  Eadix  autem  ejus  riptici 
dialoretici'®  malactici  virtute^®  est;  sic- 
cior  autem  in  eo  est  cortex  virtute. 


La 

est  nimium  extenuandi  participât,  et 
projectoriam  et  amputatoriam  habet 
virtutem,  pro  qua  re  et  diiiretici  sunt  et 
clariores  reddunt  membra,  et  magis  si 
fuerit  siccatum  semen  ejus  et  postea 
tonsus  et  cretus  criblo.  Contenuit  autem 
in  se  bumida  temperantia  multa ,  semen 
autem  ejus  et  radix  siccativa  sunt  virtu¬ 
tem  ,  sed  mediocriter  siccativa. 

LUI.  Sjciu  agriu  cocumeres  silvestres. 
De  cocumeres  enim  ipsius  elaterius  non 
minus  autem  radices  et  folia  Ipsius  uti- 
lia  sunt  ad  sanitatem.  Elaterius  qui  ex 
cocumeres  ejus  fit  menstrua  educit  et 
conceptus  pecus  conrumpit  adpositus. 
Optimus  enim  et  ictericis  est  in  naribus 
cum  lacté  muliebri  missus  et  cefalicas 
passiones  sanat.  Sucus  autem  de  radi- 
cibus  ejus  factus  et  foliis  inbicillior  ela- 
terio  est.  Radix  autem  ejus  projectoriam 
et  diaforitica  et  malactica  virtutem  est  ; 
desiccativa  autem  cortex  ejus  est. 


p-ÎVIIII.  5il^ii*.r[SilGus  calidissimus*  LIIII.  Siljiu.  Silfii  calidisslmus  est 
est ,  non  solum  sucus  ipsius ,  sed  et  folia  quidem  sucus  ej  us  et  non  solum  sucus , 
et  fructus  ejus  et  radix  calefaciunt  for.  sed  folia  et  semen  ejus  sul>stantia  om- 
titer.  Sunt  enim  mllativa  substantia  mno  et  propter  hoc  indigesta  est.  Cocta 
omnia  ista,  et  propter  hoc  indigesta.  vero  cum  aqua  et  cum  mel  modicum 
Cocta ea  et pota cum  modico® me!  urinas  pota  dilficultatem  liurinae  adjuvat; 
difficile®  facientibussubbenit;  sucus  au-  opus  autem  ejus  id  est  sucus  emigra- 
tera  ejus  cura  lacté  resolutus  et  in  aure  nium  curât.  Extrinsecus  autem  adpositus 
infusus  emicraneum®  curât.  Extrin-  plus  activa  est  et  maxime  omnium  opus 
sicus®  autem  adposita  plus  activa  est  et  ipsius  tracturiam  habet  virtutem  et  pur- 
maxime’  opor®  ipsius^  elçticis®  valde  gativam  propter  praedictam  ejus  tem- 

’  projecturiam.  —  *  avnputaturlam.  —  ’  habit.  —  ®  diurüici.  —  “  membra.  —  ‘"s 

deest.  —  “  semen  ejus . quidem  deest.  —  siccativas.  —  Sida  agriu.  ‘  acrio.  — - 

cocumeris.  —  ®  selvatico.  —  *  cocumeris.  —  ®  elatcrium.  —  ®  ntilis.  —  ’  lilctericjs. 

—  ®  inminsa. —  “  doloris.  —  ‘®  duuturnu.s.  —  “  radicis.  —  imbicilioris. —  ^  elalerie. 

—  “  sunt  deesL  —  ’®  deafuritici. —  ‘®  virtutem. —  Silfiu.  ‘  sillius.  —  ’  caledissimus. — 
'  modicum.  —  “  dificilc.  —  ®  euiigrauium.  —  ®  extrinsecus.  —  ’  omnium  addil. 


504  ORIBASE,  EUPOUISTES.  II,  i. 

liabeiis  virtutem“etpurgativam"  prop-  perantiani,  nam  opus  ici  est  sucus  cyus 
ter  praedictam  ejus  temperantiam'^.  Latini  lasar  dicunt. 


X.  Spuniiia.  Spongia’  iista  acram^ 
et  diaforeticam^  est  virtutem'*.  Facit 
enini  adsanguinis  fluxumex  bulnenbiis 
admixtus  *  asfalto  ®  sicco ,  qtiod  si  non  sit 
piciem’.  Nova  autem  spongea*  per  se 
ipsa  manifeste®  desiccat.  Si  quis  autem'® 
super  bulnera  ea  sola  cum  aqua  aut 
posca"  aut  vinu'®,  glutinat'®  ea,  si- 
militer  autem  cruentis  medicamim- 

XL  SponàïliaK  Spondilion  semen 
acra®  virtute®  est;  facit  autem  ad  asl- 
maticos®,  et  ad  epilemplicos  ®  optimum 
medicamen  est;  jubat  autem  et  igte- 
ricos®.  Radix  autem  ejus  similem  habet’ 
birtutem  et  ad  haec  omnia  facit;  adhuc  * 
etiam®  ex  syringia'®  callositatem  "  au- 
ferit.  Oportet*®  autem  radere  eas  et  sic 
inponere. 

XII.  Slear.  Stear  dicitur  adeps' 
porcina;  propter  hoc  proxima  est  ad 
jubamen  quia  de  oleo®  malacticotera 
est  [dg  v“]  et  digestivilior;  propterea  ® 
ad  inflammationes®  in  cataplasmis®  ad- 
mixta  expedilior  est.  Qiiibus  autem 
mordicationes®  in  ano  sunt  aut  intes- 
tino  cholo’,  inicimus  caprinum*  magis 
adipem®,  quod  densat  facile  pingue- 
dine'“  sua;  quod  si  non  ,sit  ad  propter, 


LV.  Spoiupa  Imsta  acra  et  diaforetica 
est  virtutem.  Facit  enim  ad  sanguinis 
fluxum  de  vulneribus  admixtus  de  as- 
palto  pulver,  quod  si  non  sit  pice  ad- 
misces.  Nova  autem  spongia  per  se  ipsa 
soia  manifeste  desiccat.  Si  quis  enim 
utatur  eam  super  vuinera  sola  cum 
aqua  autpusca  aut  vino,  gluttinat  vui¬ 
nera,  simiiiter  facit  cruentis  rnedicami- 

LVI.  Spondilion  semen  acra  virtute 
est;  facit  ergo  ad  asmaticus,  et  ad  ypi- 
lempticus  optimum  medicamen  est, 
jubat  et  hictericis.  Radix  autem  ejus 
siihilem  babet  virtutem  et  ad  haec 
omnia  facit;  adhuc  etiam  syringii  callo- 
sitatem  auferet.  Oportet  autem  eam  ra- 
clere  et  sic  mittere. 


LVII.  Stear  adeps  dicitur.  Adeps  por¬ 
cina  propter  hoc  maxima  est  ad  juvan- 
dum ,  quia  de  oleo  malacticotera  est  et 
digestibilior ;  propterea  inllammationes 
in  cataplasmis  admixta  oxpedior  est. 
Quibus  autem  mordicationes  in  ano 
sunt  aut  in  intestine  colo  inicimhs  ca¬ 
prine  magis  adipem  ;  propter  quot  densat 
facile  pinguidinem  suam;  quod  si  non 
sit  ad  propter,  caprunum  simiiiter  oleo 


'®  virtutem.  —  "et  addit.  — ■  temperuiicia.  —  Spimrjia.  ‘  spungia.  —  ®  agra.  — 
'  deaforitica. —  ®  virtute. —  ®  amixtus.  —  ®  asfaltus.  —  '  pice.  —  ®  spungia.  —  ®  ma- 
ïiifesti.  —  '®  mutatur  eam  addit.  —  "  pusca.  —  vino.  —  "  gluttinat.  —  Spondiliu. 
‘  spondilion.  —  ®  agra.  —  ®  virtutem.  —  ®  stomacus.  —  ®  epilcmticus.  —  ®  hictericus. 

—  ’  habit.  —  *  adhuc  deest.  —  ®  et  addit.  ■ —  '®  eringia.  "  calositatem.  —  oportit. 

—  Stear.  '  adypis.  —  ®  olio.  —  ®  propteria.  —  ’  inflammacioiiis.  —  ®  cataplasme.  — 
*  raordicaoionis.  in  testicolo,  -  ®  caprunum.  — ®  addercm  propter.  —  pinguidinc. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II, 


505 


....pi  iiiiiim  similiter  oleo*‘ulimur;pan- 
irorizal*'*  moi'ilicaliones dysintericis  “ 
et  tenesmo’®  patientibus.  Quibus“  au- 
tem  in  profundo  sunt  mordicationes  *’ 
ex  tenue factas  humore,  adipe^®  anse- 
rinum  injecimus^"  aut  certe^'  puUorum 
inicimus  adapes-^  Omnes®  ergo  adi- 
pes®‘  birtute^®  sunt  humida  et  calida, 
sed  adeps  porcina®  mediocriter  est 
calida”;  sevus®  taurinus  piulto”  ca]i- 
dior  est  et  siccior®'*;  vituiinus  bero  mi¬ 
nus  caiidior  a  taurino  est^^;  edorum 
vero^®  et  capiarum  et  hircorum  post 
taurorum  calidiores®®  et  diaforetico- 
tera®‘  sunt;  leonis  aulem  omnibus  qua- 
clrujftdibus  “  caiidior  est  et  ieptomeris 
Vetustus  enim  factus  adeps”  omnes^* 
a  se  ipso  plus  fit  caiidior  et  lepto- 
meris”  et  diaforeticoteros*”. 

XIII.  ScandixK  Scandix®  calefacit  et 
desiccat  fortiter  et  diurecus®  est;  merito 
ergo  et*  viscerum*  est  purgatibus®. 

XUII.  Scilla^.  Sciila^  miticis®  id  est 

tem  fortiter  est  calida.  Melius  enim  est 
assa  aut  eïixa  eam®  uteri’;  resoivitur 
igitur  fortis  in  ipsa  quae  est  birtus. 

XV.  ScoüinbuK  Scolimbu  cardu^ 
credo  esse®  silbaticu*.  Radix  ejus  calida 


La 

utiinur;  mitigat  enim  mordicationes 
dysintericis  vel  termo  patientibus.  Qui- 
bus  autem  in  profundo  mordicationes 
ex  tenui  humore  generatas ,  adipem  an- 
serinum  enicimus  aut  certe  puliorum 
adipem.  Similiter  omnes  ergo  adipes 
virtute  sunt  bumida  et  calida ,  sed  adeps 
porcina  mediocriter  est  calida;  debus 
vero  taurines  multum  callidior  est  ;  vi- 
tulinus  autem  minus  caiidior  taurino, 
aedorum  vero  et  caprunuin  et  hirco¬ 
rum  post  taurinum  calidiores  et  diafore- 
ticori  sunt;  leonis  autem  adeps  omnibus 
quadrupedibus  et  caiidior  est  et  nimis 
extenuaturius,  Vetustus  enim  adeps  fac¬ 
tus  omnino  a  se  ipso  plus  fit  caiidior 
et  leptomeresterus  et  diaforeticoterus. 


LVIII.  Scandix  calefacit  et  desicat 
fortiter  et  diaforeticus  est;  merito  ergo 
viscerum  est  purgatibus. 

LVIIII.  Scylla  ampotativa  est  virtu- 
tem ,  non  autem  nimis  est  calida.  Melius 
enim  est  eam  assam  aut  elixam  uti  ;  re¬ 
soivitur  igitur  fortis  in  ipsa  quae  est 

LX.  Scolimhus  cardus  dicitur  sil- 
vestris.  Radix  ejus  nimis  calida  est  et 


"  olio.  —  paragorizat.  —  mordicacionis.  —  desentericis.  —  tenismo.  — 
“  quibus  deeji.  —  "  mordicacionis.  —  '*  tenui.  —  '"  adypem.  — ""  inicimus.  —  "'  certi. 
—  ""  adypis.  —  "*  omnis.  —  "*  adhypis.  —  "*  virtutis.  —  ’*  porcinam.  —  ”  calidas.  — 
“  sevos.  —  ""  multum.  —  *“  siccidior.  —  *'  est  deest.  —  *"  virum.  —  ®*  calidions.  — 
deaforiticustera.  —  **  quatropedibus  etenim.  —  *“  liptomeristatus.  —  *’  adype.  — 
■’*  omnis.  —  *®  liplomeristeros.  —  “  deaforiticusteros.  —  Scandix.  '  scandex.  —  "  scan- 

dex _ *  diuriticus.  —  '  quod.  —  *  viscitum.  —  “  purgatives.  —  Scilla.  ‘  scella.  — 

’  scella.  —  *  ad  mcdicis.  —  *  amputativa.  —  "  virtutem.  —  *  clexata.  —  ’  ulirc.  . — 
Scohmbu.  '  scolimbus.  —  "  cardo.  —  *  credicis.  —  *  selvaticum. 


OIllBASE,  EUPOlllSTES,  II,  i. 


506 

et  sicca®  nimium  est;  habundantius « 
educit  urinas  male  olentes’,  si  quis  eam 
in  vino  cocta  vibat®  ;  et  ubicumque  in 
corpore  malus  odor’  fuerit  [5o]  sanat 
sub  assellas'“  vel  in  alio  quolibet 
menbro^^ 

XVI.  Scordion.  Scordion  dicitur 
aliumb  Ex  dibersorum  virtute^  est  com- 
positus’,  etenim  amarum  in  se  habet^ 
aliquantum  et  stiptieum  et  acrum®. 
Purgat  etiam  simul  et  calefacit  biscera, 
et  menstrua  et  urinas  movit,  et  spas- 
mata  et  rigmata  quae®  cum  infraxin 
fiunt  jubat ,  et  magna  cruenta  bulnera 
inposita  ex  alio  viride  cataplasma  glu- 
tinat’.  Purgat  etiam  et  sordida®  ulcéra 
bulnerum  et  ad  cicatricem  perducit 
malitiosa®  bulnera  siccus*®  pulver"  su- 
persparsus. 

XVII.  Scorodon.  Scorodon  calefacit 
et  siccat  fortiter  et  sanguLsugas*  proicit , 
ut  aliud®  nihil  melius  opus  sit. 

XVin.  Smyrna^.  Smyrna®  murra® 
dicitur.  Calefacit  enim  multiim  et  siccat  ; 
supersparsus®  igitur  super®  plagas®  in 
capite  factas  glutinat’,  id  est  jungit  ora® 
et  sanat.  Occidit  autem  et  ®  lumbricos  '  “  ; 
et  pecus  in  bentre  occidit  et  educit 
mortuum.  Habet“  enim  in  se  projec- 
toriam®®  virtutem. 


sicca  virtutem;  habundanter  enim  edu¬ 
cit  burinas  male  olentes ,  et  si  quis  eam 
in  vino  coctam  bibal;  et  ubicumque 
odor  malus  fuerit  aut  in  ascellis  aut  in 
alio  quolibet  loco  per  burinas  educendo 


LXI.  Scordion  alium  dicitur.  Ex  di- 
versorum  virtutem  est  conpositus,  ete¬ 
nim  amaram  in  se  habet  aliquantum  et 
stiptieum  et  acrum.  Purgat  enim  et  si¬ 
mul  calefacit  viscera,  et  menstrua  et 
burinas  movit,  et  spasmata  et  rigmata 
quae  cum  infraxin  fiuntjubat,  et  cruenta 
grandia  vulnera  cataplasma  de  viride 
alio  inposita  gluttinat.  Purgat  etiam 
sordida  vulnera  ulcéra  et  ad  cicatricem 
perducit  malitiosa  vulnera  siccus  pulver 
supersparsus. 


LXII.  Scorodos.  Scorodon  calefacit 
et  .siccat  vehementeret  sanguisucasproi- 
cit,  et  nihil  aliud  aliquid  amplius  opus 
habeat. 

LXIII.  Smyrnes.  Smyrnes  myrra  di¬ 
citur.  Calefacit  enim  multum  et  desic- 
cat;  sparsus  enim  super  plagas  in  capite 
factas  gluttinat.  Occidit  enim  et  lum- 
bricus  et  pecus  in  utero  et  mortuum 
extrahit.  Habet  enim  in  sc  projectoriam 
virtutem. 


'  sicca  efeest.  —  -  abundancius.  —  ’  olentis - »  bibat - »  odoris.  —  ascilis.  — 

"  quodlibit.  —  membro.  —  Scordion.  ‘  oleum.  —  =  virtuti.  —  ®  conpositus.  — 
‘  habit.  — -  ®  agrum.  —  »  qui.  —  ’  gluttinat.  —  *  sordita.  —  »  maliciosa.  —  sicco. 

—  “  pulvi.  —  Scorodon.  ‘  sanguissucus.  —  =  aliut.  —  Smyrna.  ‘  smirna. _ ®  smima. 

—  ’  miri-a.  —  ‘  superspargis.  —  ®  sub.  —  «  plaças.  —  ’  gluttinat.  —  '  jungetur.  — 
et  deest.  bimbricus.  —  habit.  —  projecturiani, 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i.  507 

Aa  .  .  .  •  La 

XVIIII. ‘Sny'rmoii^  Smyrnion’,  idest  LXIIII.  Smjrnion,  osesatrum  ,  vaide 
olisatron  vaide  calidus  ‘  et  siccus  est  et  calidus  et  siccus  est  et  diureticus  est  et 
diui'eticus®  est  et  menstrua  educit  *.  menstrua  educit. 


XX.  Siderkis.  Sideretes*,  quietmyr- 
riofiHa^  aut  millefolia®,  Romani  vero 
ferrariam  vocant ,  diuturna^  et  quae®  vix 
ad  cicatricem  beniunt  bulnera  sanat. 

XXI.  StybeosK  Stybes^  simen®  et 
folia  stipticam  habent  virtutem®  et  sic- 
cativam  satis ,  propter  quod  ejus  [5o  v°] 
decoctionem®  dysinterici®  initiuntur^  et 
de  auribus  manantem®  pus  sanat  in- 
missa®,  et  glutinatoria'®  est  magnis” 
vulneribus  craentis.  Hutiliter  “  autem  in 
plagis*®  glutinat'*,  si  cum  vino  coqua- 
tur  nigro ,  austero  vel  stiptico  ;  desiccat 
enim  fortiter  omnia  quae  contra  natura 
sunt  bumida.  Folia  autem  ejus  virides*® 
trita  et  cataplasme  inposita  aemor- 
roydas'’  reprimit®*  et  e.v  percussu*® 
oculis  incysin®®  factam®*  superpositam®® 

XXII.  Styrax  *.  Storax  calefacit®,  ma- 
laxat ,  digerit ,  propter  quod  tussis®  et  ca- 
tarros*  et  corizas  et  bracos®  jubat  et® 
menstrua  extrabit’  pota®. 

XXIII.  Sjcd®  xeira^.  Syca®  xeira®,  id 
est  ficos®  siccos®,  calefaciunt  mediocri- 
ter;  habent  autem  aliquid  et  leptome- 


LXV.  Sideretes  myriofilla,  ferraria, 
sceparnion  dicitur;  diuturna  et  quae  vix 
ad  cicatricem  veniunt  vulnera  sanat. 


LXVI.  Stjleos  semen  et  folia  stiptica 
sunt  virtutem  et  desiccativa  satis ,  prop- 
terea  de  ejus  decoctione  dysinterici  eni- 
ciuntur  et  de  auribus  pus  manantem 
sanat  stillata,  et  magis  vulneribus 
cruentis  glutinatoria  est.  Utilius  autem 
in  plagis  gluttinat ,  si  cum  vino  nigro  aut 
austero  aut  stiptico  quoquatur;  desiccat 
enim  fortiter  omnia  quae  contra  natura 
sunt  bumida.  Folia  autem  ejus  virides 
trita  et  cataplasma  inposita  in  ano  ae- 
morroidas  repremit  et  ex  perçusse  in 
oculis  syncisin  facta  subposita  jubat. 


LXVII.  Styrax.  Stora  calefacit,  ma- 
laxat  et  digerit,  propterea  tussis  et  ca- 
tarrus  et  corizan  et  broncus  jubat  et 
menstrua  extrahit  pota. 

LXVIII.  .^can'æa,  ficus  siccas,  calefa¬ 
ciunt  mediocriter;  habent  autem  aliquam 
extenuandi  partem ,  ex  qua  habundanter 


Smyrnion.  '  smernion.  —  ®  smirnion.  —  ’  oiisandro.  —  ‘  caledus.  — '  dioriticus. — 
"  educit  deest.  —  Sidsritis.  ‘  sideritis.  —  ®  meriolilla.  —  ®  sciparnion.  —  *  diuturnam. 

—  °  qui.  —  Stybeos.  '  stibis.  —  ®  stibis.  —  ®  semen.  —  ‘  virtntim  absque  mordicacio- 
nem  et  siccativam  addit.  —  ®  decoccionem.  —  ®  desinterici.  —  ’  iuiciuntur.  —  ®  inanaii- 
tim.  —  >  inmensa.  —  gluttiuaturia.  —  “  magis.  —  "  ntilis.  —  '®  plagas.  —  '*  glut- 
tinat.  —  ‘®  quoquatur.  —  '®  viridis.  —  ”  emuruidas.  —  '®  repremit.  —  perçusse.  — 

incyriiii.  —  facta.  —  superposita.  —  Styrax.  ‘  storax.  —  ®  califacit.  —  ®  tussem. 

—  ‘  catarro.  —  ®  brumgeus.  —  ®  et  deest.  —  ’  extrait.  —  ®  putata.  —  Syca  xeira.  ’  sica. 


508  ORIBASE,  EUPORISTES.  II,  i. 

rian’,  id  est  extenuandi  vel  suptiiiandi*  digestibiles  sunt  ad  duras  tumores  et 
partem  aliquam  ,  ex  quibus  babundan-  mox  diaforisin  faciunt.  Caprofici  autem 
ter®  digestibiies’®  sunt  ad  duras tumo-  acra  et  diafaritica  sunt  virtutem,  sic  et 
res*®,  etmaxeis'®  diafcrism*‘facit*®.Fici  illi  qui  fici  siivestres  appeliantur. 
autem  hii  qui  siibestres  ”  appeliantur 
acres'®  sunt  et  diafaretica®®  sunt  vir- 
tute®',  sic  et  illi  qui  caprofici  dicun- 
tur®®. 


XXIIII.  5c)-nos*.  Scynas  ®  ex  aquasa 
substantia®  paulatim  calidus  est  et  ter- 
restrem  frigdarera  nan  multum  conpe- 
situs  est;  desiccat  igitur  satis,  et  secun- 
dum®  calarem  suum  bel  frigdarem  dif- 
ferentiam  ®  médius  est.  Similiter®  autem 
et  in’  amnibus  partibus  ipsius  habet* 
partem  stiplicam.  Et  si®  ex  biridibus 
feliis  suces'®  exprimas",  simili'®  estbir- 
tute'®,  unde  patata  sanat  dysinterias '®  et 
cyliacas'®  passienes'®  et  sanguinem  ex- 
putantibus  et  ex  matrice  Iluxum  san- 
guinis  patientibus  et  anum  '’  feras 
prerumpentem  [5i]  vel  matricem  huti- 
lissimus'®  est. 


LXVIIII.  Scynon,  lentiscus,  de  aquasa 
substantia  medice  calidus  est  et  de  ter- 
restrem  frigdarem  nan  multum  habet, 
desiccat  igitur  satis ,  et  secundum  cale- 
rem  vel  frigdarem  suum  differens  mé¬ 
dius.  Similiter  autem  et  in  emni  parte 
ipsius  habet  stipticam  partem.  Et  si  ex 
viridibus  feliis  succus  ejus  expremantur 
simili  est  virtutem ,  unde  in  petionem 
data  sanat,  aut  anum  feris  prerum¬ 
pentem  aut  es  matricis  exeuntem  utilis- 


XXV.  Scynanthm^.  Scynantlius"  ca-  LXX.  Scynaaiithus  calefacit  media- 
lefacit  mediecriter  et  stipticus  est  nan  criter  et  stipticus  est  nan  satis ,  et  nan  est 
satis,  nan  separatus  a  leptemeriæ®  na-  saeparatus  a  leptameriae  naturaliter;  et 
tura,  prepterea®  et  diureticus®  est  et  prepterea  diureticus  est  et  menstrua 
menstrua  educit.  Jubat  autem  in  epate  et  educit.  Juvat  autem  in  epate  et  ventre  et 
bentrem  et  stomache®  inllammatieuis’.  stemace  factas  inflammationes. 

Finit  de»  s,  inxipit  per®  t.  Finit  de  s,  incipit  de  t. 


’  liplaraena.  — '  subtiiiant.  — ®  abuiidanter.  — digeslibis.  — "  durus.  — tumaris. 
— ■  "  ejus.  —  "  dafarisin.  —  '®  faciunt.  —  '®  liy.  —  *’  selvestra.  —  ’»  apellantur. 

acri.  —  ”  diafaritica.  —  ®‘  virtuli.  —  dicuiit.  —  Scjnos.  '  scinus. —  ®  scinus.  ■ — '  sub- 
stancia.  — ■  '■  sedum.  —  ®  deferencia.  —  “  similis.  —  ’  in  deest.  ~  ®  habit.  —  ®  sic.  — 

sucus.  -  -  "  cxpicmit. _ similem. —  "  virtutem.  —  "  desenterias. — '®  ciliacas. 

passiciiis.  —  "  adnum.  —  utilissimus.  —  Scynanthas.  '  scinaiitus.  —  ®  scinantus. 

'  üplomeriis  purgaïc  a.  —  *  propteria.  ■  ‘  diin-iticus.  —  ®  slomaca.  -  ’  iiillammat. 
.  -  '  de  deest.  —  ®  per  deest. 


OlUBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


509 


[@,  t,  V,  p.  6i3.] 

***  (  Thapsia'  acrissima  est  fortiter  et  LXXI.  Tapsia.  Tapsia  acrissima  est 
calidissimavirtute^cumliumectatione^.  nimis  et  calidissima  virtutem  cum  hu- 
Extrahit*  ergo  de  profundo  violenter  hu-  mectationem.  Extrahit  enim  deprofundo 
mores '‘et*  sic  diaforisin’ facit,  id®  quod  huniores  violenter  et  sic  diaforisin  facit, 
extrahit®  diu  tempore  operatur  haec.  id  quod  extrahit  de  profundo  enim  tem- 
pore.  haec  operatur. 


II.  Thermos',  lap'mus''.  Thermos®  lu- 
pinus*  dicitur.  Comestus*  ergo  emplas- 
licos*  est  medicamen,  habet’  autem 
natam®  in  se  amaritudinem  projecto- 
riarn”  et  diaforeticam®*.  Occidit  autem 
et”  lumhricos'®  si®®  cataplasma  inpo- 
natur.  El  per  ore®'*  cum  mel  in  electarii  ®® 
modum  datus'®  aut®®  cum  posca®®  po- 
tatus,  non  solum  haec  sed  et  decoctio®® 
episliimbricos  educere®®  consuerunt®®, 
sed  et  fumentatione  adhibita  ex  ea  ex- 
Irinsicus®®  jubat  alfus  ®*,  acoras ,  exantbe- 
mata®*,  scabias®®,  gaggrenas®’,  ulcéra 
pessima  desiccat®®  sine  mordicatione®®. 
Purgat  autem  et  epar  et  spien  cum  ruta 
et  piper  potui  datus  ;  extrahit®®  autem  et 
menstrua  et  pecus  de  matrice®®,  cum 
myrta®®  et  mel  matrici  adposita;  sine 
mordicatione  est  diaforetica®®.  Farina 
autem  ex  eo  facta  apostimas®*  diafori®® 
cataplasmatus®*  cum  oxymelle®’,  sanat 
etiam®®  grandes®®  plagas®®  et  buinera 


LXXII.  Thermos,  lupinus.  Comestus 
igitur  emplasticus  est  medicamen ,  habet 
enim  naturalem  in  se  amaritudinem  et 
projectoria  est  et  digesturia.  Occidit  ergo 
lumbricus  si  ex  eo  inponatur  cataplasma. 
Et  per  ore  in  electario  modum  cum  co- 
cliarium  datus  aut  cum  posca  potatus , 
non  solum  baec  sed  et  decoctio  ejus 
liberatur  lumbricus  educere  consuerunt. 
Nam  et  fumentatio  ex  ea  adhibitus  ex- 
trinsecus  tollit  alfus  et  acoras  et  exanthe- 
niata,  scavias.  gangrenas,  ulcéra  pessima 
desiccat  sine  mordicationem.  Purgat  au¬ 
tem  et  epar  et  spien  data  in  potionem 
cum  ruia  et  piper,  extrahit  menstrua  et 
pecus  de  utero  cum  myrta  et  mel  ma¬ 
trici  ori  adposita  et  sine  mordicationem 
digerit.  Farina  autem  ex  eo  facta  optimas 
digerit  cum  oxymelle  codas ,  sanat  enim 
et  majores  plagas,  sed  et  vulnera  non 
solum  lividam ,  nam  et  cyradas  et  fymata 
dura  curât  cum  aceto  cocta  aut  in  acelo 


Thnpsia,  ‘  tapsia.  —  ®  virtutem.  —  "  humicLacioiiuu.  —  *  extrait.  —  ®  humoris.  — 
‘  et  deest.  —  ’  deaforisin.  —  *  id  deest.  —  ®  extrait.  —  duo.  —  Thermos.  '  termus. 

—  ®  lupinus  deest.  —  ®  termus.  —  *  lopinus.  —  ®  commixtus.  —  ®  emplasticus.  — 
’  habit.  —  *  innatam.  —  ®  projecturiam.  —  deaforiticam.  —  "et  deest.  —  lum- 
hricus.  —  n  sic.  —  hore.  —  elecluario.  —  datur.  —  autem.  —  pusca.  — 
'®  decocclo.  —  ®“  lumbricus.  —  ®‘  acducit.  —  ®®  consuerunt  deest.  —  ®®  extrinsecus.  — 
■'*  alfos.  -p  exantimatas.  —  scavias.  —  gangrinas.  —  enim  addit.  —  mor- 
dicacionem.  —  extrait.  —  matrici.  —  ®®  mirta,  —  diaforitica.  —  adposturaas. 

—  diaforitica.  —  cataplasma.  —  ®®  oximelli.  —  et  addit.  — ®®  grandis.  —  ***  sed 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  II,  i. 


510 

non  solum  lyvida*^  sed  et  cyradas“  et 
fimata*®  dura  curât.  In  aceto  enim  est 
coquenda*‘  aut  aceto  et  mel  aut  in‘® 
posca*®  daforisin  facit.  Non  solum  quae 
iivida  sunt,  sed  et  ea”  omnia  quae 
[5 1  v°]  supradicta  sunt  decoccio  ipsius 
vel  farina  operare  solet^*. 

III.  Thion.solfarK  Thion sulfurMi- 
citur;  omnis  ergo  sulfur^  eicticen*  est 
virtute'*  et  calida  et  leptomeris®  est’,  ut 
etiam  ad  piurima  résistât  bencna*  et 
scavias  et  lepras  et  inpetigines®  sanit’° 
cum  résina’’  therevcntina”  mixta  ;  pur- 
gat  enim  taies”  omnes’*  passiones’®. 

IIII.  ThlaspeosK  Thlaspeos®  semen 
acra  est®  virtute*  et  que  intrinsicus® 
nascuntur  bulnera,  id  est  apostimas 
rumpit  potata  et  menstrua  educit  et 
pecus  in  utero®  corrumpit  et  expellit, 
et  per  anum’  injecta  per  clystercm® 
sciaticos®  sanat,  sanguinentum’®  edu- 
cens  ”  humorem  ’®. 

V.  ThriclaxK  Tridax  iactuca  dicitur; 
humida  et  frigida  est  non  quidem  no- 
vissimae,  propterea®  ad  calidas  inflam- 
mationes®jubat,  et  admodicas  et  leves^ 
heresipelas®  facit,  et  comesta®  sitim’ 
tollit.  Semen  autem  ejus  potus  repri- 
mit®  gonorrian®,  unde’®  et  eis  qui  per 


et  mel  aut  in  posca  diaforisin  facit,  non 
solum  in  ea  quae  Iivida  sunt.  Ea  omnia 
decoctio  ipsius  vel  de  farina  cataplasma 
haec  operari  soient. 


LXXIII.  Thiu,  snlfar.  Omnis  ergo 
sulfur  elcticin  est  virtutem,  id  est  ad  se 
ducentem  ;  calidus  est  et  extenuaturius 
ut  etiam  ad  piurima  résistât  venena  et 
scavias  et  lebras  et  inpetigines  curât. 
Cum  résina  ergo  terebentina  mixtus 
sulfor  purgat,  omnes  taies  passiones 

LXXIIII.  Thlaspeos.  Thlaspeos  se¬ 
men  acra  est  virtutem  et  qui  intrinsecus 
nascuntur  vulnera ,  id  est  apostemas  in 
potionem  data  rumpit  et  menstrua 
educit  et  pecus  in  utero  conrumpit  et 
extrabit,  et  ab  inferiore  partem  per 
clysterem  injecta  scyaticus  sanat,  san- 
guinentum  educendo  bumorem. 

LXXV.  Tridax  Iactuca  humida  et 
frigida  est  non  quidem  novissima ,  prop- 
terea  ad  calidas  inflammationes  adhi- 
bita  jubat  et  ad  modicas  et  lebras 
erisipilas  facit,  et  sic  comedatur  si- 
tem  tollit.  Semen  autem  ejus  potus 
repremit  seminis  fluxum,  unde  eis  qui 


“  libita.  —  “  ciralas.  —  “  femata.  —  •'  quoqucnda.  —  in  deest.  —  pusca.  — 
•’  ea  deest.  —  **  soient.  — ■  Thion.  ‘  solfur  deest.  —  ®  sulfor.  —  ’  sulfor.  —  *  electicim. 

—  ®  virtutim.  —  ®  liptomeris.  - —  ’  est  deest.  —  *  vinina.  —  ®  inpetiginis.  —  sanat. 

—  "  et  addit.  —  terebentina.  —  ”  taiis.  —  ’*  omnis.  —  ”  passionis.  —  Thlaspeos. 
'  thlaspeus.  —  ®  tblaspeo.  — •  ’  calidam  habit.  —  ‘  virtutem.  —  ®  intrinsecus.  —  ®  hu- 
tero.  —  ’  ano.  —  ®  clisterum.  —  ®  sciaticus.  —  •“  sanguinolentum.  —  onducit.  — 
'®  humorem.  —  Thridax.  ‘  tridax.  —  ®  propteria.  —  ®  inflammacionis.  —  *  levis.  — 
*  erisipclas.  —  '  cummixta.  —  ’  sidem.  —  '  repremit.  —  ’  gonnoria.  — ■  “  mundat. 


ORIBASE,  EUPORISTES.  II.  i.  511 


s-m'iiuiii ‘‘  semen  proiciunt  datur  vi- 

VI.  Thimbra.  Thimbra  satureia’  di- 
citur,  calefacit  et  desiccat  satis  et  exté¬ 
nuât  manifeste  ^  propterea^  et  urinas 
et  menstrua  movit  et  pecus  extrabit^  et 
viscera  purgat  si  potui  detur,  et  de  tbo- 
race®  etpulmones’  per  exputa  *  purgat. 


La 

per  somnum  semen  proiciunt  bibere  da- 

LXXVI.  Thimbra,  satureia ,  calefacit 
et  desiccat  nimis  et  extenuat  manifeste , 
pro  qua  re  et  burinas  et  menstrua  movet 
et  pecus  extrabit  et  viscera  purgat  si 
potui  datur  juvat,  et  de  tboracem  vel 
puimones  purgat  et  per  ore  sputa  ex- 
pellit. 


[T,  t.  V,  p.  638.] 


VII.  Tcrmefub  Termetu^  cortex  et 
folia  et  fructus  babent  aliquid  in  se 
stipticum ,  sed  et  calefaciunt  satis ,  desic- 
cant  quidem  satis®,  humectant®  autem 
mediocriter,  et  adbuc  magis  fructus 
ejus  diiireticus®  est  et  splen  jubat. 

VIII.  Tentlon'.  [62]  Teutlon®  beta 
dicitur.  Nitrodes®  in  se  aliquas  participât 
virtutes®,  propter  quod  proicit  et  digerit 
et®  per  nares®  purgat.  Elixata’  vero 
quod  in  se  nitrosum  babet®  amittit®,  fit 
autem  aflegmantus®®,  virtus  es'®  modice 
diaforetica'®.  Fortissima  autem  fit  ad 
proiciendum  et  digerendum’®,  est  enim 
et  albata'®  est  et  nigra.  Habet'®  ali- 
quid  stipticae'®  virtutis  et  magis  in  ra- 
dicibus. 

VIIII.  7ïïm'.  Tiles®  dicitur  fenusgre- 
cus ,  calidus  est  nimium ,  siccus  autem 
mediocriter  et  propterea®  ignitas  in- 


LXXVII.  Termentu.  Cortex  et  folia 
ejus  et  fructus  babet  aliquid  in  se  stip- 
ticnm  et  calefaciunt  nimis  et  desic- 
cant,  humectant  autem  mediocriter,  et 
adbuc  magis  fructus  ejus  et  diureticus 
e.stet  splen  jubat. 

LXXVIII.  Theuthla  beta  nitrodes  in 
se  aliquas  participât  virtutes,  propter 
quod  probicit  et  digerit  et  per  nares 
purgat.  Elaxata  vero  quod  in  se  nitrosu 
babent  amittent  et  fit  aflegmantus  et 
modice diaforetica est,  sed  fortissima  fit 
ad  proiciendum  et  digerendum  est ,  et 
alba  beta  est  et  nigra.  Habet  autem  àli- 
quam  stiptice  virtutis  et  magis  in  radi- 
cibus  quae  nigra  est. 

LXXVniI.  Tiles  fenugrecus  calidus 
est  nimium ,  sicci  autem  mediocriter  et 
propterea  ignitas  inflammationes  exa- 


'*  somnum.  —  bibere.  —  Thimbra.  ‘  satoroia.  —  ®  manifesti.  —  ®  propteria.  — 
®  burinas. —  ®  extrait. — tboraci.  ^ — ’  pulmonis. —  ®  sputa.  —  Termeta.  ‘  termentura. 

—  ®  termenlum.  —  ®  radix.  —  ®  humectam.  —  ®  deaforiticus.  —  Teutlon.  *  ibeuton.  — 
®  leutbon. — ®  nitrodis.  —  *  virtutis.  —  '  etdeest. —  ®  naris. — ’  aelexata. —  “  habit. 

—  ®  atmittit.  —  ■“  ailegmatus.  —  “  virtus  es  deest.  —  "  deaforitica  est.  —  "  et  dige¬ 
rendum  deest.  —  '•  beta.  —  '®  habit. — stiptici.  —  Tiles.  '  tylus,  —  ®  tilus.  —  ®  prop- 


512  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  j. 

flammaliones*  exacervat,  minus  autem  cerbat,  minus  autem  caiidas  et  scyro- 
caiiflas  et  scirodes®  terae®  diafori’.  desteras,  id  est  durissimas  digerit. 


X.  Titimallos'.  Titimalli^  omnes* 
habundantem  *  continent®  in  se  acridi- 
nem®  et  caiidam’  virtutem*.  Est  autem 
in  eis  et  amaritudo.  Fortissimus  est  in 
eis  opos  id  est  sucus  eorum ,  deinde  se- 
mentes*”  et  folia;  participai  autem  et 
radix  praedictas  virtutes".  Quec[oc]ta®® 
cum  ato'®  dentium  dolores'*  tollit  et 
maxime  comestis'®  vel  minutatis  den- 
tibus“  adbibita  mire'’  valit.  Opos'® 
autem  ejus  capillos"’  auferit  si  inli- 
natur®”,  nam  fortior  est  oieo  mixta®'.  Si 
sepius  hoc  fiat®®,  perfectius  radices®®  ca- 
pillorum  depereunt  usti®*  et  nudus  effi- 
citur  locus.  Secundum®®  autem  ipsam 
virlutem®®  acrocordonas  ®’  et  mermi- 
cias®®  et  pterigia  et  thimus®*  auferint®*. 
Purgat  autem  et  inpetigines®*  et  scavlas. 

XI.  VVtaiios'.  Tétanos®,  qui  et  as- 
betos®,  latine'*  dicitur  calcis  biba®  id 
est  non  extincta®,  mox  scaram  facit,  ex- 
tincta®  autem  confestim  quidem  non* 
scaram  facit,  ,sed  post  una  die  aiit  alia®, 
post  autem  multo*“  tempore  nulle 
modo.  Calefacit  autem  aliquantum  re- 
mittendo  carnes",  [62  v"]  Si  autem  la- 
betur'®,  amitlet'®  mordicationem in 
aqua  et  fit  quae  vocatuf  coaia/i'®,  et  de- 
siccat  fortiter. 


LXXX.  Titimallus.  Titimalli  omnes 
habundanter  continent  in  se  acridinem 
et  calidam  sunt  virtutem.  Est  etiam  et 
in  eis  amaritudo  fortissima  et  sucus;  se- 
mentes  autem  et  folia  et  radix  partici- 
pantin  sepraedictasvirtutes.  Quaecoctas 
cum  acelo  dentium  dolores  tollunt  et 
maxime  qui  comestos  et  minutatos 
dentes  habent  mirabiliter  valet.  Opus 
autem  ejus ,  id  est  sucus  de  ipsis  capillos 
auferent  si  inllnantur;  nam  fortior  est  si 
oleo  mixta  fit;  nam  si  saepius  hoc  fit, 
perfectius  capillorum  radices  depereunt 
husti ,  ita  ut  lyudus  efficiatur  locus.  Se¬ 
cundum  ipsa  autem  virtutem  acrocor¬ 
donas  et  myrmicias  et  pterigia  et  ihimns 
auferit.  Purgat  autem  et  inpetigines  et 
scabias. 

LXXXI.  Tylanus  vel  asbestus,  id  est 
calcis,  rnox  scaram  facit  non  stincta, 
stincta  vero  mox  quidem  non  facit  sca¬ 
ram',  sed  post  una  die  aut  altéra  facit, 
nullo  modo  autem  post  tempore.  Stincta 
facit  autem  aliquantum  remittendo  car¬ 
nes,  quod  si  vero  lavetur,  amittit  mor¬ 
dicationem  in  aqua  et  fît  quae  vocatur 
coiiia  a  Grecis,  desiccat  fortiter. 


“  inflammacioiiis.  —  ®  excirodis.  —  **  tore.  —  deaforiticis.  —  Tilimallos.  '  titimallus. 
—  ®  titimallus.  —  *  omnis.  —  abundantem.  —  ■’  contenent.  —  “  agridinem.  —  '  ca- 
lida.  —  *  virtutim.  —  ®  opus.  —  sementis.  —  "  virtutis.  —  '®  liacta.  —  "  aceto.  — 
'*  doloris.  —  *'  cumistis.  —  "  dentis.  —  "  mira.  —  *“  opus.  —  capilius.  —  inli- 

nantur.  —  ®'  olio.  —  ®®  fit  addit.  —  radicis.  —  ®*  deperiuntur.  —  secundus. - 

virtutim.  —  ®’  hacrocordonis.  —  mirmicias.  —  tymus.  —  auferent.  —  "  in- 
pytiginis.  —  Tétanos.  '  titanus.  —  ®  iitanus.  —  ’  apjrtus.  —  *  Latini.  —  *  civa.  — 

*  extinctam.  —  '  stincta.  —  ®  qui  et  moni.  —  ®  altéra.  —  *"  multum.  —  "  carnis.  — 


ORIBASE.  EUPORISTES.  II.  i.  513 


XII.  Tragaganta.  Tragaganta  simi- 
lem  habet*  gummi^  virtutem^  inplas- 
ticen*  aliquam  et  acridinem'^  stuporo- 
sam®  et’  similiter  illo  *  desiccat. 

XIII.  Tribolos'-  cerseos^.  Tribolos® 
infrigdat  et  stipticus  est  et  desiccatibus 
in  ydroto*  aqudso®  aquosior®.  ütrique 
ad  nascentes’  inflammationes*  et  ad  ea 
que  supercuiTunt  expediunt.  Cerseus 
autem  leptomeris®  est,  cujus  semen  de 
renibus  lapides"”  expellit  potus 

XIIII.  Strignon^.  Stricnou^,  id  est 
uva  canina  vel  cucullus”,  qui  comeditur'* 
et  nascitur  in  ortis ,  omnes  ”  seiunt  et 
utuntur”;  faciunt  ad  ea  que  infrigdare 
et  stifin  ’  opus  habent;  stifin*  stipticum 
diciint  ®. 

Finit  de'”  t,  incipit  per"  y. 


LXXXII.  Tragaganta.  ïeagaganta 
similem  habet  gummi  virtutem  em- 
plasticen  aliquam  et  acridinem  stopo- 
rosam  et  similiter  ut  gummis  desiccat. 

LXXXIII.  Tribolus  cerseus.  Tribolus 
infrigdat  et  stipticus  est  et  desicca¬ 
tibus;  in  acoro  autem  acosior  est.  ütrique 
ad  nascentes  inflammationes,  sed  ab  ea 
quae  supercurrunt  expediunt,  cerseus 
autem  leptomeres  est ,  cujus  semen  de 
renibus  lapides  expellit  potui  datur. 

LXXXIIII.  Ytrignu,  quem  alii  uva 
lupina ,  alii  uba  canina ,  alii  coculum  vo- 
cant;  qui  ergo  comeditur  et  nascitur  in 
bortis  omnibus  notum  est  ;  facit  autem 
ad  ea  quae  infrigdare  et  constringere 
opus  habent. 


I.  Ydropiperi^.  Ydropiperi  calefacit 
sed  non  aequaliter,  quomodo  piper  quam 
quidem  et  biridis  adhuc,  ipsa  herva^ 
simul  et  sementes;  cataplasma  ex  eo 
facta  et  inpo.sita  ypopias  tolht  et  duros 
tumores  ”  digerit. 


LXXXV.  Ydropiperi.  Piper  montan- 
tanus  calefacit  sed  non  aequaliter,  quo¬ 
modo  piper  viridis;  adhuc  ipsa  herba 
vel  simul  cum  sementes  cataplasma  ex 
ea  facta  et  inposita  ypopia  tollit  et  duras 
tumores  digerit. 


II.  Yosquianai'.  Yosquiamus”  hutilis 
est  ad  sanitatem,  qui  semen  et  flores” 
albos  4  habent  et  frigidus  ”  est  ”  nimis  ; 
dicitur  autem  latine’ herva*  dentaria. 


LXXXVI.  Yusqmamiu  utilis  est  ad 
sanitatem ,  qui  semen  et  flores  albent  vel 
frigidus  est  nimis;  dicitur  autem  latine 
herba  dentaria,et  sinfoniaca  et  insana. 


Tragaganta.  ‘  habit.  —  ”  gummi  deest.  —  ”  virtutim.  —  *  inplausticin.  —  ‘  agridenim. 

—  ®  estuporosam.  —  ’  bec.  —  ”  illut.  — ■  Triholos.  ■  tribolus.  —  *  cerseos  deesl _ 

”  tribolus  cercius.  —  *  nitrodo.  —  ”  acosi.  —  ‘  acosior.  —  ’  nascentis.  —  *  inflamma- 
cionis.  — ■  ”  liptomeris.  — •  lapidis.  —  "  putatus.  —  Strignon.  ‘  strignum.  —  ’  strig- 

’  dicitur.  —  de  deest.  —  **  per  deest.  —  Ydropiperi.  *  ydropepiri.  —  “  erba.  — 
’  tumoris.  —  Yosqaiamu.  —  ‘  yusquamus.  —  ’  yusquamus.  —  ”  floris.  —  *  albus.  — 
“  frigedus.  —  '  et.  —  ’  Latini.  —  *  erba. 


33 


ORIBASE,  EUPOR18TES,  II. 


514 

III.  Yiopiis.  Ysopus  calefacit  et  siccat;  LXXX.VII.  Ysopus  calefacitetsiccat; 

nimis  est  enim  et  leptomeris'.  niaiis  est  enim  et  leptomeris  ici  est  ex- 

Finiï  abla  HuiiiBASii.  tenuatoriam  habent  in  .se  partent. 

[Y,  t.  V,  p.  64o.] 

I.  Psimiûon'-  inplasticus*'  est  et  in-  VIIII*.  Ptimithius  cerossa  dicitur. 
frigdat,  fycos®  autom  'frigior''  e.st  psi-  Psimithius  ergo  inplasticus  est  et  in- 
mithion^  frigdat;  ficos  autem  frigidior  psimithio 


[O,  t.  V,  p.  64i.] 

II.  don, ottct.  Aon'dicitur^obus^;aI-  VIII.  Ova.  Ovornm  albumen  illud 
bumen  ex  eo  cjuod  est*  tenue  [53]  ad  quod  in  bis  est  tenue  ad  oculos  utimur, 
oculos*  utimur®,  sinqmordicatione’  est  boc  enim  medicamen  sine  minem  mor- 
medicamen;  utendus  est  autem  recens,  dicationem  est,  et  si  recens  adbibetur 

Temperantia  enim  est  frigida  modice.  frigidam  in  eo  modica  est  temperan- 

Utendum  est  autem  boc  non  solum  ad  tiam.  üti  autem  eum  oportet  non  solum 

oculos®,  sed  et  in  aiiis  omnibus  ubi  adoculos,  sedetinaliisplurimis  causis, 

sine mordicatione  opus es®  medicamen,  ut  sine  mordicationem  opus  est  medi- 
iit  e.st  in  ano'®  et  beretro”  ulceratos'®  camen,  in  ano  autveretrum  ulcerato  et 
et  ad  malitiosa  *■''  omnia.  Est  autem  et  ad  malitiosa  omnia  vulnera.  Et  vetellus 
vitelli'*  obarum’®  sine  mordicatione  ovarum  est*  sine  mordicationem  sed 
elixus  aut  assus.  Totum  autem  utimur*®  eiexus  aut  assus.  Cui  admixto  oleo  roseo 
admixto  oleo*’  roseo*®  ad  paipbebras*®  adbibemus  ad  palpbebras  et  aurium  et 
et  aurium  etad  mamillas®®  inflammatas  mamillas  inflammatas  et  quaecumque 
et  quecumque®*  percussa  sunt  loca  percutiuntur  ioca  in  corpore  aut  alio 
aut  et*®  alio  modo  fiunt  flegmonas®®  in  quolevit  modo  factas  inflammationes 
nervosis  locis,  qtialia  sunt  gubitus®  bel  in  nervosis  locis,  id  est  in  cubitis  et 
circa  digitos®®  tenuntas,  articules®®  in  circa  digitos  et  tenuntas  et  in  articulis, 
pedibus  et  manibus®’;  et  ad  usturas  inpedibus  et  manibus;  ad  busluras  vero 
confestim  criidum  superpositum  buti-  crudus  obus  supcrpositus  utilissimus 

Ysopus.  '  liptomeris.  —  Psimiûon.  *  ypsimicion.  —  '  implauslicus.  —  ’  fjcus.  — 
"  frigidior. —  '  psimithio.  —  Aon.  *  ovn  addit. —  ®  dicuntur. —  ®  ovos.  —  ‘  quidem. — 

'  oculus.  —  ®  hutimor.  —  ’  mordicacionem.  —  ‘  oculus.  —  '  est.  —  aiino.  — 

“  vctrito.  —  *“  ulceratus.  —  ”  maliciosa.  —  '*  vitulus.  —  *®  ovarum.  —  *®  hutimor. 

—  *’  olio.  —  '*  rosio.  —  palpebras.  —  mammellas.  —  quicumque.  . —  autem. 

—  “  flegmonis.  —  “  cobetus.  —  ®  digitus.  —  articolis.  —  naribus. 

*  Dans  La,  cet  article  est  le  prer 


ier  de  la  lettre  P. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 


iissimum'*  est,  sibe-  ersço  ciim  iana 
moiü™  ponatur  albumen  obi’’  soius, 
sive  cum  vitello®^  mi^tus  albumen  in¬ 
fusas’^  lanas  bel  intinetas  adhibeas^^. 
Etenim  infrigdat  mediocriter  et  sine 
mordicatione  desiccat. 

ExPLTCIT  LIBEtl  SECUNDUS  OmBASII^®. 


515 

La 

est,  seu  cum  lana  molle  ponatur  albu¬ 
men  ,  sive  cum  vetellum  mixtus  albu¬ 
men  infusas  lanas  vel  intinetas  adbi- 
beantur.  Etenim  infrigdat  mediocriter 
et  sine  mordicationem  desiccat. 

Finit  de  o,  incipit  de  p. 


Finit  apla  de  diversahdm  iierbarum  seu  arborum 

PER  ÜNAQUEQUE  LITTERA. 


APPENDICE, 

XXVI,  Qaoprus.  Stercus  dicitur  quoprus,  id  est  stercus  caprunum  acres 
et  diaforeticus  est  virtutem;  scyron  igitur  habentibus,  id  est  ut  lapis  duritiam  et 
ad  tumorés  expediens,  non  tamen  ad  splenis  duritiam  facit,  nisi  in  aliis  membris. 
Ego  enim  in  genucola  tumores  habentem  jam  diuturnos  usus  sum  haec  cum 
pusca  cataplasma,  cum  bordei  farina,  ut  miratus  sum  quomodo  sub  celeritatem 
sanatus  est;  ita  enim  acres  est  ut  mulieribus  et  pueris,  viris  molles  habentibus 
carnes  aut  eunucis  non  adhibeatur  ex  hoc  curatio,  nisi  de  husto  stercore,  quia 
bustus  caprunus  stercus  leptomere  stercus  est,  ici  est  maxima  pars  in  ipso  exte- 
nuaturiam  fit  acridine  in  se  amissa.  Propter  quod  alopicias  bene  facit  et  ad  omnia 
quaecumque  proici  oportet  medicaminibus ,  qualia  sunt  lepras ,  inpetigines  et  sca- 
vias  et  bis  similia,  Bobum  stercus  desiccativa  virtute  sunt  et  habent  in  se  abstrac- 
toriam  partem  manifeste,  Jubat  enim  adapium,  grafonum  et  vesparum  ictus 
inlita  et  ad  ydropicos,  si  ex  eo  inlinantur  et  in  soie  eos  jacere  faciat,  multum  de- 
siccantur,  Stercus  autem  columborum  ad  caiefaciendum  aliquot  membrum  in 
multis  fréquenter  usi  sumus  cum  cardami  semen  pro  sénape ,  ad  roborem  in  cor- 
pore  faciendum.  Pullinum  vero  stercus  aliqui  eis  qui  de  fungiis  comestus  sufFo- 
cantur  potum  dantes  liberati  sunt ,  vomentes  (legma  spissa,  Oportet  autem  eum 
tritura  superspargere  in  ciatis  tribus  aut  quattuor  in  posca  aut  oxymelle.  Est  autem 
pullinus  stercus  a  columbino  stercore  minus  calidus.  Coreodiii,  id  est  cerseon 
stercus  projectoriam  et  desiccativam  habet  virtutem,  sicut  et  ipsaron,  id  est 
sturnus ,  quando  orita  manducaut  solam  ;  nam  crocodili  stercus  efiles  et  alfos  et 
inpetigines  curât. 

“  hutilUsimus.  —  “  sive.  —  “  molle.  —  ”  ove.  —  “  vitulum.  —  “  fusas. —  ad- 

hibias - ”  infrigedat,  —  ’•  loco  explicit . Oribasü,  habet  finit  de  a  b  c. 


33. 


516  ÜRIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 

XXVII.  Qaostus.  Quostus  modicam  quidem  iii  se  liabct  amaritiidmem ,  sed 
amplius  liabet  agridinem  et  calldam  participât  quaiitatem ,  ut  etiam  extrabendi 
babeat  virtutem,  de  qua  re  cum  oieo  tritus  in  regoribus  tepieis  si  perunguatur 
totum  corpus  subvenit,  si  ante  accessionem  perunguatur.  Hoc  autem  et  paraieti- 
cus  et  sciaticis  vei  in  quibus  calefierit  aliqua  pars  corporis  opus  est,  aut  de  pro- 
fundo  in  cote  trahere  expedit  humorem.  Est  etenim  diureticus  et  menstrua  educit 
et  rigmata  et  spasmata  et  dolores  iaterum  jubat  et  lumbricos  iatos  occidit;  cum 
aqua  vero  tritum  ad  efdas  eum  utuntur.aut  certe  cum  mulsa;  facit  enim  inflam- 
mationes  bumidas,  nam  et  iuxuriam  excitât  cum  meile  et  vino  potus. 

XXVIII.  Qaotilidon  mixta  est  virtutem  bumidam  et  infrigidam  et  aliquam ,  sed 
non  praeclaram,  stipticam  babet  virtutam  cum  modicam  amanludmem,  unde 
infrigdat  et  repraemit  et  proicit  et  degeril.  Inflammationes  igitur  erisipilatodes  et 
erisipilata  fleumonondes  curât;  utilis  est  satis  cataplasma. 

XXVIIII.  Qnrambira,  id  est  brassica  (m  margine  caulix)  desiccativa  est  virtu¬ 
tem  ,  et  non  in  ea  manifesta  est  acrido ,  nam  et  plagas  gluttinat  et  malitiosa  vulnera 
sanat  et  inflammationes  jam  duratas  vei  quae  difficile  solbuutur  et  erisipilas 
similiter  induratas  sanat.  Habet  autem  aiiquid  proicientem  in  se  virtutem ,  per 
quam  et  lebras  curât;  semen  vero  ejus  potus  lumbricus  occidit,  et  efilas  et  ienti- 
gines  tollit.  Gaules  autem  ejus  etiam  cum  radicibus  suis  busti  nimis  desiccant; 
ejus  quoque  cmeres  aliquam  causticam  in  se  habent  virtutem.  Cinus  ergo  ejus 
mixta  eum  adipe  vêtus  porcino  quartam  partem  ad  iaterum  percussura  aut  ex 
aliis  quibuslibet  causis  dolentibus  diafonticus  est  et  nimis  validus  efficitur. 

XXX.  Qrüe  hordens  dicitur.  Hordeus  desiccat  et  infrigdat  mediocriter  ;  babet 
autem  aiiquid  quod  modicum  proiciat;  alfita  autem  ex  eo  facta  plus  desiccativa 


XXXI.  Qurinu,  Crimi,  id  est  iilii  flores,  extenuatorii  sunt;  oleo  vero  floribus 
ipsis  diaforeticus  est  et  sine  aliquam  mordicationem  malactica  est  virtutem  et 
utilissimus  ad  duritias  matricis,  et  in  confectionibus  pro  oleo  sicino  mittitur. 
Radix  autem  ejus  et  folia  per  se  ipsa  tantum  trita  desiccant  bumores  et  proiciunt 
mediocriter  et  digérant;  haec  posita  husturis  usque  ad  cicatricis  sanitatem  per- 
ducit.  Est  autem  et  aliud  medicamentum  omnibus  ad  cicatricem  ducendam  vul- 
neribus  optimus,  sed  et  ventrem  malaxat  inpositus,  menstrua  provocant.  Folia 
igitur  Iilii  ante  cocta  cum  aquam  et  trita  et  superinposita  vulneri  donec  cicatricit; 
baec  non  solum  in  husturis  et  vulneribus,  sed  etiam  in  uiceribus  facit.  Quot  si 
aliquis  de  foliis  ejus  sucum  faciat  et  coquat  cum  aceto  et  mel ,  ita  ut  quinque 
partes  sint  suci ,  probatum  habemus  in  omnibus  medicamen  in  bis  in  quibus 
nimium  desiccari  membrum  fuerit  opus  et  si  c  mor  licition  m  desiccatur,  vcl  ubi 


ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i.  517 

suni;  magnas  plagas  et  maxime  in  capite  jactas  et  in  muscoiis  et  quaecumque 
sunt  infusa  et  diuturna  et  vix  ad  cicatricem  venientia. 

XXXn.  Qurocus.  Crocus  calefacit  quidem  nimis,  desiccat  autem  mediocriter, 
propterea  et  ad  digerendum  habet  aiiquod  consensum  et  modicum  in  se  habet 
stipticum. 

XXXIII.  Qurommwii  cej)a  dicitur.  iNimium  laitur  sunt  calidas,  extenuandi 
partem  babent  substantiam ,  unde  aemorroidas  aperiunt  si  superponantur,  et  sic 
cum  aceto  terentur  et  inlinantur  a  sole,  alfos  toHunt,  et  si  teratur  cum  aicionio, 
in  alopiciis  cito  capillos  provocat. 

XXXIIII.  Quiamus,  id  est  faba,  media  est  inter  calidum  et  frigidum  conslituta 
temperanciam  participât,  alioquin  babens  in  se  parvam  projectoriam  virtutem  et 
stipticam ,  unde  extrinsecus  superposita  sine  molestia  desiccati.  Podagricis  ergo 
cum  aqua  cocta  et  admixtus  adipes  recentes  anserinos  aut  porcines  jubant;  ad 
nervorum  vero  confractiombus  et  ulcerationes  cum  oxymelle  fabe  farina  cocta  et 
superposita  cataplasme  sanat.  Nam  ad  testicules  et  mamillas  est  optima  cata- 
plasma;  amat  enim  haec  loca  ipsa  mediocriter  frigidare  si  sint  inflammata  et 
maxime  quando  de  lactés  coagolationes  inflationem  patiuntur  ;  etenim  ex  boc  lactis 
furor  extinguitur  testa,  quemadmodum  pueris  ephibei  catapiasmatus  fave  farina, 
donec  adulectiam  transeant. 

XXXV.  Quiminas  caledissima  est  virtutem  nimium,  et  ideo  inflationes  toUit 
et  burinas  movit. 

XXXVI.  Quopressus.  Quopressi  folia  et  cymas  et  pellas  vei  gallas  ipsius  teneras 
et  molles  magnas  plagas  et  in  duris  babet  est  gluttinatoria  eum  esse ,  ex  quo  mani- 
festum  est  dessicativam  virtutem  et  nibil  in  eam  adparit  esse  acridinem.  Amaritu- 
dinem  autem  in  se  plurimam  babet  et  amplius  adbuc  stiptica  est  quam  amaram , 
et  propterea  de  profundo  bumores  infuses  et  putridines  vulnerum  absque  mo- 
lestia  simul  et  cum  cautella  depascit  et  alios  non  permittit  bumores  accedere.  De 
qua  re  et  interocelicos  curât  desiccandum  et  conformandum  loca ,  quae  per  bu- 
mectationem  laxata  sunt,  ut  ipsa  stiptica  ejus  virtus  in  profundo  pénétrât  admixto 
calore. 

XXXVII.  Quiclammas  terrae  malus  dicitur;  proicit  enim  et  consumendu 
extenuat  et  diaforisin  facit  et  adaperit  et  laxat  et  provocat  violenter,  et  sucus  ejus 
in  lana  molli  susceptus  et  ano  adpositus  stercora  educit,  ita  ut  si  ex  ipsa  suco 
subventrales  fuerit  inlitus ,  ventris  con.stnctionom  relaxat  et  educit ,  sed  et  pecus 
mulierum  in  utero  babentibus  conrumpit  in  pesso  adpositus.  De  radicibus  autem 


518  ORIBASE,  EUPORISTES,  II,  i. 

ejus  sucus  est  imbecillior.  Est  vehemens  autem  aliquantum ,  est  et  ipsa  radix;  ete- 
nim  menstrua  movit  potata  et  adposita;  hictericis  vero  potui  data  jubat  et  non 
soium  viscerà  purgando  intrinsecus ,  sed  de  toto  corpore  coJera  purgat ,  curât  per 
sudorem  ;  oportet  autem  pmsum  potione  esse  penso  Z.  iii ,  inpune  Z  iiii  cum  sapa 
aut  cum  mulsa,  Proicit  enim  et  purgat  cotera,  ephiledas  et  alopicias  et  omnes 
exantberaata  curât.  Jubat  autem  et  eos  qui  duritiam  babent  splenis  èt  cataplasma 
de  virides  aut  sicca  inposita. 

XXXVIII.  Qaitisiis,  cytisus.  Folia  ejus  diaforitica  sunt  virtutem,  admixtum  e 
acosum  teporem. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  111,  7. 


519 


LIVRE  III 

DES  EUPORISTES. 

Le  véritable  livre  111  des  Euporistes  d’Oribase  fait  presque  entièrement 
défaut  dans  les  anciennes  traductions  latines,  ce  que  les  manuscrits 
de  Laon  et  de  Leipzig  appellent  de  ce  nom  n’étant  autre  chose  que  le 
livre  IV  du  même  traité.  Remarquons  d’ailleurs  que  les  chapitres  xm  à 
LXii  du  texte  grec  ne  sont  que  la  reproduction  d’un  même  nombre  de 
chapitres  duVlP  livre  de  la  Synopsis  (voy.  t.  V,  p.  678-677);  les  seules 
parties  originales  sont  donc  les  chapitres  i  à  xn  et  lxiii  à  lxxih.  La  pre¬ 
mière  partie  n’a  laissé  presque  aucune  trace ,  sauf  le  chapitre  vu ,  Ilepi 
Xsiirodoplets  (t.  V,  p.  661  et  suiv.),  que  le  texte  le  plus  ancien  a  inséré 
entre  les  chapitres  xxxiii  et  xxxiv  du  livre  VI  de  la  Synopsis.  Mais  cette 
partie  du  texte  fait  justement  partie  d’une  lacune  considérable  du  manus¬ 
crit  Aa,  lacune  qui  ne  se  retrouve  pas  dans  G,  mais  qui  existe  en  partie 
dans  Ab;  de  plus,  le  feuillet  qui  la  contenait  ne  se  retrouve  pas  dans  le 
fragment  de  Berne  (voy.  la  Préface  du  présent  volume).  Nous  donnons 
donc  ce  chapitre  d’après  G  jusqu’à  l’endroit  où  finit  la  lacune  de  Aa; 
un  peu  plus  bas  Ab  recommence,  et  nous  donnons  alors  ses  principales 
variantes. 

Pour  la  dernière  partie  de  ce  livre  III  (chap.  lxiii-lxxiu  ) ,  nous  la 
trouvons  dans  La  et  Li,  mise  en  appendice  à  la  fin  de  ce  qui,  dans  ces 
deux  manuscrits,  représente  le  livre  IV  du  même  traité.  Nous  ne  don¬ 
nons  que  le  texte  de  La,  les  variantes  de  Li  n’ayant  aucun  intérêt.  Re¬ 
marquons  que  cette  ressemblance  dans  la  disposition  des  deux  textes 
tend  à  les  faire  regarder  comme  provenant  d’un  original  commun,  à 
plusieurs  degrés  de  distance ,  il  est  vrai. 

[Ch.ipitbe  vu,  t.  V,p.  661.] 

[io5]  De  anffustiis  malfactionibus  Galieni. 

Causa  igitur  malfactionis  et  angustiae  una  est,  vitiae  autem  plurima  sunt.  Cura- 
tionis  vero  singulatim  uniuscujusquo  passion!  piopria  sunt ,  tantum  igitur  de  Lis 
nunc  dicendum  est  quantum  in  ipsis  comraotionibus  facile  qui  subvenire  possit , 


520  ORIBASE,  EUPOlUSTES,  III,  7. 

nam  latins  de  1ns  alibi  dictum  est.  Illis  igitur  qui  ex  colerica  passione  per  vomi- 
tum  et  Iluxum  ventris  vel  aliis  evacuationibns  nimiis  angustiantur,  in  faciae  aqua 
frigida  spargenda  est ,  et  vomica  missis  digjtis  aut  in  pinnis  provocanda  est ,  et 
liganda  sunt  plurimis  et  fortioribus  ligaturis,  id  est  superioribus  partibus  sicut 
in  febribus  [106*  partibus  pluriores  sunt  ligaturae  faciendae;  quod  si  ex  inferio- 
ribus  Huit  in  superioribus  partibus  aerunt  faciendae  ligaturae.  Jubat  etiam  in  bis 
angusteis  vinus  frigidus  temperatus  datus;  balneus  vero  bis  quibus  ex  reuma  ven¬ 
tris  fluxum  patiuntur  utilissimus  est ,  quibus  autem  pre  morruidas  aut  pre  nimius 
sudores  angustiantur  inutilis  est  et  contrarius.  Infrigdare  enim  mistus  aut  con- 
stringere  oportet,  non  autem  laxareopus  liabent,  nam  de  aqua  frigida  temperatus 
vinus  eis  utilis  est.  Sed  neque  ligatura  eis  convenir  neque  vomere  neque  omnino 
commoveri,  sed  infrigdare  et  condensare  oportet  cutem  corporis;  quibus  flatus 
frigidus  venturara  et  aerum  procurandus  est,  ita  ut  cubiculi  pavimenlum  de 
stipti[cis]  sternatur  rebus,  qualia  sunt  de  myrta  et  rosa  etpanpena  vites,  vel  ex 
aliis  hu[i07]jus  stiptica  virtute  babentibus  ornandus  erit  cubiculus.  Qui  autem  ex 
plenitudinem  bumorum  angustiantur  fricandi  sunt  *  [i35]  extremae  manus  pe- 
dumque  partes,  cibum  autem  eos  et  vinum  accipere  et  balneum  prohibemus,  si 
febriunt;  dandus  autem  eis  est  solus  mcllicratus ,  m  quo  aut  ysopus  aut  origanus 
aut  puleius  aut  tymus  coctus  est;  dari  etiam  oportet  et  oxymelle.  Similiter  etiam 
eas  qui  de  matricis  causa  angustiantur  curamus  praeter  oxymelle,  ligantes  et  fri- 
cantes  crura  et  bentosas  adponimus ,  bis  quibus  effusio  multa  fit  circa  mamillas 
inponuntur.  Quod  si  matrix  ciausa  a  naturalis  l'oco ,  in  inguinibus  et  coxis  ventosas 
ponimus  et  odoramenta  naribus  male  olentia  offerimus ,  ab  inferiore  vero  parte 
quae  bono  sunt  odore  adponimus  et  ea  quae  calefacere  et  relaxare  possint  adbi- 
bemus.  Si  vero  deficiat  stomacus  et  proinde  generentur  angustiae,  cataplasma 
utimur,  quae  confortare  et  ropararc  possint  stomacura  ex  dactulis  et  vinum  et 
alfita  et  crocu  et  aloe  et  mastice;  embrocamus  bero  de  absentio  et  oleo  melino  et 
masticino  **  et  nardino  et  vino.  Quod  si  calor  consistât  in  stomaco*  et  qiia.si  ardo- 
rem  nimium  in  stomaco  sentiunt  se  habere ,  bis  misceri  oportet  quae^  sint  frigidae 
virtutis,  id  est  sucum  eucurbitae  et  lactucae®  et*  uvae,  lupine  et  portulace  et 
omfacinum*,  id  est  uvae  acervae  et  viridis  sucum.  Jubat  autem  eos  forliter  frictio 
si  extremis  adbibeatur  partibus,  et  eum  ex  bisjuvati  ad  melius  [i35  v°j  profece- 
rint®,  bii  qui  ex  stomacbi  ariditate  vexantur  butiliter  ad  balneum  ducimus’. 
Illos®  viro®  qui  frigdore  nimio  stomacbi  laborantes  angustiantur,  potio  danda  est 
anlidoti  dia  trion  pipereon^^,  et  ipse  solus  piper  et  absentius  Ponticus  dadus"  est. 

CuAP.  vil  :  *  stomacho. — ®  quod.  —  ®  officium.  —  “  id  est.  —  “lupinae...  omfacinum 
deesl.  —  “  proficerent.  —  ’  ducemus.  —  '  illus.  —  ®  vero.  —  piperion.  —  “  danda. 

*  Ici  commence  le  texte  de  Aa;  nous  ne  donnons  pas  les  variantes  de  G,  qui  n’offrent 
aucune  Importance. 

**  Ici  reprend  le  texte  de  Ab;  nous  donnons  ses  variantes  pour  le  reste  du  chapitre. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  III,  7.  521 

lUis'^viroqui  ex  congestionem  maiorum  liumorum  os  ventris  habent  repletum  et 
ob  i(l  laborantes'*  angustiantur,  ita  ut  mordicatio  sit  in  stomacbo  cum  angustia 
adfîciat'®  laborantem,  dabis  eis  bibere  aqua  caiida  muita  aut  aqua  mixta  cum 
oieo*®  etbomere”  cogis  digitos  aut  pinnis  in  ore  missis.  Quod  si  vomere  non'® 
potuerint,  primum  caiefacere'®  oportet  stomacum  et  manus  et  pedes®»  ut  facibus 
vomant;  quod  si  nec  sic  vomere  potuerint,  oleum®  optimum  duicem  calefactum 
potui  dabis  ;  baec  enim  non  soium  vomica®  facere  solet ,  sed  etiam  obtundendo  vei 
u'iiionndo  biimores  per  ventre*®  deducit.  Quod  si  id  non  ebenerit**,  balanos  aut 
clystere*®  uteris,  post  vomitum  biro  seu*®  ventris  depositionem  absentium  Pon- 
ticum  in  muisa  decoctum  bibere*®  dabis  et  omnino  confortabis  loca.  Nam  et 
deforis  epitbima*®  et  deintus  potiones  dando  conroborabis  stomacum,  nam  si 
mox  in  principio  bis  butendum  c  edideris  antequam  bumores  ex  quibus  leditur 
os*®  ventris  évacués  grabiter  ledis,  qnia®“  non  expedit  ut  bumores  costringantur 
confortatibis®'  [i36]  medicaminibus ,  donec  bumores  mabgni  intrinsicus®*  sunt. 
Si  vero  in  ipso  ventre  congesta  flegma  muita®®  et  frigida  sit  et  ex®®  boc  pa- 
tiantur  angustias ,  fumentabis  oleo  multo ,  ubi  decoctum  est  absentium ,  deinde 
dabis  mulsam  bibere  ubi  ysopum  in  ipsa  muisa  decoctum  est  aut  oxymelle®*  cum 
pipere  mixto®®  vel  cetera®’  aba  quae  flegma  possint®*  incidere  et  deponere.  Quod 
si  ex  nimio  frigdore®®  angustiantur,  bos  curabis  omnimodo  calefaciens  eos  ex- 
trinsecus ,  escis  vero  calidis  et  piperatis  et  potionibus  vini  conditi  dabis  ;  per- 
fricabis®*  autem  eos  toto*®  corpore  ad  ignem.  Si  vero  nimio  extu®®  vel  calore 
fatigati  deficiunt  et  angustiantur,  frigidis  eos  et  confortatibis  ®®  rebus  curabis. 
Illi  vero  qui  in  aere®®  congusto  et  obfocato®’  loco  aut  in  balneo®*  angustiantur, 
mox  in  presenti ®*  aqua  frigida  in  facie  roras  et  liberum  aerem®®  a  circumstantibus 
prestabis  et  pectus  perfricabis ®b  et  cum  fuerit  ad  se  regressus  micas®*  panis  ex 
vino  frigido  dabis  accipere  et  congruis  aliis  reficis®®  cibis.  Quod  si  ex  inflamma- 
cione®®  etmalam  febrem  angustiantur,  quibus  etiam  manus  summae  et  pedes®® 
frigidi  sunt  ut  glacies ,  perfricabis  ®®  manibus  calidis  et  conligabis  ®’  manus  et  crura , 
lacis  eos  vigilare®®  et  ab  omni  cibo  et  poto  abstines®*,  et  quaecumque  bis  fieri 
oportet  ante  commotionem  ®*  febris  omnia  fiant.  Illis  viro  qui  ex  nimia  siccitate®* 
vel  ariditate  sincopos®®  [i36  v°]  patientes®®  periclitantur,  mox  in  principio  acces- 
sionis  ante  duas  vel  très  oras®®  panem  cum  vino®®  dabis  aut  alicas  omnino  modi- 

'*  bos.  —  "  ob  id  deesl.  —  '*  laborantibus.  —  afficiat. . —  olei.  —  vomeri.  — 

‘®  cogis . non  deesl.  —  *“  califacere.  —  *®  pedis.  —  olium.  —  “  vomicare.  — 

*®  ventri.  —  **  evenerent.  —  *®  dlistiri.  —  *®  si.  —  *’  biberi. . —  **  epitema.  —  ®  ledetur 
us.  —  “  qui.  —  U  confortabis. —  intrinsecus. —  erit  deest.  —  “  ut. — oximellc. 

—  ®®  mixtum.  —  ®’  cera.  —  possunt.  —  frigirlore.  — ■  *®  piperates.  —  “  condite. 

—  ®*  perfrecabis. —  totum.  —  “  aesto.  —  ‘®  confortabis.  —  “®  aéra.  —  *’  obsucato. 

—  “  balneum. —  presencia. —  ®“  aerum.  —  ®‘  perfrecabis.  —  ®*  migas.  — ®®  refecis. 

—  ®*  inflammacionem.  —  ®®  pedis.  —  ®®  perfrecabis. —  ®’  conlegatus.  — vigillarc. — 
”  abstenis.  —  *“  quicumque.  —  ®‘  commucionem.  —  ®*  siccitati.  —  “  aleridilates  in 
corpus.  —  •*  pacientis.  —  ®®  boras.  —  ®‘  vinum. 


522 


ORIBASE,  EUPORISTES,  III,  7-64. 

cum,  nam  si  satis®’  detleris,  indigesti®*  redduntur'’®  et  sincopos™  celerius  incur- 
runt’*.  Qui  vero  infraxin  patiuntur  et  ob  id’®  angustiantur,  dabis  oxymeîle  et 
potiones^de  ysopo  aut  origano  aut  puleio’*  aut  tymo’®  in  muisa  coctum;  civos’» 
vero  similiter  dabis  qui  possint  incidere  et  relaxare  congelâtes  humores”  et  pur- 
gare  vei  adaperire  praevaleant  ™  poros  Prodest  enim  bis  perfricatio  corporis 
adque  conligatio®^  manuum*‘  vel  pedum ;  hutiie sunt  enim  eis  diureticas*® 
dare  potiones*’,  et  cum  ex  bis  fuerit  jubatus  vinum  relicimus  album,  tenuem  et 
vêtus.  Nam  si  evacuatus  aiiquis  angustias®*  patiatur,  odoribus®*  vonis®“  reparandus 
est  et  sucis  digestis®'  est  nutriendus®®.  Si  vero  ex  merore  nimio  aut  gaudio  aut 
rnetu  aut  iracundia  vei  ex  percussu®®  angustientur®®,  odoribus®®  et  fricationibus®® 
in  extremis  partibus  adhibendae  ®®  sunt  et  cum  fuerint  reiebali  vomica  probo- 
canda  est.  Qui  autem  de  choii  dolore  aut  ex  alio  aliquo  ioco  doloribus  fatigati 
angustiantur,  fumentatiombus  et  frictionibus  ®*  reparandi  sunt. 

[Chapitres  lxiii  et  lxïv,  t.  V,  p.  677-679.] 

CXIII.  Contra  tienena  sincjula. 

Ad  venena  sine  discretione  scribitur  caute,  quando  dicuntur  quae  secuntur 
iesiones  scribere  quod  curatio  prestat;  enim  haec  ipsa  didascaiia  pessimas  occan- 
sionibus  cacurgius,  quanta  autem  communis  adjutoria  creditae  sunt  qui  mortales 
accq/iuOt,  .d„5q,iO  uiiqua  ddatiom:  jlutionos  liacc  benc  babeinint  rpu  vetienum 
accipiunt.  Oportet  hos  mox  vomere. 

exim. 

Ante  ergo  quam  vomat  bibat  ydreleo  et  iterum  diverses  cibos  dantes  ad  saturi- 
tatem  iterum  vomat;  quod  si  adhuc  nec  sic  evatur  quod  bibit  aut  retenetur  tar- 
tiorem  vel  obtynsam  babens  virtutem ,  si  autem  et  venter  incendatur,  post  vomi- 
tum  oleo  roseo  cum  aqua  das  bibere  et  iterum  vomere  jubés;  das  autem  et 
cyriacum  cum  vino  potentibus,  nam  sola  resestit  venenis;  non  autem  inventa 
tyriacam  arceutidus  nove  et  rutae  foiia  xxi  teris  et  das  bibere,  aut  herba  ca- 
mipiteos  cum  vino  das.  Somnus  autem  omnino  prohibendus  est;  frictiones 
extremas  partes  utenda  sunt,  utique  palpationes  subducendo  venenum  adpro- 
batur  per  mordicationem  et  inritandus  est;  de  provocandos  juso  ventre  per  ciys- 
terem  acrum  unguere  mel  habundanter,  aut  aliquo  alio  modo  subdocentes  miscis. 

®’  sates.  —  ®*  indegesti.  —  ®®  reduntur.  —  sincopus.  —  ’*  currunt.  _  ubi. _ 

pocionis.  —  «  pullegio.  —  ”  tymns.  —  «  cibus.  —  ”  congelatus  bumoris.  —  ’«  ada- 
parere.  —  ”  prevaliant.  —  ®®  poru.  —  **  protestinem.  —  perfrecatio.  —  corporis 

. conligalio  (fcesi.  — manum.  —  ®®  hutilis.  —  *®  diuriticas.  —  ”  pocionis.  — 

anguscias.  —  ®“  kodoribus.  —  ®“  bonis.  —  ®‘  degestus.  —  nutriendis.  —  per- 
cusso.  —  angustiantur.  —  •*  kodoribus.  —  ’®  frecacionibus.  —  ®’  adhibendi.  — 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  III,  64-69.  523 

Conmunes  sunt  ad  omnes  venena  medicamen  hoc  qui  recepit  gaibano  bono  jL  iiil , 
smyrnes  Z  iiii ,  teris  et  das  bibere  cum  dulce  vino.  Item  ruta  folia  xx ,  noces  duas , 
salis  acinum  unum,  caricas  duo,  haec  ante  se  accepit  et  postea  accepit  venenum 
nuilo  modo  nocetur  ;  facit  autem  et  origanus  cum  gallina  simul  coctus  et  conditum 
jus  bibat. 

[Chapitre  lxv,  t.  V,  p.  679.] 

GXVIII.  Ad  eos  qui  defunqis  malis  snffucantnr. 

Apobalsamo  cum  lacté  muliebri  aut  aqua  qui  a  fungus  strangulantur  leumi- 
gantur,  aut  oxymelle  cum  nitro  bibant  et  gallinarum  domesticorum  stercora ,  cum 
oxymelle  dabis,  et  rafanos  quam  plurimum  manducit,  aut  feces  vini  hustas  et 
tritas  cum  aqua  das  bibere. 

[Chapitre  lxvi,  t.  V,  p.  680.] 

CXVIIII.  Ad  lactem  coagolatum  iu  ventrem. 

Ad  lactem  coagolatum  et  caseata  in  ventrem  acetum  aut  sapam  aut  coagolum 
quam  plurime  cum  aqua  fontiva  potus  dabis ,  aut  sil  et  sulfor  aequali  pondéra 
teris,  in  pusca  dabis  bibere. 

[Chapitre  lxvii,  t.  V,  p.  680.] 

CXX.  Ad  sanguisuqas  potas. 

Ad  sanguisugas  acetum  quam  acerrimum  potui  dabis ,  aut  oxamili  id  est  acetum 
cum  sale;  utere  autem  et  ea  quae  ventrem  solvunt,  simul  exire  solet  cum  ster- 
core  et  sanguisugas.  Facit  enim  et  sucus  anagallide  herbe  potus;  nos  autem  man- 
ducare  dedimus  et  proicientes  eas  aliud  de  praedictis  usi  sumus. 

[Chapitre  lxviii,  t.  V,  p.  680.] 

CXXI.  Ad  vesparam.  vel  apium  puncturas. 

Ad  vesparum  et  apium  ictus  malvae  folia  trita  superpone ,  aut  sesami  folia .  aut 
ipsum  sesamum  teris  et  cataplasme  inponis. 

[  Chapitre  Lxix ,  t.  V,  p.  681.] 

CXXII.  Ad  scolopendras. 

Ad  scolopendras  cum  sale  et  acetum  acrissimum  calidum  furaentas  et  cum 
aceto  cataplasme  inpone. 


524 


ORIBASE,  EUPORISTES,  III,  70-72. 


[Chapitre  lxx  ,  t.  V,  p.  681.] 

CXXIII.  Ad  mustellarain  morsas. 

Ad  niustillariim  morsum  alium  teres  cum  sua  cortice  masticatum  et  cyminum 
siperlenes  morsuram  et  circa  plaga  quae  sunt  sola.  Si  autem  fecerit,  de  sale  cum 
aceto  calido  foves  et  hordeum  hustum  stiperspargis  super  plaga. 

cxxim. 

Ad  canis  morsum  et  hominis  morsum  et  simii  morsum  cinus  acetum  con- 
mixtum  cataplasma  superpones. 

[Chapitre  lxxi,  t.  V,  p.  681.] 

CXXV.  Ad  canis  morsura,  ad  hominis  morsum,  ad  sjmii  morsum. 

Cinus  aceto  distemperatus  cataplasma  superponitur,  cepas  tritas  cum  rnel  cata¬ 
plasma  inpones ,  aut  ficus  aut  'amigdala  amara  teris ,  superponis ,  aut  lytliargyro  et 
sale  teris  et  superponis.  Quae  autem  jam  Subpuserata  sunt,  herbu  quod  Greci 
orobum  dicunt  cum  mel  quam  pinguissimam  superponis  aut  ireus  Illirices  trita 
cum  mel  inponis;  quae  autem  fuerint  inllammata  ex  morsibus ,  lythargirum  teris 
cum  aqua  et  lenis  loca  inllammatas. 

•  [Chapitre  Lxxii.t.  V,  p.  682.] 

CXXVI.  Ad  canes  ravidi  morsum. 

Quod  canes  rabidus  morderit ,  gambarls  vivos  in  ulla  aerea  mittes  et  in  igné 
donec  cinus  fiat  ardeat  utfacilius  terantur.  Incenduntur  vero  in  cino  caumata, 
signum  ieonis  luna  xviii,  et  factum  medicamen,  de  gambaris  cinus  mittes  par¬ 
tes  decem,  gentianae  autem  partes  v,  libanotu  partem  unam  et  conmixtum  in 
unum  das  bibere  eis  quos  canes  morserit  rabiosus  per  singulos  dies  usque 
dies  xl ,  cum  aqua  cocliare  majore  unum.  Si  autem  post  paucos  dies  aliquod  trans- 
actos  postea  morserit ,  coeperit  bibere ,  duo  cocliares  dabis.  In  plaga  autem  pones 
medicamen,  qui recepitpiceBrutialibra  una, acetum acerrimum  .p  iltalicum,  et 
opopanace  -r  iii  ;  hoc  medicamen  si  quis  utitur  sanat  eos  qui  a  cane  rabido  fuerit 
vulneratus.  Ad  artriticus  autem  et  podagricus  addo  ego  medicamini  de  gambaris 
superius  factum  rare  quidem  petrosilinum  partes  octo,  addidi  saepius  autem 
aut  xii,  similiter  et  interdum  amplius,  ut  per  burinas  deduceret  humores.  Plus 
vero  jubal  artriticos  et  maxime  eos  qui  molles  et  albas  habent  carnes;  das  vero 
I  p  pt  nediocrem  interdum  cum  aqua ,  interdum  cum  rauisa. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  III,  73. 


525 


[CnAPiTnE  Lxxiii,  t.  V,  p.  683.] 

CXXVn.  Ad  serpentium  morsus. 

Sic  calamenthes  ad  serpentum  percussiones  cito  succurrit  et  ex  profundo  trahit 
ad  se  omnem  adjectum  humorem,  et  cestrum  herba  contusa  super  piaga  posita 
adjuvat  omnium  serpentium  morsibus  inlatave.nena  ienteo  inducta.  In  potionibus 
autem  dabis  rutae  agrestes  semen  et  polion  et  coagulo  cervino  et  leporis  et  betae 
radices  sucus  ;  haec  cum  vino  sunt  danda.  Sed  et  draconteae  herbae  radices ,  si 
aliquis  perunguat  manus  suas  et  teneat  serpentes,  non  eum  ledunt.  Haec  omnia 
scribimus  quae  sperraentata  enim  ad  haec  habemus,  de  serpentibus  factum  ty- 
riacam  et  cognoscat  manifestius  celere  liberari  quia  serpentibus  fuerint  cum  diii- 
gentia  multa,  quia  plurimi  ut  vindant  faciunt  inutiiem  non  exquisitis  pimentis. 
Item  antidotum  qui  facit  ad  serpentum  morsus  et  scurpionis  et  ad  canes  rabido 
morsum,  ad  suspirium,  ad  colum,  ad  hominis  morsu  et  simii,  ad  serpentis 
morsu  et  canis  rabidi,  antequam  bibat  lenis  morsuram  et  das  ei  bibere  A-i,  si 
febrit  in  caida  a([uam  et  sine  febre  cum  vino;  recipit  haec  :  piper  Z  xviii,  apii 
semen  -6  vi ,  anissu  Z  ni,  opiu ,  castoriu  ana  Z  iç ,  me!  non  dispumato  ^nç,  con¬ 
fiées  et  uteris.  Extrinsecus  vero  morsuris  serpentium  superponenda  sunt  quae  ex- 
trahant  venena  ;  utilia  sunt  ad  haec  folia  fici  trita  et  superposita  et  forfores  cum 
acrum  cocta  acetum  ex  pecula  inposita  bene  facit. 


526 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV. 


LIVRE  IV 

DES  EUPORISTES. 

Le  livre  IV  des  Euporistes  existe  seulement  en  partie  dans  les  anciennes 
traductions  latines.  Les  manuscrits  de  Laon  et  de  Leipzig  ne  possèdent 
que  les  cent  vingt-deux  premiers  chapitres  ;  les  vingt-six  autres  manquent 
dans  tous  les  manuscrits.  Ceux  de  Paris  n’ont  pas  fait  de  ce  livre  une 
traduction  spéciale;  ils  se  sont  contentés  d’en- choisir  les  principaux 
chapitres,  environ  quatre-vingts,  qu’ils  ont  intercalés  au  cours  des 
livres  VIII  et  IX  de  la  Synopsis^ 

Nous  donnons  donc,  pour  l’ensemble  du  livre,  le  texte  de  Laon,  en 
négligeant  les  variantes  de  celui  de  Leipzig ,  qui  est  trop  récent  pour 
avoir  grande  importance,  et  les  chapitres  des  manuscrits  de  Paris,  en 
suivant  l’ordre  du  grep  et  en  indiquant  rigoureusement  les  feuillets  et  les 
chapitres  de  la  traduction. 


EXPLICIUNT  CAPITULA. 

IN'CIPIT  LIBER  TERTIÜS  HURIVASII  AD  EÜNAPIUM  NEPOTEM  SÜUM. 

Ad*  capnt  calidum.  lavandam.  Nitrum  assum  et  tritum-h  i,  me!  col.  ii,  vitella 
ovarum  trea,  hoc  teris  in  vino  et  ante  pridiae  infundis  in  aqua  in  congio  uno 
semis  rosa  sicca ,  cyperum ,  fenugrecum  et  edera  terrestre  singulas  manus  plenas , 
et  postridiae  quoquis  ad  tertias ,  et  labas  cum  suprascripto  medicamen  cum  aqua 

hem  ad  projlavium  mnlieris.  Pice  munda  mittis  in  caccavo  rude  et  mox  se  remi¬ 
sent  mittis  super  spongia  novam  et  facis  pulverem  et  spargis  in  aluta  super 
tabula  calentem  et  cum  se  remiserit  et  ponis  unum  in  umbilico  usque  ad  pec- 
tinem ,  ad  alium  ad  renes. 

[Préambule,  t,  V,  p.  685.] 

Conpletos  +*  duo  libri  quae  sanis  expediunt  vel  abla ,  id  est  de  simplicibus  me- 

•  Ces  deux  recettes,  qui  commencent  le  livre,  manquent  dans  le  texte  grec  et  dans  le 

**  C'est  ici  que  commence  le  texte  de  Leipzig. 


OUIBASE,  EUPOlUSTES,  IV,  i.  527 

(licanunum  leLus,  tempu.-,  aJest  ut  de  siaguhs  passionum  genenbus  adjutoria 
debeam  cxplicare  ;  quod  initium  capitis  erit  commemoratio. 

[Chapitre  i,  t.  V,  p.  685.] 

I.  Ad  capitis  diversis  doloribas. 

Quod  si  capitis  ex  nimio  aeris  calore  advenerit ,  convenit  sive  sole  oleo  roseo  et 
non  vetere  infundere  cotem  capitis ,  et  partius  erant  unguenda  posterioribus  capitis 
loca,  id  est  in  initio.  Neque  enim  hoc  sine  causa  praecipimus ,  quia  non  initio 
medulla  .spinalis  haec  passio  accessit ,  non  inventum  oleum  roseum  de  omfacino 
unguis  oieo;  si  nec  baec  fuerit,  camimiilino  pueris  infantibus  vel  mulieribus  et 
quibus  molles  sunt  vel  solutae  carnes.  Quibus  expediunt  infrigdari  loca  nimis ,  boc 
modo  offerenda  sunt  adjutoria ,  tune  necesse  est  ut  aqua  nimis  frigidam  et  si  ne- 
vata  fuerit  in  ea  vasum ,  in  quo  oleum  est  deponendum.  Quod  si  haec  non  sint ,  ad- 
miscis  acetum  in  oleum  roseo  quartam  parlem ,  nimium  autem  adeessum  ex  aestu 
mllammationem  superaddis  oleo  roseo,  sucus  sempervivae  herbae,  aut  porcacle, 
aut  lactuce,  aut  psilliu,  aut  omfacion  id  est  sucus  ubae  acerbae;  admiscis  inter- 
dum  et  de  rasuris  cucurbite  sucus.  Si  de  frigdore  caput  doiet.  Si  autem  de  frigdo- 
rem  doluerit  caput,  fumentabis  bregma  capitis  de  oleo  rutatio  aut  laurino.  Si  au¬ 
tem  opus  habuerint  nimis  ut  calefaciatur,  euforbium  mittis  in  oleo  modico  et  un- 
guis  caput  oleo  nardino  aut  amaricino,  et  frontem  inlines  de  oleo  ubi  euforbius 
tritus  est,  simul  et  nares  et  aurium  porus,  quidam  autem  et  pedum  plantas  unxe- 
runt  et  anum*.  Diuturnam  vero  jam  elFectam  passionem  ex  calore  aut  frigdore 
generatos  dolores  ex  distemperantia  radi  oportet  caput  et  utore  in  eis  emplastros 
aut  cerutos  propriis  medicaminibus,  fri gidas  enim  quae  calefaciunt,  calidas  verp 
infrigdare  distemperantias,  per  eas  de  quibus  sanalur  acrisipilas.  Calefacerc  au¬ 
tem  quae  frigida  sunt  per  ea  quae  calefacere  possunt,  qualia  sunt  simplicia  de 
eufurbium ,  unam  quidem  de  euforbium  habens  uncia ,  très  vero  uncias  cera  et  oleo 
libra  una.  Quod  si  ex  acris  humoribus  doloris  capitis  fiant,  qui  in  sthomaco  sunt 
congregati  et  vaporibus  .suis  caput  inquiètent  transmittendo,  hos  magis  pervomi- 
tum  evacuare  oportet  eos  qui  ledunt  humores.  Quod  si  qui  patitur  vomere  non 
potest,  nutrire  eum  velocius  oportet  cibis  lene  digerentibus  et  aptos  sthomaco  et 
hoc  ipsud  mediocrem  qualitatem ,  et  sic  post  haec  absentium  dabis  bibere  et  cae¬ 
tera,  dicta  eis  ministrans  digesturias,  ita  ut  bora  tertia  aut  quarta  panem  olFeras 

Apres  ces  mots  :  et  anum,  Leipzig  ajoute  ce  passage  :  Et  ad  vespei-am  lavare  et  sic 
cibos  eucicos  utatur  non  calidos,  qualia  sunt  tipsane  sucus  et  sorbitiones  de  alia  et  ova 
■sorbiles  sine  liquamen  et  laclucas  irigidas  et  calidas  brassicac  siccat  enim  vaporesi  Simi- 
liter  autem  et  lente  bibant  autem  omni  tempore  aqua;  quod  si  evertit  stomaebum  aquae 
potio,  male  granata  mittis  aut  milum  coquis  aut  pisum;  somnum  post  haec  factum, 
sequenü  die  lavet  calido  lavacro  et  aquam  calidam  superfundentes  sepius.  De  diuturna 


528  ORIBASE,  EUPOiUSTES,  IV,  i. 

tantum  quantum  sufficiat  et  post  dato  spatlo  pene  lieras  quattuor  lavit.  Si  autem 
aliquis  solum  panem  edere  voluerit ,  clivas  aut  uba  jiassa  aut  dactulos  et  his  si- 
mdia  simul  dabis  quod  suavius  est;  malas  igitur  passiones  ex  malis  in  stomaco 
consistant  humoribus,  ut  etiam  in  tonicis  ventris  Inbibantur  quod  se  cvacuare 
oportet  per  aloetica  pyera.  Si  autem  calor  simul  et  ventositatis  spiritus  capitis  do- 
lorem  elEciatur,  in  initio  quidem  quae  infrigdant  et  repremunt  curatio  est  adhi- 
benda ,  post  baec  admiscimus  aliquid  ei  qui  repremere  potest  mitigatibum  vel  qui 
digerere  potest ,  sic  addimus  aliquid  diaforeticum ,  subducentes  paulatim  quae  re- 
prement,  ut  amplius  qui  extenuat,  modicum  autem  quod  repremit.  Saepius  autem 
constipatio  fît  in  poris  vaporosus  ventositatis  spiritus ,  sic  et  bumor  pinguis  et  glut- 
tinosus ,  sicut  vix  in  multo  solvatur  factam  sessionem.  Si  autem  super  mensuram 
febrientibus  capitis  dolores  extiterent  non  manifestante  crisin,  frigidis  qualita- 
tibus  et  virtutibus  adhibenda  sunt  adjutoria,  qualia  sunt  oleo  oxyrodino,  id  est 
oleo  roseo  cum  aceto  quartam  partem  et  papaver  coctum  cum  oleo ,  vinum  autem 
absteneant,  qui  dolore  capitis  patiuntur  et  quae  infrigdant  adhibes;  calidi  enim 
suntvapores  qui  caput  ledunt,  roseum  oleum  eis  sufficit,  non  satis  frigidum  adhi- 
bere  debent;  expedit  autem  eis  requiescere  et  dormire  et  ad  vesperum  lavare;  et 
sic  cibos  eucymus  utatur  non  calidos ,  qualia  sunt  ptisanae  sucus  et  soi’bitiones  de 
alica  et  obas  sorbiles  sine  liquamen  et  lactucas  frigidas  et  caules  brassicae  ;  siccat 
enim  vapores.  Simihter  autem  et  lenticla,  bibant  autem  omni  tempore  aquam. 
Quod  si  evertit  stomacum  aquae  putio ,  mala  granata  mittis  aut  milo  coquis  aut 
pirum.  Somnum  post  baec  factum ,  sequenti  die  lavet  calido  lavacro  et  aqua  calida 
superfundentes  saepius'*'.  Post  baec  iterum  dormiat  aut  requiescat;  lavet  alla  vice 
et  accipiat  cibos  similes.  Quot  si  non  sufferat  aquae  putionem ,  vinum  album  aco- 
sum  bibere  permittis,  et  manducent  pisces  aspratilles  molles  carnes  habentes  et 
pippiones  columboram  coctus  sine  liquamen  et  vino  aplo  cornus  ex  aqua  sola  et 
oleo  et  anetu  et  porro  modice  coctum  et  sale  mediocriter  supermittis;  réma¬ 
nentes  reliquas  in  capite  vapores  humorum  constricti  vel  constipati  générantes 
dolorem ,  roseum  oleum  jam  non  adhibis ,  sed  camemillum  oleum  uteris  calidum 
mediocriter  ;  post  baec  admiscis  ei  interdum  quidem  amaricinum ,  interdum  autem 
nardinum.  Si  autem  ex  percussura  caput  doleat  vel  ex  aliqua  ruina  inciderit ,  cog- 
noscendum  est  si  nulla  est  inflammatio  aut  trtaior  in  testa  capitis.  Quod  si  intus 
inflammata  sunt  loca,  non  sine  periculo  erit  talis  capitis  dolor;  existimari  ergo 
oportet  ut  prius  flevotomu  et  dysterem  ad  baec  imtium  fîat  curaüonis  et  fumen- 
tationem  cum  sponglls  et  pilimatas  molles  lanarum  oleo  calido  infusarum  super- 
ponere  et  alla  facere  quae  ad  inflammationes  fîeri  expediunt. 

*  Tout  ce  passage,  depuis  et  sic  cibos  jusqu’à  saepius,  a  été  déplacé  dans  le  texte  de 
ieipzig  et  placé  par  lui  plus  haut,  avant  Diularnam  vero  jam  ejfectam. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  2. 


529 


[Cn.iPITJlR  II,  t.  V,  p.  691.] 

II.  De  cefalea  diuiurnam  et  quue  dijficilis  est  ad  solvendam. 

Cefalean  Greci  vocant  quae  commutiones  Incedunt  ut  neque  somnum  neque 
clamore  susteneant;  oportet  ergo  contemplare  prius  pienitudo  est  qui  liaec  facit, 
aut  infraxis ,  aut  inflammatio  allqua  ;  cognoscitur  enim  .sic  ;  eas  vero  qui  cum  gravi- 
tatem  dolores  fiunt  ex  pleniludinem  generantur  ;  quae  autem  cum  mordic-stlonem , 
ex  vaporis  agrium  humorum  et  ex  flammationem  membranarum  capitis  fieri. 
Curatio ,  si  cum  gravitatem  ex  pleniludinem  fit  dolor  et  interiores  membrana 
inflammatio  tenit.  Si  igilur  plenitudines  causa  humorum  invenitur  aut  vaporis, 
si  totius  corporis  pienitudo  est,  toljis  evacuandus  est  corpus  flevotomo  et  catbar- 
tico;  si  autem  exbecillitati  capitis  accessiones  fiunt,  antespasin  materiae  ex  toto 
corpore  facis  et  sanas  caput;  antespatin  autem  fît  per  clysterem  et  legaturis 
extremi  partibus  et  frictiones  similiter;  saepius  vero  per  vomilu  sunt  evacuandi. 
Curabis  autem  loca  causa  quidem  unguendi  antispaticis ,  id  est  (jui  extrahant  et 
non  repremant  et  fumentant;  post  autem  baoc  quae  évacuent  et  sic  quae  conro- 
borent;  repraemit  igitur  omfacinus  et  roseus  et  oxyrotinus  et  de’papaveris  coc- 
tionem ,  cum  oleo  vel  olivae  folia  coda  in  oleo ,  edera  et  cimas  mente ,  haec  tepida 
super  frigidum  et  crudum  humons  plemtudmem  existentem,  frigidum  autem 
adhibens  super  calidum  et  colericum.  Diflert  autem  calidus  oleus  et  magis  vêtus 
et  anithinus  et  Sycionius.  Quoi  si  pinguior  est  pienitudo,  spondilion  et  herpillon 
quoquendus  est  in  oleo,  aut  puleium,  aut  calaminthin,  aut  mentam,  evacuat 
liumorem  pinguem  haec  autem  et  virtutem  inponunt  locis  ipsis ,  propter  quo  usque 
ad  integram  sanitatem  haec  uteris.  Et  cum  ex  his  jubare  coeperit,  purgas  caput 
per  nares  et  palatum  et  sternutamenta  adhibes  et  in  balneis  frigari  oportet  caput 
cum  sindone  aspra,  et  spargis  salem  et  nitrum  et  senapem  sine  oleo. 

III*.  De  cerebri  inflammationem. 

Inllammatus  cerebrus  saepius  et  inflammatur  in  tantum  ut  discendatur  et 
apparoantur  suturas  vel  comessura^testae,  et  est  ista  passio  pessima,  ita  ut  in 
dies  très  aut  sex  moriatur;  sic  enim  hos  evaserint  salvantur.  Cerebrus  ergo  cum 
in  tumure  ab  inflammationem  consurgunt  lempora  altiora  et  aurium  auditus 
ohtundit,  et  venae  eriguntur  et  puisant  febres  interdum  et  rigor  accedit;  dolores 
mollestuntantur  non  leviores  et  mine  sustinens  vociferans  in  dolore,  et  nunc 
surgit  a  iecto  et  iterum  mox  ad  iectum  festinat  se  proicere,  Cum  ceperint  in- 
tumiscere  cerebrus  ab  inflammationem,  robor  accedit  nimius  in  vuitu  et  oculi 
foris  propelluntur,  sicuti  stranguiatis  provoniunt  et  intumiscit  faciès  et  totum 
caput,  interdum  autem  et  collum  et  torax;  quibus  autem  et  dorsus  intumiscit,  ita 

Ce  chapitre  elle  suivant  manquent  dans  les  manuscrits  grecs. 


3.4 


530  OBiBASE,-EÜFÜRISTES,  IV,  2-3, 

ut  ex  ipso  tumore  crépit  cuti;  saius  aulem  non  crcpent  de  vissice  fiant  simites 
veluti  ab  igné.  Haec  autem  passio  fît  et  non  solum  intrinsecus  inflammat  cere- 
brum ,  sed  in  tonicis  ejus ,  sed  etiam  extrinsecus  meninga  pertunditur  et  frangitur  ; 
vocatur  autem  ea  teste  membranus;  taies  pessimas  contingere  soient.  Curatio 
cerebri  inflammatur.  Mox  inprimis  flevotomandus  est  de  brachio  et  maxime  ut 
vena  dividatur  incisura  majore ,  ut  multum  cum  sanguine  calor  multus  exat;  post 
haec  et  virtus  permittit  et  secus  naris  et  sub  lingua  venas  incides  ;  simul  quidem 
apoferisin  facis  inflammato  cerebro,  et  diligenter  feceris,  celerius  ad  curas  quas 
locales  vocant  festinas  succurrere.  Inbrocas  autem  capiti  de  ydrileo  vino  et  oleo, 
sicut  et  aliis  membris  inflammatis  facis;  post  haec  uteris  et  cataplasma  quae 
infundere  possint  paulatim.  Rades  autem  caput  et  sic  pones  cataplasma  de  pane 
aut  de  farina  in  ydrileo  facta  aut  de  lino  semen  similiter  facta;  nihil  nimis  cali- 
dum  adhibendum  est.  Sed  et  clysteris  tempto  inprimis  molles  aut  lenes  sub' 
reumatizantem  venlrem,  ut  escas  deponantur  et  quae  latere  videntur  in  capite. 
ürguentem  igitur  malo  expulso  melius  fit  et  avocis  amissionem  et  oppressionibus 
vel  suffocationibus  et  acridinem  expurgat  et  deponit.  Oportet  autem  et  ventosas 
adsomere-  sicut  consuetudo  est  facere  in  synancicis;  unam  enim  est  causa  sedloco 
difertur,  quid  enim  distat  inter  gyla  et  ceraebrum,  ütere  autem  etiam  medi- 
camen  qui  paulatim  mitius  solvere  polest  ventrem  et  post  haec  declmationem 
accedentem  et  causam  inflammationes  minuentem ,  vomica  per  ore  facit  oquole- 
vit  medicamine.  Optimum  autem  et  hurinam  provocare  et  ab  initio  et  in  extremo 
non  agribus  diuriticis  rebus. 

IIII.  De  erisipUas  in  cerebro  factas. 

Fiunt  autem  et  in  cerebro  erisipilas  quemadmodum  in  extrinsicis  memoris, 
sic  et  in  cerebro.  Hoc  enim  patitur  cujus  fît;  dolor  fit  capitis  totius  et  vidctur  ignis 
in  eis  esse  ardor,  et  sustinebit  posito  uno  loco  caput,  sed  mutât  de  loco  in  loco, 
non  ferens  stratore  calorem  et  adboc  infrigdari  eum  desiderat,  et  vultus  in  eo 
frigidus  est  et  pallidus,  et  sitis  est  nimia  et  desiccatur  us.  Curatio.  Inprimis  mox 
flevotomavis  eum  de  brachio  et  maxime  sub  lingua  et  adhibis  quae  infrigdant, 
qualia  sunt  strigni  sucus  cum  oleo  roseo  cataplasmasse  et  vasis  qui  de  terram 
facti  sunt  loto  facto  inlenis;  liiis  adhlbitis  évacuas  etiam  ventrem  forli  medica- 
men  febrao  non  exsistentem.  Sin  minus  clysteres  non  vult,  ut  ventosas  cum 
nimiam  Hammam  adponis ,  quae  possent  extrahere  erisipilas  in  summa  cute.  Cibos 
autem  dabis  qui  ncque  frigidi  sint  neque  calidi. 

[Chapitiie  III,  t.  V,  p.  693.] 

V.  De  emicraniae  reraedü. 

Igitur  capitis  dolores  aliqui  patiuntur  et  superfluentem  vaporem  aut  tu- 
morem  aut  permixtis  ambobus  fît;  purgari  ergo  eos  aut  flevolomo  oportet  in- 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  3-5.  531 

primis  aut  catliartico  et  sic  localibus  curis  uteris  adjiitoris;  fricabis  loca  de  sin- 
done  et  digitus  manum  mediam  partem  frontis  et  maxime  temporum  muscolum 
ante  accessionis  horam ,  et  post  conmotionis  tempore  emigranicis  adjutoriis  cale- 
facientibus  ;  si  ex  caiore  fit  causa  dolor,  adhibis  qui  babent  aliquid  frigdoris  adju- 
toria;  sin  vero  ex  frigdore  sit  doiof,  calidis  uteris  medicaminibus.  ütrisque  aiitem 
admiscenda  sunt  quae  conroborat,  id  est  stipticum  habentem  virtutem.  Optimam 
autem  est  inunctio  calefaciens,  qui  recipit  euforbium  i,  cera  -r  iii,  oieo  libra 
una  aiiquam  de  extenuantibus.  Urguere  autem  oportet  medium  frontein  qui  patitur 
cum  tempores  muscolum.  Utilissimus  est  ad  frigidam  distemperantiam ,  saepius 
igitur  inlitus  ante  balneum  semel  inlitus  dolores  amputavit;  jubat  autem  pa¬ 
tientes,  si  cum  oleo  tritus  euforbius,  sit  autem  oleo  libra  una  et  euforbiu  imcia 
media. 

[Chapitre  iv,  t.  V,  p.  694.] 

VI.  Ad  sisncefahs. 

Stoicata  cum  aqua  aut  mulsa  bibere  et  cataplasmare. 

[Chapitre  v,  t.  V.  p.  694.] 

VII.  Ad  alopicias  et  ojjiaseos. 

Alopicias  offiaseos  communes  est  et  communem  curationem  opus  babent  ;  vo- 
catur  autem  ofiasis ,  propter  quia  scema  similis  est  serpentis ,  alopicia  autem  qui 
vulpi  similat  colorem.  Haec  autem  passio  fréquenter  conprebenduntur  ex  pes- 
simis  bumoribus  consistentibus  in  capite,  et  latine  tinea  vocatur,  unde  apeciae 
malitiae  ipsius  calor  cutis  capitis  ipsius  ostendit.  Alba  enim  existons  dé  flegmate 
fieri  significat,  subnigra  autem  ex  melancolicum  bumore,  sit  pallida  et  subrubea 
ex  melancolico  sanguine,  pallida  et  subrubea  ex  colerico  bumorem  generatur. 
Onde  inprimis  malos  bumores  evacuari  oportet  de  aloe  et  coloquintida  éataputia , 
qui  recepit  aloe  epatite  Z  iii ,  coloquintida  Z  iiii ,  scamonia  Z  viii ,  absentii  sucus 
Z  iiii ,  cum  suco  brassicae  facis  cataputias  et  das  secundum  virtuteHi  vel  aetatem 
aut  certe  géra.  Si  autem  melancoKcus  bumor  générât ,  elléboro  nigro  eis  admiscis 
aut  géra  dabis;  si  autem  colericus  fuerit,  scamonia  purgas  totum  corpus  et  caput 
adbibes  purgationem ,  deinde  localibus  adjutorife  subvenis  ea  quae  diaforetica  vel 
leptomeres  sunt  substantiam.  Si  autem  ea  quae  diaforitica  sunt  et  exfrabere 
■sanguinem  possunt  quemadmodum  ptapsia ,  optimum  utique  est  adjutorium.  Ra- 
dere  igitur  oportet  caput  et  facere  consideranda.  Si  enim  cum  modica  frictionem 
erupuerit ,  caput  cito  sanat.  Si  autem  post  diu  difficilius  sanat ,  contemplare  autem 
oportet  post  adbibita  médicamenta  non  utique  per  nimietatem  plus  quam  con- 
petit  finis  calefaciat  cutem,  manifestum  est  boc  riibicundam  colorem  adparere, 
super  bustulare  periculosus  est  cotem  ,  saepius  boc  ipsud  utendi  a  nobis  sed  trans- 


34. 


532  ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  5-7. 

ire  debemus  ut  moHior  aut  tumor  médicamenta,  ut  resoivamus  virtutes.  Adhi- 
benda  sunt  autem  baec  in  aere  calido  omnino  talia  adjutoria,  sine  auram  ad 
solem,  in  bieme  autem  in  balneo.  Quae  expediunt  medicamina  in  taies  passiones; 
calidior  euforbius  et  post  baec  ipsum  tapsià  et  senapes  et  cardamus ,  secundum 
utrumque  modum  non  absens ,  nuiio  est  minor  limnistes  aut  adarces  et  bernica- 
rioni  et  ambo  ellebori  et  erucae  semen,  et  oleum  iaurinum,  alcionia  utraque  ista 
et  radices  calami  et  cortices  bustasis  et  pix  et  cedria  sive  soricum  stercus  et  adeps 
an«ennu=  et  amara  amigdala  tota»  bustas.  His  ergo  fortissimis  medicamimbus 
iiquidus  certus  admiscendus  est.  Inbiciiiior  autem  infundenda  sunt  oîeo  iaurino 
aut  in  liquida  pice  ;  diuturnas  autem  passiones  et  quae  difficile  sentiunt  fortioribus 
medicaminibus  curas  :  modernas  et  eas  quae  facile  sanantur  Inbecillioribus  adju- 
toriis  curas. 

[CH.t-PITRE  VI,  t.  V,  p.  697.] 

VIII.  Ad  defluenles  capdlos. 

Cadere  capillos  facit  raritas  cutis  in  capite  et  unde  nutriuntur  substantia  non 
supercurrentem.  Contemplatio  autem  est  sanitatis  ipsorum  adtrahendum  san- 
guinem  et  constringere  largam  peliem  per  aliquam  talia  médicamenta,  qualia 
sunt  ladanum  et  leutiscinum  oleo,  baec  per  se  faciunt;  electicin  enim  id  est 
trabentem  et  contempnentem  babent  ambo  virtutem  adinvenire  excogitando 
potest  utile,  quae  est  medicamen  ad  capillos  cadentes  ;  mlxturatus  ladanus  cum 
oleo  scynino  id  est  lentiscino.  Manifestum  est  raso  capiti  pinguiorem  oportet 
adbibere  medicamen;  tunso  vero  bumidiorem,  mullum  vero  existentem  rari- 
tatem  cutis  cxtimandum  est  plus  utilius  esse  admiscere,  pro  scynino  suprascripto 
ladano  myrtitem  oleo  admiscis,  et  si  isdem  fuerit  nardinum.  In  frigidis  sta- 
tibus  et  tempore  calido  et  in  bieme,  ante  autem  medicamenti  unctionem  fric- 
tionem  adhibe  capiti.  Contingit  ut  cadant  capilli  ex  aegntudinem  saepius  et  ex 
usodelis  ;  dieta  eis  opus  est  recuperatiba ,  absque  medicamen  multos  sanavit  per- 
fecte.  Est  autem  etquando  sine  aegritudinem  cadunt  capilli,  in  quibus  quae  dicta 
sunt  utimur,  aut  certe  sabucum  incendis  et  'carbones  ejus  cum  cernto  admiscis 
et  uteris  hoc  augmentum  et  spissant  capillos.  Quando  jam  non  cadent,  gitter 
incansum  uteris  et  cum  aqua  teris  et  inponis  baec  ubicumque  volueris;  nasci 
pilos  maxime  autem  in  superciliis  si  non  sint  aut  palphebris.  Quot  si  ex  igné 
busta  loca  capiii  non  fuerint,  fici  folia  busta  et  trita  et  inposita  cum  oleo  facit 
nascere  pilos  quae  conrumpit  pilos  aut  capillos. 

[Chapitre  vu,  t.  V,  p.  699.] 

[i84]XXX.  De  psüotrisK 
Aa 

■fria  généra  sunt  psilo’ra,  unum 

Chap.  vu  :  '  psylotris. 


de  Très  sunt  dilFerentiae  quae  conrum- 


533 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  7. 

Aa  .  .  .  La 

quo  capiili  et  pili  cadunt  et  iterum  re-  pendo  toilunt  pilos  et  iiudant  cutem  et 
nascuntur,  alterum  de  quo  cadunt  et  dicunt  grece  pilotra,  quae  evellunt  et 
non  reiiascuntur,  tertium  a  quo  tenues  rumpunt  pilos  ut  omnino  non  appa- 
redduntur®  capiili  aut  pili,  de  quo  jam  reant.  Sed  baec  quidem  cautam  unc- 
superius  dictum  est.  Nunc  autem  de  tionem  habent.  Saepius  enim  solum  in- 
duobus  psiiotris’  est  dicendum;  inpri-  linuntur  loca  nuda  rémanent  pilis  et 
mis  de  eo  dicendum  est^,  ut  cum  ceci-  caetera  ex  bis  conficiuntur  ut  nuda 
derint  capiili  aut  pili  iterum  renascun-  permaneant  a  pilis;  alia  vero  restent, 
tur®,  lexiva,  arsenicus®,  sandaraces sed  alia  tenuioris  pilos  faciunt  degros- 
calcis  viva.  Ea  vero  quae  fbrtiora  sunt  sis  exire  vel  renasci,  qualia  sunt  lexiva 
necesse  estinbecillioribus*  misceantur®;  saponariis  utilis  et  arsenicus  et  sanda- 
nam  cum  ceciderint'®  pili,  non  renas-  races  et  calcis  viva  ;  fortiora  scilicet  baec 
cantur  ex  bis  medicaminibus.  Confec-  conrumpunt  iubecillioribus  mixla  in- 
tum  psilotrum”  :  calce^^  viva  partes  becillitaté.  Pilos  autem  tenuiores  qui 
duas,  arsenicu'®  pars  una;  baec  mittis  facit  projectoriam  babet  virtutera;  Lo¬ 
in  mortario  plumbeo'*  et  aqua  super-  rum  autem  médiocres  sunt  hordeis  et 
lundis  aut  ptysanae  sucus;  teris  dili-  fabae  et  herbis  farinas,  afronitrus  et  ni- 
genter  cum  pistillo  plumbeo*®,  donec  trus  ;  fortiora  autem  ad  grosses  vellongos 
niger fiat,  tepidum  facis  et  inducis.  Item  et  doros  pilos  vel  capillos  extenuandos 
aliut  :  oriza  aut  faba  sicca  aut  ptysanas  '®  hustum  nitrum  et  ciramido  et  clyvanno , 
coquis*’ in  aqua,  quem  sucum  pro  aqua  ossa  ostrearum  et  pumice  non  hustis 
uteris ,  ubi  addis  arsenicu'*  i ,  calce “  cericis  et  porpbiras  vel  aliis  hostreis  vel 
viva  -rüii,  coquis®  psilotrum  secun-  cocliis  hustis.  Saepius  enim  et  non 
dum  consuetudinem  et  postea  addis  busta  alcionias  et  ellevori  utrique  et 
murra  -ri,  mastice®*  -ri,  pumice^®  brioniaeradices;  volens  hoc  facerebene 
'riiii,opubalsamu®®cocliariadua,con-  olentem  admiscis  cyperum  et  meliloto 
ficis  et  uteris.  et  rosa  et  amomo  et  scynuantbus.  Cinicn 

siivestres  semen  teres  cum  oleo  supra- 
scripta  frica  et  cadentpiii  et  mel  non 
cocto  dropacize  qualem  volueris  locum 
et  non  jam  renascuntur  et  nudum  valde 
facit  locum  calce  viva  partes  duas ,  arse- 
nicum  partem  unam.  Haec  mitte  in 
mortario  plumbeo  et  aqua  supermittis 
aut  ptisanae  sucus  et  cum  plumbeo  pis¬ 
tillo  teris  donec  niger  fiat,  calefacis 

’  reduntur.  —  *  jisolotris.  —  "  inprimis. . .  est  deesl.  —  “  renascantur.  —  ®  arsenecus. 
’  sandaracis,  —  ®  inbecilioribus.  —  ®  misciantur.  —  ceciderent.  —  psolotris.  — 
calcis.  — arsenico. —  *•  plumbium.  —  et  aqua. .  . .  plumbeo  deesl.  —  ‘'.pti- 
smas.  —  "  quoqiiis.  —  *•  arseuico.  —  calci.  —  quoquis.  —  mastici.  —  “  pomici. 


534  ORIBASE,  EUPORISTES.  IV,  7-8 

A  a  La 

et  inlinis.  Item  aliud  :  orizamata,  faba 
sicca  purgata  aut  ptisanus  coquis  in 
aqua,  et  sucus  exinde  uteris  pro  aqua 
et  aSmiscis  arsenicum  et  calcem  et  co¬ 
quis  psilostrum  secundum  consuetu- 
dinem;  et  post  baec  admiscis  smyrnes 
i ,  mastices  -r  i ,  pumice  arsu  v, 
opobaisamo  cocliaria  duo*. 

[Chapitme  VIII,  t.  V,  p.  701.] 

XXXI.  Ut  canos' non  nascantw  et  capilü  VIII.  Utcanus  nonnascaiitur. 

palcri  Jiant  eU  robei^. 

Accipis  coloquentidam^  silvaticam  et  Toile  coloquintida  agria  et  pertundis 
pertundis  eam  et  purgas  deinlus  bene  eam  et  deintus  purgas  diligenter  et  ita 
et  inplis®  eam  oleum®  laurinum  et  ad-  impies  eam  de  oleo  laurino  et  addis 
dis  yosquiamum’,  arsenicum  non  tri-  yosquiamo  arsenico  et  non  teres,  sed 
tum,  set®  dimittis®  die  una  et  unguis*®  stet  et  sic  die  una,  aut  unguis  exinde 
exinde  caput  semel  in  anno.  Item  ut  semel  in  anno.  Et  pueris  facit  pulchros 
infantibus  et  pueris  liant  pulcri  capilii  et  spissps  capilios,  de  noce  vero  scortla 
et  spissi,  nocum  cortices^  ustae  et  busta  et  trita  cum  vino  inlenis. ,  Luto 
tritae®®  in  vino  inunguia^®.  Item  lotu“  vero  arborem,  quod  ros  vocant  caleca- 
arboris  folia  cum  stercus  cameli  in  rii,  folia  ejus  cum  camüi  stercus  hus- 
uno‘®  jncedis  et  cum  oleo®*  uteris.  Ro-  tum  et  cum  oleo  inlitus  rubeus  facit 
beos”  autem  facis  capilios**,  lopinis**  capilios.  Lupini  cortices  infusa  in  oleo 
si**  corticem  tollas  et  infuijdis  cum  ni-  diebus  octo  aut  decein  et  post  baec  inli- 
tro**diebus  octo  et  post  baec  inbalneo**  nita  que  sunt  balneofiat,  si  autem  arbo- 
exinde  caput  labas.  Nigros**  vero  facit  ris  ipsius  scoves  decoctio.  Nigros  autem 
capilios**  ubi  galla  infu.sa  est  et  cal--  capilios  inlinita  galle  decoctionem  in- 
cantus**  et  aidia,  ladanus  çum  myrtiao  fusa  et  calcanti  et  sidiae  et  ladanus  cum 
oleo  unctus**.  Canos**  autem  facit  myrta  inimctio  utilis  sit.  Oleum  autem 
[i8d  v*]  oleus  de  silvatica  oliva  factus,  ex  sllvestris  olivis  cottidie  inlitus  et 
cottidie't*si**inunguanturcapilli.  Magis  magis  inyrtites  in  bis  infusus  tardus 

Cbap.  vin  :  '  canas.  —  *  et  deest.  —  *  rubae.  —  *  coloquintidam.  —  “  ymplis.  — 
“  olium. — ■  ’  jusqulamo.  —  *  set  deesl.  —  '  demittis. . —  unges.  —  '*  corticis.  —  **  usti 
et  triti.  —  **  unguis.  —  “  loto.  —  **  vino.  —  *“  olio.  —  *’  rubius.  —  **  capillus.  — 

lupinis.  —  se.  —  ’*  cum  nitro  deest  —  “  balnio.  —  **  nitrus.  — ■  capillus.  . — 

“  galcantus.  —  et  sidia . unctus  deesl.  —  canus.  —  cotidio.  —  se. 

*  Les  chapitres  vi  et  vu  du  texte  grec  sont  réunis  par  les  manuscrits  de  Laon  et  de 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  IV,  8-ii.  535 


autem  facit  si  niyrta  in  ipso  oleo^»  in- 
funclatur.  Ciesccre"  autem  facit  ca- 
piHos^®  si“  inlinantur  ex“  vitis  laciinia 
cum  oleo  mixta“,  et  si  sarmenta  vitium 
vii-itles^®  urantur^’,  aqua^*®  quae  exinde 
deciirrit^®  fabae  farina  conmixlam^" 

cataplasmatur^b 

[Chapitres  ix  e' 


facit  augmenlum.  Adcrescere  capillos 
absque  pulicrtatem  inlitum  vitis  lacrima 
cum  oleo  ex  evere  sarmenta  incensa, 
sudantem  bumorcm  cum  fabae  farina 
cataplasmatns. 


X,  t.  V,  p.  702.] 


X  *.  De  forforicla  in  capite. 

Forforicla  in  capite  de  pessimis  exsurgunt  humorum  caloribus.  Consideratio 
autem  est  cui  consumalur,  ut  ex  bis  haec  quae  proiciunt  et  digerunt  niedicami- 
nibus  purgetur  corpus  repietum  quandam  cacocymiam.  Dein  quo  olentibus  con- 
fortare  caput  admiscenda  sunt  stiptica,  qualia  sunt  bis  conpetentia  forrores 
cynicos  mesa  infundis  in  aqua  sextario  uno,  et  post  frecas  manibus  et  colas;  ex 
boc  sucus  coquis  cum  aceto  media  emina ,  donec  vini  pinguidinis  fiat  et  ex  hoc 
totum  caput  infundis  et  sic  postea  lavas  in  aqua,  ubi  beta  fuerit  decocta  aut 
fenusgrecus  aut  lupini;  unguis  autem  caput  olci  yrlni  facis,  boc  uteris  quia  uti- 
iissimum  et  operatibum  medicaroen.  Item aliud  :  terra  Cymolia ,  sulfor  vivo  aequa- 
lia  pondéra  teris  cum  aceto  et  in  balneo  infinis  et  calida  lavas  aqua;  boc  autem 
inungui  oportet  non  solum  in  balneo,  sed  et  absque  hoc,  nam  virtus  ejus  est  ad 
banc  passionem  multum  necessaria.  Item  aliud:  lithargiro,  ruta,  oleo,  aceto 
cotilis  tetarton,  teris,  infinis;  videtur  mibi  boc  multum  esse  in  experimento 


[Chapitre  xi,  t.  V,  p.  708.] 


XXXin.  AdpedaculosK 
Aa 

Nascuntur  saepius  in  capite^  et  in 
totum  copus ^  pedocli*  de  subito;  bis 
altius''  in  cote®  superfluus’  bumor 
conputrescens  ®  veiut  in  aqua®potrida“ 
vermes”  exubérant.  Oportit  igltur  adhi- 


XI.  De  pcducalis. 

Generanlur  saepius  in  capite  pedu- 
eufi  multitudo  subito  congregala  in 
profunda  cute  et  ex  superfluetate  bu- 
morum  et  mediocriter  calidorum  sur- 
gentium.  Oportet  igitur  adhibere  do- 


olio.  —  criscere.  —  capillus.  —  “  capllli  addit.  —  ex  deest.  —  ”  mixto.  — 
”  vidcritis.  —  ”  urant.  —  aqua  deesi.  —  “  decorrit.  —  *“  cummixta.  —  “  cataplas- 
metur.  —  Chap.  xi  :  ‘  pcduclus.  —  ®  caplti.  —  ’  corpus.  —  ‘  peducli.  —  ®  alcius.  — 
'  cute.  —  ’  siper.  —  ®  conputiiscens.  —  ®  vel  utinamque.  —  pulrida.  —  "  vermis. 

*  Les  manuscrits  de  Laon  cl  de  Leipzig  réunissent  sous  un  même  nam 


OiUBASE,  EUPORISTES,  IV,  ii-i: 


536 

bere  siccae*^  virtutis  médicamenta 
quae  evacuare  et  extra here  possint  su¬ 
perflues  in  [i85]  cote“  constitutos^’ 
humores'*.  Cedria*®  iendines*®  etpedu- 
clos  occidit  et  aederae  ®  iacrimus 
simillter.  Ad  haec  confîcis  medicameii 
sic  ;  stafidagrias®®  Z  ii,  sandarace  Z  i, 
mtru®‘  Z  i,  cum  acilo®®  etoleo“  inun- 
gues*’  caput.  Oxylapati®  radices®  cum 
oleo®“  similiter  operatur  aut  elleboru 
albu®‘  et  stafidagria  ’®  etnitru®®  aequaiia 
pondéra,  in  baltieo®‘  cum  oleo“  uteris 
aut  aqua  marina  vel  saisa  fortiter,  si 
cum  acito®’  iavatur. 


siccativa  médicamenta  et  évacuantes  et 
extrahenles  consueta,  quaiia  sunt  ce- 
dria  ;  peduculos  et  sindenis  occidit  et  de 
edère  gummen  vei  sucus  similiter  facit. 
Sed  stafidagrias  partes  duas,  sandaracis 
et  nitrum  parlera  unam,  cum  aceto  et 
oleo  perunguet  caput.  Oxylapati  radicis 
cum  oleo  similiter  facit  aut  ellevorum 
album  et  stafidagria  et  nitrum  aequales 
in  balneo  cum  oleo  uteris,  aut  aqua 
maritima  aut  salemoria  agra  cum  aceto 
fumentas. 


[Chapitre  xii,  t.  V,  p.  704.] 

XII.  De  acoras  et  cjrias. 

Eas  vero  quae  vocantur  acoras  in  capitis  consistant  dite,  tenues  igitur  nimis 
pertusuras  habenles,  per  quas  Huit  humor,  quod  nos  tavem  existimamus  esse, 
unde  et  acoras  nominamus.  Humor  autem  qui  exinde  fluit  gluttinosus  est  medio- 
criter,  similiter  est  ei  passio  et  ca  quae  vocatur  cyrion,  sed  foramina  majora 
habet,  humorem  circumtenentes  mellis  similem.  Contemplatio  ergo  est  ut  eva- 
cuentur  qui  sunt  in  locis  ipsis  humores  et  quae  desuper  fluunt  probibenda  sunt. 
Evacuabis  caput  et  ante  omnia  totum  corpus,  sicut  in  alopiciis  dicta  sunt;  parva 
enim  existentera  passioacm  efliciunt  in  tali  passionem  saepius  locales  adjutoria 
adhibenda ,  quaiia  sunt  quae  exténuant  et  digerunt  pinguis  bumores.  Aliqua  autem 
médicamenta  ad  eas  quae  incipiuut  acoras,  quando  sine  aliqua  superfl uitate 
est  totqm  corpus  quae  sunt  stiptica  virtutem,  quaiia  sunt  myrte  et  picci  cortex  et 
rubus.  Aliqua  autem  resistentes  augmenlantem  acoras,  ubi  quidem  reprae- 
muntur  quod  supercurrit,  ubi  digerentur  quae  contenentur.  Miscenda  sunt 
eorum  virtutes,  quaiia  sunt  myrtites  oleus  et  roseus  et  scyminus  id  est  ientis- 
cinus  cyperi  et  lenticla;  alia  autem  mediocriter  si  sunt  in  summa  cute  adjuto¬ 
ria  quae  digerunt  et  proiciant  sine  sensibilitatem  caloris,  quaiia  sunt  beta  et 
husta  Cymolia.  Alia  autem  miscis  quae  fortiora  sunt  virtutem,  ut  etiam  evacuare 
possint  pinguis  ;atis  et  glultinosus  bumores,  unde  acoras  sunt  generatas  et 

sicci. —  mcdicame.na.  —  extenuare.  —  superfluus.  —  cuti. —  ”  consti- 
tutus.  —  bumoris.  —  cidria.  —  iendiuis.  —  pedoclus. —  ““  edere.  - —  istafît- 
acrias.  —  nitro.  —  aceto.  —  olio.  —  inunguis.  ■ —  oxilapati.  —  radicis. 
—  “  olio.  —  cllcboro  albo.  —  staCtagria.  —  nitro.  —  “  baluio.  —  olio.  — 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  i2-i3.  537 

(lurissimas  sunt  dissolvant  eas ,  qualia  sunt  sales  et  calciteos  et  fex  vini  husta , 
sandaraces  et  calcis  viva.  Acetus  autem  ulilissimus  est  in  omni  tempore  ad  acoras , 
exténuant  enim  eas  et  digerit  et  repraemit;  oportet  autem  acrum  acetum  esse  et 
nullum  in  se  habere  vini  saporem.  Cum  hoc  enim  admiscis  aliud  ex  alio  de 
metallfeis ,  ut  sanentur  acoras,  suffîcere autem  convenitad  inbecilliores  et  maxime 
si  cum  dolore  sunt.  Cymolia  ergo  in  bis  utilis  est  et  critici  et  Samia  aut  porafolix 
et  spondiu  et  litbargyros.  Nihil  autem  haecperagentibus  diacarton  pulver  inlenis 
infusum  cum  aceto  acer;  alterum  tantum  addis  et  cum  aceto  acerrimum,  haec 
si  tibi  visura  fuerit  esse  litbargirum  alterum  tantum  addis  et  cum  aceto  miscis, 
non  autem  invento  diacarton,  tune  inCendis  carta,  cinus  illud  cum  aceto  uteris; 
non  autem  opus  est  illis  fieri  qui  isclyrosarci  sunt,  id  est  durus  habent  carnes  et 
non  delicatas  et  molles.  Quando  autem  inflarnmatas  acoras  cum  dolore  sunt,  ma¬ 
nifeste  parigoricis  eis  prias  quo  digérant  et  malaxent  absque  aliqua  mordica- 
tionem,  qualia  edrica  sunt,  id  est  ad  ani  dolorem  portinentia. 

XIII  *.  Ad  scavias  in  capile  et  sjcodes  et  acoras  generatas. 

In  capite  scaveas  generatas  ruia  et  stipliria  leris  cum  mei  et  inlenis  ablatos 
capillos ,  aut  sulfor  vivo  et  stafîdagria  teris  et  cum  pice  liquida  miscis  et  inlenis. 
Ad  autem  parvas  et  spissas  robas  ulcéra  in  capite  viles  similia,  exquibus  tabus 
Huit,  radis  caput,  linum  semen  teris  et  cum  mel  cataplasma  inpones;  concilia 
bustulos  et  trita  cum  aqua  cataplasma  inpones.  Fit  autem  et  abus  ulcus  in  capite , 
quas  siccas  vocant,  et  curabis  eas  si  capita  sardinarum  incendis  et  bulbos  coctos 
cum  cinus  suprascriptos  cum  aceto  mixto  uteris  inlitum. 

[Chapitre  xni,  t.  V,  p.  706.] 

[i85  V"]  XXXVil.  Passiones  cjuae''-  in  XIIII.  De  oculorwn  causas. 

oeuKs  jiant  conlarbationes^  de  fuma 
aut  pulberc. 

^^  .  .  .  .  La 

Si  in  oculis  turvatio  ^  de  fumo  aut  De  tarascin  et  splendolorem  fugiunt 
pulvere  fiat  aut  ustura  aliqua  passi  fue-  in  oculis  taraxis,  id  est  conturbatio  de 
rint,  fumus  enim  vitandus*  [i86]  est  fumo  facta  vel  d e  cauma  aut  pulver  aut 
et  caput  coperiendus  est  linteo  ^  ut  non  intentas  visui.  Incedit  requies  facilius  si 
ardore®  solis  sustlneat’,  sed  in  umbra  discedunt  a  fumo  et  caput  cepernat 
deambulandum  est.  Labanda  est  faciès  ut  non  discedunt  et  in  umbra  deam- 
primo*  a  pulvere  cum  tepida  aqua®  bulent.  Fumentet  autem  oculos  decoc- 
dulce'®,  postea  vero  frigida  lababis;  in  tionem coniu ,  inprimis quidem  tepidam 

Chap.  XIII  :  '  qui.  —  “  conturbacionis.  —  ^  turbacio.  . —  “  vetandus.  —  ‘  lentio.  — 
'  ardorem.  —  ’  susteniat.  —  ®  primum. . —  ®  tepidam  aquaœ.  —  dulci. 


*  Ce  cliapitre  manque  dans  le  texte  grec. 


538  ÜRIBASE,  EUl'ORlSTES,  IV,  i3-i4. 


iumine  minus  adtcuflat  et  si  adtendit 
subclausos  oculos“  teneat'^  Ex  his 
eiiim  conponitur'^’  causa  ut“nihil  aliut 
adhibeatur,  clvum  minus  utantur,  po- 
tionem  vero  si  ex  aestu  nimio*®  calore 
exusti  sunt  liberaliler  utantur  et  som- 
num  habundantius  similiter;  post  baec 
balneum*®  sufEcienter  utantur. 

XXXVIII.  Addolorem  oculorum  Orihasi^’’, 
de  Euporista'^. 

Oculorum  dolores*®  in  inilio  requies 
est  adhibenda  ;  s  ]  rmunguenda®"  sunt 
palphebra^*  de  medicamine^®  qui  re- 
cipit  rosa  et  crocu“.  Lippes  “  cnim  in 
nocte  factas  glutinationes®  purgat  et 
consolit  ioca^L 


ex  aqua  dulce,  frigida  autem  poslea  et 
SI  splendorein  fuciant  et  subcludaut 
oculos.  In  banc  rem  modo  conponuntdr, 
nihil  aiiud  opus  habent  nisi  solum  mi¬ 
nus  ut  accipiant  cibos,  potionem  vero 
amplius  utantur  propter  haestum.  Si 
autem  somnus  accedit  profuudus  et 
ocuiorum  aliqua  causa  suspecta  sit. 
His  ergo  neque  a  balneis  removendus 
est.  Cilentur  autem  cautius  oculorum 
aliquos  accedentes  dolores,  qui  scire 
oportet  et  superunguere  palphebras  de 
rosas  aut  crocum  medicameu  confectum, 
et  bis  non  inventis,  tune  lippes  et  in 
nocte  factas  gluttinationes  purgatur  et 
lenicantur  bene  de  pusca  iavati  et  cum 
pisa  aqua  frigida  et  siccatis  aîiquid  in 
oculis  ex  lacrimis  mitius  faciendum  est; 
jubat  autem  eos  et  ventris  subductio. 


[Chapitre  xiv,  t.  V,  p.  707.] 


XL.  Ad  jleÿmonm.^  oculorum, 
de  Euporistis^. 

Inflammationes^  oculorum  et  dolo¬ 
res  ‘  oculorum®  patientibus  mediciest® 
adjutoria  providere  Quod  si  medicus 
praesens  non  fuerit,  [186  v°]  interea* 
facere  ea  quae  possibilia  sunt  omitti  non 
oportit,  ut  in  aliquomalo  non  fncidant® 
hii'®  quipatiuntur“.  Inprirais  ciborum 
abstinentia  est  indicenda  et  in  re- 
quiae®®  babendus  est  aeger  et  a  capite'® 
altius  babeat  et  lumen  prohibendus 
est  et  nullus  clamor  aut  sonitus  vel  alia 


De  flegmone  oculorum. 

Inflammationis  cum  doloris  oculi  si 
fuerint  conpraehensi ,  medici  ergo  iabor 
ut  sanet.  Quot  si  artifex  prope  non  fuerit , 
intérim  subvenire  eis  quae  possibilia 
sunt  beneficiis  medicinalibus  praesen- 
talibus ,  ut  non  aliquid  pessimus  in- 
currat.  Cibis  ergo  abstinentia  indicenda 
est  et  requies  adbibere  oportet ,  et  ad 
caput  altior  fiat  adpositio  et  lucorem  vi- 
tare  et  sonitus  vocis  et  neque  aliis  aiiqui- 
bus  mutionibus  dolores  augmententur, 


“  subclansus  ocuius.  —  teniat.  —  coponuntur.  —  ud.  —  “  nimia.  —  bal- 
nium.  —  Urivasii.  —  coporista. —  doloris. —  siperunguenda.  —  palpebraS. 

—  medecameni.  —  “  croco.  —  “  lippis.  —  “  gluUinacionis.  —  =">  et  consolit  loca 
cleest,  —  Ghap.  XIV  :  *  flegmone.  —  ^  doloris  poristis.  —  ®  inflammacionis. —  ®  doloribus. 

—  '  oculorum  cfeeit.  —  *  medicis.  —  ’  providendum.  —  ®  inleria. — “  incidit.  —  '“  his. 

—  palitur.  —  rcquie.  —  ad  capul. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  i4-i5.  539 


quae“doloren)  commovere  soient  cxpe- 
riatur.  Pcdes*^  enim  1  éviter  sunt  fri- 
candi'®  mollibus  manibus,  interdum 
etiani  extremae”  partes'®  ligandae'® 
sunt  ;  mitigant  eriim  baec  dolorem.  Facit 
autem  ad  inllammationem  oculorum 
violae  folia  superposita^®  et  lacté®*  rau- 
lieris®®  recens  cum  ovo  et  oleo®®  roseo 
deforis  superposita®*. 


et  pedes  fricentur  et  constringantur  li- 
gaturis  extreme  partis.  Mitigatis  enim 
doloribus,  facit  enim  ad  inflainmalionis 
oculorum  berbae  violae  folia  superpo- 
sita  et  lacté  muliebri  recentem  cum  ovo 
et  olco  roseo  extrinsecus  inposila  in 


[Chapitre  xv,  t.  V,  p.  708.] 

XLIII.  [187  v°]  Ad  reama  oculorum. 

Reuma  vero  si*  oculis  nimium  mo-  Reumam  autem  molestantem  ana- 
lesta  exteterit®,  caput  altius  tenendum  coH******  talem  facis  in  frontem  :  libanum 
est  et  extremae  partes  inferiores®  mu-  tritum  cum  farina  tritici  et  ovi  alborem 
niendae  ‘  sunt.  Salsa  autem  et  acra  ®  **>i*‘‘a  et  alborem  babeat  ad  caput  et 

existente®reuma,obdulcauda’estlacte®  roquiescat;  et  lecaturis  utatur  in  ex- 
muliebri  aut  lacrimum  ovi  missus  in  ‘remis  parlibus.  Samsam  autem  exis- 
oculis.  Lippes®  autem  tollendi  sunt  le-  tentem  et  acram  reumam  cymatiias 
viter  et  molli  spongia*».  Quod  si  major  *l**leem  lactem  et  obi  licorem  tenuem. 
fuerit  reuma  cum  dolores  nimios  **,  ca-  Leppes  autem  absterges  leniter  et  mollis 
taplasmauteris  quaerecipitrosasicca  W**-  Magnas  autem  exsurgentes 
Z  iiii  opiu*®  Z  i  crocu*®  Z  i,  cum  epyforas ,  id  est  inflammationis  cum  do- 
sapa  tèris  et  uteris.’ltem  anacollimas  in  !»*;«  **in*io.  cataplasme  inpone  de 
fronte  inponis  ad  reuma  oculorum,  li-  oP***  •’  *'e®**  ®*eea  ^  ****>  eroco  ^  *.  , 

banum  cum  tridici***  farina  cum  albu-  sopermittis  melilodi  decoctionem  aut 
men  ovi  mixta  inponis.  Item  ad  reuma  ®**pa' 
oculorum  gummin*®,  libanu*®  et  farina 
tritici  cum  ovi  albumen  inponis.  Item 
aliut  :  cocleas*®  cum  testis*®  suis  teris  et 
in  linteo*®  inducis  et  fronti®®  inponis. 

Item  aliut:  fabae  farina®'  et  mastice®® 
cum  ovi  album  en  fronti®®  inducis,  acacia 


*‘  prohlbendus .  alla  quae  deesl.  —  *'  pedis.  —  *®  frecandi.  —  *’  extremi.  — 

**  partis.  — -  *®  legandi.  —  ®“  siperposita.  —  ®*  lactis.  —  ®®  muliebris.  —  olio.  — 
®'‘  siperposita.  —  Chap.  xv  :  ‘  in  addit.  —  ®  steterit.  —  ®  extremi  partis  inferioris.  — 
*  monendi.  —  *  agra.  - —  ®  exsistentem.  — ^  "  obdulgenda.  —  ®  lactem.  —  ®  lippîs.  — 

—  libanum.  —  "  codias.  — -  testis  deest.^ —  *®  lenlio.  -  frontem. —  **  farinam. 


540  ÜRIBASE,  EUPORISTES,  IV,  i5-i6. 


solvis  cum  vino  et  in  frontem  inducis 
sarcocolla ,  cum  acito*®  similiter  facit  ad- 
mixtum.  Manms,  Lbanu^®,  stiptenan^’ 
scisten  soivis  in  vino  stiptico  et  subinde 
frontem  cum  spongea^®  fobis. 

[Chapithe  XVI, 

[igo  r"]  LV.  Ad  caliymem  ociilorum, 
de  '  Euporista. 

Caligines®  mitigat  frecatio®,  exerci- 
tatio  et  médiocres*  vei  acrimonia®  cibo- 
rum ,  quam  Greci  drimifagian  vocant ,  et 
capitis  frequens  pectinatio®,  et  absenti 
potio  ante  cibum  sumpta’  veltymi*  et 
origani®  decoctiones*®  et  oxymelie" 
scilliticu'®.  Inungues*®  vero  oxidorcica'* 
médicamenta,  id  est*®  qui*®  acutam 
faclunt  vislonem,  qualia  sunt  herbae 
capnu  ”  sucos ,  inunctus  multas  facit 
fluere  iacrimas  et  sic  evaporat,  libano- 
tidae*®  radix  et  ex  ipsas  cimas  sucus 
melli*®  mixtus  ambliopias®®  id  est  ca- 
ligines***,  que  ex  pingui  humore  fmnt, 
curât.  Facit  autem  et  prasii®®  sucus 
cum  mel.  Lactucae**®  silvestris®*  iactes® 
purgant  caiigines  et  suffusiones  cum 
lacté®®  muliebri  inunctus.  Item  mala- 
granatae  dulces®’  coccineum®*  sucum 
exprimis®®,  mittis  in  vas  aereum®®  et  lin- 
teum®*  superligas  et  ponis  in  sole,  do- 
nec  ad  pinguedinem®®  mellis  veniat,  et 
ipsa  mensura  quod  est  sucus  addis  mel; 
reponis  vero  in  vaso  ostracino ,  id  est 


t.V,  p.'yog.J 

XV.  De  cahqmem. 

Senioribus  autem  solet  contingere 
caligo  oculorum,  gubernare  se  debent 
per  frictiones  et  vectationes ,  mediocriter 
uti  cibos  et  acrae  uti  cibos  et  caput 
pectenare  et  absentium  bibere  ante- 
quam  cibos  accipiat  et  thimi  et  origani 
oxymelitus  scillitico,  et  inunguere  quae 
ad  caiigines  expediunt.  Convenit  autem 
et  sternutamenta  movere  et  caput  pur- 
gare  per  apoflegmatismum.  De  mel  au¬ 
tem  per  singulos  dies  inclinare  palatum 
ut  habundantius  proiciat  flegma. 


541 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  16-19. 

de  terra  fado  reponis  ;  cum  autem  in- 
vcteraverit,  melior  est®^  etquando  dor- 
mitu  vadit ,  inunguis  leviter  **  oculos 
hoc  pictoribus  et  aurificibus  et  senio- 
ribus  expedit.  Aliut  :  in  hieme  fel  cum 
me!  Attico^’inixtum  utere;  hoc  et  caii- 
ginem  abstergit  et  suiFusionem  spargit, 
inveteratus  melior®*  fit.  Oportet  autem 
et  .slernutamenta  movere  et  caput  pur- 
gare  et  mel  cottidie**  palatum  tangere 
et  Quentes  flegmas“  spuere‘b 


[Chapitre  xvii,  t.  V,  p.  709.] 

XVI.  De  ordeolam  in  oculo. 

Hordeolus  autem  in  oculo  nascentes  in  palpbebris  fumentandi  sunt  cera  alba 
ad  diaforisis  faciendam  ;  oportet  autem  remissa  cera  calefactum  cum  spatomile 
adponcre.  Digerit  enim  et  galvanus  cum  modico  nitro  adpositus.  Quidam  autem 
de  pane  cataplasma  inponunt  et  cum  suporatum  fuerit  aperiunt. 

[Chapitre  xviii*,  t.  V,  p.  709.] 


XVII.  De  mclalopas. 

Nictolopas  autem  patientes  epar  birci  assum  et  quod  ex  ipso  dUm  assatur  humor 
finit  inunguis ,  et  ipsum  epar  das  ad  aedendum ,  et  asini  recentem  fimus  per  ien- 
teum  colas  et  inunguis;  unus  autem  est  quando  in  dieinculpabiliter  vidit,  noctem 


venientem  pejus. 

[Chapitre  xix, 

LXIII.  [191]  Ad  percjissum ;  de^  Eapo- 
ristis^  UribasD. 

Percusso^  oculo,  in  principio  pas- 
sionis  adhuc  manente  inflammatione®, 
columbi  sanguis  calidus  aut  torturis* 


t.  V,p.7io.] 

XVIII.  Ad  percussuni  oculi. 

La 

Quibus  autem  ex  percussum  oculi 
sanguinenti  fiunt,  in  initio  adhuc  in- 
fiammationem  non  exsistentem  colum- 


meliorem.  —  **  dormito.  —  **  liniter.  —  oculus.  —  mellalicum.  —  melius. 
—  ”  cotidie.  —  ""  fluenlis  flcgtüa.  —  expuere. —  Chap.  xix  ;  '  di.  —  ®  üporista.  — 
*  Urivasii.  —  *  si  percusso.  —  -  inflammacionem.  —  “  turtoris. 


*  Ce  cbapit 


de  Paris. 


5'j2  ORIBASE,  EUPORISTES.  IV,  19-20. 


oculus  est  itiplen Jus’  et  fumentandus’ 
de  aqua  cum  spoiigia’,  cui  sale“  modi- 
cum**  miscis'’,  si  non  tunica’’  ocuH 
rupta  fuerit.  Quod  si  contigerit,  aqua 
sola  fumentavis'*  et  superponis  ovum 
cum  oieo“  roseo  mixtum  cum  iana  levi- 
ter,  et  stibeos’®  viridis  [191  v°]  folia 
facta  cataplasma  si  inponatur  jubat. 
Facit  autem  et  vitella”  ovarum  coda 
et'*  cum  vino  trita  cataplasma  inposita , 
et  folia  brassicae  cataplasma  inposita 
sanat.  Quod  si  diuturna  permanit  pas- 
sio  et  sanguis  ab  oculo  non  recedaP", 
baec  a  ”  Grecis  aemalops  vocatur 
Ysopi  pulver’*  in  linteolo®  ligatus-® 
intinguitur*’  in  aqua  calida  et  agitando 
cxprimis  eum,  cujus  sucus  velut  san¬ 
guis’®  est,  ex  quo’®  infunditur  sucus  et 
illas  sangumeas  maculas  depurgamus. 
Contingit  enim  ut  ex  percussu®®  tu- 
mores®’  in  oculo®’  liant,  c[uibus®®  ne- 
cesse  est  ut  adhibeatur  fumentatio  cum 
spongia®*  fréquenter,  ita  nova  spongia®® 
posca®®  infusa  superponis.  Inveterata 
vero  jam  facta  passione®’  senape  tri'tu®® 
cum  aquaadponis  frequenteretauferi,s®®. 

[Chapitre  xx 


bini  sanguinem  calidum  aut  turtore.s 
purgat,  et  fumentâtlo  cum  spungias 
aies  modicum  aquaé  admixtum ,  si  non 
tonica  oculi  lésa  est.  Tali  aliquid  si 
contingat,  aqua  sola  fumentabis;  bene 
utrique  fit,  si  cum  lana  obum  cum  oleo 
roseo  mixto  et  leviter  superponis  oCulo 
et  stivis  viridis  folia  cataplasma  jubat. 
Faeit  autem  et  obi  vitellus  in  foco  du- 
ratus  et  cum  vino  trifus  cataplasma  in- 
positus,  sed  et  folia  brassicae  cata¬ 
plasma  inposita  similiter  operatur. 
Diuturna  autem  eorum  si  permaneat 
causa ,  emalops  dicitur.  Ysopi  comam  te- 
ris  et  legas  lenteo  et  deponis  eum  in 
aqua  ferventem  et  levas  et  adponas  ocu- 
lis  et  subsequitur  sanguis ,  ipsum  lenteo 
expressum.  Consistentem  autem  tumo- 
rem  ex  percursuram,  fumentas  cum 
spongia  fréquenter,  et  sic  postea  nova 
spongia  in  pusca  infusa  superponis. 
Inveterata  vero  passione  factam  sena- 
pem  tritum  cum  aqua  adpones  inter- 
missionem  et  auferatur. 


t.  V,  p.  711.] 


LXVI.  Adpilos  adultéras^.  XVIIII.  Ad  pilos  adultéras  in  palpebris. 

Ebeilere’pilos®deoculosinutile®est,  Pilos  adultcros  in  palpebris  nascen- 
nam  postea  cum  renascuntur®  punc-  tibus,  quidam  cum  vulsella  evellunt 
tiones  majores®  faciunt.  Melius  est  ergo  pilos  et  post  modicum  dolent  amplius, 

ut  glutinentur’  ad  illos  pilos®  qui  se-  renascentibus  pilis  et  pungentibus. 

'  inponendiim. — cflumentandus.  —  ®  spungia.  —  sali.  —  modico.  —  mixcis. 

_ n  tonJca,  —  “  fumentabis.  —  olio.  —  “  stipius.  —  vetello.  —  “  et  deest.  — 

brasice.  —  abscidat.  —  ad.  —  ®  aemalupo.  —  vocanlur.  —  pulvis.  — 
lentiolo.  —  ®  ’  legatus.  —  ”  et  inunguclur.  —  “  sangus.  —  ”  co.  —  ”  perçusse.  — 
tumoris.  —  “  oculus.  —  “  quod.  —  ®'‘  spungia.  —  spungia.  —  “  pusca.  —  ®’  se¬ 
nape  deest  —  tritum.  —  aufferis.  —  Cbap.  xx  :  '  pilus  adullerus.  —  ’  evcllere. — 
=  pilus.  —  “  inliutile.  —  ®  renageuntur.  —  ‘  punccionis  majoris.  —  ’  gluttinentur.  — 
>  illu-s  pilus. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  20. 


543 


t.  Fit 


cundum  naluram 
de  pico  et  gummen®  aut  hoc  modo 
confeclum  mastice  et  cera  et  libaiiu“ 
etpice'Mn  uno'='  mastlcata,  colliges" 
et"  facis  trociscos",  et  com  opus  fuerit 
spatomele"  calefacis"  et  tangis  medi- 
cameii  et  cum  sesolverit“glutinas.  Sed 
si  jam  antea*”  evellere  cousuevit^*,  hoc 
modo  faciet;  sanguinem  caprunum  mis- 
cis®^  cum  mel  et  evellis  cum  bursella 
pilos  adulteros“  et  tangis  ex  hoc  medi- 
camen  loca  ex  quibus  evulsi  sunt  pili  et 
non  renascuntur.  Item  aliut  :  sangui- 
sugas"  ustas,  cinus  [192]  eamm  cum 
aceto  teris  et  tangis, ex  eo  loca  ubi  pili 
adulteri  sunt,  ipsi  cadent  et  alii  non 
renascuntur.  Aliut  ;  ranas  virides^®  pun- 
ffes  et  sanguinem  earuni  miscis  ^ 
cum  cedria*®  et  unde**  evulsi  sunt  pili 
tange®".  Item  aliut  :  aranii  ova  trita  su- 
perungue®'  et  non  renascuntur.  Item 
aliut  ;  stiptiria  rotunda  /.  ii®^,  ovl®®  vi  - 
tellum®^  unum®®,  fel  taurinum®®  Z  iiü; 
haec  teris  cum  aqua®’  et  facis  colluria®* 
et  evulsis®®  pilis®“  superin  gués ‘‘b  Ana- 
eollima*'®  ad  pilos  adulteros®®  :  pice"  Z 1 , 
asfaltu*®  Z  i,  sol  fur  vivu®®  Z  ii,  colo- 
fonia  Z  vi.  Item  aliut  :  colofonia  'T  ii , 
solfor,  cera,  aspaltu  ana  triobolon®’; 
solfor  tritum  superspaifgis.  Item  aliut®®  : 
calcantu®®  Z  iiü,  murra  Z  iiü,  aloe  et 
gummin®®  ana  Z  i,  vinu®'  quod  suf- 
ficit.  Colluriu®  ad  pilos  adultères®®: 


Prias  ergo  quam  evellantur,  utilius  est 
gluttinare  eos  ad  ordinales  pilos  de 
pice  et  gumme.  Optimum  autem  medi- 
camen  fit  hoc  modo  confeetum,  mastice 
et  cera  et  libanum  et  pice  sicca  in  uno 
adunata  masticatur,  simul  donec  se 
adunandum  permisceatur,  et  facis  ex 
hoc  trociscus  et  reponis  et  cum  opus 
fuerit  toile  calefactum,  ut  resolvat  me- 
dicamen ,  et  tangis  pilos  ut  gluttinent. 


544  ORIBASE,  ElJPORISTES,  IV,  20-2,3. 

castoriu,  opiu  yosquiami  sucu 
ana  /.  i ,  evellis  pilos  et  innnguis  loca. 

Item  aliut  collurium  :  castoriu gum- 
mm®“,  fel  vitulinu®!  siccu®®  ana  /.  i, 
cum  aqua  facis  coiïuria®®et  uteris. 

[Chapitre  xxi,  t.  V,  p.  712.] 

LXVII.  Si  a  nibe^  oculifaerint  turbaii.  XX.  Ad  oculorum  do'orein  ex  nive. 

Spatomile^  figis  in  aiio  otpones®  ad  Spatomiie  mittentes  in  alio  ut  colo- 
ignem  et  sucus  qui^  ex  eo  exit  inun-  retur,  sucum  ejus  inuuguimus.  Triti- 
gues.  Item  triticum  super®  lamminam®  cumvero  super  lamina  ferri  ignila  mas- 
ardentem  ferri  inponis ,  sucus  qui  ex  eo  santés  cum  vino ,  inunguimus  paiphe- 
fluit  inunguis.  bras. 


[Chapitre  xxii,  t.  V,  p.  712.] 

LXVIII.  Ad  ocnlos^  sine  pilis  XXI.  Ad  eos  qm  in  paiphebris pilos  non 

constituios^.  Iiabent  aat  ceciderint. 

Stercus  soricls  et  stercus  capi-arum  Sorlcum  stercus  et  de  birco  stercus 
aequalia  pondéra  ures ,  et  caiami  Greci  busta  et  calami  Greci  cinus  duplum 
cines  ®  duplum  cum  mei  inunguis  ;  boc  cum  mel ,  inungues  ;  hoc  et  mylfos  jubat 
revocat  pilos'*.  Item  aliut;  soricum®  et  revocat  pilos. 
capita  usta®  'T  h,  murra  stactes  iii, 
stimeos’  Copticu®  3-  i,  ysopu  modicu®. 

[Chapitre  xxiii,  t.  V,  p.  712.] 

[i88]  XL  vil  Ad  ulcéra  oculorum,  XXII.  Ad  ulcéra  oculorum. 

de  Euporista  ürihasi’-.  „  ■  c  v  ■  j  ,  ru- 

'  Lroco  intundis  in  lactem  muliebn 

Crocum  infundis  ih  lacté  muliebri  et  teres,  admisces  et  gummen  album 

et  teris,  addis  et^  gummen®  album  mo-  mediocriter.ut  conteneant  crocum,  con- 
dice\  ut  se  colligat  crocus  et  facis  col-  ficis  coiluria  et  cum  lactem  muliebris 
lurium®  et  utere,  cum  lacté  muliebri  uteris.  Item  aliud  ad  cava  ulcéra;  stymi 
distillas  in  oculo.  Item  aliut  ;  stiveos  ®  teris  quam  tenmssime  et  gummen  alte- 

castorio,  opio.  —  ®®  jusquiamo.  —  suco.  - —  pilus.  —  collorium.  —  cas- 
torio.  —  gumen.  — -  ®*  vitulini.  —  sicco.  —  collorium.  —  CfiAP.  xxi  ;  *  iiive.  — 

constitntus.  —  ®  cinis.  —  ^  pedis.  —  ®  suricum.  —  ®  liusta.  —  ’  stimius.  —  '  Cop- 
ticum.  —  ®  ysopu  modicu  àeesi.  —  Chap.  xxiii  ;  *  Urivasii.  —  ®  et  deest,  —  ®  gumen. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  23-24.  545 

teris  ul  moHi.s.siniiim  pulver’  facias,  rum  tantum  addis  et  ciim  aqua  pluviale 
addis  gummin®  aequali®  pondéré'**  et  teris  et  facis  collurium  et  cum  lacté 
cum  aqua  facis  coiluria",  et  uteris  cum  muliebri  uteris. 
lacté  muliebri. 

[Chapitre  xxiv,  t.  V,  p.  7 1  2.] 


[190]  LVI.  Adleucomata^. 

Nitrus**  cum  oleo^  vetere  tritus  dili¬ 
genter  et  inunctus  sanat,  aut  ossa  se- 
piae‘  mel  consparsas  et  ustas  trltum 
puivis  inunguis*.  Exténuât  autem  ne- 
bulas  et  sucu,s  anémones**  utrique. 

LVII.  [190  v°]  Ad  cicatrices' in  oculis^ 

Cecatrices*  in  oculis‘  generatas  am- 
monlacus  tymiamatos  ®  et  murra  aequa- 
lia  pondéra  teris  cum  aqua  et  facis 
ygrocullurium  et  uteris.  Item  aliut  : 
calcantum®  non  tritum  glevam’  mittis 
in  ampuilan*  in  vino  albo’  et  diraittis*** 
stare  dies  très  et  sic  inunguis.  Item  ad 
cicatrices  :  sales*'  ammoniacos'®  Z  i, 
I  stiptiria  scistes’’  Z  i,  calciteos’^  Z  i, 
cum  oleo'^  teris  et  facis  ygrocollurium 
et  reponis  in  buxide  et  uteris.  Item  aliut 
ad  ieucomata"  infantum  :  sales'*  am- 
mouiacos'®  masticas****  et  cum  saliva  in 
oculo  mittis. 

LVIII.  Adpterigiu'  inoculis  natos^. 

Ungeclos*  in  oculis  generatos*  ma¬ 
jores**  vel  invelerati  si  jam  fuerintfacti 


XXIII.  Ad  leacomate,  id  est  albuyines. 

Albugines  cito  sanat  nitrus  cum  oleo 
tritus  diligenter  et  inunctus,  aut  sep- 
piae  ossa  trita  et  cum  mel  consparsa  et 
husta  ex  trita  inungue.  Aliqui  autem  et 
suças  animonis  omnes  inunguent. 

XXIIII.  Ad  amaarosin  et  jpocisin, 
id  est  cataractas. 

Amaurosin  autem  omnem  et  inchoan- 
tem  ypocisin  curantur  vulturis  fel  partes 
duas ,  prasii  sucus  et  mel  Atticum  par- 
tem  unam  aut  maratri  sucus ,  tauri  fel 
recentem  aequales  sucus  cum  duplo 
mel ,  aut  fel  ursinum  cum  aqua  duplo. 

XXV.  Ad  caliyinem  oculorum. 

Capnu  herbae  sucus  caliginem  ocu¬ 
lorum  tollit,  ad  se  trahens  non  modi- 
cas  lacrimarum  effusiones;  libanotidos 
utlque  radix  et  ejus  herbae  sucus  mel 
mixtam  caliginem  factam  ex  pinguidi- 
nem  humorum  curât.  Facit  autem  et 
prasii  sucus  cum  mel ,  lactuce  vero  sil- 
vatice  sucus  argema  et  nebula  abstergit 
et  ab  busturas  facit  cum  lacté  mulieris 
inunctus.  Mala  granate  dulciae  grana- 


’  puivis.  —  *  gumen.  —  °  equalia.  —  '*’  pondéra.  —  "  colloiia.  —  Chap.  lvi  ;  '  leu- 
cumata.  —  **  iiylros.  —  *  olio.  —  ^  sipiae.  —  **  iuungucs.  —  *  animonis.  —  Chap.  lvii  : 
*  cicatricis. — **  oculus.  —  ’  cicatricis.  —  ‘  oculus. —  ®  tumiamalus.  ■ — ®  adcantum. — 
'  gleba. — ‘  ampulla.  —  ’  album. —  demittis.  —  “  salis.  —  amoiuacas.  —  *®  scistis. 
'*  calclcius.  —  olio.. —  ygrocollorium.  —  *’  leucumata. —  *'  salis. —  '**  amouiacas. — ■ 
—  ”  mastecas.  —  Chap.  lviii  :  '  ptirigio.  —  '  natus.  —  ^  ungelus.  —  *  generatus.  — 
**  majoris. 


35 


546 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  ik- 


veiicluri®  ferro  sunt  incîdendi;  parvos’ 
autem  et  molles®  et  recentes  curantur 
medicamlnibus®.  Pupuli  arboris  lacri- 
mus  cum  mel  duplo'®  inunctus  curât, 
ossa  sepiae  “  usta  et  admixto  sale  uric- 
tos'®  sanat  in  oculis  ungielus“.  Item 
aliut  ;  calcantum**  cumfel  porcinum*® 
aequali  mensura  miscis  et  inunguls, 
brassicae*’  ustae  cinus“  teris  et  inun- 
gues*®,  sicut  xyroGollurium  “  tollit  pte- 
ridia.  Item  aliut  ad  ungeclus^i  et  ypo- 
pios  et  ambliopias  :  lythus  magnitus 
Z  ilii ,  iu  xystu®*  Z  iiii ,  sinopide  Z  iiii , 
ammoniacu®“  uii,  crocu®’  Z  ii,mel 
Atticu®*  cotila®®  media.  Facit  autem  et 
ad  leucomata®®  collurium®®  ad  pterigia’® 
Galeni®®  :  calcantu®*  Z  ii,  sales®®  am- 
moniacos®®  Z  ii,  gummin®’  Z  i,  cum 
aceto  facis  colluria  ®®  et  inunguis.  Collu- 
rium®®  aliut  expenmentatum-®  et  pte- 
rigia®*  tollit  et  cicatrices  extenuat  et 
stafilomala  ;  pterlgia  vero  ipsa  dié  tollit  ®®  : 
ammoniacu®®Z  xiii,  struthiu®®  Z  iiii, 
ius  colicu®®  Z  iiii ,  acetum  quod  suflicit  ; 
conficis  collurium®®  et  uteris. 

LVIIII.  Bafi,  id  est'  tincturu^ 
Uucomatnm^ . 

ïinguitur  autem  alba  cicatrix;  mali 
granati®  dulces  carnes®  teris  et  super- 
stillas  aqua  modice®  et  facis  colluria’ 
et  inungues®  fréquenter  yosquiami® 


rumsucusexpremis,  mitlis  invasoaereo 
et  lenteum  circumdas  et  legas  et  ponis 
ad  solem  donec  pinguidinem  habeat 
mellis  et  aequalem  ab  ipsa  mensura 
mittis  mel  et  conmixtum  in  vaso  testeo 
serva  ;  inveteratos  enim  melior  fit.  Cum 
autem  dormitum  ambulaverit,  infinis 
oculos  ex  hoc  medicamen  leviter;  boc 
autem  utilissimus  est  pingentibus ,  auri- 
ficibus ,  lectoribus  et  scriptoribus.  Item 
aliud  :  ienis  fel  cum  mel  Atlicum  mixtum 
utere  ;  boc  enim  caligine  abstergit  et  in- 
choantes  catbaractas  repremit,  invete- 
ralus  igitur  melior  fit. 

XXVI.  Ad  pterygia. 

Pterigia,  id  esthungiculus,  si  invete- 
ratur  jam  obduruerit  per  cyrorgia  cu- 
randus  est;  parvo  vero  existentem  et 
adhuc  mollem  curari  potest  medica- 
minibus.  Egyron  opus  id  est  sucus  cum 
'  duplo  mel  unctam  et  sipiae  ossa  husta 
et  mixta  sali  orictus  reliquat  et  sanat  in 
oculis  pterygia. 

XXVII.  Tinctnra  albaginum ,  id  est 
macularum. 

Tinguitur  igitur  albugines  boc  modo  ; 
mala  granatae  dulces  carnes  teres  ad¬ 
denda  paulatim  aqua  et  facis  ut  bene 
sit  tritus  et  ex  boc  inunguis;  nam  yos¬ 
quiami  sucus  inunctus  in  xc  dies  tin- 


”  dolori.  —  ’  parvus.  —  *  mollis.  —  ®  medlcaminibis.  —  duplum.  —  “  sepii.  — 
salis.  —  "  orectu.  — ■  ”  ungeglus.  —  adcantum.  —  porcino.  ■ — ■  brassecl.  ■ — 
cinis.  —  *“  inghuis.  — “  xirocollorium.  —  ungeglus.  —  ypopius.  —  ampllo- 
lûas.  —  *'*  lltus.  —  scisto.  —  amonlaco.  —  croco.  —  “  mellatico.  —  cotela.  — 
“  leucumata.  Item.  —  ”  coUorium.  —  “  ptirigia.  —  “  Galleni.  —  “  calcanto.  —  sales 
peest.  —  amoniaco.  —  gumen.  —  colloria  —  collorium.  —  sperimentatum. 

_ U  pitirigla.  —  “  detollit.  —  amoniaco.  —  “  struccio.  —  collico.  —  çollo- 

rium. _  CiiAP.  LYIIII  :  *  iidem.  — ■  ®  tincturam.  —  "  leucumata.  —  “  mala  granate.  — 

■'  dulcis  carnis..  —  '  modici.  —  ’  collurium.  —  ®  inunguis.  —  -  jusquiamin. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  q4-26.  547 

Aa  ....  î'** 

SUCU3  inunctus  in  dies  xv.  Hoc  tinguil  guit,  ita  ut  nec  vestigium  appareat  in 
albas  cicatrices,  ita  ut  anno  uno“  non  uno  anno. 
videantur"  macuiae'^ 

[Chapitre  xxv,  t.  V,  p.  7 1 4.] 


LXVIIII.  [iQz]  Adpalphehrasquae 
malas  sunt  ut  paiera^  fiant. 

Maxime  infantibus^  turpes®  paiphe- 
brae*  soient  adparere'  et  delicatis" 
carnibus ,  ad  quos  talem  uteris  medica- 
men  :  stimeos  ’Zxvi,  plumbu  ustuZviii, 
lepidos®  calcu®  /,  i,  crocu“  Z  i,  rosae 
flors'i  ^  smyrnes'®  Z  i,  nardu  In- 
dicu”  Z  i,  piper  albu'®  Z  i,  libanu'® 
arrenos'®  Z  i,  dactulorum  ossa  n.  xxx; 
ista  omnia  mittis  in  ullat’  rude,  et 
ures'®  forllter,  et  teris  in  mortario 
[192  v°],  cui  addis  opubalsamu^®  co- 
cliaria®  duo  et  iterum  teris  et  siccas 


XXVIII.  Pulchros  reddendos  oculos. 

Pülchras  fiunt  palphebras  et  maxi- 
mae  hoc  fit  pueris  et  molles  habentibus 
carnes  :  stimeos  Z  xvi,  plumbum  hus- 
tum  Z  viii,  lepidus  calcu  Z  i,  croco 
Zi, rosae  flores,  smyrnes,nardulndicu, 
piper  albo,  libano  masculo  ana  Z  i, 
dactulorum  ossa  xxx  ;  omnia  haec  mittit 
in  ulla  rude,  ossa  nimis  teris  in  mor¬ 
tario,  aii  addes  opobalsamo  cocliaria 
dua  et  teris  simul  et  sic  cum  pulver 


[Chapitre  xxyi,  t,  V,  p.  71  B.] 


LXX.  Ad  rexin  oculi,  id  est  si  tonica 
ocali  rupta  faerit  ant  ferra  incisa  aut 
cjuodlibep  alio  modo  rupta. 

Lythu®  aematilu®  resolvis  cum  lacté 
muliebri  in  cote*  oculare  et®  sepius  in 
dieinunguis.Itemaliut®:  agni  folia  teris 
cum  aqua  et  alfita  inponis  cataplasma 
aut’  mala  Cydonla®  co'cta  in  vino  teris® 
et  inponis  cataplasma. 

eibus.  — ■  ’  turpis. —  “  palpebri. 

. —  ®  calco.  —  croco.  —  “ 

Chap. 


XXVIIII.  Ad  rexis  oculorum,  id  est 
ad  ruplaras. 

Lytus  aematites  fricatus  in  cute 
cum  lacté  muliebri  et  ex  hoc  saepius 
in  die  unguis.  Item  aliud  ;  agnu  folia 
teris  cum  aqua  et  alfita,. cataplasma 
inponis;  malum  Cidonium  coctum  in 
vino  puro  teris  et  cataplasma  inponis. 


macocola.  —  Chap.  xxv  :  ‘  pulcra 
apparere. —  '  delegatis, —  ’  istimius 


in  fau- 

[is.  —  nardo  Indico.  - —  albo.  — 

lobàlsimo.  —  cocllari.  — 
—  ®  et  deest.  —  ^  alium.  — 


35. 


548 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  IV,  27-30. 


[Chapitre  xxvii,  t.  V,  p.  71 5.] 


LX.XI.  Ad  palphehras'  pingues^  et  san¬ 
guine  plenas  et  de  dracomàta  plenas. 
Eiiporista  llribasi^. 

Recorgis  palpliebras*  et  cum  spato- 
mele*  aspero®  calido’  aut  foiia  fici 
rades  *  et  postea  me!  inungues  “  aut  vino 
austero*"  aut  vinum  et  mel  mixtum 
inungues".  Item  aliut'^  :  fel  caprunum , 
cum  quam*®  optimo**  meUe“  si  inun- 
guatur  ad  dracomatas”  et  grossas  pai- 


XXX.  Ad  pulphebras  pingues  et  suh- 
sangaineas  et  meligranis  similia  liahen- 

Reversas  paiphebi'âs  frecas  spatomile 
calide  aut  folia  fîci  et  cum  mel  inlenis 
aut  vino  austero  cum  mel  mixlo  super- 
inunguis. 


[Chapitre  xxviii,  t.  V,  p.  716.] 


LXXII.  Ad  psorobthalmia^,  id  est 
scabiosos^  oculos^. 

Maîa  granata  dulces*  et  acidas'sucus 
coquis®  ad  spissitudinem  meliis  et  in- 
unguis,  et  caput  de  senape’  facto  gar- 
garismo  per  os  purgare  débet®. 


XXXI*.  Ad  prorobthalmias ,  id  est  ad 
scavias  in  ocvli. 

Mala  granata  dulcia  et  acidonica 
sucus  coquis  ad  pinguidinem  meliis 
pinguias  et  inlenis.  Scorticatas  autem 
palpbebras  sanat  fici  opus  inlitus  et 
sales  banenitri  tritus  vetere. 


[Ch.apitre  xxx**,  t.V,  p.  716.]  . 

LXXIII.  Ad  duras  palpliebras^  et  gnae^  XXXII.  Ad  duras  palpbebras  habentes 
hix  movenüir.  Euporista.  et  dijjicile  movenlcs. 

Medulla  vituli®  et®  cera  aequalia  Medulla  vituli  et  cera  aequali  pon- 
pondera  resol  vis  cum  oleo  ®  roseo  quod  dere  mixta  cum  oleo  roseo  cataplasma 
sulficit  et  cataplasma  superpone  aut  superponis,  aut terinbentina  partes  sep- 


Chap.  xxvii  :  *  palpebras.  —  ®  pingnls.  —  ’  Orivasii.  —  “  paîpebras.  —  '  spatumile. 

—  °  asperum.  —  ’  calidum.  —  ®  radix.  —  ®  inungnis. . — . austerum.  . — inimguis. — 
alium.  —  "  aqua.  —  "  obtimiim.  —  mei.  —  racomatas.  —  "  palpebras.  — 

Chap.  xxviii  :  '  psorotalmia.  —  ®  scbapiosum.  —  ”  oculum.  —  ‘  duici.  — ■  '  agitas.  — 
°  tpioquis.. —  ’  senapi. — -  ‘  débit.  —  Chap.  xxx  :  ‘  palpebras. — ®  quao  deest.  —  ’  vetelli. 

—  ®  et  deest.  —  ®  olio. 

*  Le  manuscrit  de  Laon  et  celui  de  Leipzig  ont  réuni  en  un  seul  chapitre  les  xxviif  et  xxix* 
du  texte  grec. 

**  Le  chapitre  xxix  manque  dans  les  manuscrits  de  Paris. 


ORIBASE,  EÜPOUISTES,  IV,  3o-33.  549 

terebenthina  Z  vii ,  lythargyru  Z  i ,  cum  tem,  lythargirura  parlera  uuam  cum 
cera.et®  oleo’  solvis,  in  llnteo®  inducîs  cera  et  oleo  resolvis  et  in  lenteo  inducis 
et  ponis.  et  superpones. 

[ClIAPITEE  XXXI,  t.  V,  p.  716.] 


LXXIin.  Si  aliqnis  in  ocalis^  cadit 
ut  iollatar. 

Aqua  aut  iacte  incymatizas*  et  iabas , 
aut  mel  et  oieum^  inunguis  ut  iacrima 
currento  ‘  adtendat,  et  paiphebra  aperta  “ 
in  vino  aut  aqua  adtendat.  Quae®  autem 
ineserint’  sordes®  in  oculis,  résina  ré¬ 
cente®  tangenda  est  et  sic  pilos“  ma¬ 
xime  bumanos**  toHendi  sunt*®.  Si 
autem  aliquid  infîxum  est ,  cum  bur- 
selia'®  est  toilendus.  Quod'*  si  in  pai- 
phebra^®  fuerit  infixusW,  ubi'’  cum 
burselia'®  fuerit  subiatus,  lacté  t®  mu- 
iiebri  est  oculus  mox“  inrigandus. 


XXXIH.  Si  aliquid  in  oculi  cadat. 

Aquam  aut  iaclem  incymatizas  la- 
vando ,  aut  mel  aut  oleura  inunguis  la- 
crimas  movendum,  adtendat  in  vino 
aut  in  aqua.  Quae  autem  infixa  sunt 
résina  recentem  tangis  et  tolli.s  aut  ca- 
pillus  sit  et  maxime  hoeminus  aut 
porcinus  piles.  Quae  autem  infixa  sunt 
cum  vulsella  levas  et  cum  lacté  mulieris 


[Chapitre  xxxii,  t.  V,  p.  717.] 

XXXIIII.  Ad  pedüculos  in  palpebris  qeneratos. 

Si  autem  peduculi  in  palpbebris  ex  superciliis  fuerint  generati,  curabis  cum 
mel  et  vino,  inuncta  sàndarace  et  stafidagria. 

[Chapitre  xxxiii,  t.  V,  p.  717-] 

[198]  LXXVI.  Ad  aegilopas,  de  Eupo-  XXXV.  Adaegjlopas. 

rista^  ürivasi^. 

Aegilopas  curabis’,  quibus  non  in  Aegylopascurabisquibusnoninpro- 
profundocorruptusestossus,  camillae*  fundo  ossi  corruptio  est  anthimidos 
folia’  masticata  aut  aegylopuslu  erbae  folia,  id  est  camimille  et  masticata  su- 
sucus;  cum  farina  tritici  facta  cataplasma  perposita  facit ,  aut  egylopeherbae  quae 
inpone,plantaginis  folia  masticata  super-  in  frumentis  fit,sucus  ejus  cum  farina 

*  Super  pone . cera  et  deest,  —  ’  olio.  —  ’  lenteo.  —  Chap.  xxxi  :  *  oculo. 

®  incimatizas.  —  ’  oleo.  —  “  currentem.  —  ’  palpebras  apertas.  —  ’  qui.  —  ’  inesserit. 
—  ’  sordis.  —  ®  recentem.  —  ”  pilus.  —  “  liumanus.  —  toilendus  est.  —  '*  bur- 
sellam.  —  “  quod  deest.  —  ”  palpebras.  —  fixum.  —  vinum.  —  bursellam. 
— lactem.  — “  mox  deest.— Chap.  xxxiii:  '  Eoporista.  —  ’  Orivasii.  — ’  curabas. — 
*  camemoli.  —  “  foliam. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  33. 


550 

pone  et  cum  apertum  fuerit,  nocem® 
masticatam’  inpone  quamdiu  ad  sanita- 
tem  perducat,aut  propolixet  tereventa® 
simul  mixta  et  in  linteo®  inducta  aul 
I  stiptiria*®  scistes^’^,  quam  plurime  tere- 
benlena'^admlxta.  Item  ad*®  aegHopas  : 
calcantum**  Z  ii,  tereventina  Z  i 
mixta  superpone;  cum  autem  voiueris 
ad  cicatricem  ducere,  caicantum  pau- 
latim  subducis.  Item  aliut  ;  stiptiria 
I  rotunda  Z  iiii,  iu  Z  iiii,  coiligis  ea 
cum  visco  querqueno*®  et  uterls.  Item 
aiiut  ad  pterigia*®;  ad  una  inunctione*’ 
facta  ab  ipso  vase*®  toiiitur,  sit  exit  ut 
cum  verteveila'*'  tollatur,iytbu®  “  magnilu 
thermu**  Z  iiii,  miitu  Senopicu^^Z  ii, 
crocu®®  Z  ii,  mel  Atticu®^  quod  sufii- 
\  cit“.  Item  aliut:  calcu“  cecaumenu®^ 
tritu“  cum  fel  porcinu®®  inlitus  tollit 
pterigia®®,  id  est  secus  oculorum  sirin- 
gia®*.  Item  aliut  semel  inlitus  a  radi- 
cibus  eum  tollit,  et  digitis  orbicalum®^ 
factum  sanat  supersparsus  ;  facit  autem 
et  ad  bliopias®®  et  ad  leucomata®*  in- 
unctus;  recipit®®  baec;  lapidem  magni- 
tem  Z  iiii.sinopide®®  Zii,  mel  cyatos®’ 


tntiei  cataplasma  sanat,  Pîantagiuis 
vero  folia  masticata  et  superposita  bene 
facit;  post  autem  se  eruperit,  nocum 
majorem  nucléus  masticatus  et  super- 
positus ,  donec  cicatricem  ducat  et  sanet 
ipsum  ponat,  aut  propoleus  et  tereben- 
tina  cum  alica  in  ienteo  inductum ,  aut 
stiptiria  scistes  quae  sulfîcienter  résiné 
terebentinae  admixta  templum  modo 
adposita  sunt. 

XXXVI.  Adcalagia. 

Calagia  autem  eventanl  et  digérant 
caprofici  cocti  et  cataplasmati  aut  fici 
folia  aut  sagapinum  superpositum  reso- 
lutum  cum  aceto. 


LXXVII.  Ad  calagia  oculorum 
et  orgiolos^. 

Calagia  digerantur®®,  caproflcos  coc- 
tos“  cataplasma  inponis  aut  fici  folia 
aut  [igS  v"]  sagapenus**  cum  aceto 
tritus  et  inpositus.  Ad  calagia®®  et  or- 


°  noce.  —  ’  masticata.  —  “  terebenta.  — •  “  lentio.  —  stiptirias.  —  “  scistis.  — ■ 
*®  terebentina.  —  **  ad  deesl.  —  “  adcantum.  — ■  querqueno  deesL  —  *“  piterigia.  — 
inunccioni.  —  base. — -**'  couverte  vella. —  ™  litu. . —  tevmu. — milto  Sinopico. 

croco.-^®  mellatico. . —  “  item  aliut  ad  piterigia  addit.  —  ®  calco.  —  cicaumino. 
—  tritum.  — ■  porcinum.  —  “  piterigia.  —  ®*  serengia.  —  urbicalum.  —  C.t 
obliopias.  —  leuciimata.  —  recepit.  —  ”  sliiopidi.  —  ciatus.  —  **  ofiglolus.  — 
degeruntur.  ■  coctas.  — sagapinus,  —  caligia. 


OUIBASE.  EÜPORISTES,  IV.  33-34.  551 

Aa 

diolu" galvanu‘‘  malaxas, adnii-scis  ni- 
trum  quantum  sufficere‘®  potest  et 
superponis.  Item“  ad  ordiolum"  am- 
niomacum“.acito“  teris  et  inlinis.  Item 
ad  ordiolum™  inunctio  alcioni“  uteris, 
cum  aqua  colllgis  et  facis  colluria^^  et 
cum  aqua  resolvis  et  linis ,  et  sit  donec 
se  constringat. 


[ChAPITBE  XXXIV,  t.  V,  p.  718.] 

LXX’VIII.  Ai  aurium  pasmnesK  XXXVII  *.  Ad  aunum  passiones. 

De  surdis. 

Ad  surdos  ^.Humoraliquis  in  aurium  Humor  quidam  in  aurium  poris 
poros^  constipatus  tardo'  auditu  et  constipatus  difliciliore  facit  auditum, 
surdos'  facit.  Oportet®  ergo  labare’  ita  ut  quidam  nec  audiant.  Oportet  ergo 
cottidie  cum  auriculario'  clystere’  de  bis  cottidielavarecumauricuiarioclys- 
posca“,quaefit“dealboacetoaequali‘^  tere  eis  qui  minus  àudiunt  de  aceto 
mensura  facta  et  tepefacta,  accepte  ni-  albo  cum  utili  mensura  caiefacto  cum 
tri^'pulver,  et'*postbaec  iterumlavare  nitro  trito;  et  post  haec  iterum  lavare 
aqua  calida  et  sic  mittere''medicamen,  aqua  calida  et  sic  cymatizare,  quod  ad 
quale  est  nitru“,  eliebori”  radix  tritus  dysicoias  scripta  sunt.qualia  elleboro 
cum  aceto  et  mel  et  in  aure'®  mittis  et  iiigri  radices  tritas  in  aures  mittes,  et 
permittis  esse*®  in  auribus  usque  dies  dimittis  medicamen  usque dies  quinque 
quinque ,  aut  cardamomu  “  amplius ,  et  intra  aures  esse ,  aut  cardomu  quod  ba- 
nitrum modicum.  Item  ficorum  carnes-  buudut  et  mtio  quod  oulbcmt  et  co.i- 
sine  seminibus ,  facis  colluria®'  ad  men-  feslim  leviantur. 
sura  feneslrae  auris®'  et  uteris;  tollis 
autem  eum  die  tertia  ;  haec  enim  trabit 
sordes®'  multum  et  confestira  relevât. 

Item  ad  surdos®'  et  aurium  tinnitum  : 
elleboru  albu®'  Z  i,  castoriu®®,  afro- 

ordiolo.  —  “  galvano.  —  “  suscipere.  —  “  aliut  addit.  —  "  ortiolum.  —  “  amo- 
niaco.  —  aceto.  —  ”  orgiolum.  —  alcione.  —  “  colliria.  —  Chap.  xxxiv  : 
‘  passionis.  —  ®  surdus.  —  '  porus.  . —  *  tardu.  —  '  surdus.  —  '  oportit.  —  ’  lavare. 
—  “  ariculario. . —  “  clistire.  —  pusca.  —  “  sit.  —  equale.  —  nitro.  -  et 
deest.  —  mittis.  —  nitro.  —  vel  lepore.  —  *“  auri.  —  medicamine  addit.  — 
cardamonum.  —  carnis.  —  colloria.  —  aures.  —  trait.  sordis. 

surdus.  —  ”  elleboro  albo.  —  castorio. 

’  Les  manuscrits  de  Paris  et  ceux  de  Leipzig  et  de  Laon  s’accordent  pour  r&nir  les 
chapitres  xxnv  à  XLiii  du  texte  grec  sous  un  seul  numiiro. 


552  ORIBASE,  EUPORISTES.  IV.  3A-56. 


nitru®  anaobolos  singuIos“,  cum  aceto 
uteris.  Item  ad  haec  :  strothiu^i,  crocu’^, 
ca.storiu“  ana  Z  i ,  elleboru  albu“  Z  üü, 
nitru“  Z  iiii,  facis  trociscos“  et  solvis^’ 
cum  vino  et  uteris. 

[CiiAmaE  XXXV 
Ad  aurium  dolores^  defrigdore. 

Quod  si  aurium  dolores  fueriut^  nati^ 
ex  frigdore ,  quae‘  calefaciunt  ®  sunt  adhi- 
b^nda,  quaiia  sunt  cepa  aut  aieus'  in 
oieo’  cocti,  ex  quo  tepidum  in  aure 
quae  doiit  mitlis  aut  piperis  puiver  sup- 
lilissime  tritum  cum  oieo  mittis.  Jubat 
autem  et  oieus®  amaracinus®,  et  nar- 
dus“  optimus  est.  Euforbium  vero  mo- 
dicum.  cum  oleo“  calido*®  mixtum*® 
uteris ,  et  oleus  “rutatus  ad  baec  optimus 
est  et'®  qui'®  extenuare  potest  et  non 
h^bet'®  stipticam  aiiquam  in  se  vir- 


t.V,p.7i9.] 

Ad  dolorcm  aiiriam  ex  frigdorcm. 

Dolores  in  auribus  si  ex  frigdore  fiunt 
quae  calefaciunt  sunt  adhibenda  adju- 
toria;  curât  citius  si  cepa  et  allius  in 
oleo  quoquantur  et  in  aurem  ipso  oleo 
mittatur.  Nam  et  euforbium  modicum 
in  oleo  tepidum  mixtum  aut  piperis 
puiver  diligenter  tritus  et  cum  oleo 
calido  in  aurem  missus.  Jubat  autem  in 
aurem  missus  et  amaricinus  oleus  et 
optimus  nardus  et  rutacius,  de  exte- 
nuantibus  et  non  do  oieo  stiptlco. 


[Chapitre  xxx 

Si  aifna  in  aaribas^  Juerit  ingressa. 

Si  autem  aqua  in  [ajures  fuerit  [194] 
Ingressa  et®  dolorem  aurium  faciat, 
oleum®  tepidum  fréquenter  inrigas  et  la- 
na  molli  detergis  et  iteruminfundis.Mi- 
tigatlo  enimlit,  etiam  si  lacrimum  ovi 
in  aure^  infundas  et  iactem®  mulieris 
similiter®.  Omniaenim  inauribus  caiida 


l.t.  V,  p.7.9.] 

Si  acjua  in  aure  inlraverit. 

Fréquenter  oleus  tepldus  est  in  au¬ 
rem  mitlondus  et  sic  cum  lana  molle 
detergendus,  et  ideo  oleus  inittendus 
est.  Mitigat  autem  et  obi  albumen ,  quod 
est  lacrimum  et  lactés  muliebris  in 
aures  mittantur.  Omnla  autem  quae 
mittuntur  in  aurem  caiida  esse  oportet , 


afroni 
boro  albo. 


alla  pas  loi 


tro.  —  “  obulus  singulus.  —  strotio.  —  croco.  — 
—  nitro.  —  ”  trociscus.  —  "  resolvis.  —  Chap.  xxï 

innati.  —  quae  deest.  —  ®  califaciunt.  ■ —  ®  alius. _ 

s.  —  iiardinus.  —  "  oHo.  —  calidum.  —  "  mixto. 
que.  —  "  habit.  —  et  per  omnia  fleubotomandi 
stit  non  soluni  etiam  aurium ,  sed  et  capitis  dolorem ,  sco 
lis  que  in  capiti  liunt  addit.  —  Chap.  xxsvi  ;  >  auris. 
Dlium - "  auri.  -  '  lacli _ “  simeliiis. 


castorio.  —  clle- 
'  doloris.  —  ®  fue- 
olio.  —  *  oleos.  — 

nt  de  collo  auditum 


ORIBASE,  EUPOUISTES,  IV,  36-37.  553 


oportet’  infundere,  sed  et  adeps®  anse- 
rinus  in  aure  ini.ssus  satis  jubat.  Si  quis 
autem  in  uno  pede®  stit  ab  ea*“  parte 
qua  patitur  auris,  et  caput  reclinem  in 
eadem  teneat^parlem,  et  cumipsopede 
uno  saltus  faciat  in  quem  stat®®,  facile'® 
ipsa  aqua  quae"  in  aure  fuerat  ingressa 
foras  excutitur;  etiam  si  et  sugatur'®ab 
alio  et  hoc  bene  facit“. 


sed  et  adeps  anserinus  eos  bene  jubat. 
Si  autem  aliquis  in  uno  pede  qui  ex  ea 
parte  est  qui  patitur  et  capite  in  parte 
inclinât  et  sic  cum  illo  uno  pede  saliat, 
multumjubat.etsi  aliquisipsam  aurem 
in  qua  aqua  intravit  sucat,  al  ter  libera- 


[Chapitiie  xxxvii,  t.  V,  p.  720.] 


Adjlegmonem  aurium. 

Quod  si  inflammatio  in  aure*  fuerit 
facta ,  oleus  ®  nardus  iniciendus®  e.st  cum 
modico  emplastro  basilico®  resoluto, 
qui'  Cl  tctrafarmacus  dicitur.  Quod  si 
nimla  fuerit®  inflammatio  orta  cum 
ingenti  dolore,  necesse  est  hismedica- 
mi[ni]bus  uti,  quibus  stupor  cum  do- 
lores’  mitigationem  facere  possit ,  quale 
est  lactés®  muliebri  vel  lacrimum  ovi® 
mixtum*®  cum  opio*’  et*®  castorio  ini- 
ciatur.Quodsi  nimii*®  fuerint  dolores*®, 
aequalia  pondéra  mittis,  si  autem  mé¬ 
diocres*®,  duplum  mittis  castorium  et 
cumsapacolligismedicamen,  et  quando 
opus  fuerit,  cum  sapa  resolvis  et  ad- 
miscis  cetera  et  uteris.Cum  omne**  au¬ 
tem  diligentia  inicis  medicamen  in 
aures*’,ita  ut  non  tangas  cum  aliqua  re 
aurem*®  cum  dolit;  mitti*®  autem  in 
aure  oportit  omnem  medicamen  tepi- 
dum  cum  spatomele®®,  manu  suspensa 
super  ipsum  porum  auris®*  tenentem  et 


De  auriam.  iiijlammatwnes .  ^ 

Inflammationes  aurium  oleum  nar- 
dinum  cum  modicum  basilicon  resoluto 

dolores  surgunt,  necesse  est  bis  uti 
qui  stuporem  faciunt  sensui  :  muliebri 
ergo  lactem  admiscentes  et  obi  lacri¬ 
mum  ,  opium  miscis ,  autem  et  castorium 
ad  nimios  multum  dolores  aequales,  ad 
autem  leviores  duplum ,  liquida  autem 
sit  sapa  in  quo  solvantur;  praepararc 
autem  utile  est  ex  multorum  admix- 
tionem  medicamen.Oportet  autem  nullo 
modo  langere  aurium  porus  quando 
dolores  insistant;  fovis  autem  cum 
spatomile  legatam  habens  in  summo 
lanam  mollem  et  sic  cum  eo  medicamen 
in  aurem  fluere  facis  tepidum,  inli- 
tum  spatomilem  super  initium  aures 
poro  tenis,  ut  sic  in  profundo  curât; 
hoc  fréquenter  et  sine  intermissionem 
facis,  et  quod  currit  extrinsecus  in 
quantum  possibile  est  non  tangat.  Sed 


’  oportit.  —  "  adipis.  —  ®  cedis.  —  *®  loco  stit  ab  ea  habet  ad  alla.  —  *'  teniat.  — 
‘®  inquistat.  — faciîi.  —  “  qui.  —  *®  sucatur.  —  *•  faciat.  —  Chap.  xxxvii  :  '  auris. 

—  ®  olius.  —  ’  inmiciendus.  —  “  basilicon.  —  *  que.  —  ®  fuerat.  —  ’  doloris.  — 
'  lactis.  —  “  ovium.  —  *“  mixti.  —  “  oppio.  —  aut.  —  **  nimiae.  —  “  doloris. 

—  ‘®  mediocris.  —  omnem.  —  ”  auris.  —  '•  aure.  —  ‘®  mittere.  —  spatumeli.  — 


554  ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  Sy. 

paulatjm  faciat®^  currere“  intraaurem,  intus  tantum  pénétrât  quantum  susce- 
ut  in  alto’*  penetret®  medicamen  et  hoc  pit  quod  mittitur.  Repleta  autem  aurem 
fréquenter  fieri  oportit,  et  quod  foris  medicamen  deforis  ianam  mollem  super 
cucurrerit’®  non  tangendo  aurem  de-  pori  et  super  totam  aurem  inpones- 
tergendus  est.  Fumentationem  vero  post  infumentatlonem  autem  sicut  dic- 
hanc  fréquenter  factam  et  aurem  medi-  tum  est  cum  nardino  oieo  misto  basi- 
camine”  replitam,  deforis  ponls  mollem  licon  qui  et  tetrafarmacus  et  extrinsecus 
lanam  super  aurem  et  maxime  mariti-  cum  lana  molle  adponis.  State  autem 
mam“.  In  omnem’“  vero  inflammatio-  tempore  eisistentem  calorem,  pro  oleo 
nom  aurium  fumentationem  cum  oleo’“  nardo  roseo  mittis  oleo  ad  fumentando. 
nardo  admixto  modico  tetrafarmaco  — Si  ex  hatnorempingnis  sit  doîor.  Qaot 
[194  v°]  uteris  et  deforis  superponis’*  si  pin  gui  humor  aut  gluttinosus  aut  ex 
lana  molle^’.  Tempore  autem  extatis’^,  si  ventositatespiritus  suspicarisesse,aliqua 
ex  nimio^*  calore  contingat,  de  oleo“  mixturam  et  constljiationem  in  aurem 
roseo  fumentabis.  —  Si  de  pingue  hu-  artificiosae  quonicere  debes,  in  tali 
more  aut  ventssitate^  aures^’’  doleant^^.  causa  quae  praecesserunt  dolorem  et 
Quod  si  de  pingue  bumore  et  viscose  quae  sunt  praesentes  multa  agentibus 
aut  ventositas  spiritus  constippaverit^*  earum  vel  ciborum  qualitates.  Ad  autem 
aures*“,mixlisutcrismedicaminibusqui  frigdorem  praecedentem  ventositas  in- 
adaperiant**  quae  constipata  sunt  loca  flans  consistit  et  dieta  cacocyma  et  fleg- 
artiflciosetractandoexquibuspoluitcon-  matica  et  signa  sunt  baec  :  gravitatem 
tingere  rebus  aut  qualla  tempora  prae-  capitis  existentem ,  pinguis  hi  sunt  hu- 
cesserunt  aut  quales*’  usus  est  clbos*®.  mores.  His  accedentibus.nitrumetafro- 
Nam  si  frigidus  praecessit  tempus**,  ne-  nitrum  ad  aurium  passionis  mixtis 
cesse  est  ex  nimla  ventositate  sit  dolor;  medicaminibus  et  album  aut  nigrum 
si  autem  ex  clbis  cacocymis**  flegmatici  elleborum  et  amigdala  amara  et  aristho- 
humoris  congregatione*®  aurium  ingérât  locla  et  cocumeris  silvestris  etbrionlae 
passionem,  his  necesse  est  capitis  se-  radicis,  aru  et  draconteae  et  yreus  et 
quatur  gravitas ,  unde  si  haec  in  aurihus  cassia  et  centauria  minor.  Haec  ergo 
provenerit*’,  his  nitrum*®  aut  afroni-  purgant  porus  aurium  et  exténuant  quae 
trum*®  illis  medicaminibus  quibus  au-  spissis  humoribus  constipata  sunt.  Levis 
res  consuelao  sunt  jubari™  admiscis.  autem  et  non  puisantes  inflammationes 
Sed  et  album  elleborum  et  nigrum  “  et  habundanter  sanantur  oxyrodino  adhl- 
amygdala®’  amara  et  arlstolocia  quae*®  bito  tepidum  et  claucion  in  cute  medi- 
fuerit  inventa  et  cocumeris  agrestis  et  cinale  fricatur  cum  aceto. 

“  faciat  dee^f.  —  ’*  carre. — •  altum. — ■ pcnetrit.  —  ’*  currerit _ ”  medicamen. 

—  maritima.  —  **  omni.  —  **  olio.  —  siperponis.  —  molli.  —  **  statis.  — 
’*  nimia.  —  olio.  —  ventositatl.  —  auris.  —  “  doleat.  — -  constipaverit.  ■ — 
*“  auris.  —  “  adappariant.  —  “  quali.  . —  '*  cibus.  —  “  tepus.  —  “  cacocimus.  — - 
'*  congregacioni.  — *’  perimerit.  —  nitro.  —  afronilro.  -  -  juhare.  —  nigro. 

—  “  amagdala.  --  qui. 


55  b 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  37-39. 

brioniae  radix  et  dracontea  et  ireus“  et 
cassia  et  centauria  minor'*®  adaperiunt 
et  expurgant  porus  et  exténuant  hu- 
mores^».  qui'’’  i»  auri  infulti  deti- 
nentur®*.— -Si  modica fuerit  injlammatio. 

Qüod  si  leves  fuerint  flegmones ,  uteris 

oxyrodinunV»  tepidum  et  glautiu“;  in 

cute  oculare»^  resoiutum  cum  acito“ 
tepidum  mittis. 


[Chapithe  xxxviii,  t.  V,  p.  722.] 


[194]  Quod  si  tantum  extraemae  par¬ 
tes'  aurium  fuerint^  in  tumore'  cum 
rubore'Squod  Grecijlegmonem  vocant  et 
nos  inflammationem  adpellamus",  qui® 
fit  ex  desuper  venientem  humorem  aut 
aliqua’percussione®  generatum,!  enticla 
cocta  in  aqua  et  trita  superponis®  cum 
inel  aut  adipe  anserino“  et  butyro"  et 
murra'^  admixta  et  sic  superponis. 


Quae  autem  extrinsecus  aurium  ap¬ 
parent  inflammationes  vel  tumores  aut 
ex  percussura  facta,  si  lenticia  cocta  in 
aqua  teris  cum  me!  aut  cum  adipem  an- 
serinum  et  butyro  et  murra  mixta  su¬ 
perponis. 


[Chapitre  xxxix,  t.  V,  p.  728.] 


Ad  aures^  vxdnerosas. 

Quod  si  aures''  fuerint  vuineratae’  et 
pus  ex  eas  cucurrerit*,  curabis  glauciu® 
cum  aceto®  resoiutum.  Quod  si  cum 
reuma  ulceratio  aurium  fuerit  facta, 
trociscum’  uteris  quale®  est  qui®  voca- 
lur  Andronius  et  Polfidosi®,  utique  si 
nimius  non  fuerit  doior  curabis.  Nibil 
autem  bis  [igS]  jubantibus,  fortiora 
uteris  médicamenta,  quale"  est  ferri 


Ai  aurium  ulcerationis. 

Yulneratas  aures  vel  ulceratas  et  pus 
ex  eas  fluentes  curantur  giaucio  cum 
aceto.  Quando  autem  cum  reuma  fit 
passio ,  ex  trociscis  id  est  Andronio  aut 
Poliido  cum  aceto  uteris,  quod  si  pus 
currit  absque  dolore,  non  nimis  hos 
ipsos  uteris.  Nihil  autem  jubantibus, 
quae  fortiora  sunt  adhibimus,  ferri 
squama  subtiliter  tritum  et  in  aceto 


irius.  —  minoris.  —  humoris.  —  ”  que.  —  detenuntur.  —  “  levis.  — 
oxirodinum.  —  giaucio.  —  “  cuti  oculari. . — •  ”  acetum.  —  Chap.  xxxviii  :  ‘  partis. 

—  ®  fuerit.  —  ’  tumori  simul  et.  —  ‘  robore.  —  “  apellamus.  —  *  que.  —  ’  ex  addit. 

—  ®  percussioiiem.  —  ®  siperponis.  —  mixto  addit  —  "  butero,  —  myrra.  — 
Chap.  xxxix  :  '  auris.  —  ®  auris.  —  '  vulnerosas.  —  '  cocurrerit.  —  ®  glacio.  ^  ace- 
tuoi.  — ’  trociscus. . —  "  qualis.  — ”  que.  — Poliidus.  —  "  quali. 


556  ORIBASE,  EUPORÎSTES,  IV,  39-40. 


purgations'*  cum  aceto'*  tritum  sup- 
tUissime’*  et  coctum  in  aceto'®  acer- 
rimo  donec  mellis  grassltudo  fiat  et 
in  aure'*  mittis.  Si  autem  de  percussu'* 
aures*»  fuerint  vuineratae*',  panem  ca- 
lidum  de  infrinsecus**  mollem**  toHis, 
teris  cum  mel  et  superponis**  aut 
murram  teris  cum  vino  veteri®  et  su- 
periines*®  aut  cociearum  carnes® teris, 
udrnistu**  mut  1  m  J  l  i*“  et 

superponis,  sed  haec  neque  iigari*'  ex- 
pediunt  neque  subinde  medicamen®* 
toHere  vel  mutare. 


acerrimo  coctum  donec  clyu  aut  meliis 
spissitudinem  habeat  et  sic  uteris.  Ad 
percussas  aures  vulneratas  vel  ulce- 
ratas,  panem  calidum  interiora  ejus 
teris  cum  mei  et  ponis,  aut  smyrnam 
teris  cum  vino  vêtus  et  inienis ,  aut  de 
cocleas  carnes  teris  et  cum  smyrnam 
miscis  medietatem  et  superponis  j  opor- 
tet  autem  liaec  neque  fréquenter  auferri 
quae  superposita  sunt. 


[Chapitre  xl, 
Âdfracta  aure'. 

Fracta*  vero  aure  ex  aliquo  casu, 
murra,  mannes’,  libanu*,  ges  Samia 
'bene  facit,  ad  modum  ceroti  factum® 
medicamen  et  inpositum ,  ita  ut  nullo 
modo®  inritetur’  aut  moveatur  medi¬ 
camen,  aut  solfor  vivum  aut  libanum 
cum  pice  liquida  linteo  ®  inposita. 

Âd  incUnatas  am-es^, 

Quod  si  se'®  aures"  inclinaverint , 
terram"  de  qua  figuli'®  operantur 
deintus  replis  aures  '®,  et  cum  se  sicca- 
verit,  de  sucos'®  strigni*’  cum  psimi- 
tbio  superunguis  donec  erigantur. 

Si  de  aaribus  sanguis  Jluat. 

Quod  si  sanguinem  fluant,  ita  ut 


t.  V,p.  723.] 

Ad  f raclas  aures. 

Ad  fractas  autem  aures  smyrnes ,  man- 
nis,  liLanu,  gen  melenam  aut  Samion 
bene  adunatam ,  cerotum  facis  pinguem 
et  inponis,  nullo  modo  turbantes  locum , 
aut  sulfor  vivum  aut  libanum  cum  pice 
liquida  in  lenteo  inducta  et  superposita. 
Ad  aurem  inclinatam.  Quorum  autem 
inclinaverunt  se  aures,  unde  vasa  ficu- 
ius  facit  terra  intrinsecus  inples;  cum 
autem  siccaverit,  ubae  caninae  sucus 
cum  psimitbiu  inienis,  donec  resedeat 
et  conponat  se  causa.  Ad  emoroidas  de 
auribus  factas.  Si  sanguis  de  auribus 
Huit,  ut  non  trombus  faciat,  porri  sucus 
cum  aceto  incymatizas;  deinde  autem 
constringis  sanguinem ,  robum  et  galla 
in  aceto  coctas,  sucus  ex  bis  colas  et 


purgacionem.  —  "  acetum.  —  "  subtilisslmi.  —  '*  acetum.  _  aceriimnm. _ _ _ 

moUim. —  “  siperponis. —  “  vetere.  —  slperlinis.  —  ®  carnis.  —  “  admixtam.  — 
—  *  fractura.  —  ®  mannis. . —  '*  libauo. —  ®  facto.. —  ^  modum.  —  '  iurîtitur.  —  ®  lentio. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  4o. 


tronilmm'’  sanguinis®'’  non  faciat, 
porri  sucos®*  cum  aceto  miscis  et  incy- 
inatizas®^  et  si  his  missis  adhuc  finit 
sanguis , robi“  cymas“  aut  folia  et  galla 
in  acito  coquis“;  sucum  ipsum  cum 
suco  porri'®  incymatizas®. 

Ad  aurinm  sonitam  vel  tinnitam. 

Aurium  sonilus  vel  tinnilus  subito 
factus,  acetum  cum  oieo  roseo“  mix- 
tum  in  aure'®  infundis  aut  cyminum 
tritum  ad  mellis  spissitudinem  factum 
aut  cocumeris  agrestis  radicis  sucus. 
Quod  si  his  adhibitis  tinnitus  perman- 
serit  aurium ,  jacere  facis  hominem  in 
aiiam  partem  auris ,  et  de  nitro  “  puivere 
facto  aurcm  quae  sonitum®'  habet®' 
replis®®  et  acetum  acrum®®  tepidum 
supermiltis®®.  Qui  autem  ex  aegritu- 
dlne®®  sonilum  aut  tinnitum  aurium 
habent®’,  absenti  decoctione®®  fumcn- 
tabis ,  post  haec  oxyrodino  infundis  aut 
rafani  foliae  sucus  cum  oleo®®  roseo  aut 
porri  sucus  cum  lacté®®  muiiebri  aut 
cocumeris  agrestis  [igS  v“]  sucos®*  cum 
oleo  ®®  roseo  permixtos  ®®  ;  incymatizas  ®® 
castorium®®  cum  aceto  vel  irino  aut 
laurino  oleo®®  aut  huic  mixto  castorio 
aut  conficis  de  castorio  et  miconiu®’ 
aequale®*,  teris  cum  aceto  aut  lacté®® 
muiiebri ,  facis  trociscos  ®®  etuteris.  Quod 
si  simul  et  sonus  est  et  inflammatio , 
laurinum  oleum®*  coicis  si  habunde 
est”  aut  in  quo  ex  amaris®®  nocibus  ex- 


557 

La 

incymatizas,  a  mala  granata  in  aceto 
cocta  sucus  ejus  simul  miscis  et  incy¬ 
matizas.  Ad  am-ium  tinnitum.  Quibus 
enim  de  subito  souus  aurium  fît,  aceto 
cum  oleo  roseo  incymatizas,  aut  cy¬ 
minum  et  oleo  ad  mellis  spissitudinem 
factum,  aut  de  cocumeris  silvestres  ra- 
dicibus  sucus  incymatize.  Si  autem 
perseverans  sonus  diu  permanserit ,  in¬ 
clinas  patientera  in  lecto  et  nitrum 
tritum  pulver  in  ipsa  aurem  mittis  et 
acitum  acrum  tepidum  supermittis.  Si 
autem  ex  ea  aegritudinem  sonus  aurium 
fuerit  generatus,  absenti  decoctionem 
fumentas  et  oxyrodinum  micis  in  au¬ 
rem,  aut  ex  rafani  folia  sucus  cum  oleo 
roseo,  aut  porri  sucus  cum  lacté  mu- 
liebri  aut  cum  oleo  roseo,  aut  cocu¬ 
meris  agrestis  foliis  sucus  incymatizas. 
Si  in  aurem  aliquid  fuerit  ingressum. 
Quot  si  in  aurem  lythargirus  aut  faba 
aut  fenus  aut  aliquid  his  similia  in  aure 
fuerit  ingressum ,  involves  spatomilem 
summum  lanam  et  legas,  et  sic  in  tere- 
bentina  intinctum  in  aurem  mittis  et 
leviter  quod  iu  aurem  est  adgluttinatum 
trahis.  Non  autem  obaudientem  om- 
nino,  sternutamenta  movis  in  naribus 
adhibitum  pulver,  hoc  fréquenter  facis 
donec  exeat;  donec  autem  intus  est  in 
aurem  si  inflammatio  aut  spasmi  accé¬ 
dant  et  si  animal  fuerit  cui  ingrediatur 
in  aure,  scamonia  resolvis  aceto  aut 
absenti  sucus  aut  peucidanum  aut 


trumbum.  ■ —  ”  sanguincm.  —  sucus.  — ”  incimatizas.  — rubi.  — ■  cimus. 

—  "  quoquis  et.  —  ®‘  purgari.  — ■  ”  incimatizas.  —  olium  roseum.  —  auri. 

—  “  intro.  —  non  acklit.  —  “  habit.  —  ”  repies.  —  ”  agrum  —  ”  sipermit- 
tis.  —  ”  egritudinem.  —  habit.  —  decoccioni.  —  ”  ollo.  —  lactem.  . — 

sucus.  —  olio.  —  pcrmiitus.  —  “  incimatizas.  —  castorio.  —  olio.  — 
miconio.  —  equali.  —  lacti.  —  trociscus.  —  olium.  —  "  est  deesl.  — 


558  ORIBASE,  EUPORISTES,  IV.  4o-4i. 

primitur“,  quibus  quidam  vel  casto-  sulfor  et  nitrum  cum  suco  rafani  im 
rium  vel  murram®®  miscunt.  mittis. 

Si  in  aure^^  aliqaül  incederit^’’. 

Quod  si  in  aure**  aliquit®*  ince- 
derit®“,  qualia  sunt  lythargirus®^  aut 
faba  vel  aliqua  bis  similia  et  exire  ne- 
quiverit®^  ligas  in  spatomele®®  lana  et 
intinguis  in  terebentina,  et  in  aure®* 
leviter  mittis  et  cum  adeserit'^^  mitius 
extrabis.  Quod  si  non  obaudiat ,  sternu- 
tamenta*®  naribus  adhibis  et  tune  ore 
vel  nares  ®  apertas  ex  ipsa  commotione“ 
necesse  est  exeat;  nam  facta  jam  sta- 
tione®®,  inflatur  quod  ibidem  intravitet 
ideo  fréquenter  faciendum  est  donec 
exeat;  nam  si’°  intus  permaneat’*, 
facto  flegmone  spasmi  superveniunt  et 
in  periculo  sunt.  Quod  si  aliquod’^ 
animal  in  aure”  fuerit  ingressus, 
scammonia  solvis  aceto  et  incymatizas 
aut  sucos  absent!  similiter  aut  peuce- 
danu’®  aut  solfor  et  nitru”  cum  suco’® 
rafani  instellato. 


[Chapitre  xli,  t.  V,  p.  725.] 


Ad  termes si  in  aure  fiant. 

Vermes^  vero  intrinsicus’  factis  et 
cetera  in  poru''  auris  intrantes  acitum® 
et  oleum  ®  instillas ,  aut  capparis  ’  sucos  *, 
aut  calamintis®  sucos'®,  aut  elleborum 
album  cum  vino  tritum  incymatizas'*. 


Ad  termes  si  in  aares  fiuerint  générait. 

In  aurem  autem  poros  vel  in  caetera 
loca  aurium  vermes  innatos,  mitles 
autem  capparis  sucus  aut  calamentis 
sucus  aut  elleboro  albo  cum  vino  multo 
incymatizatus. 


ORIBASÉ,  EUPORISTES,  IV,  42-44. 


559 


[Chapitre  xlii,  t.  V,  p.  726.] 


Ad  sordes'^  in  aurihus  existentesK 
Quod  si  plurimae®  sordes‘  in  auri- 
bus  fuerint®  coHectae®,  nitri  assi  pulver 
in  aure’  mittis  et  supermittis®  acetum 
et  iana  includis  et  sic  nocte®  perma- 
neat“;  tota  alia  vero  die  iabas  aqua  et 
oieo  caiido. 


Ad  surdores  verofactos  in  aurihus. 

Nitrum  assum  pulver  mittis  et  cum 
iana  claudes  et  totam  noctem  sic  esse 
permittis;  posttridie  enim  iavas  cum 
aqua  et  oieo  caiido. 


[Chapitre  xliii,  t.  V,  p.  726.] 

Ad  aures'-  humidas.  Ad  anres  humidas. 

Ad  aures  ^  vero  humidas ,  ita  ut  ex  eas 
aiiquis  humor  decurrat,  miseos®  in 
iinteo^  involutum  incendis  et  teris®; 
facto  pulvere®  per  fistuia’  ipsum®  pui- 
ver  [196]  in  aurem®  sufilas,  aut  gaiia 
asiana  usta  et  trita  simiiiter  uteris  aut®“ 
stiptiria"  usta  et  cum  oieo'®  extincfa'® 
insufflas. 

[Chapitre  xliv,  t.  V,  p.  726.] 

Ad  carnes^  si  in  aures  creverint. 

Quod  si  aurihus®  ulceratis  caro  su-  Si  autem  supercrcverint  caro  in  na- 
pcrcrevcril®  et  fecerit  inpedimentum,  ribus ,  aufert  hoc  citius;  fecescumcaice 
hoc  uteris  medicamen  quod  ceieriter  viva  et  iexiva  de  saponariis  trita, 
eam  possit  auferre  :  feces*  vini  siccas  ciyodes  modicum  cum  iana  et  spato- 
cum  caice®  viva  et  gutta  prima®  resoiuti  miie  adpones. 
ad  meilis  crassitudinem’  cum  iana  in 
spatomiic*iigata  adponis. 


Miseos  assas  in  ienteo  iegata  et  teres 
et  sufflas,  aut  gaiias  teres  assas  simi¬ 
iiter  et  uteres,  aut  stiptiria  assos  et  te¬ 
res,  oieum  subfundes  et  insufflas. 


Chap.  xlii  :  '  surdls.  —  ®  exsistentis.  —  “  piurimi.  —  “  sordis.  —  '  fuerit.  —  *  coi- 
iectl.  —  ’  auri.  —  *  sipermittis.  —  °  nocti.  —  permaniat.  —  Crup.  xmi  :  '  aurls.  — ■ 
®  auris.  —  ®  miscns.  —  ‘  ientlo.  —  ®  et  addit.  —  ®  pulver.  —  ’  fistola.  —  *  ipsa.  — 
®  auri.  . —  et.  —  “  styptiria.  —  olio.  —  slincta.  —  Chap.  xliv  :  ’  carnis.  — 
’  oribus.  —  ®  supercreverent.  —  '  fecis.  —  ®  caici.  —  '  primi.  - —  ’  grassiludini.  — 
®  spalumeli. 


560 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  IV,  45. 


[Chapitre  xlv 
LXXVIIII.  Adparotidas. 

Aa 

Parotedas^  non  ut^  in  aliis  locis  in- 
flammationem  patientibus  quae^  répri¬ 
mant*  utimur  médicamenta®,  sed  e* 
contrario quae’  extrahire®  valeant®  mo- 
lestanlem  humorem  festinanter  adhi- 
bemus,  ut  ex  profundo  adtrahire*®  in 
cute  valeamus ,  servientes  “  naturae  ut 
per  apostima  digerendo*®  sanemus  et 
febrem  quae**  per  parotedas  fréquenter 
est  anputata  In  requie'®  aegrotus  om- 
nino  habendus  est  et  mitigatibis  et  di- 
gestibilibus'’  medicaminibus  congre- 
gatis  humoribus  sunt  inponenda  ;  id  est 
panis  mundus  in  aqua  infusus  et  cum 
oleo*®  roseo  tritus  cataplasma  inposita 
mitigat  dolores'®  et  pus  trahit®”  fré¬ 
quenter  mutata ,  et  farina  tennis  tridicea 
cum®*  oleo®®  et  aqua®®  inposita  similiter 
operatur.  Quod  si  fabae  aut  hervi®*  fa¬ 
rina  in  mulsa  et  oieo®”  roseo  coquas  et 
inponas,  mirabiliter  facit.  Pus  vero 
facto®”,  scarpelio®®aperies  etpostmodum 
diaforelicis®®  festinanter®”  uteris  medi- 
camen.  Quod  si  duritiam  fecerit,  malac- 
tica  addimus  médicamenta  bis  qui  ex- 
traunt®”  medicaminibus.  IHas  vero 
parotides  quae  non  cum  humorum  pon¬ 
déré,  sed  parvo  motu®*  accedunt,  sed 
nec  humoi-um  supercurrit®®  plenitudo 
et  neque  dolores®®  sunt  violenti  et  ne- 
que  ut  pus  faciant®*  apparint®®  signa  fa- 


,  t.V,p.  727.], 

XXXVm.  Ad  parotidas. 

Non  sicut  in  abis  membris  inflam- 
mationes  babentes  utimur  in  parotidis 
quae  raepremunt ,  et  contrario  autem  ad 
parotidas  adhibenda  est  curatio ,  sed  ea 
quae  adlrahant  quod  Greci  eltecin  vo- 
cant.  Festinanter  igitur  quae  molestant 
humores  ex  profundo  trabere  ad  cotem 
et  cooperare  consentiendo  nature,  ut 
apostema  fiat  et  erumpat  foras ,  ut  febres 
anpotetur  quae  molesta  erat  ut  re- 
quiescat  permittentes ,  mitigantes  tan¬ 
tum  et  digerentes  bumores  et  in  pus 
versas  evacuare  festinantur.  Duritiam 
autem  si  videtur  esse ,  admlscimus  ma- 
lactica  lotices.  Médiocres  autem  paro¬ 
tedas  quibus  neque  plenitudo  est  quod 
supercurrat  neque  dolores  sunt  violenti 
neque  poris  apparitio  caerte,  facile  sa- 
namur  fumentatiombus  de  salibus  et 
cataplasma  et  médicamenta  diaforetica, 
qualia  sunt  sive  Mnaseu  aut  diacylon  et 
eorum  quae  sunt  malactica  ceruta  de 
buturo  et  ysopo  confecta,  cyrices  buste 
et  porfiras  cocleae  et  hostreae  ;  hi  taies 
duritias  et  diuturnas  parotidas  super- 
posita  jubant.  Fiunt  enlm  sine  putre- 
factionem  et  sine  mordicationem  medi- 
camen  non  solum  in  bis  cenus  ipsarum , 
sed  multo  magis  si  vêtus  adipem  porci- 
num  absque  sale  admisceatur;  sine 
molestia  enim  digerit  hoc  omnes  diu- 


Chap.  xlv  :  '  parotidas.  —  ®  uti.  —  ’  qui.  —  *  repremant.  —  *  medicamen.  —  “  se. 

—  ’  qui.  —  “  estraliere.  —  ®  valiant.  —  adtrahere.  —  *'  servientis.  —  ‘®  que.  — 
degerendiis.  —  qui.  —  anputandas.  —  requiem  ergo.  —  **  degeslibilibus.  — 
olio. —  doloris.  —  pract. —  tritici  acetum  et. —  olio. —  aquis. —  herbe. 

—  olio.  —  factum.  —  scalpellum.  —  ®®  deaforiticis.  —  listinanler.  —  ex- 
Irahunl.  —  ”  modo.  —  “  sipercurril,  —  “  doloris.  —  faciunt.  —  “  aparint. 


ORIBASE,  EUPORISTES.  IV.  A5-A6.  .56! 


gjjgss  sanamus  fumentando”  de  sale- 
moria^*  et  cataplasmes™  et  médica¬ 
menta™  diaforetica*"  inponimus,  quale™ 
est  Mnaseus  aut  [19  6  v°]  diacylon™  et 
mollissimo  ceroto  ex  butyro™  et  ysopo 
facto™.  Cirices™  ustae  et  pur[pm-]ae™  et 
ostreae^*  in  scirosin  parotidis  hutilis- 
sima'™  sunt  medicamina  et  maxime  si 
diuturnae  sunt  parotidae™.  Fit  autem 
sine  molestia”  vel™  aliqua  mordica- 
tione®’  medicamen®^  et  non  solum  ip- 
sas  cineres  earum ,  sed  et  multo  magis 
si  adipem  porcinum  veterem  sine  sale 
vel  exalatum™  admisceas®’;  sine  aliqua 
enim  molestia  digerit™  omnes  longis- 
simas  inflammationes  utique  vel  si  ex 
reumatica  fuerint  passione™  exortae. 
Jubat  autem  ad  si  jam  sciron  factam 
caricae  coctae®*  in  aqua  maritima  aut 
salsa  similiter™  et  lupini  farina  cocta 
cum  mei  et  modicum  calcis  vivae  ad- 
mixta  et  inposita.  Nam  et  si  terrae  ma- 
lum®^  viridem  tritum  inposueris,  spargit 
duritias  parotedum“‘. 


turnas  inflammationes .  utiqne  reuma- 
ticas  exsistentes  sanat.  Jubat  autem  eos 
cyromenas  parotedas  caricas  coctas  in 
aqua  maritima  aut  salemoria ,  similiter 
et  lupinomm  farina  cocta  cum  mel,  et 
modicum  calce  viva  admiscentes  cata- 
plasma  inponis. 


[Chapitre  xlvi.  t.  V,  p.  728.] 


LXXX.  Ad  ozinas  e[t]  polipos'  nariam. 

Communis®  est  curatio  ozenis^  et 
polipis^  adhibenda,  ea  quae  desiccent 
caput  malis  et  acribus''  bumoribus  oc- 
cupatum  et  conroborent  loca.  Deraso 
igitur  caput,  inpone*  emplastrum  dia 
itheon’’  aut  varbara®  de  vitumine  et  pice 


XXXVIIII.  Adnarium  passiones. 

Communes  curatio  ozyne  et  polipo- 
rum  est;  desiccare  prius  et  eonroborare 
caput  oportet  et  superponenda  sunt 
ergo  et  diamones  implasum  aut  de  co- 
cliis  qui  hoc  modo  conficitur  :  smyrnes , 
libanu  ana  'T  i ,  cocleas  minutas  et  albas 


™  et  facHis.  —  "  fumenlandum. —  ”  salmoria.  —  ”  catiplasma. —  “  medicamen _ 

deafoiitica.  —  quali.  —  “  diaquilon.  —  “  butero.  —  “  factl.  —  “  caericis.  — 
"  purpore.  —  “  ostriae.  —  “  butilissimas.  —  •"  parotidi.  —  “  moiestiam.  —  “  vel  deest. 
—  mordicacionem.  —  medicamentum.  —  ""  multum.  —  exsalalum.  —  admis- 

cias.  —  degerit.  —  inflammacionis.  —  passionis.  —  cocti.  —  “  similer.  _ _ 

’  malvam.  —  “  parotidum.  —  Ch4p.  xlvi  ;  ‘  pulipus.  —  “  cummunis.  —  *  ozinis.  — 
pubppis - •  agribus.  —  '  inponi.  —  ’  ythion.  —  ®  varbara  deest 


36 


562  ORIBASE,  EÜPORISTES,  IV,  46. 

confecta  et  maxime  Galeni^,  aut  certe'°  de  pétri  diacosia,  id  est  decrita.s  et  col- 
omnibus probatum  anémones ^^em-  iectas;  serves  eas  una  die  ut  evacuentur 
pla.strum,  aut  de  cocleis'®  medicamen  stercore  etpostea  obarum  albumen  duo 
propriae  ad  haec  confectum  :  murra  mittis  in  pila  et  miscis  omnia  simul  et 
i,  libanu  ■<'  1*®,  cocleas  intégras  cum  inleniscaput  et ponislenteo super,  etsit 
carnibus  suis  qui  in  pétris  sunt  minutas  sic  usque  dies  novem  et  sic  postea  loca- 
numero  duocentas  ;  quibus  tritis  addis  iibus  curis  uteris.  Ad  polippos  igitur  me- 
murra  et  tus  mascvdum  et  ovarum  al-  dicamen  de  sucus  mali  granati  utimur; 
bumen  duas,  et  facto  medicamen  deraso  satis  enim  magnifiée  jubat.  Mittis  autem 
capite“  linteo'®  inducto  superponis  die-  aequaliter  secundum  magnitudinem  et 
bus  nove  continuis^^  permansurum.  Et  nnmerum  de  austeris  et  acidis  et  dulci.s 
si  malis  diu  infectis  permansrt  humo-  mala  granata;  recentes  confranguntflr 
ribus ,  tertio  eodem  modo  inponis.  Post  tota  sin  pila  et  expremes  sucus  eorum  ; 
haec  iocalibus  subvenies  curis  naribus  colatum  mittis  in  vas  stagneo,  inprimis 
specialiter  adhibendum.  Polipis  vero  modicum  buHiat  ut  adpareat  conpetens 
inaerentibus  de  mali  granati  sucos“  liquor;  ilia  vero  quae  rcmanserunt  ex 
confiées^®  sic  :  accipies®®  aequaliter  ex  eis,  tundis  ddigenter  et  teris  iterum  in 
acidis  et  dulcibus  sucos  mala  granatae  mortario  totum  et  facis  colluria  similia, 
maturis  etrecentibus,  contusasexprimis  quales  nares  recipere  possunt  ejus  qui 
sucos  et  in  vas  stagneum  mittis  et®®  pri-  patitur  ubi  poliippus  est.  Sine  mordi- 
mo  modicum®*adignem®*coctumutvi-  cationem  emm  et  absqvie  passionam 
deatur  conpetens  humidus  aut  liquidus  ejus  operatur.  Si  quidera  humidior  et 
[197]  effici;  déficiente  vero  per  aliam  infusior  esse  videtur,  tantum  mala  gra- 
coctionem  humorem ,  mittis  in  mortario  nata  austeram  amplius  mittis.  Si  autem 
et  teris  fortiter  et  facis  colluria®®  pertu-  durior  fuerit,  acidas,  et  si  gravamen  facit 
suris  narium  conpetentes  ®®  et  ubi  opus  collirius  adhibitur  aut  semper  accen- 
est  adbibes®’.  Haec  ergo  conpositio  ditur,  concedere  oportet  usu  et  in  quo 
et  dolorem  auferit  et  polippos®*  intra  tempore  dum  non  mittitur  coilyrius ,  ex- 
paucos  dies  toliit.  Quod  si  humidior  et  pressus  sucus  uteris  in  patientibus  locis , 
infusior  esse®*  videtur*®  polippus,  aus-  inienens  interius  in  ore  palatum  per 
teras  mala  granatas**  amplius  mittis.  uhas  iliuc  ipse  apparet  pulippus  ex 
Si  autem  durior  fuerit,  de  acidis  mali  lana  aut  cum  pinna;  lana  vero  invo- 
granatis*®  sucos**  amplius  addis;  gra-  luta  spatomile  et  sic  in  sucus  intincta 
vante  vero  collyrio**  et  omnino  urens  adhibes.  Et  diafrigis  confectum  medi- 
removendus  est  et  in  quo  tempore  eum  camen  consumit  polippum ,  quamvis 
non  uteris  colluria  *®,  sucos  ipsos*®  inun-  spissum  sit  in  diuturnis  adhibitus  tem- 

°  Gallleni.  — ■  cerote.  —  "  de.  —  animone.  —  **  codias. —  '*  libanu  i  deeSt. — 

capiti.  —  lentio.  —  ”  contenuis.  —  **  male  granate.  —  sucus.  —  ®'’  conficis.  — 
accipis.  —  ®®  exprimis, . . . .  mittis  et  deest,  — modico.  —  ®'‘  lenem  addit.  —  “  co¬ 
loria.  —  conpetentis.  — ®’  adhibis.  - — ®’  pollpus.  —  isse.  —  vidietur.  —  ”  male 

granatis.  — mala  granatis.  —  sucus.  —  “  collorio.  —  colloria.  —  ”  sucus  ipsus. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  46-47.  563 


guos”  patientes’*  loca  nec  non  et  in  ore 
secundum  ioca  ipsaquae  perforata  sunt 
et  ad  nares  ”  per  palatum  vadunt  pinnis 
aut  i  ana  involuto“  spatomeli‘i  adhibes^  ; 
sed  et  diafriges“  medicamen  consumit 
polippos“adhibitus  multis  temporibus. 
Quod  si  haec  “  inordicare“  videtur,  ro- 
sae  tritae  puivis  adhibitus  mirabiliter 
jubat.  Ad  delicatas  et  moiles"  vel“  te- 
nera  natura  consistentibus  cerlum  est 
quod  talia  médicamenta  frequentius 
sunt  utenda;  labare  autem  débet*®  ex 
eo  ipso  liquore. 


poribus.  Si  autem  alicui  splssus  est  m- 
mis  et  baec  mordicationem  facit,  rosae 
tritae  pulver  adhibis ,  mirabiliter  jubat. 
Qui  molles  et  humidas  habent  carnes 
manifeste ,  quia  fréquenter  oportet  talia 
omnia  adhibere;  lavavit  autem  exipsos 
liquides  humores  necesse  est. 


Ulcéra  vero  naribus  facta  curantur* 
trociscis*  Andronio  aut  Poleido’  réso¬ 
lûtes*  cum  vino,  interdum  enim  dulci , 
interdum  vero  austero,  saeplus  autem 
cum  acito®.  Si  enim  acredo®  humoris 
effluit  aut  curriU  de  naribus,  insanabilis 
est  ulcus  et  maxime  si  cum  odore* 
fuerit  pessimo  et  potredine®.  Haec  ozinas 
appellantur*",  id  est  putidas”.  Curabis 
autem  eas  calamentis  sucu*®  incymati- 
zati  aut  herbae  ipsius  siccae'*  pulver 
per  fistula'*  insufflata  fortiter.  Crustas*® 
vero  quae  iuterius  fiunt  ut  proiciantur, 
sternutamenta  adhibes”,  ellebori  “  alvi 
pulver  per  nares  ad  se  trahendo  quam 
plurime®”,  et  cum  projecerit  crustas“ 
tangis  loca  fecias**  cum  mel  et  inun- 
gues®’  poros  calciteos**  aut  calcantu*® 


,  t.  V,  p.  780.] 

Quod  si  in  poris  narium  ulceratio 
fuerit  facta ,  curantur  Andronio  trocisco 
aut  Poiiidure  solutus  cum  vino ,  quando 
quidem  cum  dulce ,  quando  autem  cum 
austro,  saepius  autem  et  cum  aceto. 
Si  qua  ergo  acer  solus  humor  super- 
currit  in  naridum  porus,  dilTicilior  ad 
sanandum  ulcus  exsistit  sine  odo- 
rem  malo  sit.  Si  autem  cum  acridinem 
et  putridinem  sit,  quando  supercurrit, 
ozyne  fiunt.  Curantur  autem  baec  ca¬ 
lamentis  sucus  fréquenter  adbibitur  aut 
ex  ipsa  calameiitbin  sicca  pulver  cum 
fistula  insufflas,  aut  pulver  cum  mel  in 
naribus  adhibe.  Si  et  sternutamenta  mo- 
ves  ut  crustas  ex  ulceribus  cadant,  elle- 
borum  album  pulver  ut  sternutit  facis 
ad  se  naribus  trahere  patientera,  et 


”  inunguis.  —  **  pacientis.  —  naris.  —  involutus.  — ■  “  spa 

—  “  dlafrlgis.  —  “  pollppus.  —  “  baec  deesl.  —  -  mordicacio 
mollis.  —  “  et.  —  “  débit.  —  Cuap.  xrvii  :  ‘  curanlibus.  —  *  tro 
aut  Poliedos.  —  *  resolutis.  —  ®  acetum.  —  '  agrido.  —  ’  curret. 
trini.  —  adpeilantur.  —  “  puteidas.  —  sucus.  —  sicci.  —  ‘ 

—  qui.  —  adhibis.  —  elleboro.  —  naris.  —  ”  plurimi. 

—  inunguis.  —  poius  calcicius.  —  calcanto. 


umeli. . —  adhibis. 
e.  —  delecata  vel 
iscus.  —  ’  Androniae 
-  *  bodore.  —  ®  po- 


36. 


56i  OlUBASE,  EUPORISTES,  IV, 


cuni  iiiel.  Si  autem  cliuturna  est  cum 
acredine^®  nimia,  acetum  adhibes.  Ac- 
tum*’  medicamen  ergo  si  adbibealur 
[*97  ^°]  per Iiiiiamenta,boc medicamen 
inarescere^^poterit  et®  consumi,  quaiis 
est  qui  recipit  sinopide®“  Z  i,  caici- 
teos“  Z  i,  calcis  vivae  Z  i,  sandarace^® 
Z  i,  caicantu-'”  Z  ii,  conficis  et  uteris. 
Quod  si  naribus  pessimua  sit  odor, 
murra ,  acacia®*,  amomu®*  ana  Z  i ,  tan¬ 
dis  et  cernis;  addis  mel  coctum  et  ex 
boc  giutinet®®  sibi  extremas  nares  vel 
cartillagines®’.  Item  ad  ozinas  mirabiie®*  ; 
iepidos®*  calcu“  Z  xii,  ferrugine*' 
Z  xii,  stipteria  scistes*®  Z  xii,  teris  di- 
iigenter  et  uteris.  Item  aliut  ad  oginas*®  : 
lytarguiru**  Zvi,  psimitiu*®  Z  viii,  si- 
dion  Z  iiii,  stipteria  scistes“  Z  viii, 
vinu  amineu*’  quod  sufficit,  teris** 
omnia  cum  vino.  Quod*®  si  non  est, 
myrtite*”  utsitadmeliis  crassitudine** 
uteris  et  ioungues  nares**. 


post  baec  tantis  de  fecis  cum  mel,  et 
inlenis  porus  de  calciteos  et  calcami 
cum  mel.  Si  autem  vetusta  sunt  ulcéra 
et  acitum  acrum  mittis. 


XL  *.  Adjluxntn  saiyiiiiûs  de  naribus. 


Quod  si  ex  plenitudine  sanguinis  adaperiuntur  vouas  naribus ,  movitur  fluxus 
sanguinis  mortem  interminando;  boc  ergo  tempore  vocant  simpliciler  anagogln. 
Si  igitur  fluxus  et  facile  ferat  patiens  et  sufllcat  virtus,  sin  minus  solvitur  de- 
fectio  et  angustia  fiat  juvandus  est.  Quot  si  accedat  fluxus  sanguinis,  saepius, 
relevatur  ex  fluxu  sanguinis  et  conturbetur,  nulla  est  adsumenda  materia  quae 
premat.  Si  autem  nimia  sit  elfusio  sanguinis  et  angustietur  et  frigidus  fiat  et 
deficiat  sublracto  pulso  citatus  fiat,  oportet  festinare  ut  ad|iibetnr  mfirmans 
celerius;  inprimis  levius  agendi  sunt  a  fortioribus  adjutoriis,  interdum  et  probi- 


**  agritudinem.  . —  et  humagrum  adhibis.  —  ad  naris  mali  olentis ,  si  naris  scire.  — 
eo.  —  sinopede.  —  calteus.  —  .sandaraci.  —  calcanto.  —  agacia.  — 
“  amoino.  —  "  glat.  —  "  cartilaginis.  —  “  mirabili.  —  lipidus.  —  *“  calco.  — 
perrugini.  —  sliptiria  scistis.  —  ozinas.  —  **  litargero.  - —  **  pisimicio.  — 
**  styptiria  scistis.  —  *’  vino  amineo.  —  uteris.  —  **  quod  deest.  —  "  mirtito.  — 
grassituciincm  et.  —  **  inunguis  naris. 


5(35 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  47-48. 

benda  aUquani ,  non  enim  simiüter  puisant  in  passionem  méningé ,  sicut  non 
patientibus.  Si  Igitur  passio  augmentatur  fréquenter  et  nihil  sit  quod  proliibcat , 
llevotomus  est  adbibendus,  ut  obtundantur  vioientia  frequens  effusio  sanguinis 
consentientem  natura  ex  consuetis  iocls.  Quot  si  aiiquid  .sit  quod  prohibeat  et 
quaedam  plenitudo  efFusionis  sit  multa,  cum  spongia  lemperandam  est  reprae- 
mere  sanguinem.  Inprimis  igitur  cum  aqua  frigida,  postea  autem  et  aceto  admixto 
adhibenlur,  et  post  baec  cataplasrnabis  de  rebus  stipticis  nares  et  faciem  de  sam- 
suco  et  aceto  mixto ,  aut  de  oba  et  iibano  mannes.  Iniita  autem  ea  ioca  quae 
circa  patiuntur  et  in  naribus  adbibes  sucum  porri ,  aut  cepis  cum  ovo  aut  libanum 
tritum  cum  vino  et  naribus  inmittis,  aut  ieporis  pilos  habens  aiiquid  Limnias, 
aut  calciteos  assum,  aut  stiptiria  scistis,  aut  misées  assum  singulatim  admixta. 
Quando  autem  ad  invicem  omnia  sunt  adhibenda,  et  membrauam  obarum  assa 
et  sardinarum  capita  Imsta  et  cinus  earum  cerebro  inpositus ,  id  est  in  bregma  et 
cuperlura  ulle  et  inienis  capillos  sublevatus  de  vertice  vaiens  :  yosquiamu  /  ii, 
castnrio  Z  iü ,  gummen  Z  i ,  uteris  sanguissugas  hustas  et  cinus  ejus  cum  aceto 
teris  et  inienis. 


[Cn.lPlTBE  XLVIII,  t.  V,  p.  781.] 


[208  v°]  In  nomine  Domini,  incipit 

TEXTES  LIER!  FELICITER  VIIII. 

I.  Adccüaru'. 

Catarus  sollicite  yisitandus^  est ,  prae- 
terea^  cui  origo*  de  capite  est  et  prin- 
cipium  de  naribus  dirivatio.  Si  ergo  in 
naribus  permanserit ,  fluit  humor  liqui¬ 
des  et  acer,  saepius  autem  et  cholericus, 
gravitas  fit  in  superciliis®  et  frontem 
vel  temporibus  constrictio,  nares  vero 
constipantur  ita  ut  per  ore  suspirent, 
et  vocatur  coriza  Fit  autem  in  faucibus 
et  mobit  fréquenter  sternutamenta  cum 
tussicula  et  asperitate  faucium  etvocatur 
hroncos.  Tertium  vero  genus,  qui  jiul- 
mones  vel  loca  videtur  infundere ,  eam 
Grecl  catastasmon  appellent,  gravitatem 
facit  pectoris  cum  tusse  molesta  vel 
aliis  plurimis  slgnis  quod  longum  est 

Chap.  XLVIII  :  ’  catarro.  I  I  i 

—  •  goriza. 


.  Xld.  Ad  calmru. 

De  capite  Iluentem  catarrum  ne- 
gleclus  multas  causas  malas  facit.  In- 
II  n  c  n  gargareona  etanthiadas 
de  bis  mediocriter  et  tussis  accedunt 
diuturnas  passiones  non  parva;  aliqui 
etiam  ex  hoc  sanguinem  spuunt ,  multi 
ex  catarro  et  pus  jactant  et  ptisici  fiunt 
et  voce  turbantur.  Oportet  ergo  curare 
omnes  qui  catarro  patiuntur;  mox 
minus  sunt  accipiendi  cibos  et  potio 
minus  est  ministranda  et  olei  yrini  fe- 
cias  inunguere  bregma  et  infundere  et 
decoctionem  rutae  et  oleum  laurinum  ; 
conponit  enim  baec  et  inpinguat  quod 
liquidum  fluit.  Jubat  autem  et  invol- 
vatur  caput  et  cooperiatur  et  supinus 
—  ®  preptefeia.—  *  origo.—  '  siipercylies. 


566  ORIBASE,  EUPORISTES 


enarrare.  Quod  si  neglectus  fuerit, 
multas  causas  maias  générât,  facit  in- 
flammationes  in  gargalione  et  anthiadas 
in  tunsilias  et  tusses  générât  et  longas 
passiones  et  pericuiosas  inferit,  ita  ut 
sanguinem  expuant  et  pus  proiciant  et 
in  ptysin  incidant  et  vocis  raucitatem 
incurrant.  Hos  ergo  oportit  sollicite  et 
diligenter  curare  qui  catarum  incur- 
runt ,  mox  enim  in  principio  passionis 
a  cibis  et  potu  abstinendus  est  aeger’ 
et  oleî  irini  feces®  infundenda*  est, 
capitis  bregma  et  totum  caput  inun- 
guendum  est  vel  infundendum  ex  de- 
coctionem  rutae  etoleo  larino  ;  hoc  enim 
digerit  et  densat  solutos  humores  qui 
fluunt.  Velandus  estvero  caput,  et  dum 
dormit  supinus  non'^jaceat,  sic  enim 
jacentîbus  facile  in  arteria  tracea  humor 
decurrit.  Oportit  autem  gargarizare  de 
stipticis  rebus,  qualia  suntrosa  in  aqua 
cocta  aut  ros  aut  lentiscus  vel  si  bis  non 
posca.  Nares  vero  dlrivandae  sunt  odo- 
ramentis  de  melantio,  id  est  gitter  et 
aniso.  Oportit  etiam  in  nares  gitter  cum 
acito  trito  infundere,  necnon  et  betae 

tendus  est,  ut  foris  currat  bumor  qui 
de  palato  in  pulmonihus  descindere 
habuit.  Coriza  autem  parva  consistons 
[209]  facile  conponitur,  si  caput  irino 
aut  laurino  oleo  perangualur  et  ligu 
semen  in  oleo  coctum  et  rutae  et  simen 
ejus  et  caput  coperiat  et  cibi  sit  absti- 
nentia. 


non  dormiat;  supinus  autem  jacentibus 
facile  in  arteria  liquidas  bumor  discen- 
dit  et  pulmones  vadit.  Oportet  autem 
gargarizare  quae  sunt  stiptica  aut  rosa 
in  aqua  cocta  aut  ientiscu  aut  certe 
pusca;  non  est  autem  malum  et  in  nares 
derivare  catarrum  odoribus  de  gitterit 
anissu  et  in  nares  infundere  gitter  cum 
aceto  tritum  et  betae  anagallidos  sucus. 
Fluit  enim  ex  hoc  humor,  qui  in  pulmone 
Iluens  generare  babebat  passionem 
Coriza  autem  modice  molestantem  con¬ 
ponitur  facile  oleo  yrino  aut  laurinum 
inlitus  et  linum  semen  in  oleo  coctum 
et  i-utae  sementi  et  velamen  et  inaedia. 


’  subcius  pi-o  coracione  selis  muïtiun  profuit  acldit.  —  ’  faciès.  —  ’  infundendum.  — 


OlîlBASE,  EUPORISTES,  IV,  49. 


567 


[Chapitre  xli: 

Quod  si  sternutamenta  sunt,  hoc  est 
coriza,  gitter  triti  puivis  in  iinteo  raro 
ligatus  et  manibus  fricalus  naribus  est 
..(Iplic.niidns  ad  odoranduii),  ita  ut  ip¬ 
sum  odorem  per  nares  intrinsicus' 
trahat®;  aut  sevum^  involutum  et  sub 
prunas  calentes*  missum  et  cum  se  as- 
saverit  tritum  simiiiter  odoretur,  aut 
muna  soiuta  vino  odorato  inlitas  aures 
et  nares  spisso  liquore®  multum jubatur. 
Dandae  sunt  etiam  potiones  vini  et 
mellis ,  in  quo  ruta  viridis  ®  decocta  est. 
Dantur  etiam  ubi  pyretri’  aut  piperis 
puiver  aspargitur  ;  etiam  prolongata  pas- 
sione  post  iongo  intervaiio  iargius  co- 
gantur  vinum  accipere,  salsos  quoque  ci- 
bos  ministratos  ut  sub  utrisque  coacla 
ebrietas  desiccans  protinus  medeatur®. 
Quod  si  thoracem  occupaverit,  ioci  ip- 
sius  natura  vei  ylcinos  intuentes  pul- 
mones  soiiicitius  visitandi  sunt  un- 
guentis  et  celeris  supradictis  confectis 
cum  opobalsamo,  qui  ex  aititudinem 
tboracis  ad  superficiem  revocare  pos- 
sint  reumatismum,  qualia  sunt  pinta- 
meru  aut  marciaton.  Si  tussicuia  super- 
venerit,  quae  mala  ex  vieinitate“  quadam 
contagione  sollicitant,  adhibita  consi- 
deratione  quolibet  modo  ad  inferioi-a 
bumor  ille  deducendus  est ,  ne  in  tho- 
race  diu  resedeat.  Perseverantibus  ta- 
men  prioribus  adjutoriis  ordinatis ,  su- 
peraddo  plantis  eorum  pice  liquida  ut 
inimguantur  sola  pedum ,  et  fricare  cum 
inicucntis  supradictis  partes  pectoris 


.t.V,  p.732.] 

XLII.  Ad  stenmlns  frequenler  cl  coriza. 

Gitter  teris  et  pulveri  in  lenteo  raro 
legas  et  frecas  manibus  et  naribus  ut 
odorem  adpones  et  ad  se  ut  ducat  odo¬ 
rem  jubés.  Taurino  sevo  involvis  et  in 
cinus  coperis  et  cum  se  assaverit  teres 
et  jubés  odorem  ad  se  ducere  naribus , 
aut  smyrnam  in  vino  odorato  resolvis  et 
inlene  nares  pinguissime. 


CiiAP.  XLIX  :  *  intpensecus.  —  ’  exlraat.  —  ’  si  vocem.  —  •  caleuti.  —  =  alyco  re.  ~ 
vendes.  —  ’  peretri. . —  ®  menestralus.  —  ^  mecliatur.  —  vicinate. 


568  ÜRIBASE,  EUPORISTES,  IV,  49. 

adpositis  proxime  carvonibus.  Interea 
cum  saepius  constrictionis  moiestiam 
praevaleant,  ut  flegma"  difficiiius" 
egeratur,  bis  eiegmata^  de  origano, 
tymo  et  ruta  viride  in  mulsa  potui 
dabo  aut  cum  mei  dispumato  confecta 
dabo  electaria,  et  pinguium  fîcorum 
decoctione  cum  supra[2og  v°]scribtis 
dabo  speciebus.  Quod  si  idemtidem 
bumorum  muitus  fluxus  sputorum  in- 
quietando  vigiiias  procuraverit ,  tune  ad 
eorum  coaguiatione  vel  digestione  su- 
cus  ptysanae**  dabo  aut  lente  cum  mel 
cocta,  dabo  omnes  pultes  cum  piper, 
dabo  etsalsamenta ,  dabo  et  in  nocte  anti- 
dotia  de  pipere  et  murra  et  storace  et  gab 
vano  et  opio  confecta  et  cum  mel  Attico 
temperata.  Dabo  etiam  et  catapotia  hoc- 
modo  confecta  per  triduo  et  mox  tollunt 
tussem  :  yosquiami  semen  albu  Z  vi , 
murra  troclite  Z  vi ,  opiu  Z  i ,  storace 
Z  i,  cum  aqua  facis  catapotia  et  das“ 
très  dormitu  eunti.  Item  alias  ad  cata- 
rum  :  galvanu  Z  i,  stiptiria  scistes  Z  i , 
opiu  Z  ii,  cum  aqua  facis  catapotia  et 
das  in  nocte  eunti  dormitu  très*®  aut 
duas  aut  una  catapotia  secundum  vir- 
tute  vel  aetate.  Item  catapotia  qui  fa- 
ciunt  ad  tussem  et  somnum  facit  ;  jubat 
autem  et  aemoptoicos*’  et  aempyieos'® 
et  ptysicos'®,  vocatur  panacia  Galenu  ; 
storace  Isaurica  Z  viii,  murra  Z  iiii, 
opiu  Thibeu®®  Z  iiii,  cum  sapa  facis 
catapotia  et  das  in  noctu  eunti  dormitu , 
ut  supra.  Ego  autem  ad  longu  et  diu 
perseverante  cataru  usus  sum  adjuto- 
rium  hoc  modo;  jubeo  caput  ungueri 
oleo  nardo  optimo  cum  murra  stacte  et 

"  fleuma.  —  defecilius.  —  flepna.  —  “  tbesani.  —  in  nocte  addit.  —  '•  item 
. dormitu  très  deest.  —  immopthoycus.  —  »  inplaebus.  —  tessecus. — 

Thebeo. 


ORIBASE,  EUPORIS'I 

opobaisamo  et  in  diuturna  passione  ca- 
tarri  radi  fëci^*  caput  et  usus  sum  ex 
aspalto^^  emplastrum,  quale  est  Bar¬ 
bara  aut  dia  iteas  et  bis  similia. 

[Chapitre  l 

[197  v°]  LXXXI.  Ad  diversa  bitia  quae 
finit  infaciae. 

Libores  in  faciae  factos  fumentabis 
aqua  ubi  melilotus  et  fenusgrecus  fuerit 
decoctus.  Post  furaentatlonem  vero  re- 
soluto  coHuiTO  ÎNilu  dia  rodon  ex  ipsa 
aqua  et  superinunguis.  Aliqui'  etiam  et 
colluriuii)  dia  smjrnes  simillter  utuntur. 

Ad  recentes  autem  libores  cataplasma 
facis  de  fabae  farina  cum  mel  malaxata 
inponis,  aut  ovi  viteilum^  cum  mel 
ponis.  Quae  autem  de  diu  sunt  libores 
et  jam  nigri  sunt  facti ,  tollit  eum  aru 
radix  ferbefacta  et  meliloto  mixta  et 
inposita.  Quae  autem  cum  inflamma- 
tione  sunt  libores,  fumentabis  aqua 
calida  et  inponis  cataplasma  de  lenticla 


ES,  IV,  49-5i.  569 


.  V,  p.  733.] 

XLIII.  Ad  livores  maximae  in  oculis. 

Ypopia ,  id  est  livores  fumentari  opor- 
tet  de  meliloti  et  fenigreci  decoctionem  ; 
post  fumentationem  vero  resolutum 
collurium  [N]ilu  dia  rodon  ex  fumenta- 
tiones  suprascriptas  aut  certe  collurium 
dia  smernes,  unum  ex  eis  collurium 
inunguis.  Sic  enim  curabis  ypopia  in 
oculis,  si  non  diuturna  est  omnino.  Si 
nimis  diuturna  fuerit,  oportet  fortio- 
ribus  diaforiticis  curare,  quae  in  supra- 
scripta  sunt. 


[Chapitre  li 

Quod  si  nimius  libor  de  sanguine 
congregatus  diu  permaneat,  de  rafano 
cataplasma  facta  et  inposita  liborem 
tollit.  Et  quando  inquipit^  mordicare 
tollenda  est  cataplasma ,  et  rafani  sucus 
cum  micas  panis  est  inponenda.  Quod 
si  faciae  contusa  libor  subcruentus^  est, 
baec  conpositio  inposita  nocte  et  die 
tollit  liborem;  recipit  baec  :  aristolocia 
ii,  tapsia  Z  ii,  bdelliu^  Z  iiii,  sto- 

”  llci.  —  aspaltum.  —  “  aut  addit.  —  C 
‘  incipit.  —  ^  supervenlus.  — -  ’  bidellio. 


,t.  V,  p.733.] 

XLIIII.  Initiante  ypopiae  curatione. 

Recens  caseus  superposita  cata¬ 
plasma  curât,  aut  fabae  farinae  cum 
mel  mixta ,  aut  ovi  vitellus  cum  mel  si¬ 
millter  facit.  Quae  autem  diuturna  sunt 
etiam  nigra  aut  livida  sunt ,  de  rafanis 
cataplasma  inponis  et  tollit  llvorem; 
nam  si  quando  incipit  inponas  mordi- 
cationem  facit.  Quae  autem  cum  inflam- 
mationem  sunt  livores ,  fumentabis  aqua 
calida  et  cataplasma  inponis  de  lenticla 
HAP.  L  :  '  aliquid.  — vetello.  —  Chap.  li  : 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV, 


570 


race  Z.  iiii,  atumoniacu  Z  iiii,  galvanu 
Z  iiii,  resinae  colofoniae  Z  iiii,  resinae 
iiquidae  de  lentisco  ,^'iiii,  confîcis  et 
uteris.  Idem  faba  quoque  inposita 
proficit. 


[Chapitre  lu 

[198]  tonihos'  in  fade  natos. 

lonthos^  dicimus  papulas  duras  et 
spissas  cum  turoore  repentino  in  faciae 
natas ,  ex  quibus  humer  aliquando  pin- 
guis,  aJiquoties^  aquosus  exit  et  prori- 
lum  cum  vulneraticme  procurans,  Cu- 
i-antur  ergo  mei  Attico  cyatp  une 
accepte  ♦,  acito®  acen’imo®  cyato  une 
raiscis  et  inunguis  diiigenter  ionthos 
digitis  confricando  aut  stiptiria  scistes 
contrita  diiigenter,  supermittis  tereben- 
tina ,  malaxas  et  superponis.  Ad  dlu- 
turnos  vero  ionthus  et  cicatricatos  :  sa- 
pone  Gaiiico  Z  iiii,  ammoniacu  Z  i, 
iibanu  Z  i ,  aqua  resoivis  et  facis  ce- 
roti’  spissitudmem  et  superunguis  et 
stet  supra  medicamen  ora  una  et  exinde 
lababis  aqua  tepida.  Item  aliut®  ;  nitru 
Z  iiii,  gummen  aibu  Z  iiii,  acito 
albo  suivis  et  tgris  diligenter  et  facis 
trociscosetsiccas  ip  umbra;  ubi  autem 
opus  fuerit,  acetp  resoivis  et  superin- 
unguis.  Quando  autein  siccaberit,  sa- 
pone  iababis  faciem  ;  hoc  et  ad  octodes® 
passiones  et  ad  proritu  in  faciae  factum 
jubat.  Item  aliut  :  übapu  Z  ii ,  lythar- 
giru  Z  iiii ,  sales  orectus  ii ,  sandarace 
Z  ü,  solvis  et  pénis  catapiasma. 

Chap.  eu  :  *  Item  ad  iantbo.  —  *  iontiis. 
lum.  —  '  agnssimum. —  '  cirotis.  —  ’  aliii 


cocta  et  trita  cum  mei.  Si  autem  cum 
incisura  sunt  livores ,  dierese  facta ,  quae 
cruentis  vulneribus  adbibentur  adpouis , 
et  maxime  si  pus  moveri  vis,  tetrafar- 
macum  et,  deforis  catapiasma  inponis 
ea,  quae  sine  vulneralionem  inponi 
diximus. 

,  t.  V,  p.  784.] 

XLV.  Ad  ionthos. 

Tumor  est  durus  et  spissus  qui  voca- 
tur  ionthos  in  facie  et  in  cute  consistens. 
Curandi  sunt  ex  bis  quae  molliunt  et 
digerimt;  mei  igitur  Atticum  Cyatum 
unum  misais  et  inunguis  diligenter 
ionthos ,  cum  digito  frecas  aut  stiptiria 
scistis  teres  diligenter,  supermittes  te- 
rebentina  et  malaxas  et  sic  superponis. 
Ad  autem  diuturnus  ionthus  et  callosus 
factus ,  sapone  Gallico  Z  iiii ,  amoniaco 
Z  i,  libano  /  i  aqua  resoivis  et  facis 
ad  spissitudmem  ceruti  et  mlenis  ion¬ 
thos  ,  et  una  hora  transacta  lavas  cum 
aqua  tepida.  Item  aliud  :  nitrum ,  gum¬ 
men  album  aequali  pondéré  cum  aceto 
dissolvis  et  teres  diligenter  ;  facis  trocis- 
cos  et  siccas  in  umbra,  et  cum  opus 
fuerit,  cum  aceto  resoivis  et  inlenis. 
Cum  autem  siccaverit ,  cum  sapone  la 
vas.  Facis  hoc  et  ad  octodes  passiones 
et  ad  proditum  in  facie. 


.iliquociens.  —  '  accepto  deest.—  ‘  ace- 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  53. 


571 


[Chapithe  lui,  t.  V,  p.  785,] 


Ad‘  sicodes  infaciae  natos  oncos^. 

Galeni. 

Sicodes  vero  si  in  faclae  fuerint  natae , 
Galeni  curatio  est  :  iythargyru»,  miseos‘ 
crudu'^  aequalia  pondéra  teris  et  cata- 
plasma  inponis  aut  glute  piscina ,  id  est 
tectonicae  sola  inunguls.  Item  aiiut  for¬ 
tins  :  elateriu',  sales  orectus,  aequalia 
pondéra  cataplasmabls ,  tangendo  spatu- 
mele’  humido  medicamen  supeiponis. 
Uteris  autem  lino  semen  tritu  cum  aqua, 
humectato®  enim  ulcéré®.  Ex  quibus 
vero  aqua  munda  defluit'®,  utere  tro- 
ciscos  Andronios  " . — De  exantbemata 
in  faciae.  Si  autem  exantbemata*®  in 
faciae  nata  fuerint*®,  lammina  ferri  ca- 
lefacta*®  supermittis  ligna  paliurl*",  et 
sucus  quod  inde  Huit*’  inunguis*®,  aut 
myrta*®  teris  cum  vmo  et  munuues-". 
aut  calcantu  acelo  solutum  inungues.  — 
Ad  lenticlas  in  faciae  vel  quidquid  bis 
similia  surgunt  Galeni.  [198  v"]  Vitis 
sllvaticae  votri®*  efilas  et  spilus  et  quae- 
cumquebis  similia  suntin  cotis  summi- 
tate®®  facta  sanat.  Amygdala  vero  amara 
efiles  purgat  et  radices  arboris  ipsius 
coctae  et  cataplasma  inposlta  tollit. 
Costus  ad  efiles  facit  cum  ydromelle 
iniita;  brassica  inposita"  caiaplasma 
curât  efdes,  lentigines®®  et  alla  bis  si¬ 
milia.  Ostrea  usta  ad  efilas  et  lentigines 
facit. 


XL VI.  Ad  eos  qaibas  in  barba  Jicodes 
consnrgwit. 

Litargirum,  miseos  crudu  aequale 
teres  et  inlenis,  aut  gluttit  bictonica 
sola  inlenis.  Aliud  nimis  validum  :  ela- 
terium,  sales  orlctusmiscls  et  cataplasma 
inponis  cum  spatomile  liquidum  medi¬ 
camen.  Post  autem  medicamen ,  super- 
ponl  opus  est  fini  semen  trltum  cum 
aqua;  liquidum  autem  exsistenlem  ul- 
cus,  a  quo  aqua  munda  currit,  uteri.s 
Andronlum  troclscum.  Exantbemata 
autem  in  facie ,  ferro  calefacta  super- 
ponis  lignum  paliuri  et  quod  ex  illo  dé¬ 
finit  tollis  et  lenis ,  aut  myrta  teris  cum 
vino  et  inlenis. 

XLVII.  Ad  épilas  et  spilus  et  Icniigines. 

Ampelo  epblles,  id  est  maculas  et 
spilus  quaecumque  talia  sunt  in  cute 
summa  curât.  Amlgdala  amara  maculas 
purgat  et  radices  arbores  ipsius  cocte 
et  cataplasma  inposlta.  Costus  ad  ma¬ 
culas  facit  cum  ydromelle.  Brassica  ma¬ 
culas  et  lentigines  et  quaecumque  rugis 
bis  similia  sunt  médiocres  jiurgat.  Os- 
sus  seplae  bustus  ad  maculas  et  lenli- 
gines  facit. 


Chap.  lui  ;  *  ad  deest.  —  ’  nalus  uncos.  —  *  litargero.  —  *  misius.  —  ®  croco. 

—  ®  claterla.  —  *  espatumeli.  —  ®  humectât.  —  ®  ulcéra.  —  défait.  —  **  trociscus 
Andrenius. —  *®  exantimata.  —  **  exantimata.  —  **  fuerit. —  califacta. —  palliori. 

—  *’  fuit.  —  "  autem  addit.  —  murta.  —  iimnguis.  —  butri.  —  ”  sumitalis. 

‘  ”  cataplasma  inposlta . brassica  inposlta  ciecjl.  — ”  lentiglnus. 


572 


ORIBASE,  EUPORlSïES,  IV,  54. 


[Chapitre  liv 
Ad  faciein  ‘  mlummandam. 

Faciem^  inluminant  et  lucidam  red- 
dunt  et  bonum  colorem®  prestant  eo- 
cumeres*  domestici®,  aut  melones*  in- 
iuminant  corpus ,  et  maxime  si  siccus  ’ 
fuerit  semen  ejus,  tundis  et  cernis  et 
pulver  ipsum*  usus  fuerit.  Corcodili 
cersei  stercus  inluminat  et  tensum  sine* 
facit  corpus  et  faciem**;  cucumeris^^ 
silvatici  radices  tundis  et  coquis  **  cum 
aqua  et  iterum  teris  et  inponis  cata- 
piasma;  albam  vero  faciem'*  fàcit  et 
sine^**  rugas.  Similiter  autem  et  brioniae 
radices  in  oleo  coctas,  et  ex  ipso  oleo*® 
inlita  faciès  perlucidam*®  fit  et  splen- 
didam®’  faciès.  Hcrbi  farina  vino  odo- 
rato  soluta  inposita  catapîasma  aut  si- 
mulae'*  sucus  coias,  et  admiscis  ovi 
alborem  aequaü  mensura  et  ex  hoc  fa- 
ciem  bnes.  —  De  sole  faciae  fascata. 
De  sole  vero  faciae  fuscata,  aqua^*  fri- 
gida  multa  fobis;  facit  autem  et  terra 
alba  inlita  et  maxime  masticis.  —  Ad 
bonum  colorem  faciendum.  Bonum  colo- 
rem  in  faciae*®  facit  vel  per  omne*® 
corpus,  copressum  et  ilicem  arborem 
in  oleo  quoquis  et  Unes  totum  corpus. 
—  Ut  in  sole  non  nratur.  Et  a  sole  facta 
ustura**  in  faciae  sanare  possis,  bulbos 
albos  cum  mel  teris  et  inunguis. 


,  t.  V,  p.  736.] 

XLVIIl.  Ad  inlnminationein  et  daritatem 
et  bonum  colorem  in  fade  prestant. 
Cucumeres  domesticos  et  maturus 
inluminat  corpus,  et  maxime  si  sic- 
cantur  sente  ex  eis  et  postea  tunduntim 
et  cernuntur  et  sic  uteris.  Corcodeli 
cerseu  stercus  lucidum  et  tensum  sine 
rugis  facit  faciem;  simile  est  autem  ei 
et  de  sturnus  stercus,  quando  solam 
orizam  manducant.  Proiciunt  igitur  et 
maculas  cocumeris  agrestes  radices  con- 

plasmatas.  tensam  facit  cutem  et  albam 
de  faciem.  Similiter  autem  et  brioniae 
radix  in  oleo  cocta  et  inlita  lucidum 
facit  vultus;  herbu  farina  vino  odorato 
trita  catapîasma  inponis.  Item  de  se- 
mula  sucus  facis  et  colas  et  elfundis  li- 
quorem ,  etipsa  mensuram  admiscis  obi 
alborem,  donec  fiat  mellis  crassitudo, 
et  ex  hoc  lenis  faciem  si  vult  in  solem. 
Quot  si  in  sole  fecerit,  lavare  facis  aqua 
frigidam  multum.  Facit  autem  et  terra 
alba  inlita  et  masticis  maxime. 

XLVIIII.  Ad  bonum  colorem  in  faciae 
faciendum  vel  in  totum  corpus. . 
Pelicemata  copressus  et  cyprinus  si- 
mul  ferbefactus  inline  totum  corpus. 
Item  ut  ad  solem  non  uratur,  et  si  a 
cauma  hustus  fuerit  sanat ,  bulbus  albus 
cum  mel  tritus  et  inlitus  sanat. 


ORIBASE,  EUl'OIUSTES,  IV,  55-57. 


573 


[Chapitre  lv,  t.  V,  p.  737.] 


LXXXII.  Si  Siib  ascellas  malus  fuerit 
odor. 

'si  sub  asceilisi  malus  odor  fuerit, 
inungues^"  cum  stipteria^  et  vino  vono, 
et  si  cardi  radix  in  yino  cocta  bibatur», 
i-niricae®  prestat.  Item  aliut  :  stipteria® 
bumida  aut  rotunda  Z  iiii,  smyrnes 
ii,  cum  vino  teris  et  uteris.  Item 
aliut  :  stipteria’  scistes  Z  i,  murra 
Z  ii,  acacia  Z  iiii ,  masticis  Z  i ,  teris 
cum  aqua  et  tergis  locum  et  superlinis. 


L.  Ad  suh ascellas  male  olentes  et  sadaiites 
subascellas. 

Stiptiria  scistis  Z  i ,  smyrnis  Z  ii , 
acacia  Z  iii,  mastice  Z  i,  teris  cum 
aqua  et  levas  in  Atlico  vaso  ;  cum  opus 
fuerit  detergis  locum  et  uteris.  Nam  si 
smyrna  cum  stiptiria  et  vino  odorato 
teris  et  inlenis ,  sanat. 


[Ch.apitre  lvi,  t.  V,  p.  737.] 


[igg]  LXXXIIl.  Ut  os  hene  oleat. 
Ireos'  infundis  in  vino  vetere  odo¬ 
rato,  et  ex  hoc  si  fréquenter  os  labetur® 
et  teneatur®  in  ore^  diu ,  bonum  pre.stat 
odorem.  Quod  si  nimis  male^  olit,  de 
vino  cum  murra®  tritum  aut  infusum 
labet’  os  et  si  enantium®  contritum; 
ma.sticent  autem  ireus®  aut  anissn^®. 


LI.  Ad  oris  bonum  odorem Jaclendam. 

Tollit  maîum  oris  odorem  vinus  cum 
smyrnes  solutus  et  ex  eo  vino  os  lavatur 
fréquenter,  et  vinantius  tritus  et  masti- 
catus;  masticant  autem  alii  yreos  aut 
anisum  similiter.  » 


[Chapitre  lvi 

LXXXIIII.  Ad  labia  scissa  aut  crepta. 

Galla  asiana  teris ,  cui  addis  tereben- 
tena^,  ysopu®  et  mel  et  inungues®;  si^ 
vero  profundiores  satis  fuerint  factae , 
inungues  sevo®  capruno  aut  bobino  et 
résina  aut  adipe  anserino®.  Quando  au¬ 
tem  de  vento  aut  frigdore  finditur  la- 
bius  aut  faciès  crepaverit ,  cera  --r  i , 

Chap.  lv  :  '  ascellas.  —  inunguis.  —  ® 
tiria.  —  ®  stiptiria.  —  Chap.  lvi  :  ’  yriuf 
®  mali.  —  ®  murram.  —  ’  lavit.  —  *  inai 


:,t.  V,p.738.] 

LU.  Ad  labras  exscissas  aut  fissa. 

Galla  asiana  tritapulver  superpone, 
terebenlina  aut  ysopo  aut  mel  inlene;, 
quot  si  profundae  fuerint  fissuras ,  inle¬ 
nis  capruno  sevo  curato  aut  bovino  cii- 
rato  aut  adipe  anserino.  Item  cerutum 
ad  labra ,  quando  a  v«nto  aut  frigdore 
scinduntur  aut  fenduntur  :  cera  i , 


/ 


574  ORIBASE,  EüPORISTES,  IV,  57-58. 

mediiiia  cervina  -r  üü,  oleu  roseu’  medulia  cervuna  Z  iiü,  oieo  roseo  et 
iiü,  oleu  nardu®  Z  iiii,  solvis  in  uno  nardino  ana  Z  v,  remittis  et  uteris 
et  uteris.  Item  aliut  ad  iabia  crepata  et  Item  ut  neqüo  labia  neque  faciès  ab 
faciem  in  hieme  et  ad  exanthemata®  hieme  scindatur  et  ad  exauthemata 
quae  dicuntur  agiraloti^’’  :  terebentbinis”  dicitur  enim  agjraion  :  terebentinis 
'Müi,  cera  vona  iç,  oieu  ro.seui’  r  üü ,  cera  terrenica '>ii,  oleus  roseus 
^  ii,  resolvis  in  uno*^  et  uteris.  -T  ii,  conficis  et  uteris. 


[Chapitre  lvii 

LXXXV.  Ad  dentium  caiisalionem  '. 

Ad  déniés  laxaJos^. 

Dentés  de  senectute  si  quassantui"'. 
parva  aut  nulla  est  ejus  curatio,  propter 
quod  constringere.  vix  gengivas  possunt 
medicamentis  ut  dèntes  *  firmentur. 
Quando  autem  ex  alla  aliqua^  causa 
inoventur  dentes ,  contemplari  ®  oportet 
si  bumectatio  multa  iargantur  nervi  qui 
dentium’  obligant  radices;  in  quibus 
oportet  utire"  quae  siccare  valeant  hu- 
mores ,  qualis  est  stiptiria  rotunda  cum 
saleduplo  façto  pulver  dentibus  inspar- 
gendus®  aut'*  ulmi  folia  in.  vino  cocta 
in  ore  tenendum  est.  Quod  si  cabernati 
fuerit  dentes  de  supervenientem  bu- 
moris  acredinem",  certum'®  est  enim 
quia  et  eorum  liumores  desiccari** 
oportit.  Quod  si  nimia  est  bumectatio, 
primo capitis  cura  est  adhibenda, 
deinde  tolius  corporis  est  facienda  pur- 
gatio'®,  deminuto'®  autem  humore,  sic 
localis  adbibenda  est  curatio.  Mox  ergo 
in  principio  stipticis  medicaminibus 
reprimendus  est  humor;  saepius  hoc 
eiiam  antequam  inflammatio  veniat  est 


,t.  V,p.  738.] 

LUI.  Ad  dentium  passiones. 

Quando  ex  senectute  dentes  iaxe- 
cant,  parva  est  ad  haec  curatio  perstip- 
ticas  species  quae  gingivas  possint 
constringere  circa  dentes.  Quando  au¬ 
tem  ex  aliqua  alia  causa  moventur, 
contemplari  oportet  seu  bumectatio 
multa  laxavit  nerbus  qui  continent  ra¬ 
dices  eorum,  et  si  hoc  est  oportet  me- 
dicamen  adhibere  quod  si  desiccit;  stip¬ 
tiria  ergo  rotunda  cum  sale  duplo 
superspargis  super  dentem  aut  pteleas 
arboris  folia  in  vino  coquis  et  tenes  in 
ore.  Item  pulver  ad  dentes  laxos  :  galla 
asiana  -r  ii,  facis  pulvere  smyrnes  i, 
meli  granati  cortice  acidonici  -r  ii ,  facis 
pulvere  et  uteris.  Item  aliud  :  ossa  sepiae 
'C  iiü ,  stiptiria  scistis  -r  i ,  acori  radicis 
-ri,  libano  .^i,  smyrnes  -^i,  yreus 
-T  i,  pulver  uteris.  Item  aliud  ad  dentes 
laxos  et  nigros  factos  ad  reumatismum  : 
galla  asiana  Z  il,  scisies  Z  i,  yreus 
Z  i,  teris  pulver  et  uteris.  Item  aliud 
ad  dentes  laxos  et  gingivas  commixtas  ; 
cum  digitis  adpoms  sales  ammoniacus 


Or.lBASE,  ElJPOlUSTES,  IV,  ôS-Sg.  575 


-  qui  sanos  fUulit,  liaberc 
déniés  [199  v"].  Inflammatione''  autem 
supei'venientem,  valde  calidis  et  eva- 
cuantibus  utimur  medicaminibus ,  qua- 
lia  snnt  piper,  feces  vini  usta ,  pyretm"* 
et  eufovviu;  inponenda  sunt  haec  ca* 
vernae.  Interdum  etiam  narcotica  in¬ 
ponenda  sunt  modicamenla,  praeterea 
iliis  qui  ex  nimio  doioro  insomniae- 
latem'®  patiuntur. 


.6  11 ,  stiptiria  scisUs  11 ,  smyrnes  1 , 
pulver  uteris. 

LIIII.  Ad  déniés  comesios  vel  foralos. 

De  supercurrentem  humorem  acrtim 
in  dentibus  efficitur  ;  manifeste  igitur  et 
bis  hoc  expedit  qui  eos  desiccit  a  caco- 
cymo  humorem.  Plurimum  enim  exis- 
tentem  taiem  humorem ,  inprimis  ca- 
pitis  providenda  est  curatio ,  deinde  cor- 
poris  totius  ;  minuala  igitur  cacocymia 
localihus  subvenimus  adjutoriis.  Adhibo 
ergo  stipticis  quae  repraemant  utimur 
supercurrentem  Immorem  ;  saepius 
enim  ante  inflammationem  hoc  si  adhi- 
beatur,  sanus  fit  patiens.  Inflammatio¬ 
nem  remota ,  quae  sine  mordicationem 
calefacmnt  et  évacuant  utimur;  dolores 
autem  neque  remotus  ah  eis ,  ea  quae  ni- 
mis  calefaciunt  adhibeamus,quaiia  sunt 
piper  et  exta  vini  et  piretrum  et  eufor- 
bium;  inponere  autem  ex  his  aliquod 
oportet  in  cavatura  dentis.  Etaiiquotiens 
et  narcoticis  eis  qui  insomnietate  per 
nimios  patiuntur  dolores  uteris. 


[Chapitre  lix,  t.  V,  p.  yAo.] 


Qualis  est  galla  asiana  trita,  lycium 
aut  terebentenae  rcsinao  collecta  incisi 
denli.  Prius  quidem  purgas  et  sic  mittis 
in  caberna  dentis  aut  cacri  opio  mix- 
tum  ■  inponis  aut  pyretrum^  cum  murra 
aut  opu  Cyrinaicu^  et  piper  aequalia 
pondéra  cum  galvano. 

Ad  molarcs  dentes. 

Dentesvero  molares  comestos*,  gitter® 
frigis  et  teris,  cum  acito  acro®  inponis 

”  inflammacionem.  —  '*  peretro.  — ■  '*  ir 


Galla  trita  cum  lycio  aut  cum  tere- 
bentina  supermittis,  facis  quod  possit 
in  cavatura  tenere,  et  ante  purgas  fora¬ 
men  aut  cacrios,  cum  opio  miscis  et 
ponis  in  foramen  dentis ,  aut  pyretrum 
cum  smyrnis  aut  opu  Cyrinaicu  et  piper 
aequale  cum  galvano.  Ad  comestos  vero 
molares  dentes.  Gitter  frigis  et  teris  cum 
aceto  acrum,  cataplasma  inponis  in  fo- 
ramine  et  si  non  adhuc  comestos  est 
nimis,  elleboro  nigro  ad  herbo  magni- 


576 

cavernae  et  deinceps  non  comediturnec 
minutatur  ’  ;  elleborum  nigrum  *  cum 
mel  coctum  ad  magnitudinem  herbi  ® 
inponis. 

Ad  dentes  nigros  et  laxatos 
Nigros  vero  fados  dentes  desicca- 
tibis  necesse  est  ut  curentur  medica- 
minlbus ,  qui  fluentes  mallgnos  bu- 
moi'es  ut  superius  dictum  est,  bis 
quibus  cavernanlur'®  adhibendum  est, 
aut  certe  uteris  ad  baec  ad  nigridinem 
dentium  et  laxationem'*  ex  reumatismo 
facto  :  galia  asiana  Z  ii,  stiptiria  scistis 
Z  i,  ireus'®  Z  i,  teris  et  facis  puiver  et 
uteris.  Item  abutad*®  dentis  nigri,  ut*’ 
candidi*®  fiant  et  potridi*®  purgentur 
et  gengivas  reumaticas  repieantur  et 

ii,  ossa  sepiae“  ii,  pumicis’*  aibi 
ii,  stafidagria®’  -r  i,  soifor  vivu  -.f  i, 
foliu  Z  iiii ,  murra  Z  iüi ,  teris  et  uteris. 
Item  aiiut;  ad  gingivas  reumaticas  et  ex- 
comestas’-  et  ad  dentium  laxationem 
et  ad  omnesputredines’®  orls  facit;  cal- 
citeos^®  Z  vii,  catmia  Z  viii;  calciteos 
ponis  super  carvonis’®  et  assas  donec 
incipiat  robeus”  fieri;  toîUs  et  miscis 
catmia  trita  et  uteris. 

Ad  dentium  laxatione^^ . 

Gaila  asiana '.f  ii ,  smirnes -r  i ,  mali 
granati  cortices  -r  ii  ;  acito  resolvis  et 
uteris.  Item  [200]  aiiut ,  ad  dentium  laxa- 
tione  puivis  :  stiptiria  scistes  Ziiii ,  man- 
nis,  iibanu  p.  vi ,  teris  et  uteris’®.  Item  ad 


mel  coctum  superpoues. 
Jam  autem  nigros  vel  iiyidos  factos 
dentes  ex  desuper  fluentem  humorem 
pessimum,  hoc  patienter  similiter  cu- 
rabis  sicut  et  comestos  dentes.  Dolo- 
remvero  dentium  comestos  existentibus, 
caraxit ,  postea  caraxaveris  dentem  et  sic 
apoflecmatizas  bene  dentem  dolentem 
ex  isdem  quibus  coniui  tur  dens  tepidum, 
et  post  haec  in  baineo  cedriam  facis  in 
ore  tenere  donec  periavit ,  et  cum  se  de- 
terserit  sic  expuant  medicamen  et  mox 
sine  dolore  efficitur,  manifestum  est. 
Item  puiver  ad  dentes  comestos  :  cornu 
cervino  hustu  libra  una,  sales  ammo- 
niacus  iibra  una,  mastice  •i'  ii,  scynan- 
thos  ii,  piper  -f  i,  costo  Z  iiii,  folia 
Z  iiii ,  conficis  et  uteris. 


kxatus.  — 
,  _  1=  yrius. 
pomicis.  ^ 


’  minudatur.  —  “  elleboro  nigro.  —  “  herbe.  —  *"  dentis  nigrus  et 
*'  nigrus  vero  factus  dentis.  —  *’  eps  addit.  —  certi  utens.  —  “  laxacioni, 

—  *'  ut.  —  ”  ut  deest.  —  *“  candedi.  . —  *’  putredi.  —  slplae.  —  ’* 
’’  estafitagria.  —  excometas.  —  putridinis.  —  calcitius.  —  panis 

—  ”  rubius.  —  laxationim.  —  ad  dentium . uteris  deest. 


ÜRIBASE,  EUPORISTES,  IV,  69. 

tudinem  cum 


OIUBASE,  EUPORISTES,  IV,  59-60.  577 

Jcnles  ul  nigri  candidi  fiant  :  thimu 
et  origanu  cnm  stiptiria  aequali  pon¬ 
déré  teris  diligenter  et  uteris. 


[Chapitiie  lx  ,  t.  V,  p.  741.] 


Ad  denûam  âolore. 

Dolore  consuerunt*  dentes.  Ipsi*  in- 
terdntn  sine  inflammatione  gingivarum 
dolent, interdum  vero  caro  circa  ipso^ 
dente  dolit,  interdum  auteui  nervorum 
dolore  vexantur.  Quibus  constringun- 
tur  dentes ,  hii  *  vero  fortioribus  opus 
habent  medicaminibus,  sive  qui  répri¬ 
mant  ®  sive  qui®  diaforisin  faciaut,  et 
sive  bumor  sit  sive’  ventositatis  spiritus 
vexentur  *,  propter  quod  plurima  ad 
dentes  médicamenta  ex  acito  confi- 
ciuntur  acerrimo®.  Piantaginis  radices 
masticata  aut  decocta  cum  acito  et  in 
ore  tenta  dentium  dolorem  toliit,  aut 
myrtae  ramos  cum  acito  decocta,  aut 
quinquefoliae  radices  in  vino  coctae  aut 
galla  asiana  cum  acito  coda  diu,  et 
ex  eo  os  lavetur,  aut  elleborus  niger*” 
cum  aceto  non  satis  coquatur”  et  in 
ore  teneatur‘®  aut  capparis  radicis 
cortex.  Quod  si  de  frigdore  dentes  do¬ 
lent,  pyretri''' radicem'*  in  vino  cocta 
utaris,  fexvini,  lupini,  ysopus*®,  stafî- 
dagria,  puleius  cum  oxymelle,  yos- 
quiami  semen  et  folia  cum  acito  aut 
lacté  asinae"  in  ore  tentas;  hoc  et 
dolorem  toliit  et  laxatos  dentes  confir¬ 
mât.  Fumentatio  autem  extrinsicus fit 
de  salibus  tostatis  aut  de  melio'®  sacelli 
inpositi;  ipsius  denti  faciès®®  fumenta- 


Ad  dentium  dolorem. 

Dolent  igitur  dentes  sine  inflamma- 
tionem  gingivarum,  quando  quidem  ipse 
corpus  dolorem  habet,  quando  autem 
nervi  qui  dentem  constringunt  vel  le- 
gant  dolent.  Hii  fortiorem  opüs  habent 
medicamen  seu  qui  repremat  sive  quaa 
digérât  causam  sive  humores ,  sive  ven- 
tositatem  spiritus  ex  speciebus  et  quam 
plurimae  eorum  cum  aceto  conficit  in 
toracro  cum  vino  aut  aqua  cocuntur. 
Piantaginis  radix  et  masticata  et  cocta 
et  m  ore  tenta  aut  myrte  cimas  cum 
aceto  coctas  aut  quinquefoliae  radices 
coctas  in  vino  aut  galla  a.siana  m  aceto 
cocta  et  in  ore  tenta ,  sed  habundantius 
cocta  aut  elleborus  niger  cum  aceto  non 
satis  coctus  et  in  ore  tentus  in  partem 
ipsam  aut  capparis  de  radicibus  cortex. 
Quibus  autem  ex  frigdore  dolent  dentes, 
pyretri  radix  et  vini  fex  in  ysopus,  stafi- 
dagria,  puleius  cum  oxymelle  cocti, 
yosquiami  semen  et  folia  cum  aceto  aut 
asinae  lactem  in  ore  tentum,  hoc  et 
laxos  dentes  Confirmât.  Fumentatio  au¬ 
tem  extrinsecus  fit  de  salibus  saccelli 
aut  milii  aut  panici  calefacti  saccelli. 
Ipsum  autem  dentem  fumentas  cum 
origano  sicco  in  oleo  fervente  intinc- 
tum  et  super  dolentem  positus  aut  ori- 
ganum  tritura  cum  nitrum  perspargis 


tymo.  —  Chap.  t.x  :  ‘  consueverunt.  —  -  ipsl  deest.  —  ^  ipsa.  —  ’*  hii  deest.  — 
“  repremant. — •  sique.  —  ’  ventus  sit  si  addit.  —  ®  vixetur.  —  "  acerimum.  —  nigros. 

”  quoquatur. —  et  in  ore  teneatur  deest.  —  peretri.  —  '•  radicis.  opus.  — 
'  jusquiami.  —  ''  aseni.  —  '*  extrinsecus.  —  milio.  —  facias. 

37 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV, 


tionem*‘;  origaiii  sicci  ramum  in  fer¬ 
vente  oieo  intinguis  et  doienti  super- 
ponis.  Item  ipso  origano  facto 

pulver  cum  nitro  aequalia  pondéra 
spargis  gingivis  et  denti  qui  dolit  et  sine 
dolore  efficitur.  Item  si  unus  aut  omnes 
dentes  doleant  aut  comesti  sint ,  post 
caraxationem**  dentis  apoflegmatis- 
mum^^  facis  et  inde  [200  v°]  lababis  os 
ex  supradictis  decoclionibus.  Post  haec 
cedriam^®  dabis  ut^’  in  ore  missam  con- 


proiciat;  miraveris  elfectum ,  et  sine  bis 
pura  cedria®"  aut  cum  vinofacias,  de 
praesenti  jubas.  Item  ad  dentium  do- 
iore  alii  caput  teris  cum  acito  acro  et 
dabis  ad  os  iabandum ,  pausat  dolor. 


Apoflegmatismi  autem^  ad  dentium 
doiorem^  sunt  haec  :  stafidagria  masti- 
cata  soia  vel  cum  puleio''  aut  alii®  spi- 
cos  quinque ,  myrtae  nigrae  folia  mo- 
dica  cum  aceto  coquis ,  agitas  cum  spata 
de  teda,  coquis®  quamdiu’  ad  medieta- 
tem  revertatur  et  dabis  gargarizare  voi 
tenere  in  ore  diu  et  sic  effundat  de  ore 
et  *  dimiltat  fluere  humorem  ve! 
flegma. 


Purgari  etiam  opus  citius  caput  sta- 
fîdagria  masticata  cum  puieiu  aut  alii 
spici  quinque ,  myrte  nigre  folia  modica 
cum  aceto,  agitas  cum  spata  tedae  et 
coquis  usque  ad  medietate  et  das  ut 
Etarcarizet  et  sic  spuat  ore  aperto  flegma , 
et  pyretrus  masticatus  similiter  facit. 
Item  ad  dentium  doiorem  :  piper  Z  iii , 
stiptiria  scistes  Z  iii,  piretru  sicco  Z  ii, 
yosquiami  semen  Z  i,  teris  et  mittis 
acetum  et  facis  trociscos;  purgas  dentem 
et  trociscum  tritum  cum  aceto  das  ad 
lavare  os  tepidum  ;  probatum  est. 


ORIBASE,  EUPORJSTES,  IV,  62-63. 


579 


[Chapitre  lxi 

Ad  dentés  caninos  aiit  molares  '  sine 
dolore  tollas^. 

^  Rentes  caninos  vel  molares  sine  do- 
loretollis®,  si  trittici  suptilissima  farina 
Z  ü  subigis  ciim  lacté  tytimalli  et  ponis 
super  dentem  et  desuper  aedere  folhim , 
et  stet  sic  ùna  ora;  sponte  cadit  aut 
certe  minutatim  scinditur^.  Item  aliut 
ad  dentem  molarem  dolentem®,  ut 
sponte  a  se  cadat®  :  pyretrrf,  stafidagrias 
ana  Z  i,  cedria®  Z  iii,  solfor  Z  iiii, 
piper  grana  xii;  haec  simul  teris,  in 
sole®  mittis  in  buxide  lignea*®,  et  cum 
opus  fuerit,  caraxas  dentem  etuteris. 


[,t.  V,  p.  742.] 

LVI.  Ad  molares  denduni  dulorem. 

La 

Ad  molares  dentes  tritici  farina  Z  ii 
conmiscis  cum  suco  titimalle,  super- 
pones  super  dentem  et  subponis  aedaere 
folia,  et  permiltisunabora  slai'eettollis; 
sponte  enim  conrumpituraut  mmutatur. 
Item  aliud  molares  dentium  dolorem  , 
ut  sponte  a  se  ipso  cadat  :  pyretru ,  stafî- 
dagrias  ana  Z  i,  cedria  Z  iii,  sulfor 
vivo  Z  iii,  piper  grana  xii;  haec  simul 
teris  in  sole  et  mittes  in  buxidae  lignea , 
et  cum  opus  fuerit  caraxas  dentem  et 
superpones  et  adlevatur. 


[Chapitre  lxiii,  t.  V,  p.  y/la.] 


Ad  dentes  déficientes. 

Quod  si  dentes*  inbeciili  elfecti  defi- 
ciunt  vel  molares  mel  et  cera  aequali 
pondéré  in  sole  calido  aqua  resolvis, 
picem  niediam  partem  admiscis  et  dabis 
ad  masticandum.  Et  si  siccior  fuerit 
medicamen,  modicum  oleum®  addis; 
bene  autem  ad  baec  facit  et  mastices 
Cia  masticata^.- 

Ad  dentes  qui  se  minutant. 

Quod  si  dentes  se  minutant®,  utique 
molliores  sunt  et  ideo  indurare  eos 
oportet  stipticis  medicaminibus ,  et 
maxime  qui®  recipiunt  stiptiria  [201] 
et  galla  et  bis  similia  médicamenta.  — 
Ad  .stupore  dentium.  Stuporem’  den- 


Ad  becillos  dentes  vel  molares. 

Mel  et  cera  aequali  pondéré  in  sole  ca¬ 
lido  cum  aqua  resolvis  et  picem  mediam 
partem  admisces  et  das  ad  masticandum. 
Si  autem  minutetur  se  medicamen  et 
siccus  sit  vel  duras ,  modicum  admiscis 
oleum;  bene  autem  facit  et  masticis  Cia 
masticata.  Quibus  autem  terunt  se  den¬ 
tes  ,  ut  velut  molescant ,  indurandi  sunt 
de  stipticis  medicaminibus  et  confor- 
tandi.  Quod  si  dentes  spavivant,  sanat 
andragnes  masticata  aut  sucus  ejus  in 
ore  tentiis. 


Chap.  Lxn  :  *  moilaris.  —  ^  tollas  deest.  —  ®  loco  sine  dolore  tollis,  habet  golis  sine. 

—  scindetur.  —  ®  loco  item . dolentem ,  habet  de  taie  ut  ad  denti  molari  dolore. 

—  ®  cadit.  — ’  peretros.  —  ’  citria.  —  ’  soli.  —  lignia.  —  Chap.  lxiii  :  *  dentis.  — 
’  moilaris.  —  *  olium.  —  *  masticis  cimaslicata.  —  ®  menutant. —  ®  ei.  —  ’  stnpores. 


37. 


580 


ORIBASE,  EUPORISTKS,  IV,  63-65. 


tiuiH  Greci  acmodian  vocant;  remediuni 
est  porcacla  herba  niasUcata  aut  sucus 
ejus  in  ore  tentus,  et  oleus®  si  in  ore 
leneatur  anputat®  aemodiam  dentium, 
quant  nos  rustice'"  spavescere  dicimus 
dentes. 


[Chapitbe  lxw 
Ad  deiüientes^  infantes. 

Infantibus  quando  dentes®  nascuntur,' 
si  coeperint  ^  gingivas  “  eorum  dolere  et 
parentes  jnqnietare,  lactem  catulae® 
gingivas  perungue®  aut  leporis  cere- 
brum ,  et  .si  in  cibo  detur  jubat.  Quod 
si  duriter  dontiuntur,  cyperu’  cum  su- 
sino®  etbutyro®  inline“  gingivas. 

[Chapitre  lxv 

Ad  castodiam  dcnhbus  ne  doleanl. 

Tytimaili  radiées  coquis'  in  vino  ut 
ad  medielatom®  revertatur,  bis  in  mense 
si  e\  eo  laverit®,  non  dolit  dentes®.  Op¬ 
timum  autem  est  ut  non  doleant  dentes 
boc  medicamen,  sed  et  roborem  den- 
tibus  praestat  cum  decorem  :  leporis 
caput  ustum  teris  et  dentes  fricas®. 
Item  ®  sales  et  mel  teris  simul ,  donec 
ceroti  babeat  ’  crassitndinem  ®  et  ligas  in 
mundo  linteo  et  ustum  teris ,  cui  addis 
modicum  irei®“  pulvis  et  uteris. 


.t.V,p.743.] 

Ad  infantes  qaibus  nascuntur  dentes. 

Infantes  quibus  dentes  nascuntur  et 
dolent,  lactem  catulae  inlenis  gingivas 
aut  leporis  cerebrum  inlenis  ;  facit  etiam 
et  mauducit.  Si  autem  cum  difficultate 
dentes  nascuntur,  cyperum  susinum  et 
butyrum  inlenis  ubi  nasci  babent. 

,  t.  V,  p.  743.] 

LVII.  Ad  dentes  dentefricium  ne  doleant. 

Titimalli  radicem  coquis  in  vino  ut 
ad  medietatem  revertatur,  bis  in  mense 
ex  boc  lavas  os  et  dentes  et  numquam 
doles.  Optimum  autem  ad  conservan- 
dum  ut  non  doleant  et  confîrmen  tur  et 
bonesti  fiant  qui  subter  continenlur 
smygmata  :  caput  leporis  bustum  teris  et 
ex  pulver  ipso  fricas  dentes ,  aut  salem 
cum  mel  teris  donec  ceruti  babeat  qua- 
litatem  ,  in  lenteo  mundo  legas  et  bus- 
tulas,  et  sic  admiscis  yreus  modicum  et 


“  oleos.  —  ®  amputat.  —  rosticl.  —  CiiAP.  Lxiv  :  ‘  dentis.  —  ®  denti.  —  ceperent. 
—  ®  gengivas.  —  ®  catuli. . —  “  perungui.  —  ’  cipero.  —  ®  suciiio.  —  °  bulcro.  —  m- 
fini.  — Chap.  lxv;  *  quoquis.  —  ®  meditatem.  —  ’  lavarit.  . —  ®  denlis.  —  ^  frreas. 

”  aliut  a.fdif.  ■  ’  abiat.  —  ®  grassiiudincm.  —  ”  lentio.  —  yrii. 


0HIj3ASE,  EUPORISTES,  IV,  66-67. 


581 


[Chapitre  lxv 

Item  aliut  :  clari  vel  aibi  fîunt  dentes , 
si  ostreae'  et  cyrices^  et  purpurae^ 
uslae  cines\  non  satis  triti  pumicis  = 
clibanu,  ostreae®  testas  similiter  cum 
sale  usta.  Facit  autem  et  ad  dentes  hoc 
pulver  mirabiliter  et  infusas’  gingivas* 
desiccat,  saepiae®  ossa  non  usta  set  sic 
trita.  Similiter  claros  reddit  dentes  et 
cornus  cervinus  et  caprunus ,  usta  claros 
faciunt  dentes  et  gingivas  desiccant.  Ad 
dentium  dolore  mittis  in  posca'®  rosa 
sicca ,  dactulos  ”  et  galla  asiana  et 
coquis’®  ad  tertias  et  das  ut  in  ore 


I,  l.  V.  p.  744.] 

Item  ad  clarifîcandum  dentes  ostrea- 
rum  ossa  et  cyricon  et  porfyron  husta , 
cmus  earum  non  satis  trite,  pumice  aut 
libaiium  et  ostreae  simditer  enm  s.nle 
husti  faciunt.  Facit  autem  et  boc  pulver 
et  est  multum  operatibus  et  bumidas 
vel  infusas  gingivas  desicat,  ossa  sepiae 
non  husta  trita  similiter  dentes  inlu- 
minat.  PulVer  ad  dentes  nigros  inlumi- 
nandos,  et  putrides  dentes  et  gingivas 
reumaticas  condensât  et  desiccant  :  mar- 
niore  cocto  -r  ii,  ossa  sepiae  'T  i,  folio 
Z  iiii,  smyrnes  /  iiii,  tens  diligenter 
et  uteris.  Item  ad  gingivas  reumatizantes 
excomestas  et  laxos  dentes  habentibus 
et  ad  cancros  in  ore  facit  :  calciteos  Zxii, 
catmias  Z  viii;  calciteos  in  carbones 
assas  ;  cum  autem  incipit  robore ,  to[lis 
et  mîscis  cum  catmla ,  addis  acetum  et 
teris  diligenter  et  cum  .siccaverit  facis 
[lulver  et  uteris.  Item  ad  dentes  smygma 
quae  inluminat  et  bene  nitidos  reddit 
et  infusas  gingivas  extervat  et  comostas 
replet  :  cornu  cervino  husto  libra  una 
-r  iii,  costo  -rii,  mastice  ii ,  liva- 
num  ii,  scinuantu  Z  iii,  folia  ii, 
smyrnes  ii ,  rosa  sica  'h  ii  »  cyperum 


[Chapitre  lxvii,  t.  V,  p.  744.] 

LXXXVl.  Ad  geiiÿibarum  uijlamma-  LVIII.  Ad  ginçjivas  injlamniatas. 

Gingivis  dolentibus  cum  inflamma-  Ad  gingivarum  inllammationem  cum 
tione  optimum  est  oleum  lentiscinum  dolore  exsistentem  optimus  est  oleus 

cinis.  . —  ®  pomici.  —  *  ostriae. 
-  "  daclulus.  —  quoquis.  — 


Chap.  lxvi  ;  *  ostriae.  —  ®  ciricis.  - —  ^  purpore.  —  '* 
—  ’  adfusas.  —  “  gengivas.  —  “  sippiae.  —  pusca.  - 
”  teniat.  —  Chap.  i.xvii  ;  '  inflammacionis. 


582  OlUBASE,  EUPORISTES,  IV,  67-68. 


temperatum  calidum  in  ore  teiiere; 
erit  autem  [201  v°]  recens  et  in^  du- 
plici  vaso  caiefactus.  Reprimit’  enim 
sine  aspentate  et  îligerit  sine  mordica- 
tione^,  facit  autem  et  ad  dentium  do- 
iore®,  si  admisceatur®  acetus  in  quo 
cocta  est  yosquiami  ’  radix,  Reumatizan- 
tibus  vero  gingivis  et  se  ®  comedentibus 
cum  tumore  et  doiore ,  fumentabis  cum 
spatomiie®  lana  circumboluto  et  dili¬ 
genter  ligato  et  inoleo  ferventPHinctus^ 
adponatur  gingivis,  donec  aequetur  et 
alba  in  gyro  fiant,  per  haec  carnes*^ 
reparantur  et  nutriuntur.  Post  haec 
autem  utei’is  pulver  dentifricium ,  quem 
conficis  sic  :  galla  asiana  trita  1,  cui 
addis  murra  fabae  magnitudinem ,  teris 


scyninus  id  est  lentiscinus  in  calida 
aqua  calefactum  et  in  ore  tentum.  Sit 
autem  oieus  novellus  et  dupiici  vaso  ca¬ 
iefactus.  Premit  enim  sine  asperitatem 
et  digerit  sine  mordicationem  ;  horum 
maximus  usus  est  ad  mflammationes; 
facit  autem  et  ad  dentium  dolores  supra 
propriae  acetus  in  quo  coctus  yosciami 

LVIIII.  Ad  renmatizantes  ginfjivas. 

In  autem  reumatizantes  et  excomistas 
gingivarum  cum  tumore  et  doiore  ex  pu- 
tridinem  optime  facit  fumentatio  haec  ; 
in  spatomile  lana  in  capite  ejus  cir- 
cumvoluta  legas  et  in  fervente  oleo  in- 
tinguis  et  adponis  gingivis ,  donec  foras 
sequeret  albido  cirea  in  guiro  fiat;  sic 
enim  caro  quae  comesta  erat  nutritur. 
Post  autem  haec  uteris  pulver  de  galla , 
sicut  sit  oxybafum  cum  smyrnes  ad 
fabae  magnitudinem  teris  et  pulver 


[Chapitre  lxvi 

Item*  ad  gingivas  excom estas®  cal- 
cantum**  et  myrta  aequalia*  pondéra 
cum  mel  et  modicum  stiptiria  scisten®. 
Cortiestis  autem  gingivis  bene  facit  hu- 
mlda  stiptiria  cum  duplo  sale  adhibita, 
stipteria®  scistes  et  myrta  tritae  adhi- 
bitae  melle  inlitae  bene  facit.  Item  ad 
gingivas  reumatizantes  et  se  comedentes 
et  dentes  agitantes  et  ad  omnem  caii- 
crum  dentium  et  gingivis  et  ori  bene 
facit:  calciteos  Z  xii,  catmlas  Z  viii; 

®  in  deest.  —  '  repremil.  --  mordicatii 
*  jusqulami.  —  *  sic.  —  spatumeli.  — 


II,  t.  V,  p.  745.] 

Ad  gingivarum  autem  adpones  cal- 
canthu  et  smyrnes  aequale  cum  mel 
et  cum  modicum  scistes.  Excomestis  au¬ 
tem  gingivis  optime  facit  stiptiria  hu- 
mida  cum  duplo  sale  mixfa  et  adposita , 
scistes  stiptiria  et  myrta  trita  cum  mel 


lem.  ■ —  ®  doiore  deest.  —  ®  admiscialur. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  iV,  68-69.  583 

calcileos  super  carvones’  assas,  clonec 
incipiat  robea  fieri  ;  lebas  et  miscis  cum 
catmia,  addis  acetum*  et  uteris.  Item 
ad  reumatizantes®  gingivas  et  ad  dentes 
se  comedentes  et  ad“  infusa  gingiva- 
rum  ulcéra  et  dentes  nigros'b  Facit 
autem  et  ad  cancros  oris  et  ad  dysiiite- 
ricos  '®enectio‘^  si  inintestinis  cancrus 
se*^  fecerit,  eniciendus  est  cum  suco'® 
herbae  plantaginis,  ad  oris  autem  can-' 
cros  cum  mel  uteris.  Conficitur'’  autem 
sic  :  cartae  ustae  Z  iiii ,  sandaraco  Z  vi , 
auripimentu  Z  xii ,  calce  viva  Z  x ,  rosa 
e.xungulatain  recentem  librae  iii,  facis 
trociscos  et  siccas  in  umbra;  quod  si 
rosa  viridis  non  sit ,  mittis  siccam  ad  ip- 
sam  mensuram*®,  sed  modicum  aqua 
eam  infundis. 


[Chapitre  i.xix,  ).  V,  p.  7/16.] 


[202]  LXXXVII.  Ad  oris  vida. 

Inflammationes^  in  ore  factas,  con- 
templandnm  est  si  pletboricus  est  bis 
qui^patitur  aut  cacocymus  aut  utrum- 
que.  Quod  si  pletboricus  est,  fleboto- 
mandus  est,  sin  vero  cacocymus®,  per 
ventre  purgandus  est,  Quod  si  utrumque 
esse  cognoberis,  prius  flebotomandus^ 
est  et  sic  catartico  purgandus  est,  nec- 
non  et  clysterem  ®  uteris  et  a  cibis  abs- 
tinebis.  Sin  vero  nibil  taie  in  eo  esse® 
cognovei'is ,  mox  ab  initio  localibus  ^d- 
jutoriis  inminebis ,  in  initio  ’  vero  quae  * 
réprimant®  stipticis  uteris*®  medicami- 
nibus  et  frigidis,  quale  est  dia  moron. 


LX.  Ad  oris  diversas  passiones. 

In  ore  si  inflammatio  et  totum 
corpus  videtur  esse  pletboricus,  hoc  est 
plenus  sanguinem,  aut  cacocymus,  id 
est  repletum  diversis  humoribus ,  si  ple- 
thoricus  est  flevotomandus  est ,  si  caco¬ 
cymus  catharticum  secundum  humo- 
rum  qualilatem  adbibes,  sed  et  per 
clysterem  ventrem  subducis  et  absti- 
nentia  ciborum  indicis.  Quod  nibil 
borum  fuerit  aliquidtale,  localibus  curis 
adhibemus  médicamenta.  In  initio  qui- 
dem  quae  repraemunt  ad  stipticis  et  fri¬ 
gidis  speciebus,  qualia  sunt  dia  moron, 
qui  accepit  omfacos  aut  rose  flores  aut 


’  ^carbonis.  —  *  aceto.  —  '  reumatizatis.  ^ —  *“  ad  deest.  —  “  dentis  iiigrus.  —  de- 

—  "  sicca  ad  ipsa  mensura.  —  Chap.  lxix  :  ‘  inflammacionis.  —  ®  que.  —  ’  aut  utrum¬ 
que . cacocymus  deest. —  •  fleubotomandus. —  ®  cHstirem. —  '  esse  deest. —  ’  inicio. 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  IV,  69. 


584 

adhibita  etiam  omfacos"  et  rosae  flors*^ 
et  ipsa'^  rosa  sicca,  balaustia  et  mal! 
granati  cortlces  “  et  galla  asiana  et  stip- 
tiria  et  ros  et  clauciu'®  et  decoctio 
myrtae  et  lentisci'®  et  robi.  Initie  vero 
transacto ,  cum  jam  coeperit  humor  qui 
supercurrebat  stare,  solum  dia  moron 
sufficit  crocu  et  murra*’  habentem,  ut 
digestionem  **  faciat  inflammationi 
Digesta®  vero  inflammatione^*,  médica¬ 
menta  diaforetica^*  in  dia  moron  sunt 
admiscenda,  quaba  sunt  afronitru®  ét 
nitro  aut®^  soifor  vivu®®,  quod  est  hoc^® 
omnium  fortior.  Interdum  autem  sapa 
aut  mulsa  eis^’admiscimus  aut  posca**, 
ubi  coctus  est  origanus  aut  ysopus  aut 
puleius  aut  fhimus®  aut  satureia  aut 
calaminthes®”.  Considerabis  enim  mé¬ 
dias  medicaminum  virtutes,  ut®‘  usu®* 
misceautur®®  quae  expédiant.  In  statu®* 
ergo  inflammationis  non  saepius®®  uti 
oporlit  quae  ad  oris  vitia  sunt  médica¬ 
menta  ;  iabationes  et  gargarizationes 
mitigatibis  et  digestibilibus®*  virtutes 
in  inflammationibus  sunt  adhibenda, 
quaba  sunt  de  çaricis  et  forforibus  de- 
coçtione  facta,  et  oleum  ientiscinum 
in  duplo  vaso  tepefactum ,  sed  et  ipsum 
medicamen  in®®  statum  passionis  gar- 
garizari  potest,  admixta  aqua  [202  v”] 
aut*®  mulsa  et  tepida  sapa;  quod  si  ista 
non  fuerint,  aqua  cabda  uteris.  Hoc 
ergo  naemorala  facile  inbenies  unde 
posais  conponere  medicamen. 


ipsa  rosa  sicca  balaustiate  et  citini  et 
galla  asiana  et  stiptyria  et  ros  et  glau- 
eion  et  decoctione  myrtae  et  scislo  et 
robi.  Post  autem  haec  initialem  curam 
cum  jam  restât  quod  supercurrebat 
solus  sufficit  dia  rrujron,  crocum  e 
smyrnes  admixli  quod  ut  digérât  in 
flammatlonem.  Digesta  jam  inflamma 
tionem,  diaforetica  admiscenda  sunt 
quaba  sunt  afronitrus  et  nitrus  et  suifo 
vivus,  quod  est  omnibus  fortior.  Inter 
dura  autem  sapa  aut  mulsa  ei  admisces 
aut  in  pusca  ubi  coquitur  oricanus  au 
bysopus  aut  puleius  aut  thimus  aut  sa 
tureia  sunt  virtutem  medicamina  ut  in 
Usum  misceas  quae  expediunt.  In  autem 
statu  inflammationis  modicum  ut 
oportet  ad  os  pertinentia  médicamenta 
ad  lavandum  vel  eargarizandum  mitica 
toriamqi  1  t  ni  l  mem 
quaba  sunt  quae  fîunt  de  carit  et  forfo- 
rum  decoctioneni,  et  Ientiscinum  oleum 
in  dupbei  vaso  tepefactum.  Sed  et  ea 
quae  stomacyca  sunt  in  statu  causa  po- 
sita  gargarizari  possunt;  quaedam  mis- 
çenda  sunt,  quaba  sunt  acosa  mulsa  et 
cabda  sapa ,  non  autem  hoc  inventum 
aqua  cabda  admisces.  Hoc  ergo  memo- 
ravi,  ut  facibus  de  praesenti  quae  inve- 
niuntur  materias  faciliores  conficere 
ipse  tibi  possis  médicamenta. 


"  umfacus.  — flos. —  sipia.  —  '*  corticis.  —  glaucio.  — lentisce.  —  ”  mur- 
ram.  —  ■“  degescioncm.  —  inflammacione.  —  “  degesti.  —  inflammacionem.  — 
deaforitica.  —  afronitro.  —  et.  —  "  vivo.  —  bec.  —  ejus.  —  pusca.  — 

timus.  —  "  cafameutis.  —  ”  aut.  —  usum.  —  sciautur.  —  ”  stato.  —  “  pus. 

—  “  lavaçionls.  —  ”  gargarizitionis.  ; —  '*  degestibilis.  — “  in  deesl.  —  •“  a. 


OlUBASE,  EUPORISTES,  IV,  69. 


585 


Ad  ulcéra  oris. 

"^“quocI  si  ulcéra  in  ore  fuerint  gene- 
rata,  quae  enim  infusa  sunt  desiccatibis 
fortiter  uteris  inedicaminibus .  qualis 
est  defrigus*  per  se  ipsum  et  cum  mel 
aut  vinum^.  Defriges®  qui‘  dicitur  non 
est  unum  genus ,  sed  quattuor  metal- 
licas  recepit®  species,  id  est  calcantu', 
calciteos,  calcu  cecaumenu’  et  misées* 
aequalia  pondéra,  singulatim  tritas  cum 
acito*  et  miscis  simul  et“  iterum  teris 
cum  vino ,  donec  fiat  gluttinosus,  hoc  est 
pinguis  ut  mel;  toHls“  et  mittis  in  olla 
rude  et  cooperis  de  coperculo  testeo*^ 
et  finies  **  in  gyro  de  creta  et  in  forno 
mittis,  assas  donec  carbones  fiant,  et 
tollis  foras  et  mittis  in  mortario  et  ite¬ 
rum  teris  cum  vino ,  et  alia  iterum  vice 
in  ulla^^  mittis  ut  supradictum  est; 
incendis ,  tollis  iterum  et  teris  cum  vino 
et  facis  magdalia  et  quando  opus  fuerit 
uteris  ad  plurima.  Optimus'®  autem  ad 
haec  est  et  Musa'®  trociscus  et  ros  su¬ 
ces"  et  omfacini  sucos'*.  Simplicia*® 
enim  ad  oris  vitia,  id  est  ulcéra,  sulll- 
ciunt  dicta. 


[2o3]  LXXXVIII.  Ad  optas. 

Sunt  etiam  oris  vitia,  quas  Greci 
aptas  appellant.  Fiunt  ergo  ulcéra  in 
oris  summitate'  et  maxime  infantibus. 
Quibus  si  alba*  fuerint  ulcéra  flegmate 


LXl.  Ad  ulcéra  in  ore  fada. 

flammationem  aut  sine  hoc  facta  fue¬ 
rint,  si  non  sunt  infusa  quae  fortiter 
desiccant  médicamenta  sunt  adbibenda , 
qualis  est  dia  defrigus  et  per  se  siccus 
et  cum  mel  adhibitus.  Cujus  confeclio 
baec  est:  confectio  difrigus  ;  diifiigis  qui 
dicitur  medicamen  non  est  propria  spe¬ 
cies,  sed  mixta;  sed  ex  quattuor  spe- 
ciebus  fit  metailicis,calcanthus,  calci- 
teus,  calcu  cecaumenu  et  myseos  aequali 
pondéré  singulatim  tritas  cum  aceto, 
siccata  pensas  et  miscis  in  uno  et  ite¬ 
rum  teris  cum  vino  donec  gluttinotur, 
hoc  est  pingues  fiat  ut  mellis  et  sic  in 
ulla  nova  mittis  et  de  cuperculo  claudis 
et  de  creta  lenis ,  et  in  furno  mittis  et 
assas  donec  carbones  fiant ,  et  toiles  foras 
et  iterum  teris  cum  vino  et  facis  mag¬ 
dalia,  et  iterum  secunda  vice  similiter 
assas  et  sic  teris  pulver  ubi  necesse 
fuerit.  Optimus  autem  est  et  Musa 
tro[ciscus]  omfacinus.  Simplicia  enim 
ad  horis  ulcéra  haec  sunt  sulficientes , 
qualia  sunt  dia  moron  et  robi  et  bis  si- 
milia  quae  liquida  sunt.  Pulvera  autem 
ad  haec  antberas  sic  per  se  siccus  aut 
raixtus  cum  mel  sicut  defriges. 

LXII.  Adaptas. 

Quae  autem  in  summitatem  oris  ul¬ 
céra  generantur,  quas  Greci  aptas  vo- 
cant,  fit  autem  baec  maxime  infantibus. 
Sanantur  autem  ex  bis  quae  mediocriter 


Ad  ulcéra  oris  :  '  defricus.  — "  etmcladdit.—  ^  defrigis.  —  *  que.  —  ®  alligare  cepit. 

—  “  adeanto.  —  ’  cicaumino.  —  '  misius.  —  “  aceto.  —  et  deest. —  "  et  tollis  lune. 

—  de  terra  fado.  finis.  —  "  olla.  —  '®  obtemus.  —  mulsa.  sucus. 

sucos  dsesf. —  "  simplici.  —  Chaf.  i.xxxviii  :  ’  summilali. —  alia. 


586  ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  69. 


generantur,  si  autem  robent^,  cholericus 
humor  instat;  quod  si  nigrae  fuerint, 
ex  melancoiicbo  fmnt  humore.  In  bis 
omnibus  mediocriter  stiptica  sunt  adbi- 
benda  adjutoria^  Quod  si  jam  bis  qui 
patitur  cibis  aletur®,  nutriendus  est 
lenticia  cum  modico  pane ,  et  meduila 
vitulina  aut  cervina  dari’  oportet.  Ad- 
misceuda  sunt  autem  in  cibo  etiam 
maia  Cidonia  *  et  aiiorum  quae  stiptica  ’ 
sunt  poma'**,  pera",  sorba'^  mespiia 
et  interdum  lactucas  miscere  cibis  ,  si'’ 
robea'’  sint  ulcéra ,  oportet  uti.  Si  autem 
adhuc  parvus'®  infans  fuerit  et  accipere'® 
cibum  non  potest,  nutrix'’  cogenda  est 
ut  exerceat*®  ambulationibus et  bis®* 
operibus  qui®'  superiores  partes  mo- 
veant  et  ducenda  est  ad  balneum;  ju- 
benda  ibi  calida  aqua  mammas  perfun- 
dere;  tune  alenda®'  cibis  lenibus”  et 
bis  qui®*  non  facile  corrumpuntur®’, 
potiones®®  si  febricitat®'  puer  aqua,  si 
sine®*  febre  est®*  vinum  album*®  le- 
nem*'  accipiat,  ac  si  alvus*®  nutricis 
substitit*’,  [208  v°]  ducenda  est,  et  si 
piluita**  ejus  in  os  cohit**,  bomere  débit. 
Tune  ipsa  ulcéra  perunguenda  sunt 
melle  cum  ros  Syriacum**.  Quod  si 
robra”  sunt  ulcéra ,  quas  de  sanguinis 
fîunt  babundantiam**,  stipticis  medio¬ 
criter  et  frigidis  medicaminibus  sunt 
curanda*®,  deinde  qui*®  diaforisin*' 
faciant*®.  Flava  vero  si  fuerint  ulcéra, 
quae  de  cholenbus  fiunt,  bis  ipsis  me- 


reprement,  quam  plurime  tamen  diu- 
turnas  elfectas  conputriscentes  cancrum 
faciunt.  Infantes  ergo  si  jam  cibos  co- 
medent  lenticia  dabis  cum  modico  pa- 
nem  et  meduila  vitulina  aut  cevina 
dabis;  oportet  autem  admiscere  cibis  et 
mala  Cydonia  et  alia  quae  sunt  stiptica , 
pera ,  sorba  et  mespiia  ;  interdum  et  iac- 
tucas  dabis  mixtas  cibis.  Lenis  autem 
infantibus,  si  rubra  fuerint  in  ulcéra, 
in  initio  quidem  quae  mediocriter  stip- 
lica  sunt  et  frigida,  deinde  quae  digé¬ 
rant  sine  mordicationem.  Si  autem  sub- 
rubea  sunt  ulcéra  colera  ingerentes 
molestias ,  hoc  ipsud  adhibes  sed  magis 
plus  ea  quae  infrigdant.  Si  autem  sub- 
albida  sunt  fleuma  molestantem,  quae 
magis  proiciunt  uteris.  Si  autem  nigrae 
fuerint,  ea  expedmnt  quae  diaforisin 
faciunt.  Majoribus  autem  et.  qui  duro 
membre  sunt  suflGcit  per  omnia  miseus 
ant  calciteos  cum  vino  stiptico  tos. 

.  Si  autem  sordida  sunt  ulcéra ,  cum  vino 
mulso  tritâvit,  haec  enim  fortia  sunt 
et  nimis  operativam  ;  mediocria  autem 
sunt  et  maxime  faciunt  ad  inchoantes 
aptas  omfacium  cum  vino  aut  vino  et 
mel  et  ros  similiter  facit.  Ad  infantes 
autem  sufficit  rosa  sicca  aut  flos  ejus 


’  rubicant.  —  ‘  adjudnria.  —  *  que.  —  '  alitur.  —  ’  dare _ *  Cldunia.  —  ®  styptica. 

—  pumma.  —  “  peras.  — ,‘®  sorbam.  —  "  se.  —  “  rubia.  —  >’  parvos.  —  '*  accepere. 

—  "  notrix.  —  ”  exerciat.  —  ”  ambolaciouibus.  —  et  bis  deest.  —  "  que.  —  ®®  ca- 
lenda  est.  —  ”  linibus.  —  ™  que.  —  conrumpuntur.  —  pocionis.  —  ”  febriscidat. 

—  ”  agoscon  sane.  —  ut  addit.  —  albo.  —  ’>  linem.  —  «  alvos.  —  ”  substetit. 

—  *"  petuita.  —  ’*  cuit.  —  **  Siriacum.  —  ”  rubra.  —  liabundancia.  —  curandam 
omnes  ulcéré.  —  “  que.  —  deaforis.  —  faciunt. 


0RI13ASE,  EÜPORISTES,  IV.  69-70.  587 

dfcamlnibus  sed  magis  ea  quae  pius“ 
jjjfngdare“  valeant  adliibes»^  Si  au- 
temnigra  fuerint  uicera,  quod  diafo- 
i-isin”  faciant®  fortiter  uteris“.  Nam 
infantibus  quae  leviora  sunt  adbibes, 
quaiia  sunt  florsM  rosae.  Puerulis»» 
vero®'  in  initio  passionis  adhihenda 
sunt  omfacius  cum  vino  aut  vinum  el“ 
mei  et  ros  Syriacus’**  similiter  et  cetera'’* 
quae  ad  haec  sunt  scripta.  Majoribus 
autem  et  perfectis  hominibus  fortiora 
sunt  adbibenda  medicamina*®,  quaiia 
sunt  misées”  cum  vino  stiptico,  simili¬ 
ter  et  calciteos*®  et  calcantu”  cum  oleo 
etcalciteos  similiter.  Quod  si  sordida®" 
fuerint  uicera ,  miseos  ”  aut  calciteos  ” 

•  [Chapitre  lxx,  t.  V,  p.  760.] 

Aduvae  passiones.  LXIIII.  Ad  uvae  passiones. 

Inflammatio  si  uvae  fuerit*  orta ,  quae  Quod  si  gargalio  fuerit  inflammatus , 
réprimant"  uteris  adjutoria.  Stipticas* ,  quae  repremunt  adjutoria  uteris.  Stlp- 
ergo  ad  baec  virtutes  oportet  adbibere.  tica  ergo  eas  virtute  oportet  esse,  me- 
Si  autem  parva  sit  bumorum  dirivatio ,  diocrem  quidem  exsistentem  super- 
mediocriter  stiptica  sunt  adbibenda,  si  lluentembumorem,  médiocres stipticas 
autem  cum  nimio  fluunt  pondéré,  nimis  species  adbibes  ;  nimiam  aut  super- 
stlptica  adbibenda  sunt  gargansmata.  currentem  bumorem,  stipticis  uteris. 
Médiocres  autem  gargarismata  sunt  ex  Mediocnter  autem  sunt  gargansmata , 
dactulis  facta,  interdum  in  aqua  soia,  de  dactulis  est  coda  interdum  quidem 
interdum  ^  cum  modicum  mel  mixtum  *  in  aqua  sola ,  interdum  et  modicum  mel 
et  rosa  et  de  vitibus  teneri®  palmites  et  admixto ,  et  rosa  et  vitis  palmitis  teneras 
robi",  ientisci®  et  ienticla  et  cyperu"  et  et  robi  cymas  et  lentisci  ettermentum 
ypocisidos"*  Fortiora  autem  sunt  myrtae  et  cyperum  et  ypocistidos.  Fortiora  au- 

“  plusdeeit.  —  “  infrigidare.  —  “  adhib.  —  “  deaforisyn. —  "  faciunt. 
subalbida  fuerint  et  flegmatica,  que  purgent  et  repremant  adbibis  addit. 

“  pueribs - “  viro.  —  “  umfacius.  —  ”  vinum  et  deesl.  —  **  Siriacus 

—  mcdicamena.  —  miseus.  —  “  calcitius.  —  "  calcanto.  —  “  sordita 

—  “  calciteus.  —  Chap.  rxx  ;  ‘  fuerint.  —  "  repremant.  —  *  stypticas. 

—  *  mixto.  —  *  tenere.  —  *  Ienticla  addit.  --  ’  lentiscbi .  --  *  ripero. 
tedus. 


588  ORIBASE,  EUPOKISTES,  IV. 


decoctio  et  stiptica  mali  Cydonii",  ci- 
mas*^  pruni  et  elicis'^  tenerrimas”  cymas 
et  roboris  et  mespilae  '®.  T ertio  vero  ” 
gradu  est  bis  quae  fortiora  sunt  galia , 
ros ,  baiaustia  et  mab  granati  **  oortices 
Haec  ergo  omnla  simul  [204]  aut  singil- 
]atim^“  vel  unaquaeque  alteri^'  admixtas 
binas  velternasspecies  cocuatur®^  et  ex 
boc  gargarizant®^,  donec  ad  sanitatem 
causa  perveniat.  Oportit  autem  ex  ipsis 
vel  aliis  rebus  puivere®  facto  levare  uvam 
leniter®,  adducere  ad  superiores  partes^’ 
et  foras  educere**  cum  spatomile’®  vel 
cocleare®"  pulvere  pleno,  ex  bis  secun- 
dum  naturam  educere®'  convenil  gar- 
eabonem“b  Pulver  vero®  ad  uvam  levan- 
dam  facis  de  galia  asiana  aut  stiptiria® 
sola  et  levas®,  aut  boc  modo®  confec- 
tum®:  stiptiria  scistis®  et  galia  asiana 
et  sales  ammoniacos  aequali^®  pondéra 
aut  brassicae®  radicum  cinus“  uteris. 
Item  anacrusticum*^  ad  uva;  galia,  le- 
pidos  calcu®,  calcantbu  ana  Z  v,  stip¬ 
tiria  scistis“  Z  X,  conficis  et  uteris. 
Non  autem  oportet  festinare  incidere*® 
uvam;  si  autem  tenuior®  in  m[e]dio 
fuerit  facta  et  colore  fuerit  sanguinenta 
uva,  ergo  talis  facta  et  sic  multo*’  per- 
manserit  tempore,  statim  auferenda“ 
est.  Post  autem  incisionem  oportet  di- 
friges“  medicamine  solo  confestim  tan- 
gere,  et  quamdiu  cicatricem  ducat  haec 
faciendum  est;  nam  haec  adhibitus 
pulver et  cicatricem  diligenter®*  con¬ 


tera  bis  sunt  myrte  decoctio  et  stipticae 
mala  Cydoniae  cymas  et  pruni  et  ro- 
bores  glandes  et  casteneae  et  mespilis; 
fortiora  autem  et  bis  sunt  galia  asiana 
et  ros  Synacub  et  baiaustia  et  male 
granate  tonicas;  haec  unamquemquem 
siijgulatim  aut  cum  aliis  mixtas  et  coctas 
gargarezentur.  Oportet  autem  post  haec 
pulvere  levare  ubam  lentem  educendo. 
Cura  ergo  desiccaverit  uba  et  paliida 
fit  et  butro  similis ,  dioprosi  inllamma- 
tionem  transacta,  tune  erit  incidenda; 
post  autem  incisionem  oportet  defrigi 
medicamen  solum  et  usque  donec  ci- 
catrit  utere ,  ut  ipsa  incisura  et  tangatur  ; 
cicatricem  enim  diligenter  constrictam 
facit  et  totum  membro  ipsum  et  omnia 
quae  ulcerata  fuerimt. 


“  celedonia.  —  cymas.  —  elices.  —  >'■  et  addit.  —  robores,  —  mespela.  — 
*’  viro.  —  mala  granati.  —  *»  corticis.  —  sigillatim.  —  altéré.  —  coquantur. 
“  gargarezant.  —  et  addit.  —  ®  pulverem.  —  “  liniter.  —  superioris  partis. 

—  educare.  —  spatumile. —  cogliari. —  educeri.  —  gargallionem. _ puî- 

vir  viro.^  styptiria.  —  leviain.  —  iiiundum.  —  confectam.  —  scestis. — 

equali.  —  brasici.  —  cinos.  —  anacruslecum.  —  lipidus  calco.  _  sty¬ 

ptiria  scetes.  ~  incydere.  -  tenior.  —  multum.  -  auflerenda.  —  defrigls. 
-  pulvir.  —  dilienter. 


OlUBASE,  EUPORISÏES,  IV,  70-71.  580 

kensat*’  et  totum  locum  reddit”  con- 
strictum  quae  vulnerantur. 


[Chapitre  lxxi 

[soi  r°]  XC.  Ad  paritmia  et  raiias 
siib  linyua. 

Parilmias  Greci ,  quas  nos  tonsillas  ' 
vocamus.  Haec  ergo  inflammatas  si  ne- 
iriccas^  fuerint  indurescunt^  et  antiadas'‘ 
a  Greci.s  nominantur.  Exprimere®  ergo 
eas  oportit  cum  medicamine  aliquo  ®  et 
maxime  dia  maron  aut  dia  carea  ante 
inlito  digito  exprimis’,  maxime  enim 
adenas  inflammatas®  hoc  modo  curabis®. 
Tunsillis  illis“  igitur  inflammatis  utique 
si  iiiduruerint'*,  glyciriza’®  simul  et 
Iraraganta*-  coquis  cum  sapa  et**  gar- 
garizandum  dabis  bis  aut  ter  in  die’*. 
Gaudit  enim’*  linibus  se"  medicami- 
nibus  foberi’®,  magis  [20/i  v°]  quam 
quae  aspera  sunt  id  est  diaforetica 
Nam  ex  acris®*  medicamimbus  mntati®’ 
inflammatio  m  duntiam  bertit®-  ton- 
sdlas®’,  et  interdum  insanabiies  fiimt. 
Molles  antcrn  et  mflammatae-*  parit- 
mlae®*  constitutae  et  syringodes**  fac- 
tae  facile  suscipiunt  regma®’  et  cres- 
cunt*®  et  iterum  decrescunt  interdum 
vel®  subinde  iterum  inflantur;  taies®* 
enim  paretmiae®’  fugiendae®®  sunt. 
Qnando  autem  conpetenti®®  tempore 
inflammatio  jam  digeritur  et  hiimor 
viscosus  et  spissus  repleverit®*  loca ,  id 


,  t.  V,  p.  751.] 

LXV.  Ad  tnssillarum  injlwnmaliones. 

Quae  aulem  circa  guilam  sunt  tu- 
sellia,  si  fuerint  inflammatas  et  indo- 
luerint,  faciunt  antiadas.  Expremere 
oportet  et  medicamen  aliquo  qui  jubare 
potest  inliniri  digitis,  maxime  tamen 
adenas  inflammatas  hoc  modo  curatio 
adhibita  paremias,  quas  nos  tonsillas 
dicimus,  jubat;  molles  enim  exsistcntem 
et  tumdiu  vel  syrangodcs  facile  susci¬ 
piunt  reumam  et  pendentes  fiunt  et 
inflantur.  Quando  autem  conpetenti 
tempore  inflammatio  jam  digerit,  ut  et 
aliqui  bumor  gluttinosus  replet  loca, 
adenes  se  admiscens  quae  ad  horis 
vitia  dicta  sunt  médicamenta,  nitrum 
aut  Salem  aut  aliquot  alio  taie  qui  evâ- 
cuet  flegma  admiscimus.  Fauces  igitur 
inflammatas  neque  medicamen  ad  haec 
taie  utlmur  neque  premebis  propter 
mollitiem  carnis. 

Jubat  autem  paritmias,  id  est  tun- 
sillas  inflammatas  seu  induratas,  glyci- 
riza  simul  et  dragaganta  in  sapa  cocti 
et  ex  ipsa  sapa  gargarizent  bis  aut  ter 
in  die  :  gaudent  enim  loca  ex  hoc  miti- 
gata,  quam  ex  bis  quae  exaspérant  qualia 
sunt  diaforetica.  Exacerbate  enim  in- 


”  contensat.  —  ”  redit.  —  Chap.  lxxi  i  '  tonscllas.  —  ’  nccleclas.  ’  induncont. 
—  '  ancladas.  —  “  expremere.  —  '  alieo.  —  ’  expremis.  —  *  inllammaluS.  -  “  co- 
rabis.  —  iliis  deest. —  “  induruerunt.  —  glicirizas.  —  tragagtanta.  —  ad  addil, 

_  15  diac.  —  ”  sed  addit.  —  "  se  deest.  —  '*  fovere.  —  ”  deaforitica.  agris.  — 

=  '  inrilacio.  —  vertuiit.  -  conscllas.  — inflate.  --  “  fugendi  sunt  addil.  - 

”  siringodis.  --  ”  rciima.  —  ”  excresouivl.  —  et.  —  talis.  —  ”  parestraiae.  — 


590  ORIBASE,  EÜPORISTES,  IV 


es[t]  quas  Greci  ibidem  posi  tas  adeiias 
vocant,  admiscimus  cum  dia  moron 
nitrum  aut  saiem  aut  bis  similia.  Guyia“ 
autem  inflamrnata,  neque  medicamine^“ 
tale^”  uteris  neque  premis*’  propter 
moilitiem^*  carnis.  Cibus*^  autem  ad 
baec  lenis‘‘  esse  debet  ne  exasperet^®. 
Quod  si  tanta  inflammatio  est  ut  spiri- 
tum  inpediat“,  in  lecto^’  conquiescen  - 
dum  est  et  a*®  cibo  est  abstinendus, 
neque  adsumendum  quidquam''®  prae- 
ter  aquam  cabdam  Aibus  quoque 
ducenda  est  et  gargarizandum  est  ubi 
iii  mulsa  coquitur®®  ficus®*,  et  omfa- 
cium®®  cum  mei  inlinendum  est  et  ex- 
trinsecus  vapora  quae  calidae  cum  spon- 
gia  admovendus  est  afiquanto  diutius 
donec  suppurent®’  et  per  se  aperiantur. 
Quod  si  pure  substante  non  rum- 
puntur,  bis  ubi  tumit  incidendi  sunt  et 
deinde  ex  niidso  caiido  ffarminzandum 
est.  Ad  si  modicus®®  quidem®®  tumor 
et  exulceratio  est  forforum,  cremore®® 
gargarizandum  pauiuium®*  meliis  ubi 
adjectum  est;  iniinenda  siint  ulcéra  hoc 
medicamen®®  :  passum®®  quam  dulcis- 
simurn®*  eminas  très  ad  unam  deco- 
cuntur;  tune  adicituris  Z.  i,  croci  ii, 
murrae  %  ii;  leviter  baec  omnia  rursus 
ferbescunt®®.  Ubi®®  ulcéra  sunt  eodem 
forforum  cremorem  vel  lactem®’  gar¬ 
garizandum  est,  adque®®  bic  quoque®’ 
cibis  lenibus’®  opus  est,  quibus  adici 
dulce  vinum”  potest.  Ad  tunslllas”  au- 


terdum  ab  acris  adjutoriis,  malitiosa 
fit  inflammatio  et  duras  factas  tunsillas 
fiunt  difficiles  ad  sanandum,  et  dicunt 
eas  anthiadas.  Ad  quas  fit  Aegyptia,  qui 
recipit  mel  libra  una,  oleo  -r  viii ,  tere- 
bentina -r  iii,  croco  viii,  in  diiplici 
vaso  resolvis  et  ex  hoc  lenis  anthiadas; 
et  si  caninum  stercus  album  cum  Ae¬ 
gyptia  addas,  mirabiliter  anthiadas  ju- 
bat ,  sed  et  humanum  stercus  admisceat 
magna  ejus  passiones  magnifiée  facit; 
quod  si  trociscum  bisasa  simul  admis¬ 
ceat,  melius  facis.  Ad  scarodes  vero  an¬ 
thiadas  ex  hoc  facto  pulvere  factum 
adpones.  Item  pulver  ad  anthiadas  : 
galla  asiana  Z  viii,  sales  ammoniacos 
assos  Z  viii ,  pulver  uteris.  Item  aliud 
pulver  ;  galla  asiana  Z  viii,  myseos 
Z  ii,  sales  assos  Z  viii,  facit  pulver  et 


®®  pesetas 
—  “  premei 
lectum.  - 
®'’  coquelur. 


®®  adienas.  —  ”  admiscemus.  —  cyla.  —  medicamina.  _  “  tali. 

-  “  moliciem.  —  '‘®  clbl.  —  finis.  —  ‘®  exasperit.  —  *“  inpetiat.  — 

ad.  “  quicquam.  —  ®°  preteria  qua.  —  ®‘  calida.  —  coque.  — 
'  ficos.  —  ®®  umfacio.  —  ®“  et  extrinsecus . est  deest. _ ”  soporent. 

-  quedem.  —  ®®  tremore.  —  ®‘  paulum.  —  medicamenlum  est.  — 

duleissimom.  —  ®®  ferviscunt.  —  ®®  pura.  —  ®’  lacti. _ '®  adqui.  _ 

inibus.  —  dulci  vino.  —  tunsellas. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV. 

tcm  et  anliaJas  et  uvae”  inflamma- 
tiones’*  fortiter  tumentibus,  admixto 
[2  O  5]  canis  stercus  album  cum  om- 
faco™  sucos’®  aut  Æu  ”  cami’’  aut  ^ 
dla  moronP^  aut  de  mali  granati  sucos , 
ad  oris  vitia  melior  non®”  invenitur®' 
medicamen. 

Ai  ranas'^  snb  linc/ua  tel  linguae^ 
vitia. 

Ad  ranas  sub  lingua  calciteos®  assu  te- 
ris  cum  mel  et  inlinis'.  Soient  intcrdum 
juxta  dentés  lu  gingivis  ®  tuborcula  quae- 
dam  oriri®  dolentia;parof(dai’  Grec!  ap- 
pellant.  Haec  in  initio  leniter®  sale®  con- 
trito  fricari*®  oportit  aut  inter  se  mixtis 
salis  fossilis"  conbustii®,  copressi*®  pi¬ 
las'*,  nepeta ,  delnde  eluere  os  cremore 
lenticulae,  et  inter  haec  hiare  donec  pi- 
tuitae  salis  profluant.  In  majore  vero  '® 
inflammatione  eisdem'’  medicamentls 
utendum  est,  quae  ad  ulcéra  oris  su- 
perposita  sunt  et  molles’®  liniamenta 
paululuin'®  involvendum  ex  bis  aliqua 
conposltione  quae  antheras  vocantur,  de- 
mittendum®®  que  id  inter  dentem  et  gin- 
givam.  Quod  si  durior  ea  facta  id  prohi- 
bebit,  extrinsicus®'  admovendus  erit 
spongia®®  vapor  calidus  inponendumque 
ceratum ,  si  suppuratio  se  ostendit.  Diu- 
tius®®  eos  vapore  utendum  erit  conte- 
nendum  ore  calido  mulso®*,  in  quo  ficus®® 
decocta  sit  idque®®  suberudum  inciden- 
d  iim  est ,  ne  si®’  diutius®®  ubi  pus  reman- 


592  ORIBASE,  EüPORlSTES,  IV,  71-72. 

serit  ossiim  ledit.  Quocl  -si  major  id  tu- 
mor  est,  commodius  totus«  exciditur, 
sicut  ex  utraque  parte’®  dens  iibei’etur. 

Pure  exempte,  si  levis  plaga’®  est,  satis 
est  ore  calida  aqua  continere”  et  ex- 
trinsicus  fobere  eodem  vapore.  Si  ma¬ 
jor  e.st“,  ienticulae”  cremore  uti  his- 
demque  medicamentis,  quibus  cetera’® 
oris”  curentur.  Alia  quoque’*  ulcéra 
in  gingivis  plei-umqucoriuiilur’®,  quibus 
eadem  quae  in  reliquo  ore®°  succurnint , 
maxime  tamen  mandere  ligustrum 


oportit  sucumque  ejus  ore  continere  . 
Fit  etiam  interdum  ut  ex  gingivae  ulcéré 
sive“  parvulis''*  fuit  sive  non  fuit,  ut 
diutius  pus  feratur  de  gingivis,  quod 
[2o5  v”]  aut  dente  corrupto  aut  fracto 
vel  aliter  vitiato  osso  et  maxime  in- 
terfissum'*’  cvenire“  consuebit.  Id  ubi 
incedit”,  locus  aperiendus  est  et  dens 
eximendus®*  est*®,  testa  ossi  si  qua 
abscessit’®  recidenda  est,  si  quit’’  bi- 
tiosR’  est  radendum  est,  postque  quid 
fieri  debeat”  supra  in  aliorum  ulce- 
rum  curatione  conpraeliinsum’*  est.  Si 
quidem’®  a’®  dentibus  gingivae"  rece- 
dunt“,  eadem  antherae”  succurrunt, 
eadem  prestare  non  acre®"  acitum  in 
ore  retentum  potest’b 


[Chapitre  lxxii 
[2121'“]  VI.  Ad  senances'. 
SynancicP  igitur  strangulantur;  scien- 
dum  est  periculum  esse,  si  inlîam- 


,t.V,  p.  752.] 

LXVI.  Ad  sjnacls. 

Quando  autem  ab  sinances  suffo- 
cantur  aliqui,  cognoscere  debet  si  pen- 


ORIBASE.  EUPORISTES.  IV.  ni.  sgs 


matio  intrinsicus  sit,  iia  ut  forls 
iiuUus  tumor  a(lpareat^  et  adhuc  magis 
si  Utrasque  ^  partes  tonsiilarum  *  ac¬ 
cessit  inflammatio  et  gargalio  [2 1 2  v'] 
simul  Inflammatur.  Oportit  autem  quam 
ceierrimae®  flebotomo’  sanguinis  facere 
evàcuatlonem»  totius®  corporls.  Quod  si 
non  sit  qui  flebotomum*"  adhibeat“, 
caraxandae  sunt  tibiae^^  ut  exinde  ba- 
bundans  fluat  sanguis  ;  uti  oportit  et 
acrum'®ciys'terem®®.  (iiborum  vero‘®  ab- 
stinentia  est  procuran[da] ,  et  post  haec 
circumdandus  est  collus*®  medicamine 
qui”  extraendi'®  humores  babeat*®  virtu- 
tem,  ut  constrictamedicamen®“trabens®’ 
ad  se  foris.  Si  omnes  tumores®®  adpa- 
reant^,  spes®  est  ut  salvus  fiat  homo. 
Gargarismus  vero®®  est  adhibendus®® 
ptysanae®’'  sucus  tenuis  cum  me!  et  ca- 
ricarum®*  decoctione®*  et  ysopi®®  et  ori¬ 
gan!®*  et  marrubii®®.  Digerunt®®  enim 
baec  humorem  qui®*  in  ipsis  locis  con- 
strictus  tenetur®®.  Facit  autem  bene  ad 
synancem®®  femus  canis  album  aiccum 

temperatus;  interioribus  locis  tumen- 
tibus  fortiorem  ab  boc  medicamen  ad 
senances®®  non  invenies.  Oporijt  autem 
canem  ipsum*®  ossa  comedere;  sic 
enim  albus  et  optimus**  ad  synances  fit 
stercus  et  nullum*®  odorem*®  vel  insua- 
bem  saporem  prestat  et  synances**  de 
grande  periculo  *®  libérât. 


culum  habet  passio.  Nam  si  intrin- 
secus  major  indammatio  sit ,  ita  ut  ex- 
trinsecus  nulius  appareat  tumor,  et 
adhuc  magis  periculus  est  si  utrasque 
partes  tunsellas  tuinentes  si  gargalio 
simul  patitur.  Expedit  ergo  si  ista  signa 
adpareant  qua  citius  mox  evacuare  per 
llevotomum  totum  corpus.  Quod  si  non 
sit  qui  flevotomare  possit,  diereses  das 
in  tibias  ;  subveuit  enim  quam  plurime 
decurrens;  uteris  autem  et  clysterem 
acrum  et  a  cibo  abstenens  ipsum  qui 
patitur  hominem;  et  post  haec  cir- 
cumdas  collum  medicamen  eictices 
virtutem ,  boc  est  qui  extrahat  humo- 
rem.  Constipata  vero  loca  vel  constricta 
materia  ad  se  tracta  ut  etiam  intumiscat 
extrinsecus  loca,  spes  est  quod  evadat 
qui  patitur.  Das  etiam  ad  gargarizandum 
ysopo  et  horigano  et  prasio;  digeruntur 
enim  in  ipsis  sulFucatis  ex  gluttiuosis  et 
pmguium  humorem  conOTegationem. 
Facit  autem  mirabiliter  ad  synances 
stercus  de  cane  albus  desiccatus  ettritus 
cum  mel  et  inlitus ,  generaliter  hoc  me¬ 
dicamen  ad  synances  inventas  est. 
Oportet  autem  canem  ipsum  ossa  come¬ 
dere  ,  et  ex  hoc  albus  fit  stercus  et  ma- 
gnus  ad  haec  est,  si  luna  plena  colle- 
gatur  et  nulla  apparet  insua  ;  et  maxime 
ad  haec  valentissimus  est  cocleas  cir- 
cumdatas  serpentes  collo  pnixi  assa  utis 
ipsam  serpentem ,  si  haec  adpendas  opo- 
cisdo  sunt  quemque  lino  adpendas  ad 


®  appariai.  —  *  trasque.  —  ®  tunsellarum.  —  “  celerius.  —  ’  fleubotomo.  —  '  cva- 
cuacioiilm.  —  “  tuclus.  —  fleudomo.  —  '*  adliibiat.  —  **  thybie.  —  ’®  agrium.  — 
'*  cüslirem.  —  *'  virum.  —  **  collis.  —  *’  que.  —  *“  extrahendi.  —r  '*  babeant.  • — 
medicamin.  —  trahant.  — ■  **  omuis  tumor.  —  appariat.  —  **  espes.  —  viro. 
— '  **  adhibiendus.  — ■  **  thesani.  —  carccarum.  —  **  dccoccionim.  ■ —  bisopi.  — 
turigani.  —  marubiae.  —  degerunt.  —  que.  —  teneutur.  —  ®*  senancis.  ■ — ■ 

et  deest,  —  pulvere.  —  senancis.  — canim  ipsu.  —  **  alvus  et  oblimus.  — 

**  nullo  modo.  —  bodorem.  —  *'*  sinancis.  —  *®  pcrxcnlum. 


38 


594  ORIBASE,  EUPORISTES,  IV.  72-74. 

collum,  miraveris  quomodo  jubant  tun- 
siiias  et  quicquid  circa  collum  molestias 
accedunt. 


[Ghapiïke  lxxiii,  t.  V,  p.  753.] 


XCI.  [2o5  v”]  Âdeos  quihas  ossus  in  gyla 
acseriO  aut  piscis  spina^. 

Quibus  inaeserit  gylae  os  aut  spina 
piscis ,  providenda  ®  spongia  ydraJeo  in¬ 
fusa  et  ligata'*  spaco  ;  cogis  ut  eam®  glu- 
tiat®,  post  liaec  extrahis’  de  subito  per 
llnum  quod®  ligata  est  spongia;  solit 
enlm  inerere®  spongiae*®  et  sic  que 
inaeserant"  guttori*®  liberaiitur.  Si 
etiam  et  caro  iigatur*®  et  similiter  fiat, 
poteri  t  subveràri  et  panls  mollis  iiite- 
nor  datur  ut  giuttiat  similiter  et  ficos 


LXVII.  Ad  eos  quihas  ossus  aut  spina 
in  gultere  aeserit. 

Quae  aiitem  glutiuntur,  et  inaeserit 
gutteris  quos  sive  spina  et  infixa  ma- 
neant,  spongiam  aut  carnem  mollem  in- 
cisam  quantum  gluttii’e  potes  legas  cum 
lino  et  cogis  ut  giuttiat  erit,  extrahis  de 
subito  Imum  in  qua  leratus  est;  solet 
enim  infigere  et  sic  extrahi.  Oportet 
autem  et  panem  mollem  interius  abla- 
tum  dare  et  gluttiendum  aut  ficos  siccos 
ad  masticandum  ut  gluttiant. 


[Chapitre  lxxiv,  t.  V,  p.  754.] 


XCII.  Adoris'^  vitia  médicamenta 
simplicia  confectiones. 

Did?  moroftsinplîcem  facis  hoc  modo  : 
morae  sucos®  cotylas'*  quinqne  coquis  , 
quamdiu  ad  mellis  liquidi®  revertatur® 
spissltudiuem ,  post  haec  addis  mellis 
cotyla’  una  et  iterum  coquis*  ut  sit 
mellis  spissitudd.  üteris*  autem  in  prin- 
cipio  mixta  simul  apocrustica'”,  in  stra¬ 
tum  vero“  quae  digérant  et  mitigent, 
in  déclina tione^*  autem  inflammationis 
quae  digérant'*.  Eo  autem  modo  et  de 
sucos'*  corticis  nocum  viridium'*  facis 


LXVIII.  Ad  dia  moron  conficiendum. 

Simplicem  ad  horis-vitia;  dia  moron 
simplicem  de  moris  sucus  aeminas 
quinque,  et  ipse  sucus  ante  coquendus 
est  ad  giyu'  spissitudinem ,  et  sic  addis 
mel  aemina  una  et  coquis  donec  ad 
mellis  spissitudinem  fiat.  Cum  autem 
opus  fuerit .  in  initie  admiscls  quemad- 
modum  dictum  est  ea  quae  reprae- 
mant,  in  statu  autem  quae  digérant  et 
mitigent,  in  declinationem  vero  inllam- 
matioms  quae  digerendum  extrahunt. 


ORIBASE,  EUPORISTES.  IV.  -7/, 


quocl  Greci  (lia  careu^^  vocant.  Similiter 
et  de  musto  austeris  uvis^’  et  dicitur 
ombacomellis  sed  et  de  mala  granata 
vel*®  omnibus  stipticis  sucis  eo  modo 
conficis  ;  pingue  vero  ““  suco  constituto 
mei  de  praesenti®  addis  et  coquis  ut 
supradictum  est.  Si  autem  sucus  satis 
liquidas  est,  ante  est  decoquendus  su¬ 
cus  ut  pinguescat  et  sic  mei  additur. 
Qui  autem  medicamentorum  qualitate.s 
non  sufiferunt,  si  mediocrem**  incurrant 
inflam[2o6]mationem  tonsiliis^^  aut 
uvae?®  aut  aiia  aiiqua  parte  oris®,  sufTi- 
ciunt  quae  confectiones  quas  diximus®* 
et  ros  marinus.  Ad  autem  majores*®  in- 
flammationes  maii  granatae  austerae 
sucus  aut  maiae  Cydoniae^®  sucus,  et 
utrisque®*  secuudum  supi-adictam  men- 
suram®* miscis^®  mei,  et  fi t mediocris ; 
optimum  autem  et  fortissimum  est  me- 
dicamen  si  contundas  intégras  maia 
granatas  et  coquas  in  musto  ad  tertias. 
Oportit  autem  hoc  medicamen  non  so- 
ium  ad  repremendum  habere ,  sed  et  ad 
digerendum,  et®*  ut  fortior  aliquit  ad 
haec  videatur®*,  media  jam  facta  coc- 
tione®*,  addis  puieiu®*  aut  ysopu  aut 
origanu  aut  tymu®*  aut  calaminthin®®; 
coiatum  vero  habebis*®  repositum  hu- 
tilissimum  medicamen. 


Hoc  ipsum  autem  modum  et  de  suco 
•nocum  corticibus  facis  ad  oris  medi¬ 
camen  et  de  sapa  et  mêla  granata  et 
alia  quae  austera  sunt,  ea  vero  quae 
habent  pinguem  sucum ,  mel  minus 
mittis  ;  si  autem  acosius  fuerit ,  ante  de- 
quoquis.  De  péris  autem  aut  meiis  su¬ 
cum  ad  hoc  et  caeterorum  pumorum 
aequaie  cum  mel  facis.  Stipticorum 
autem  nimium  exsistentibus,  quaiia  sunt 
cornolia,  interdum  quidem  dupliciter. 
interdum  autem  tripliciter  mittendus 
est.  Qui  autem  non  fcrunt  medica- 
minis  qualitatem,  si  autem  médiocres 
fuerit  inflammatio  in  tunsillis  aut  in 
uba  aut  in  alio  aliquo  loco,  praedicti 
suci  et  ros  marinum  quod  Romei  dicunt, 
Greci  autem  lihanolida  vocant.  Ad  au¬ 
tem  majores  inllammationes  mala  gra¬ 
natae  austaere  sucus  oportet  aut  mali 
Cydonia  aut  utrumque ,  secundum  prae- 
dictam'  rationem  admiscis  mel  et  fît 
médiocres;  optimus  autem  et  fortis- 
simus  fît,  si  totas  condis  mala  granata 
et  coquis  in  sapa.  Oportet  autem  non 
solum  ad  repraemendum  fît  medicamen, 
sed  et  diaforeticus  est  et  fortis  esse  vi- 
detur,  si  in  praedictis  coquuntur  addas 
puleium  et  ysopum  aut  origanum  aut 
thimum  aut  calaminthin.  Colatum  enim 
habebis  utilem  medicamen. 


dca  careo.  —  austeri  suos.  —  '*  umpathicum  melHs.  —  vel  deest.  —  ”  pingui 
viro.  —  constutura.  —  presentem.  —  “  pinguiscatit.  —  **  mediocrim.  —  tun- 
sellis.  —  uhi.  —  ”  parcionis.  —  dixemus.  — ■  ad  oris.  —  **  Ciduniae.  —  uteris 
qui.  —  “  supradicte  mensure.  —  ”  niescis.  —  “  sed.  —  vediatur.  —  mediam  fac- 
tam  coctionem.  —  ”  puleium.  —  origanum  aut  tymum.  —  calameplis.  —  *“  viro 


38. 


596 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  76. 


[Chapitre  lxxv,  t.  V,  p.  756.1 


In  oris  ulceTa  si*  cancer  supernatus 
uerit,  et  quia^  proximus  estossus  peri- 
cuiusua^  cancri  vitia  esse  noscuntur, 
ortiora  utique  sunt  adhibenda  adju- 
oria.  Oportit  ergo  que  siccare  vaieant 
de  praedictis  trociscis  inprimis  dum 
adhuc  in  summo  est  vitium  adhibere 
curationem,  quia  faumidus  et  caiidus 
ipse  locus  est  et  ideo  cito  loca  ipsa  con- 
'putrescunt\pro  qua  re  si  seaitius®  eondit, 
ad  forliora  transeundum’  est  médica¬ 
menta,  qualia  sunt  quae  scaras®  indu- 
.  cunt  similiter  ut  cautères  quod  constat 
ex  bis  :  carta  conbusta  /  iii ,  arsenicu  ** 

■  Z  i,  conficis  et  uteris.  Super  medica* 
men  vero  mutaria**  inponis*^  infusa  in 
oleo*®  roseo  et  expresses.  Quodsinimia 
fuerit  in  ore. facta  putredo**  vel  in  aliis 
[2 O 3]  locis  corporis,  conficis*®  sic  :  cal- 
citeos*®  Z  ii,  calce  viva  Z  ii,  arsenicu*’ 
Z  i,  teris  et  niiscis  et  uteris*®.  Quibus 
etiam  si  os  aridum*®  fit,  ita  ut  saliva 
in  ore  non  habeat ,  ficos  siccos  coquis  ’* 
in  vino  austero  et  sic  dabis  calidum 
:  sorbere®®,  et  si  sorbire®®  minime  potuerit, 
paulatim  in  ore  distillando ®'*  infundis®®. 
Sunt  et  trocisci  dia  carton^^  ad  haec 
et®’  pulvera®®  valentissima  quae  in  ante 
latis®®  dicta  sunt.  Quotiens  autem  me- 
dicamentum  inicitur,  et  ante  et  post  di- 
luendum  os  est®®  vel  cremorem®*  len- 


LXIII.  Ad  cancrwn  horis. 

,  .  La 

Ex  bis  et  aliis  nlceribus  et  bumec- 
tationem  et  caiore  et  in  ore  cito  putris- 
cent  et  cancrurh  générât,  pro  qua  re 
fortioribus  medicamentis  uti  oportet; 
saepius  ex  bis  fortiora  sunt,  quae  scaras 
faciunt  similiter  cauteriis,  qualia  sunt 
carta  conbusta  partes  très,  arsenicon 
partem  unam,  teris  et  uteris,  supra  au¬ 
tem  lenteo  superponis  intinctum  in  oleo 
roseo  et  expressum ,  sana  protegendo 
partem.  Item  aliud  ad  magnas  putri- 
dines  in  ore  factas  et  quaecumque  in 
aiio  membre  corporis  fiimt  :  calciteos 
pars,  scinus  calcis  alterum  tantum,  ar- 
senicum  pars  media,  teris,  misces  et 
uteris.  Si  autem  desiccatur  os  et  saliva 
non  potest  tragluttire,  ficos  coquis  in 
vino  austero  puro,  dabis  calidum  sor- 
bire,  et  si  non  potest,  paulatim  urgue. 


Chap.  lxxv  ;  *  se.  —  ’  aqua.  —  ®  periculosa.  —  *  ipsi.  —  ®  conpulriscimt.  —  '  al- 

*’  adinponis.  —  *®  olio.  —  “  putride.  —  *'  conficis  deest.  —  calclteus.  —  *’  arsenlco. 
—  *®  ex  addit.  —  *®  aredum.  —  ficus  siccus.  —  ’*  quoquis.  —  sorbire.  —  ”  et  si 
sorbire  decsf.  —  “  distillandum.  —  “  infundendi.  —  cliartoii.  —  ”  et  deesl.  —  pul- 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV, 


597 

La 


[  Chapitbe  lxxvi  ,t,  V,p.756.] 

XCIII.  [206  r°]  Si  in  tracia  arteria  ulcas  LXVIIII.  Ad  eos  (jai  in  aspera  arleria, 
factas  faerit.  quae  dicitur  garqida,  ulcus  huhaerit. 

Si  in  tracia  arteria  ulcus  factus  fuerit  Qui  in  asperia  arteria  uicus  liabuerit 
interius  tonicae  arteriae,  extrinsicus'  intrinsecus  tonicis  gargaie,  curantur  si 
adhibes^  medicamen  qui  desiccet^,  in-  extrinsecus  aliquod  desiccatibum  adbi- 
trinsicus*  vero'"  jacenti®  supino  das’,  beatur  medicamen  et  supinus  jaceat  in 
ut  in  ore  ejus  iiquidum*  medicamen,  lecto,  dantes  aliquot  ad  ulcéra  oris  pro- 
quas  ad  oris  vitiadarejussimus®,  datum  ficere  potest  et  in  ore  teneât  dum  su- 
teneat‘“,  ut  exinde  paulatim  in  arteria”  pinus  jacit,  ut  exinde  fluens  in  gargala 
decurrat*^  Haec  adhibis  donec*®  sa-  discendat  et  sanentur  ulcéra. 


[ClLAPITRE  LXXVII,  t.  V,  p.  757.] 

XCIIII.  Advocis'  raucilatem,  LXX.  Ad  voeern  abscisam. 

Sucos®  brassicae^  cum  mel  coqnis  et  Sucum  brassicae  cum  mel  coquis  et 
dabis  electariumb  Item^  aliut,  facit  ad  das  ut  electuarium.  Itemaliud,  qui  et 
raucitatem  et  ad  tussem  :  lini  ®  semen  ’  ad  tussem  facit  :  lini  semen  contritum 
contusum*  etfrixum.uva passa pingue'  et  cretum,  et  uvam  passam  pinguem 
sine  seminibus,  nocli^®  piniu”  frixu”,  sine  semine,  nucleu  pineum  frixum, 
avelianas'5  purgatas,  aequalia  pondéra  aut  abellanas  purgatas  aequali  pondéré 
teris,  mittis  mel  non  coctum  quod  suf-  teris,  et  mel  non  coctum  admiscis  et 
ficit  et  das  cocliarium”  unum.  Item  das  exinde  coclearium  unum  ad  vocem 
arteriaca*^  quam  sub  lingua  teneat  ad  sub  lingua  tenendam.  Arteriam  cum  ad 
abscisionem^®  vocis  :  glycirizae”  Z.  viii,  vocem raucam:  glycirize  Z  viii,  smyrnes 
smyrnes'®  Z  xxiiii,  terebentbines  Z  xxiiii,  terebentinis  Z  xxxvi,  traga- 


ticulae  aut  aqua  m  qua  edera”  aut 
olivae  folia  decoctae  sunt,  ita  ut  pau- 
lulum  eis  mel  adicialur.  Acetum  quo- 
que“  scdliticum'>'‘  in  ore  tontum  satis 
adbersus^=  baec  ulcéra  proficit. 


598  ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  77-78. 


Z  xxxvi ,  tragaganta  Z  xxxviii ,  singula- 
tim“  quae  sicca  sunt  lundis  et  cernis; 
résina  autem  in  murtario®*  mittis  et  teris 
et  superaddis**  puivera  et  sic  colligis 
[206  v°]  medicamen  et  facis  trociscos^ 
fabae^^  magnitudinem  ;  das  una  aut 
duas  sub  lingua,  ut  teneat®  et  quod 
resolvitur  paulatim  giuttiat.  Oportit  au¬ 
tem  medicamen  istum®  celere  facere, 
quia  cito  siccatur.  Item  ad  fauces®’  et 
raucitale®  ;  sucum  glycirizae^®  cum 
vino™  dulce®*  resolvis,  das  gargarizare. 
Sucus  orizae’^  coctus  gargazet*®,  cica- 
das“  assas  comedat.  Item  ad  fauces^® 
exasperatas  8101306®“  modicum  solvis 
cum  aqua  et  das  bibere”. 

Finit  liber  FELieiTEB  viii®*. 


ganta  Z  xxxviii ,  unamquamque  siccam 
tundes  singulatim  et  cernis,  résina  in 
pila  mittes,  lundis  et  superspargis  pul- 
vera  et  mixta  colligis,  etdingis  coHiria 
ad  fabae  magnitudinem  Ægyptiae  et 
siccas  in  umbra,  et  cum  opus  fuerit  das 
unam  aut  duas  sub  lingua  tenere,  et 
quae  resol vuntur  liquores  gluttire  facis. 
Oportet  autem  hoc  medicamen  ut  citius 
contundatur,  qui  dum  contunditur  cito 
siccatur. 


[Ch.vpitke  lxxyiii,  l.  V,  p.  ybS.] 


'[2  13  1-”]  Vm.  Ad  tusse'. 


Fit  tussis  ex“  humorum  babundantia, 
qui  descendit®  a  capite  sicut  in  câtaro“ 
contingere  solit,  aut  si  in  tracia  arteria 
fuerit  collectas.  Dominatur  ®  ètiam  tussis 
et  pleurelis®  vel  peripleumonicis.  Fit 
etiam’  tussis,  si  exasperata  fuerit  gyla* 
et  fauces  vel  ita  de®  ' arteria et  si  in 
ea  aliquit“*  incedat*®  manducando  aut 
bibendo.  Nam  et  distemperantiae  '® 
frigidae  pulmbnem  vel  adductio 
[218  v"]  intrinsecus  aeris  frigidi  tussim“ 
movit.  Similiter  et  distemperantia  ”  vis- 


Tussis  est  vitium  humoris  qui  dis- 
cendit  de  capite  per  palatum  in  trachia 
arteria,  quam  nos  asperam  ateria  ap- 
pellamur  et  rustici  gargallum  vocant, 
et  mdvit  tussem  sicut  in  pleuriticis  aut 
in  peripneumonicis.  Fit  autem  et  si 
fauces  fuerint  exasperatas,  et  arteria 
tracbia  tussis  vitium  aut  in  ea  aliqllid 
cibi  aut  potus  fuerit  ingressus  movit 
tussem ,  sed  et  disperantia  frigida  facit 
tussem,  simul  et  origanica  per  quam 
su.spiramus.  Tussem  autem  mediocriter. 


““  singolatem.  —  mortario.  —  siperaddis.  —  ®  trociscus.  —  fave.  —  ““  te- 
niant.  —  isto.  —  faucis.  —  ““  raucitatem.  —  glygerizii.  —  ““  vinum.  —  dulci. 

—  orege.  —  ““  gargarigaL  —  cicalas.  —  faucis.  — ■  sthauraci.  —  ameo  addit. 

—  ““  Unit . viii  deest.  —  Chap.  lxxviii  :  “  etHiemiïius  dicit  addit —  ®  et. —  ®  dis- 

cendit.  —  *  catarro.  —  “  domenatur.  —  “  pleuritis.  —  ’  etiam  deest.  —  “  gola.  — 
“  tracia.  —  atiria.  —  "  aliquld.  —  incidat.  -  -  ilisperanciae.  —  '*  frigidi.  - — 


OlllBASE,  EUPORISTES,  IV,  78.  599 


ceruin  tus.siuiit‘«  ulhil  exerçantes 
quibus  continentia  “  spiritus  tussim^'  re- 
movit  ='2.  Quoi  si  uva  molestatur  et  tussim 
movit,  significat  quia  ex  capite’reuma 
descendit®,  quae^*  per  arteriam®  in 
pulmone  cadit  suplilis  descendeiido  “ 
regma”.  Hos  ergo  curabis ,  quibus  te¬ 
nnis®  <le  capite  reuma  descendit®  in 
arteria  et  tussim®  movit;  haec  uti 
oportit,  quibus  et  reuma  reprimatui-si 
et  condensetur  iiquidus  bumor,  qualc 
est  diacodion®^  medicamen.  Quod  si 
non  inveniatur,  dabis  antidotum®  ano- 
dinon®  aut  certe^®  catapotia’®  de  opio 
confécta.  Quod  si®’  distemperantia  ali- 
qua  viscerum  movit  tussem ,  temperaii- 
tia  ioci  adhibita  soivitur  tussis.  Nam  si 
ex  humorum  s*  pmguium  iiabundanlia 
fuerit  generata®,  quae  extenuare  et  in- 
cidere*®  possunt  sunt  adbibenda  adju- 
toria“,  qualia  sunt  centauriae  majoris 
radices®®,  haec  dispnias®  et  tusses** 
amputat;  gitter*®  catarrus  sanat  in 
linteo*®  pulver  ligatus*’  et  naribus  ad 
orandum*®  adplicitus.  Storax®  vero®“ 
tusses  et  catarus  et  coriza  et  bruncus 
•jubat.  Item  de  eiectariis®*.  Electarium®® 
ad  tussem  conficis  ®®  sic  :  pineam  ®*  quam 
pinguissimam®®  coquis  in  aqua  cum 
prasiu®®  recente  ad  tertias,  projectam 
pineam®’  et  prasiu  coctloni®®  aquae®® 
addis  ®®  mel  aiterum  tantum ,  et  coquis 
iterum  ad  meliis  urassitudmem  ®‘  :  dabis 


qui  ex  distemperantia  tussent  et  nibll 
proiciunt,  et  si  proiciunt  absque  vio- 
ientia ,  ut  non  repraemant  si  continent 
splritum,  sed  etiam  stare  faciunt  tus¬ 
sem  ,  cum  spiritum  intra  se  diutius  re- 
tenuerit;  nam  et  caiefacta  quae  infrig- 
■rdata  sunt  ioca  anputant  tussem.  Signa 
autemtalitertussientibus,  est  respiratio 
subito  nimia  imitante,  sciiitet  frigdorem 
extenso  ;  nam  et  mitius  respirât  in  domo 
manentes  calida,  aut  parvum  aut  acer 
nuiio  modo  tussint.  In  gargalia  vero 
exsistente  tussem ,  cognoscitur  quia  ma¬ 
nifeste  de  capite  discendit  reuma  iu 
arteriae ,  ad  puimones  perveniunt ,  non 
satis  expuunt  tenuem  est.  Oportet  au- 
tem  cognoscere  quod  expuit  ab  bis 
quae  ^pissum  et  gluttinosum  expuunt. 
Sanus  autem  eos  qui  ex  tenui  reuma- 
tus  fiat,  diacodion  dabis  aut  aüquod 
anodinon  antidotum.  Qui  autem  ex 
pinguis  et  gluttinosus  humores  tusses 
generantur,  quae  exténuant  et  incidunt 
danda  sunt  medicamina,  qualia  sunt 
centauriae  majoris  radices.  Difficilius 
anelantibus  et  ad  inveteratas  tusses 
expedius  est  gitter;  catarrus  sanat  cali- 
dum  in  lenteo  legatum  et  naribus  ad- 
positum  hodoratur.  Storax  vero  tusse  et 
catarrus  et  corizas  et  brancus  curât; 
decoctio  ysopi  et  yreus  vel  pineae  ju- 
bant  frequente'r  data.  Electarium  vero 
facis  :  pineam  pinguem  tollis  maxime 


1*  aut  tussis. exerçante. contenencias. —  tusse. — quod  uva  molestatur 

et  tussem  movit  addit  —  discendit.  —  ®*  qui.  —  artiriam.  —  “  discendendo.  — 
”  reuma. _ tenues.  —  “  discendit.  —  tussem.  —  ®'  repremant.  —  “  diacotion. 

—  antedotum.  —  anodino.  —  certi.  —  cadapodia.  —  si  deest.  —  ®®  bu- 
merum.  —  généra.  —  “  incalerc.  — -  “  adjuturia.  —  “  radicis.  —  “  dempnias.  — 
“  tussis.  —  *®  cytter.  —  ‘‘®  lincio.  —  *’  iegatus.  —  “  odorandum.  —  “  stborax.  . — 
®“  viro. —  ®‘  electaries. —  electuarium.  —  confecis. —  piniam.  —  ®®  pinguissemam. 

—  prasio.  —  projecta  pinia.  —  contionia.  —  que.  —  adis. — “  grassltudinim. 


600  ORIBASE,  EUPORISTES.  IV.  -78. 


tussieiitR*  coclearium  unum®*  mane 
jejuno  et  aiium  eunti®*  dormllo;  facit 
autetn  ad  tussim®®  thoracis  et  puimonis 
et  ptysicis.  Item  aliut  :  mel  -i'  iii,  bu- 
tyru  recente®®  cymini®’  pulvis 

Z  iiii ,  confîcis  et  uteris.  Item  aliut  : 
ysopu  Z  iiii,  puleiu  Z  iiii®®,  caiamin-' 
thés®®  Z  iiii,  petroseiinu  ^  i,  mei 
emina.  Item  ad  tussim  ’®  dia  calamin- 
ihes  :  anisu  •>'  iii ,  fenucidi  semen 
-T  iii ,  caiammthes’”  1 ,  cyminu’*  ii , 
piper  ■i'iç,  gingiver  'ri,  ruta  viride 
-r  i,  nitru  -r  i,  mei  quod  sufTicit.  Item 
aliut  ;  cyminu  -r  i ,  piper  -r  i ,  ruta 
viride  ''®  Z  iiii ,  gingiver  Z  ii ,  petrose- 
linu  Z  ii,  nitru  Z  i,  mel  librae  iiii, 
confîcis  ”  et  uteris.  [2 1  A]  Item  aliut  ; 
piper  'T  ii ,  rutae  viridis’*  ^  i ,  cytjjinu’® 

Z  iiii,  nitru  -rii,  mel  quod  sufficit; 
boc  eliam  Severianus  episcopus  non 
solum*®  ad  tussim,  sed  et  stomacicls®' 
optimum  esse  laudabit*®.  Item  electa- 
rium®®  ad  tussem  ex  humoribus  gluti- 
nosis  generatam ,  et  vix  possunt  proi- 
cere  flegma  vel  pus ,  ut  solvatur  et  facile 
proiciatur  :  ysopu*®  -r  ii,  puleiu*®  -r  ii , 
ireos*’  -r  i,  senape®*  -r  i,  cardamomu*® 

■r  i ,  anisu  -r  i ,  piper  'r  i ,  mel  quod 
sufficit;  das  cocleario  uno.  Quod  si 
hiems  fuerit  et  sine®®  febribus  sunt 
qui  patiuntur,  piper  mittis  -r  il ,  et  pro. 
aniso®*  mittis  fenicull®*  semen  aut  cy¬ 
minu®*;  confîcis  et  uteris.  Item  ad  tussim 
apozimas  confîcis  sic  :  ysopu ,  ireos  ®® 

tusslentlbiis.  —  uno.  —  eunte.  - 
®*  conllcis. ....  Züii  addit.  —  "  calamentis. 

ridis.  — .  ™  cimino.  —  non  solum  deest.  — 
rium.  —  ®*  glutlinusis.  —  *®  isopii.  —  *“  pol 


quando  propriam  résiné  circumvolatus 
est;  coquis  in  aqua  cum  prassiu  recen- 
tem ,  et  sic  postea  aquae  ipsius  decoc- 
tionis  addis  mediocriter  mel  et  coquis 
iteriim  hoc ,  donec  ad  mellis  spissitu- 
dinem  revertatur,  et' uteris  ad  eos  qui 
de  thorace  et  pulmonibus  tussiunt-  et 
si  pinea  non  sit,  de  sola  prasiu  cocta 
aqua  et  cum  mel  electarium  faciasjubat. 
Item  ad  tussem  dia  calamenthis  :  anissu 
■r  iii,  fenucoli  semen  >>  iii,  calamentis 
-ri,  cymlnum  -rii,  piper  -r  iç,  zin- 
giber  '>  i ,  ruta  viride  -r  i ,  nitrum  -r  i , 
mel  quod  sufficit,  das  cocliarem  unum 
aut  duo.  Item  aliud  dia  butirum  ;  mei 
'T  iii,  buturum  recentem  Z  iii,  cyminu 
Z  iiii ,  melb  dispumato  addis  butyrum 
et  iterum  coquis  et  sic  cyminum  addis. 
Item  anthidotum  Floxeno  auctoris  ad 
tusse;  facit  ad  tussis  diuturnissimas , 
et  ad  omnia  quae  de  thorace  non 
facile  proiciuntur  facit  et  ad  inpiecus , 
purgat  vulnus  et  cicatricat  et  ad  sani- 
tatem  perducit;  facit  et  ad  vlscerum 
infraxis  :  aristolochia  ionga  et  rotunda 
ana  Z  xii,  gentiana  Z  xxi,  iauri  bacas 

Z  xii ,  smyrnes  troclidos  Z  xxviii ,  mei 
quod  sufficit;  dosis  ad  abellane  magnitu- 
dinem  cum  mulsa  aut  oxymelitus. 


—  rute  vende.  — .  **  confecis.  —  ve- 
■  ®‘  slomacis.  —  laudavit.  —  “  electua- 
;io.  — •  yreus.  —  ®*  senapi.  —  '®  carda- 
.  fenoculo.  —  cimino.  — ~  ®®  confecis.  — ■ 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  78. 

et  pinea”  aut  certe»®  cum  fici®»  cle- 
coctione  facis  apozima™  et  das  bibere. 

Item  alla:  ruta,  ysopu,  puleiu'»',  ca- 
ricas,  coquis  in  mulsa  et  das  bibere. 

Item  aliut  :  ysopu,  pulem'»®,  eliiis- 
facos'“®,  prasiu'“,  coquis cum  muisa 
et  das'“  bibere.  Item  electarium  ad 
tussim  magni  iatrosoGstae“*  ysopu  ii , 
glyciriza  'T  ü ,  sinfîtu  ii ,  aquae  ^  iii , 
coquis  ad  tertias*®®  et  addis“®  mel  ê  i, 
et  iterum  coquis  ut  ad  mellis  spis- 
situdinem  revertatur,  postea”*  addis 
gummin“®  ■.ri,  nucii  piniu”®  frixu 
■r  ii ,  dabis  cociiario  uno  aut  duo.  Item 
ad  tussim ,  quibus  soluta  flegma  aut  pus 
est  :  lenticia  frixa  -.ri,  avejlanas  pur- 
gatas  et  frixas  -r  i ,  sinfîtu  sub  prunas 
coctu‘“  -rii,  mei  quod  sufficit.  Item 
catapotia  ad  tusse  :  storace^'®  ■r  i,  opiu 
■ri,  murra  Z  iiii,  galvanu“’  Z  iiü, 
confîcis  et  uteris.  Item  catapotia"®  ad 
tussim  et  somnum"®;  datur  autem  ae- 
moptoicis  empyicisi®',  ptysicis,  vo- 
catur  panacia  :  storace -ri,  opiu 
Z  iiil,  murra  Z  iiii,  cum  sapa  confîcis. 

Item  storace  murra ,  ojoiu  ana  Z  iiii , 
confîcis.  Item  catapotia*^  ad  tusse  et 
qui  sanguinem  vomunt  :  stiptiria 
scistes'®®  Z  i,  opiu  Zi,  cum  aqua  facis 
catapotia.  Item  alias  :  stiptiria  scistes 
Zvi,  opiu  Z  iiii,  galvanesZvi,  storace 
Z vi’®’,  cum  aqua  facis  catapotia*®®.  , 

piui.  —  “  cevti.  —  confeci.  —  apocima.  —  pulciu  dcesl.  ■ — 

°  silibsfacis.  —  *“*  brasiu.  — ‘“®  quoquis.  —  dabis  — aliut  clectuariu 

suffeste - tercios.  —  adia.  —  positia.  ■ — gumin.  —  piiiiu».  ■ 

nas.  —  coda.—"®  sthoraci.  —  galvano.  —  "®  catabodia.  —  et  s 
*“  emoptoycis.  —  empiaecis.  —  sthoraci.  —  stboi-aci.  — 

sanguin!.  —  scistis.  —  galvanes . Z  vi  cleest.  —  catapudi; 


catapodi 


602 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  IV,  79-81. 


[Chapitre  lxxix,  t.  V,  p.  759.] 

LXXir.  Ad  saïujumem  reicientibus. 

Mox  inprimis  periculosissimum  est  sanguinis  nimia  rejectio,  si  sit  absquepos- 
sibUitateui  evacuatio.  Jubantur  ergo  statim  qui  patiuntur  possunt  de  bis  quae  infra- 
scripta  tenentur.  Tota  enim  passionem  medicorum  operatio  ad  sanandum  si 
porcacla  manducetur;  est  enim  ad  haec  multum  operativa  est,  si  sucus  ejus 
bibatur,  aut  baiaustion  aut  robi  mora  et  floris  roboris  et  secunda  cortex  premnum 
membranas  quae  sunt  in  glande  interiores  coquentes  ea  maxime  utuntur.  Fico 
autem  et  prinu  multum  ad  baec  operativa  est,  evisci  radices  aut  menta  adrecentes 
aeruptionis  facit  et  ceiitauria  major  Z  ii,  data  febrientibus  cum  aqua,  sine  febre 
cum  vino,  mala  granata;  lentisci  folia  et  sucus,  Samios  aster  ad  omnes;  similiter 
et  Lymnia  sfrages.  Ad  autem  trombus  factus  de  sanguinem  coagolus  potus  soivit 
et  maxime  si  de  lepore  fuerit;  soivit  etiam  trombus  de  fico  facta  lexiva  cum  aqua 
pota  et  tbimar  aut  satureia  cum  aceto. 


[Chapitre  lxxx,  t.  V,  p.  759.] 

LXXIII.  Ad  asmaticos  et  empyicus. 

Aristolocbia  rotunda  cum  aqua  pota  astmaticusjubat;  centauria  majoris  radices , 
pondilio  fructus  et  radix ,  calamentbis ,  ysopus ,  yreus ,  gitteronon  quae  sub  secla 
subitum  stanti  inveniuntur,  unam  mites  in  vaso  testeo  et  friges  super  carbones; 
albus  autem  factus  teres.et  mel  coctum  supermittes,  das  cocliarium  ante  cibum. 
Item  aliud  ;  scilie  crudae  sucus  colas  et  addes  mel  alterum  tantum ,  coquis  super 
carbones  et  das  cum  cocliare  ante  cibum  et  post  cibum. 

[Chapitre  lxxXi,  t.  V,  p.  760.] 

LXXIIII.  Ad  pleureiicns. 

Ad  pleureticus  et  calefacienlibus  rebus  non  solvuntur  dolores,  évacuas  lotum 
corpus;  fumentationes  autem  uteris  absque  periculo  et  mordicationem  et  quae- 
cumque  sunt  bumida,  sive  aqua  dulce  et  oleo  in  vissica  bovis  mittis  et  sic 
fumentas.  Damus  autem  ad  banc  passionem  médicamenta,  quae  extenuandi 
babent  virtutem ,  qui  mediocriter  inflammationis  patiuntur  et  qui  fortiter  inflam- 
uiatioms  patiuntur  m  declinationem  inflammationis  aut  jam  perfectius  quietis. 
Médiocres  ex  bis  sunt  obtisane  sucus  et  mulsa,  fortia  autem  sunt  acalifer  semen, 
et  quando  admisciturpaulolummelacribus  berbis,  qualia  sunt  orlganus,  ysopus, 
calamentbis,  puleiiis  et  irons. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  8i-83. 


603 


LXX.V.  Ad  lateris  dolorem. 

Si  sine  febre  sunt,  bedeliiiis  et  costus  in  polionem  clatus  sanat;  brassicae  caules 
hustus,  cinus  earum  mixtos  cum  adipe  vetere  porcino  et  adpositus  ubi  dolet, 
tollit  dolorem;  diaforeticus  est  fortiter  hoc  medicamen. 

[Chapitre  exxxii,  t.  V,  p.  760.] 

[aijv"]  XU.~  Ad  dolores'  diiilarnos^  LXXVI.  Ad  dolores  diatarnas  in  tiwrace 
i,i  thorace^  sine'‘febribiis.  consisteniem  sine  febre. 

Aa  La 

Fenusgrecus'’  cum  dactulis  simul  Simul  coquis  fenumgrecum  cum 
coquitur®,  et  cum  se  conspissaverint pingues  dactylos,  et  cum  cocti  fuerint 
sucum  exprimi?  et  cum  suco®  miscis  '  colas  et  cum  sucos  ipsos  miltes  mel 
mer  alterùm  tantum.  Itcrum  coquis  abundantius  et  coquis  ad  carbones,  ut 
donec  pinguescat®  ad  mellis'"  grassi-  sit  mediocriter  pingues  et  uleris  mul- 
tudinem”  et  accipis  cocliaria  vina'®  lum  ante  clbum. 
vel  terna  jejunus  et  post  oras  quat- 
luor  aut  V  accipies“  cibum. 

[Chapitre  lxxxiii,  t.  V,  p.  760.] 

LXXVII.  Ad  passiones  m'amillaram. 

Inllammatas  mamillas,  mamiilas  sanantur  mirabiliter  si  patos  depalestra,  et 
si  durior  esse  videtur  oleo  Cyprino  aut  roseo  et  adpones  ;  quod  lac  coagolata  in 
mamillis  inflammationem  fecerit,  utilissimum  est  nimis  obum  integrum  utimur 
oleo  admixto  roseo.  Non  solum  autem  baec  ad  mamillas  inflammatas ,  sed  in  aliis 
plurimis  locis  lesus  in  palestra  sanitas  est  inllammatis  locis  et  mamillarum; 
etenim  ingnita  ejus  extinguitur  molestia  et  quae  superfluunt  repremit  humores 
et  quae  in  loco  résident  corrupti  digerit.  Fabae  etiam  farinae  ad  mamillas  et 
testicolus  optima  est  cataplasma  ;  aufert  enim  ab  bis  locis  indignationem  et  me¬ 
diocriter  infrigdat  inflammationes ,  et  maxime  quando  coagolatur  lactis  in  mamillis. 
Naxias  vero  aconis  sapo  trimma  mamillas  puellarum  prohibit  crescore  aut  ad 
hora  inllare ,  et  puerorum  testicules  porci  incises  de  sanguinem  ipsius  inlitas  ma¬ 
millas  non  crescunt.  Ad  sparguris  mamillas  adhibes  lentlcla  cocta  iu  aqua  mari- 
tima,  cataplasma  inponis,  menta  cum  alfita  aut  croco  cum  lacté  tritus  et  inlitus, 
farinae  fabae  per  se  et  cum  alfita  cataplasma  in))osita  aut  mala  Cydonia  cocta  et 

CuAP.  Lxxxn  :  ‘  doloris.  —  “  diuturnas.  —  ’  lorace.  —  *  senc,  —  '  fenusgrecos.  — 
®  quoquitur.  —  ’  spissaverent.  — ‘  sucus. —  “  pinguiscat.  —  mclii.  —  "  grassiludi- 


604 


■] 

ORIBASE,  EUPORISÏES,  IV,  83-88. 

cum  mel  trita  et  inposita.  Item  .si  de  lacté  turgiscunt  mamilias  aut  quolibet  modo 
inflammantur,  columbomm  stercus  cum  mel  tritus  et  superaddita  modice  cera. 
remissa  et  emplastrode.s  fiat,  inductum  in  lenteo  superponis  et  mox  subvenisti. 

Item  ut  non  coagoletur  lactés;  non  dimittit  in  mamillis  lactem  coagolare ,  si  ceram 
albam  aut  fasioli  ad  mili  maenitudinem  numéro  decem  per  sinmilos  die«  t^-a"" 
gluttiat. 


[(.jH.lPITBE  I.XXXV1 

[223  v”]  XXXV.  Ad  cholam\ 

Quod  si  in  cholo  vel  in  aliis  intes- 
tinis  acrus^  et  mordicans  insederit^ 
humor,  hii  leduntur  de^  calidis  cibis  et 
medicaminibus,  et  iterum  si  jejunabe- 
rint  aut  abstenuennt"  a  cibis®,  dolorem 
majorem’ exagitantur.  Mitigantur  enim 
meiius  si  temperatis  utantur  rebus. 
Oportit  ergo*  eos  per  clystere*  enicere'", 
inprimis  de  mulsa  aut  suco  ptysanae ,  et 
cibos  eucymos”  et  qui  difficile’*  cou- 
rumpuntur  adsumant  ;  fugiendi 
enim  siint  qui  exténuant  et  calefaciunt 
cibi.  Oportit  ergo  in  bac  passione’®  aut 
evacuare  aut  temperare  bumores.  Nihil 
enim  ex  bis  duobusjubatus,  confugien- 
dum  est  ad  ea  quae  doloribus  subve- 
niunt  et  somnum  inserentés”  dolores 
mitigant  vel  auferunt,  qualia  sunt  quas’* 
Grec!  anodina  vocant,  quae  non  solum 
mitigant  doloris ,  sed  spissos  et  pingues 
reddunt  eos  qui  tenues  et  acres’®  sunt 
bumores ,  et  infrigdant  quod  calido  bu- 
more  fuerat  vitiatum,  et  succurrit  pa- 
tienti  magnificae*®. 


[I-,  t.  v,p.  yoi.j 

LXXVIII.  Ad  colo  curatio. 

La 

In  coll  intestino  siVe  in  aliis  intes- 
tinis  acer.et  mordicans  insidens  humor, 
leduntur  igitur  subcalidos  cibos  vel  me- 
dicamentis  et  a  cibo  abstinentes  inri- 
tantiir  dolores  constituendi  sunt  ■  ergo 
meims  temperatis  utantur.  Oportet 
ergo  inprimis  clysteres  adhibere  ex 
mulsa  aut  siicum  ptysane  et  cibos  eu- 
cymus  et  qui  non  facile  conrumpuntur 
accipiant  ;  fugiençta  sunt  quae  exténuant 
et  calefaciunt.  Oportet  autem  aut  eva¬ 
cuare  bumores  aut  temperare.  Neutrum 
.enim  hoc  poterit  fieri,  fugiendum  est  et 
narcoticum  medicamen  in  taies  pas- 
siones  constitutus,  quia  non  solum  qui 
stupcrem  sensui  faciunt  relevant  dolo¬ 
rem,  sed  inpinguant  quae  extenuari 
habebantur  bumores  et  infrigdare,  ca- 
lida  magtiifice  jubat.  Pingues  autem 
exsistentes  et  gluttinosus  bumores  do¬ 
lores  causam  nullo  modo  debent  adhi¬ 
bere  narcoti  medicamentum,  id  est  qui 
opium  recipiunt.  Relevati  quidem  vide- 
tur  hoc  dato  obstupefactum  sensum  et 


ORIBASE,  EUPORISTES.  IV.  88.  605 


Sidejle^ma  cholvis  fiat. 

Quod  si  pingues  et  “  spissi  vel  viscosi 
humores  dolorem  commoverint ,  nulle 
modo  adhibenda  sont  médicamenta 
qiiae  opium  recipiunt,  quod  a  Grecis 
narcotica  nuncupantur.  Subvenire  qui- 
dem  in  ora®®  vidéntur  stuporem  red- 
dendo,  sed  postea  ledunt,  cum  humor 
pinguis  plus  a®^  solito  pinguior-  fuerit 
Tactus  ut  etiam  locum  quem  occupavit 
difficile®*  exinde  possit  auferrl®*.  Cu- 
ratio.  Curatur  igitur  cholus®®  qui  ex 
pingui  et  spisso  humore  generatus  est, 
sed  neque  ea  quae  nimium  calefaciunt 
adhibenda  sunt.  augmentant  enim  do- 
lores  cum  fuerint  magis  accensi  humo¬ 
res  [224]  cum  inflatione  ®''  augmentata 
majore."  Sed  oportit  adhibere  quae  non 
sint®*  nimis  calida  virtute  et  extenuare 
asque®®  inllalione®®  possint.  Nam  alius  . 
quambis®’  calidus  sit  nimis®®  sine  infla- 
tione®®  est ,  et  si  sine  febre  fuerit  bis  qui®* 
patitur  offerimus  manducandum.  Simi- 
liter  et  tyriaca  antidotus®®  mirabiliter 
jubat.  Febre  autem  consistente,  fu- 
mentationes®®  butimur  de  melio®’  in 
saccellos®®  missus  et  loco  dolenti  inpo- 
situs ,  et  enicimus®®  eos  de  oleo  in  quo*® 
coquimus*®  quae  exténuant  et  sine  in- 
flatione*®  ,sunt,  qualia  sunt  de  semi- 
nibus  cyminu*®  et  appii  semen  et 
daucu**  et  bis  similia;  colas  oleum*®  cui 
admiscis  adapes*®  anserinos*’  aut  pul- 
linos**  secundum  rationem  et  enicis. 
Quod  si  non  fuerit  mitigatus  dqlor,  ite- 


postea  difficile  abstergitur.  Curantur 
autem  taies  passiones  neque  nimis  ca- 
iidis ,  aucmeniantur  enim  dolores  sub¬ 
ardentes  effusos  humores  et  spiritus 
ventositatis'  auementatur,  Quae  sine 
nimio  sunt  calore  exténuantes  et  absque 
inflatione  sunt.  Nam  alius  omnibus  est 
speciebus  primus  absque  inflationem ,  si 
nulle  modo  sit  febris  hune  offerimus, 
et  tyriacam  medicamen  fortiter  juvat 
taies  passiones,  quibus  febres  non  ac- 
cedunt.  Quibus  est,  de  meii  aut  panico 
ad  fumentandum  saccelli  et  in  oleo 
coquentes  exténuantes  partem  haben- 
tibus  et  non  inllantes  medicamina  et 
.  sic  coiantes  admiscis  in  oleo  adapes 
pullinos  autanserinos  absque  sale  inici- 
mus,,  admiscentes  oleo  ipsius  castorium 
allquantum  et  opium  ad  magmtudmem 
uniuscujusque,  non  plus  quam  fabae  in 
una  aemina  olei.  Oportet  autem  in  ipso 
oleo  lana  floccos  infuses  ad  anum  adpo- 
nere;  oportet  autem  legare  fortiter  lana 
ad  anum  adpositum,  ut  facilius  te- 
neatur.  Lycon  id  est  lupi  stercus  datus 
in  potionem  et  maxime  quod  album  est 
cum  aqua  aut  vinum  tenuem  secundum 
consuetudinem  bene  jubat  colicos  non 
solum  in  accessione ,  sed  etiam  in  decli- 
nationem ,  si  enim  mitigata  fuerit  passio 
perfectius  aut  mitius  et  diuturna  effî- 
citur  a  dato  stercore ,  quia  melior  et  va- 
lentior  est  si  non  terra  tangat ,  sed  super 
cispitem  cadat  et  exinde  coiligatur 
stercus  sed  super  cispitibus  vel  herbis 
inventus.  Sed  et  ossa  quae  cum  ipso 


606 


ORIBASE,  EÜPORISTES,  IV,  88. 


rum**  inicimus  addito  castorii*®  et  opii®*, 
ex  utrisque  ad  magnitudinem  fabae  in 
una  cotiia  olei  Potest  autem  ex  ipso 
medicamine^inponere  ianas  infusas  in 
ano  et  iigare  diligenter  filo  ut  non  facile 
labatur.  Lupi  vero  stercus  potui  datus,  et 
maxime  albus  cum  aqua  aut  vino  te- 
nue®\  mirabiliter  jubat  colicos;  dandus 
est  autem  non  solum  in  commotione^® 
doloris,  sed  etiam  in  declinatione  datus, 
seu  perfectiuj®®  sive  mitius  cessaverit 
dolor.  Praeparare  enim  eum  debes^’  ut 
cum  opus  fuerit  habeas  paratum.  Melius 
est  ergo  si  non  in  terra  invenitur  stercus , 
sed  in  aliquo  stirpe  factus  aut  in  hor- 
barum  cespitibus  depositum.  Nam  et 
ossa  quae  in  ipso  inveniuntux  stercore 
data  in  potione  jubant  colicos.  Oportij 
autem  munditer  dare  cum  piper  et 
saie.  Mirabiliter  autem  façit  ossus  qui 
in  stercore  lupi  invenitur,  si  in  pelle 
cervina  ligetur  et  hiiiis  adpendatur. 
Quod  si  non  invenitur,  lanam  requiris 
quae  ex  ove  quam  lupus  momordit 
tunsa  est,  ipsa  fascias,  ligatura  fiat  de 
corrigia  cervina.  Et  corilladus  aves  jubat 
colicos  cum  modicojus  [224  v°]  factus 
et  fréquenter  cum  jus  adsumptus. 


stercore  data  in  potionem  jubat  colicus. 
Opoi'tet  autem  mundus  dare  cum  sale 
et  piper  mixtum  aut  aliud  quod  opus 


Item  ex  alio  auctore  ad  coli  doloremet  pneumatosin  et  strofusb  Nitru  tritu^Z  i, 
olei  cyato’  uno,  aqua  callda*  cyato  uno,  cum  digito  diu  miscis  et  das  bibere;  mox 
jubat  solvens  ®  ventrem  ;  aliqul  autem  in  mulsa  daot ,  aiii  in  posca  dant  calidum. 
Item®  ad  oninem’  veutositatem  in  pectore,  in  stomaco  et  matrice®  consistentem  : 
cyminu  trltu®  cum  rutae  folia  teris  et  lanae'®  molli  tenui  invoivis,  ponis  in  ano  et 
superpones  "  linu  semen  cum  cymino  trlto  in  mel  cocto  mixtus ,  ventositates 
et  sonus  educlt  colicls.  Cataplasma  :  stafidagrias'®,  castoriu,  pyretru®’,  cyminu 
enicis . iterum  dee_sU  —  castorlo. . — ■  oplo.  —  oîio.  —  medicameni.  — 


ORIBASE,  EUPORISÏES,  IV,  88-g..  607 

aequalia  cura  me!  pulvera  coHigls  et  ponis  cataplasma.  Item  cataplasma  oplima  : 
farina  clceris  nigri  et  semen  brassicae  et  fenugrecu  cum  me!  et  oleu  “  Cyprinu  ®  ; 
coquis  cataplasma  et  ardeat®;  addis  modicum  vinum ,  coquis  et  inponis.  EsP^  autem 
et  alla  cataplasma  mirabilis  ad  colum  experimentata  ;  recipit  haec  :  fenigreci  farina 
partes  duas,  bacae®*  iauri  farina  pars  una,  masticecia®^  pars  una,  terebentena 
pars  una,  vinum  et  mel  ad  coqiiendum  quod  sulTicit.  Item  epithima®®  colicis 
posita  super^’  ilia  et  pectine  et  ad  ventositates  et  ad  flegmones^*  et  ad  duritias 
ypocondriarum  :  samsucu^  iii,  cyminu  -r  iii,  ireos®®  üi,  fenugrecu  iii, 


pollines  trittici®*  iii,  lini  simen  iii, 
libra  is®®,  cum  cera  solvis  et  superfundis 

[Chapitre  xoi' 

[2  36  v°]  XLI.  Ad  lumbricos'  et  ascaredas 
et  ad  latos  vermes\ 
Rotundos'lumbricos®  occidit  absen- 
tius,  santonigus,  aprotanus,  calamin- 
thes®,  cardamomus,  brassicae®  semen, 
menta,  iupinus  tritus  et  cum  mel  datüs 
electarius®,  aut  sic  tritus  cum  posca’ 
potus.  Gitter  vero  non  solum  potus ,  sed 
et  cataplasma  ex  ipso*  facta  et  inposita 
ventri®  extrinsecus  occidit  lumbricos*®, 
persici  folia  ad  ventre  posita  bene  fa- 
cit  ;  ascaredas  autem  occidit  enectio 
calamenthis**  sucos*®  aut  cedria*®;  nam 
et  de  axungia  vetere  facto  balano  intra 
ano  mittis  et  exeunt*®.  Latas”  vero, 
quae  slmiies^®  cocurbitae  sementes*® 
sunt,  arboris  mori  radicis®®  corticom 
data®*  aut  ptereas®®  herba®*,  quam  Ro¬ 
mani  felicem^'-  vocant,  Z  ilii  in  mulsa 
data  occidit  et  cameleontae  ®®  albae  ra- 


cera  libra  is ,  tundis  et  cernis  axungia 
in  mortario  et  uteris. 

^  t.  V,  p.  76-4.] 

LXXIX.  Adlamhricos. 

La 

Lumbricus  igltur  rotundus  sufficiens 
ad  occidendum  absentius ,  abrotanus , 
calamentes,  cardamomus, brassicae  se¬ 
men  ,  de  lupini  pulver  ;  ex  Ms  in  potio- 
nem  aut  cum  mel  in  electario  aui  posca 
potus.  Gitter  autem  non  solum  comestus 
sed  et  cataplasmatus  venter  extrinsecus, 
persici  folia  ad  ventrem  posita.  Ascaredas 
autem  enectionem  de  calamentis  sucus 
adbibes  aut  cedria.  Latos  autem  lum¬ 
bricus  occidit  mori  radices ,  cortices  pte- 
reos ,  quam  nos  felicem  dicimus,  radices 
Z  iiü  in  mulsa  accepti ,  et  cameleontos 
albu  radix  oxybafa  uno  cüm  vino  austero 
datas;  occidit  autem  eos  et  costus.  Item 
ex  alio  auctore  emplastrum  ad  lumbricus 
rotundus  et  latus  et  ascaredas  et  ad  ser¬ 
pentes  in  ventre  :  Iupinus,  lauri  bagas. 


608  ORIBASE,  EÜPORISTES,  IV,  91-92. 

dices  acitabulo*®  uno  cum  vino  pota^’  fel  taurino  supermittes  et  pones  ad  um- 
jubat.  Ego  vero  ex  magistrorum  expe-  bilico,  et  fascias  una  die  et  nocte  aut 
rimento^  et  nostro  longo  probatojam  certe  duas  aut  très.  Ex  alio  auctore 
tempore  hoc  catartico  in  bis  semper  item  ad  iatos  vermes  :  aprotano ,  corni 
utor*®  :  scammoniae  scripulum  iç,  eu-  cervini  rasura,  cocognidio,  sesamu  ana 
forbju-'"  scripulum  ic.  conbustarum  Z  i,  cardamomu  triovolon,  das  cum 
pinnarum^  pulvera  scripulu  mediu®®,  ydromeiliti  bibere.  Item  ad  iumbricus 
nitru®®  pensu®*  siliq.®®  i,  in  mulsa  aut®®  rotundus electarium  :  cornum  cervinum 
cum  vino  dulci®’  das  bibere;  integra  hustum  cum  mel  facis  electarium  et 
majoribus  dosindedi®*;  salubrius  autem  das  ut  accipiat.  Item  aliud  :  mala  gra- 
contingit®®  si  ante  aleum®®  vel  cetera  natae  acide  radices  corticem  medianam 
acrimonia®^  edat.  Item  cataplasma  :  lu-  Z  iiii,  piper  Z  iiii ,  cardamomum  Z  vi, 
pinorum  farina  cum  fel  taurinu®®  su-  prasiu  Z  ii,  das  postea  cum  aliud  co- 
perponis®®  umbibco;  aprotanus  tusus®*  médit.  Item  ad  scaredas  axungia  vêtus 
cum  mixas  similiter  facit,  aspaltus  cum  intra  ano  mittis.  Electarium  mittis  ad 
gitter  tritus  facit;  nuclus*®  [227]  de  os-  latus  Iumbricus  :  gummen  Arabico  Z  i, 
sibus®®  persicarum®’ triti  hoc  facent®*,  ptérea  Z  ii,  cardamom#  Z  i,  nitru 
et  folia  persici®®  in  pila  tunsa®°  cum  Ziii,  das  in  ydromelli  aut  cizico.  Item 
decoctionem  ®®  aquae  ubi  cornus  cer-  ad  serpentes  in  ventrem  et  Iumbricus  ; 
vinus  bullit  hoc  operatur.  Enicis  autem  myrta  Z  iiii,  cardamomu  Z  iiii,  nitru 
ad  lumbricos  ®®  molestâtes  ®®  aqua  ®‘,  ubi  Zi,  scamonia  tribolon ,  aqua  sextarium 
aprotanus®®  coquitur  cum  mel,  oleo®®  unum;  ut  et  toti  exeant  una  est  datio. 
et  nitru  ®’.  Item  ad  latus  Iumbricus  antidotus  dia 

ptereas  :  ptereu  Z  viii ,  scamonia ,  gitter, 
cardamomu ,  sale ,  nitrum  ana  ^  ii ,  das 
bibere  in  ydromelli  aut  cizico.  Item 
aliud  :  ptereu  Z  iiii ,  das  similiter  ut 
dictum  est;  ante  das  omnino  acres  res 
manducare;  addis  autem  cardamomu 
Z  ii ,  nitru  Z  ii ,  polipodio  Z  iiii.. 

[Chapitre  xcii,  t.  V,  p.  766.] 

LXXX.  Ad  eos  qui  multum  vomant  et  non  continent  cibos. 

Ros  et  cyminu  teris  et  das  Z  i  in  oxymelle  cyatis  duobus  bibere;  aut  vitis  folia 
aut  palmites  teneras  sucus  calicem  unum  colas  et  cum  alfita  das  bibere. 

“  acilaboîu.  —  puta.  —  “  experimentum.  —  “  utur.  —  euforbio.  —  penaium. 


(li;  —  39  couJîpit.  —  alimn.  —  acramonia.  —  laurinum.  —  eiperponis.  — ■ 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  93-96. 


609 


[Chapitre  xcm,  t.  V,  p.  765.] 

LXXXI.  Ad  ani  passiones. 

Coquis  galla  robea  et  teris  et  catapiasma  in  ani  inflammationes  inpones  et  ad 
foras  exeuntem  intestinum  ,  si  fortior  opus  fuerit  fieri  adjutorium  in  vino ,  si  autem 
leniorem  cuin  aqua  coquis.  Sucus  autem  scynu  id  est  lentisci  facit  apositus  et  ad 
ani  et  ad  matrices  proruina.  Item  aliud  :  pini  cortex  aut  cyparissi  pelas  siccas  Z  ii, 
roolibdenis  Z  ii,  ante  labas  vino  stiptico,  trita  supersparges. 

[Chapitre  xciv,  t.  V,  p.  766.] 

LXXXII.  Ad  ignitas  mjlammationes  cwn  dolore  ani. 

Ovi  assi  vitellum  teris  cum  vino  albo  et  cum  oleo  roseo  cerutum  supermittes 
et  superlenis.  , 

[Chapitre  xcv,  t.  V,  p,  766.] 

Item  panem  mundum  tritum  et  coctum  in  aqua  et  rodino  oleo,  superponis 
cum  ovi  vitellum  assum.  Item  aliud  :  rosa  sicca  Z  iii ,  ovos  in  igné  coctus  viteiius 
duo ,  vino  albo  tei'is  et  roseo  ceruto  supermittes  et  uteris.  Ad  ani  proritu  :  creta 
Cymolia  teris,  supermittes  cerutum  cum  oleo  myrtite  et  uteris. 

[Chapitre  xcvi*,  t.  V,  p.  76.5.] 

Ad  ragadas  in  ano  vel  in  vereiro. 

In  ano  aut  veretro  scissuras  membris  factas,  quas  Greci  ragadas  vocant,  lentei 
busti  cinus  et  amilu  aequales  partes  teris  et  cum  olivae  foliis  sucus  miscis  et 
inlenis. 

LXXXIII.  Ad  emorruidas. 

Emorroidas  muitum  elFundentes  sanguinem  repremit  aloes  supersparsam  aut 
ferri  squama  aut  plumbi  busti  pulver  ex  aceto  aut  vervenum  decoctionem  factus. 
Quae  repremit  autem  amorragias  myrta  comeditur  oleo  amaricino  aut  irinon 
inlitus.  Repremit  autem  confestim  acacia  rovea  Z  iiii,  tragagantes  Z  ii,  singu- 
latim  teris  et  miscis,  cum  aqua  inducis  lenteo  et  inponis.  Item  aliud,  tollit  enim 
emorroidas  mirabiliter:  coniusicco  Z  ii,  yosquiami  sucus  Z  iiii,  stiptiria  scistes, 

*  Manquent  plus  bas  dans  le  manuscrit  de  Laon  les  chapitres  xcvn ,  xoviii ,  xcix ,  o ,  ci ,  eu 
du  texte  grec,  ainsi  que  la  première  partie  de  cm.  Toutefois,  dans  le  cours  du  livre  IX  de 
la  Synopsis ,  ce  manuscrit  donne  le  chapitre  c ,  qui  se  retrouve  aussi  dans  les  manuscrits  de 
Paris.  Nous  donnons  donc  ce  chapitre  avec  une  longue  addition  de  La. 


39 


610 


ORU3ASE,  EUPORISTES,  tV,  96-100. 
calcanlu  aua  ii,  sinopide  Z  i,  psimilhiu  Z  i,  cerulo  roseo  suptîrfundes.  Si 
aiitem  interius  fuerint  emorroidas ,  ex  medicamen  interius  ienis.  Facit  autem  et 
lioc  mirablHter:  sandaraci.s,  arsenicu,  scistes  ana  Z  viii,  superlems  pi-.i,>pij."t- 
ponitur  donec  moriatur  et  cadit  in  ore  desiccatus  et  ab  ipso  vase  dissolvitur.  Inlenis 
autem  in  circuito ;  rcsolvitur  autem  statim ,  id  est  iixivo  in  circuito  Ienis  cerotum 
et  boc  fît  ad  .solem  aut  ad  ignem. 

[Chapitre  c,  t.  V,  p.  766.] 


[219  v°]  Ad  ictericos^. 

Aa 

Siquidem  si  ex  determinatione  fe- 
brium  ictericus  a  die  septimo  fiat*,  fa¬ 
cile  eis  subvenitur  per  balnea  aquarum 
dulcium  facta  et  frictiones*  cum  oleis^ 
diaforeticis *  confectis  vel  bis®  quibus 
rarum  corpus  efiieitur,  qualis  est  cami- 
mellus’,  liliacius*  et  amaracinus*.  Qui 
autem  de  infraxin  cpatis  fiunticterici'”, 
adhibenda  sunt  ea  quae  ad  epate  con- 
stipata  viscera  adhibentur  et  sic  cola- 
gogo  **  uteris  medicamen  qualis  est 
coptarin  et  sic  passionem  facilem  anpu- 
tavis**  et  cito  curabis.  Jubat-autem  eos 
qui  ex  inflammationem  cpatis  facti** 
fuerint  icterici*^  quaccumque**  ad  in¬ 
flammationem  epatis  sunt  scripta. 
Quibus  etiam  datus  semen  atripiieis  ** 
ictericos*'’  de  inflammatione  cpatis  fac- 
tos*“  jubat.  Ad  ceteros**  vero  icterieos** 
exped'U  dare  calamenthin®,  cyclamini 
radix  trita  viridis**  in  mulsa.  Siccae*'’ 
autem  pulvis  Z  i  in  oxymelle®  purgat 
viscera  et  cholerico*’  humore**  per 
sudores  digerit  Oportit  autem  ** 
[220]  si  viridis  est  Z  iii  cum  .sapa 


Ad  hiclcriciis. 

Hectericus  est  qui  infraxin  vissice  fel- 
lis ,  quam  Greci  colidocon  vocant ,  cujus 
obcluso  'poro  vissice  prohibitur  ingredi 
ingressus  colerici  humores  et  fertur  ad 
intestina  et  exinde  super  totum  spar- 
gitur  corpus,  et  maxime  in  albumen 
oculorum  manifestius  apparet  becterica 
passio.  Totum  enim  corpus  color  tin- 
gitur  colerico  et  urina  similis  est  colore 
et  ventris  fit  recentis  et  quae  excernunt 
alba  sunt  stercora  et  dura.  Sed  nec 
subsecuntur  et  fastidium  multum  ha- 
bent  et  deficiunt  et  in  cutem  mordi- 
catio  accedit,  et  per  haec  insomnietas 
aliquibus  etiam  et  febres  accedunt,  cl 
ypocondriafum  fit  tensio  et  dolores  in 
epate.  Fiunt  etiam  hecterici  et  in  deter- 
minationem  febrium  hictericus  in  die 
septimo  fiat.  Per  balnea  facile  subve¬ 
nitur  aquarum  dulcium  praeparatas, 
adhibita  frictionem  cum  oleis  diafore- 
ticis  confectis  vel  quibus  rarum  possit 
effici  corpus ,  qualis  est  gammomeilus , 
liliacius  et  amaricinus.  Qui  autem 
ex  infraxin  epatis  hecterici  fiunt , 


Chap.  c  :  '  liaectiricus.  —  ’  fit.  —  *  friccionis.  —  '  oliis.  -  ^  diaforilicis.  —  “  ex. 

—  ^  camimoïus.  —  ”  iileacius.  —  *  amarecinus.  —  1°  ycterici.  —  cologogo.  . — 
amputalis.  —  factis.  —  ictirici.  —  quicumque.  —  inflammacioiie.  —  se- 
mina.  —  predicis.  —  lùclericos.  —  ™  factus.  —  ceterus.  —  ’’  ictericus.  —  ca- 
îamcnliu.  —  veride.  —  sicci.  —  oxiraclîi.  —  coiericos.  —  lunnorctn.  — - 
siidorcm,  —  ■“  degerif.  —  esse  addh. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  loo.  611 


aut  mulsa  tiare,  ipsos’^  vero  sudores®=' 
oportit  jubare.  Item  aliut  ;  cicer®  nigru 
^  i ,  poletricu  fasciculum  unnm ,  inter 
|X)Uicem  et  digitum  sequentem  quod 
iuerit  conpraeliinsum^®,  hoc  est  fasci- 
culus'”,  sparagi  radices^*  fasciculum 
unum  aqua  fr  v  aut  vi ,  coquis  ad  ter- 
tias,  colas  et  das  bibere,  febrientibus 
purum ,  sine*"  febribus  autem  cum  vino 
das.  Per  nares»  vero  ictricos  purgat 
marrubii*^  sucus  et  elaterius  cum  lacté 
in  naribus  missus';  et  sucus  cyclamini 
radices*^  expressus  et  cum  me!  in  nari¬ 
bus  missus  purgat  ictericos^®  fortiter. 
Quod  si  oculos‘“  tantum  tincxerit ,  dabis 
in  balneo  acitum*’  acrum  ;  de  cocleario  ** 
aut  de  manu  sua  plena  acito  ad  se 
trahire  jubés  ut  nares  'i®  suas  repîere 

possit  ;  effluit  enim  per  nares  ■’  multum 
cholericus  qui  oculos  occupaverat. 
Aut  certe  gitter  in  acito  acro  infusus 
ante  una®'  die  et  alia  die®^tritum  cum 
ipso  acito®'*  infundis  naribus.  Fit  autem 
et  cum  oleo  vetere  ad  caput  purgandum 
similiter  infusus  et  tritus  et  in  naribus 
injectus ,  sed  adiclericos  cum  acito 
melius  jubat;  nam  cum  oleo  iterum 
cpielempticos®’  melius®* jubat.  Item  ad 
ictericos  ®®  rafanus  cum  foliis  suis  tritus 
et  sucus  expressus  et  datas  in  balneo’® 
cyatu  unus  aut  duo  jejuno  bibere ,  ante- 
quam  in  solio  descendaf',  bidebis’* 
effundere  cholericum’®  bumorem  per 
totum  corpus.  Item  aliut  probatissimum  : 


adhibenda  surit  ea  quae  ad  epatis  in- 
fraxin  sunt  ordinata  et  sic  catharticum 
dabis  qui  colera  deponat,  et  maxime 
diagridius  cum  aloe  aut  qui  dicitur 
coptariu.  Rufus^ro  ad  bectericus  hoc 
modo  dabat /catharticum  :  scammonia 
cum  aloe  et  coloquenteda  et  camellea 
permixla  dabat  et  sic  citius  ampotabal 
facilius  passionem.  Juvat  autem  eos  qui 
ex  inflammationem  epatis  hecterici ,  ea 
quae  ad'  inflammationem  epatis  sunt 
scripta  erunt  adhibenda:  quibus  etiam 
datas  semen  atreplicis  bectericus  ex 
inflammationem  epatis  factus  sanat.  Ad 
caeteros  vero  bectericus  dandae  sunt 
potiones  herba  calâmentis,  ciclamini 
radix  virides  trila  Z  iii  in  mulsa  et 

oxymelle  Z  i;  purgat  enim  viscera,  sed 
et  totum  corpus  omnem  bumorem  co- 
lericum  per  sudorem  degerit.  Ipsos 
vero  sudores  oporlet  juvare ,  ut  pannus 
involvatur  aegrotus.  Item  ad  bectericus 
rafanus  cum  radices  et  foliis  tritus  et 
sucus  ex  ipso  expressus  et  in  potionem 
datas  cyatum  unum  aut  duo  in  balneo 
jejuno,  antequam  in  solio  discendat  et 
vides  per  totum  corpus  colericum  hu- 
moreni  emanare.  Item  alium  ad  bicte- 
ricus  probatissimum  :  afronitru  Z  ii , 
cum  vino  amœno  infundis  cocliaria  duo 
et  tota  nocte  sub  divo  permaneat  et 
jejunus  bibat  per  dies  très  aut  quattuor. 
Item  ad  hictericns  cicer  nigrum  nasu- 


,19. 


)-io3. 


012  OBIBASE,  EUPOP.ISTES,  IV,  loo 

Aa  ,  .  ,  La  , 

afronitrum Z  n,  infundisin  vino  ami-  tum  |  i,  poiitricum  fasciculum  uuum, 
neo’“  cyatos’®  duo  et  tota  noctu”  sparagi  radicis  fasciculum  i,  aqua  ^ -L 
permanit  et  jejuno  bibere  per  dies  très  aut  sex,  coquis  ad  tertias  et  colas  et  das 
aut  quattuor,  et  sanabitur’*.  bibere  febrientibus  pura ,  sine  febre 

cum  vino  das.  Item  inrenon  per  nares. 
Per  nares  vero  colericus  purgatur  hu- 

elaterius  cum  lacté  in  nares  missus ,  et 
sucus  ciclaminis  radiées  expressus  et 
cum  mel  in  naribus  missus  purgat  for- 
titer  hictericus.  Quod  si  ocuii  tantum 
tincti  apparuerint,  dabis  in  balneum 
acetum  acrum  de  cocliario  aut  cum 
manu  sua  plena  manu  ut  cum  naribus 
ad  se  acetum  trahere  inceperit,  ut  re- 
pleat  nares  de  aceto.  Effluit  enim  per 
nares  muitus  colericus  humor  qui  caput 
veï  oculus  occupaverat.  Gitter  vero  in 
aceto  acro  infusus  ante  una  die;  alia, 
diae  teris  cum  aceto  et  colatum  per 
lenteum  naribus  infundes.  Fit  autem 
et  cum  oleo ,  tritus  et  missus  in  naribus 
epelemticis  prodest,  nam  ad  hictericus 
cum'aceto  meliusjuvat. 

[Chapitre  coi,  t.  V,  p.  767.] 

LXXXIIII.  Ad  malricis  et  veretri  ulcéra. 

In  veretro  ulcéra  vel  in  matrice  aut  in  ano  sine  inflammationem  consistentia 
desiccativa  opus  habent  nimis  médicamenta ,  qualia  sunt  de  carta  husta  et  anetum 
hustum  et  de  sicca  cocurblta.  Siccis  autem  et  qi\ae  recentes  sunt  ulcéra  et  aloes 
medicamen  bonum  est;  ad  baec  omnia  autem  eorum  anodinon  est  ad  sicca  ulcéra 
et  in  nulle  minor  operatibus  est  ponfololix.  Si  autem  bumectatior  fuerit  ulcus, 
picci  cortex  per  se  ipsa,  sed  et  lytus  ematites;  si  autem  profundus  fuerit  ulcus, 
praedictis  mannis  admiscitur,  facit  autem  ad  veretri  ulcéra  vel  ptincristi  ygron. 
Si  autem  in  matricem  aut  vissica  ulcus  fuerit,  hoc  ipsum  opus  habent  médica¬ 
menta;  nam  et  ferramentum  opus  sunt  intus  effectus  et'quae  resolvuntur  médi¬ 
camenta;  et  utiliora  sunt  siccioribus ,  qualis  est  crocus  et  ponfolix  et  aloes  mixta 
roseo  aut  plantaginis  aut  alicujus  alteri  suco. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  io4-io6. 


613 


[Chapitre  civ,  t.  V,  p.  767.] 

LXXXV.  Ai  testicolus  et  scruta  passiones. 

Ad  scrutum  et  testium  dolores ,  butyro  et  résina  terebentina  aequali  pondéré 
mixta  uteris,  aut  iini  semen  farina  cum  aqua  coctum ,  cui  admiscis  smyrnam 
decimam  partem  et  résina  simiiiter  cataplasma  inponis. 

LXXXVI.  Ad  lamente  verelrum. 

Vitis  folia ’xxx,  libanotu  Z  i,  psiniithiu  Zv,  teres  et  cataplasma  inponis.  Uteris 
vero  et  fiimentationem  aquam  maritima  frigida,  et  mitigatur  si  veretrorsum  ad 
ventrem  suspendis. 

LXXXVII.  Ad  ulcéra  si  ex  sudore  in  testicolis  sit, 

Quod  si  de  sudore  ulcéra  in  scroto  fiant,  galla  Irita  aut  sliptiiia  superspar- 

^  LXXXVIII. 

Si  in  veretro  nascuntur  thimi  et  oxocadium,  elaterium  superpone  aut  péri 
semen  teres,  superpones  tritas,  aut  sardinarum  capita  trita  superpone,  aut  hirci 
fel  superponis. 

LXXXVIIll.  Adragadas,  id  est  fissura  in  veretro. 

Adragadas  in  veretro  jubat  résina  frixa  cum  oleo  roseo  trita,  donec  mellis  cras- 
situdo  sit,  admixto  ovi  vitellum  coctu.  Item  edere  folia  sicce  et  bustae  trita  cum 
oleo  in  mortario  trito  plumbeo  et  ex  boc  inlita  sit  scissuras. 

[Chapitre  cv,  t.  V,  p.  767.] 

XC.  Ad  testicalorum  injlammationes.  » 

Uba  passa  exossatas  cum  cyminum  teres  et  inponis ,  aut  hordei  farina  coquis 
in  mulsa  et  superpones ,  aut  folia  vitis  teneri  teris,  cum  alfita  vêtus  superpones, 
aut  cyminum  cum  butyro  et  résina  aequalia  pondéra  remissa  inponis.  Ad  testicu- 
iorum  vero  roborem  terra  Cymolia  cum  aqua  ante  inlenis  et  dimittes  siccare  ante 
fumentatos  aqua  calida ,  aut  résina  sicca  trita  et  smyrnio  parvo  teris  et  cataplasma. 
Si  autem  corticati  fuerit  testicoli ,  cinus  de  sarmentis  cum  nitro  et  aqua  admixti 
exténuant  cataplasma. 

[Chapitre  cvi,  t.  V,  p.  767.] 

XCl.  Adpriapismum. 

Priapismus  est  augmentatio  veretri  permanens  in  longitüdinem  et  latitudinem 


614  OUIBASE,  EUPORISTES,  IV.  106-107. 

circumdatus  sine  aüqua  commutionem  libidinis.  luflammatus  autem  est  venlosl- 
tatem  spintus.  scdicet  de  quorum  qluttismorum  et  pinguium  sub  mediocrem 
calorem.  Providendutn  est  ergo  ut  non  possit  calefîeri  verelrus,  sed  ut  infiag- 
detur  leviter;  cum  oleo  roseo  et  aqua  factum  cerotum  contusumet  de  oleo  cami- 
millo  veretro  et  iumbis  superponis.  In  dieta  autem  et  médicamenta  adbibenda 
sont  extenuaiîtia  virtutis  absque  calefaci  enda  manifesta  ;  adbibenda  sunt  autem 
quae  naturae  sunt  congrue  experimento  inventa ,  et  herba  nimfea  bibat  et  agnu 
semen  et  ruta  viride  cum  pane  mixta  comedat.  Hoc  ergo  in  initio  non  dabis  taie. 
Facit  enim  multiwj  sed  postea,  posturum  extenuantibus  evacuationem  usus 
fuoris,  per  vomitum  et  hoc  oportet  fîeri,  etenim  si  venter  reumalizat,  saepius  et 
proxima  loca  faciunt. 


[Chapitbe  cvii,  t.  V,  p.  767.] 


[a34]  L%N.  ,Quae  sunt  quae  excitant 

Acalifis  semen®,  bulbi ,  rapae  ‘  semen , 
dauci  sem  en  et  radix ,  sed  minus  ®  semen , 
menta,  costus  inritat®  cum  vino  etmel 
datus,  satyrion  eruca,  cicer,  fabapoiip- 
podes*,  nocli®  pinius,  ormini^  semen, 
anissus**,  aru*®  radix  cocta  et  cosaista '® 
et  ea  quae  circa  renes  scinçu'^  qui'®  et 
corcodilus'®  utintaticum  virgaebibes" 
perdicis  ova  conmovit.  Ad  iuxuriam'® 
porri  semen  cum  vino  puro  potati'® 
excedunt^o,  buipis  testiculi®'  sied  in 
potione®^  uuus  cocliaris  datus  multum 
ôxcitat®®  libidihem,  ut®*  sine  lesione®® 
vel  site  facit  virgae®®  tensionem.  Sufficit 
de  simplicibus®’,  nunc  de  conposita  di- 
cendum  est.  Item  conposita  emplastra  sa- 
lyriaca®*  probatissima  :  sagapenu®*  Zi, 
cuforbiu®“  Z  iiii,  sdneucoda®'  Z  iii, 
piper  albu  Z  iiii,  mandragoru®®  cyJu®® 


XCII.  Quae  sunt  quae  venerius  aclus 
excitant  ad  libidinem. 

'  .  .  ■  La- 

Acalilis  semen,  bulbi,  râpe  semen; 
dauci  radices  et  mediocriter  semen  ejus , 
menta  et  costus  incitât  cum  vino  et  mei 
datus;  satirion,  eruca,  cicer,  fava.poli- 
podes ,  nucléus ,  orminu  semen ,  anisus , 
asarus  radix  cocta  et  comesta ,  et  scincus 
quae  circa  renes  sunt  si  bibatur  fortiter 
inritant  libidenem.  Sed  ova  perdices 
excitât;  porri  vero  semen  in  vino  puro 
potus.  Vulpis  autem  tesliculi  siccali  et 
pulverunum  cocliare  in  potionem  cum 
vino  dato  sine  lesionem  absque  ten¬ 
sionem  veretri  facit. 


Chap.  cvii  :  '  venerius.  —  ®  actes  deest.  —  “  acaliG  sim  et.  —  *  rafe.  —  ®  comInus. 
—  “  irrita.  —  '  saterion.  —  *  polyppodis.  —  "  nucli.  —  ■"  urmini.  —  “  anisus.  — 
aguro.  —  üonraixta.  —  ''  scingp.  —  que.  -  -  corcotillus.  —  "  utant  tecum  vir- 
giiibus.  —  luxoria.  —  putati.  —  “  oxcidunt.  —  teslicoli.  —  pocioni.  —  ex- 

cidat.  —  et.  —  lesionem.  - —  virgiy.  . —  symplicibus.  —  sataeriaca.  -  sa- 

gapinum.  —  ''''  euforbio.  -  "  eicuta.  -  mandregore. ---  '  cilo. 


,615 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV.  107, 

/,  i,  nieiitac  Z  vi,  siifîu  Z  iiii,  yos- 
quiamu^*  sperma  Z ii,  pyretru  /.  iiii , 
solfor  vivu  Z  i,  gummin™  Z  i,  stafîda- 
(n-ia  Z  i,  panacis”  radiais  Z  i,  ireos^* 

Z  ii,  smyrnes’®  Z  iiii,  opopanacos 
jC  iii,  terebenthenis  “  Z  xl,  cyperu*^ 

Z  i ,  cera  niunda  Z  x,  scalabutas  Z  /3“. 

Conficis  sic;  in  aceto  infusas quae  sicca 
sunt  teris  ad  omni  diligentia  ut  sit  te- 
niiissimum  et  remittes*'*  quae^®  remit- 
tenda  sunt  et  conmixta  bene  levas  et 
reponis ,  et  cum  opus  fuerit  emplastruni 
super  dextrum  pollicarem*®  digitum 
pedis*’  ponis“.  Item  aliut*'  :  galvanes"" 

Z  XV,  silfiu  Z  iiii,  pyretru®'  Z  iiii, 
ormini®^  farina  Z  x,  myocodon®®Z  vi, 
salyriu®**  Z  vi,  sanguisugas ®®  de  fluvio 
Z  vi,  gummin®®  Z  v,  terebentenis ®’ 

Z  iii,  panacis  radices  Zi,  scalabutas 
bibas  ®*  Z  iii ,  oleu  roseu  ®®  quod  sufficit. 

Scalabotas®®  infundis  in  aceto  et  stet 
donec  se  geiit®';  conficis  et®^  ut  supra 
uteris.  Item  aliut  :  vulpis  summitatem 
veretri  ipsius  in  tempore  quando  con- 
miscuntur,  cosis®®  cum  pille  cervina  et 
ligas  ad  ilia®®  quam  utilissimum  [284  v°]. 

Item  entaticon®®  :  eruçae®®  semen  i , 
cardamomu  Z  i,  senape  ->■  i®’,  panacos 
radices  q'  i®*,  .piper  albu®®  Z  i,  cum 
aqua  facis  trociscos  dragmeos™  et  das 
cum  vino  puro.  Item  entaticum’'  ad 
veretri  paralisin  :  orucae’®  semen  Z  i, 
senape  Z  viii,  piper  grana  xx,  carda- 
momi  semen  Z  i ,  cum  sucus  erucae 


®‘  jnsqniamos - ®®  peretro.  —  ®‘  gumen.  —  ”  panecis.  —  ®®  yreus.  —  ysmirnis. 

—  opopanicus.  —  “  terebentinis.  —  cyperio.  —  '‘®  fais  addit.  —  “  remittis.  — 

‘®  qui,  —  “  pulcarem.  —  ”  pedem.  —  **  inponis.  —  alia.  —  ®®  galvani.  —  ®*  pe- 
retro.  —  ordii.  —  miocodon.  —  sattirio.  —  sanguisuca.  —  gumen.  — 
lerebentina.  —  ®*  vivas.  —  olio  rosco.  —  ““  scolabulas  vivas.  —  si  gilit.  —  et 

deest.  —  cos.  —  Inlia.  —  intaticon.  —  “  eruci.  —  '•  cardamomu. . .  .^  i  deest. 

radicis. — albo. — trociscus  dragmeus.  —  intalicum.  —  eruci. —  "  eruci. 


fite  OIUBASE,  EUPORISTES,  IV,  107-108. 

facis  trociscos’*  et  das  quando  dormitu” 
vadit  ia  vino’®  temperato  cyato  uno 
trocisco”  Z  i.  Item  aiiut  bonum  :  sa- 
tyru’®  masculu™  grana  xx,  piper  aibu 
grana  xx ,  eiatu  binicos  Z  1 ,  erucae 
semen  Z  i  ;  supermittis  aqua  (rioboios 
duo  Item  aiiut  :  porri  semen  Z  i , 
scincucoda“  Z  ii,  mel  Z  il,  das  ad 
avaiianae*®  magnitudinem.  Item  aiiut  : 
erucae*®  semen  Z  i,  nucii*’  pinio 
grana  xx ,  piper  aibu  -r  i ,  sesamu  ** 

-ri,  smyrnes*®  Z  i,  uva  passa  sine 

semine®®  Z  iiii,  satyriu®^  Z  ii,  cum 

aqua  facis  trociscos  oboiicos®*  et  das  cum 

aqua  bibere.  Item  aiiut  Trajani®*  im- 

peratoris  :  erucae®*  semen  -r  i ,  panacis®* 

radices  -r  i,  senape  Z  i,  piper  aibu 

grana  xx,  tandis,  cernls  et  cum  aqua 

facis  trociscos®®  dragmeos®’  et  das  ^ 

unum®*  cum  vino  jejuno  ora  prima. 

Facit  autem  et  ad  veretri  paraiisin. 

[Chapitre  cviii,  t.  V,  p.  768.] 


LXVI.  Ad  casdtatem  servandam  K 

Agnu  semen  frixu  et  non  frixu  et 
folia  ipsius  et  flores  actos  venerios  ®  con- 
pescit*,  hoc  manifestum  est ,  non  cibo 
tantum  et  in  potione*  datas,  sed®  et  in 
lecto®  substratus.  Ruta  similiter  pre- 
stat®;  ienticlae®  decoctio  pota®  pausare 
dlcunt  facire'®  virgam®*  et  porcacla, 
comesta’®  et  iactucae**  semen  potus. 


XCIII.  Quae  sunt  guae  prohibent 
Ubidinis  inpeta. 

Agni  semen  frixus  eftolia  ejus  et 
flores  qua  llbidinem  extingunt  proba- 
tam  est,  et  non  solum  comestus ,  sed  et 
in potionem  datas ,  sed  etiams^stratus 
in  lecto.  Ruta  vero  similiter  probibet,  et 
lenticle  decoctio  pota  mitigat  tensionem 
veretri;  porcacla  comesta  et  lactuce 
semen  inpotus. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  109- 


617 


[Chapitre  cix,  t.  V,'p.  768.] 

XCÏIII.  Ad  eos  (juibas  semen  jîuit  aut  per  sornnam. 

Lactuce  semen  potus  prohibet  semen;  unde  et  hic  quibus  in  somnis  contingit 
datur;  boc  et  cannabus  silvestris  semen  datur,  et  fréquenter  potus  desiccat  gene- 
randi  facuitatem.  Plumbi  iammina  lumbis  superposita  seminis  iapsum  retenit. 
Nimfae  vero  radix  et  semen  prohibit  semen  vel  fluxum  seminis ,  vei  bis  quibus  per 
somnum  moiestat  exuberans  plus  quam  oportet  cum  vino  nitro  et  austero  pota 
anpotat  et  aneti  semen. 


[Chapitre  cx,  t.  V,  p.  769.] 


[283  v“]  LVIII.  Ad  submejulos^. 

Vissica  caprae®  aut  ovium  usta  in 
posca  ^  potum  dabis ,  sitebundus  *  se  co- 
locit*.  Facitautem  et  aquilae*  cerebrus 
ad  magnitudinem  ciceris  cum  adipe  an- 
serino’  aequali®  mensura,  et  gummen® 
alterum  tantum  facta  catapotia*"  glu- 
tiant,  aut“  mixta  cum  alfîta  comedant 
lepiris  testicules  cum  vino  odorato 
bibat  antequam  dormitu  vadat  et  libe- 
rabitur.  Calaminthes  et  murrae*’  et 
menta  dabis  bibere  eunti'*  dormitu^®. 
Veretrum  autem  Cymolia*"  cum  sucos 
perdiciados^’  herbae  inlines^^ 


XCV.  Ad  eos  qui  hurinam  non  continent. 

La 

Vissica  câpre  aut  ovis  hustam  bibat 
in  pusca ,  ad  vesperum  vero  setibundus 
se  colicit.  Facit  autem  et  aquilae  cere- 
brus  ad  magnitudinem  ciceris  cum 
adipe  anserino  aequali  mensura  con- 
tritus ,  totum  gluttiat  aut  cummixta  al- 
fitae  et  comesta.  Item  leporis  testonem 
miscis  cum  vino  odorato,  das  bibere 
antequam  dormito  vadat  et  liberatur. 
Herba  calamenthi  et  smyrne  et  menta 
das  bibere  antequam  dormito  vadat, 
lenis  vero  veretro  Cymolia  cum  suco 
vetragones. 


[Chapitre  cxi,  t.  V,  p.  789.] 

XCVI.  Ad  matrices  passiones,  idestsuffucationes. 

Ad  suffucationem  matricisjubat potus  agaricu  Z  i,  in  alio  cum  vinoplantaginis 
semen  aut  sucus  cum  vino  onix  id  est  unguia  de  coclea  pota;  aceto  scillitico  sorbat. 
Odorationes  autem  vel  sulFumicationem  excitant,  asfaltus,  castoreus,  galvanus, 
pice  liquida  cedria,  lucerna,  stuppa  aut  licimus  stmetus,  capillos  Imstus.  ruta 
silvestris ,  silfua.  Suffumicatio  autem  fit  ad  haec  gagates  lapis  onix ,  qua  est  in  pur- 


Chap.  cx  :  *  somiolus.  —  “  caprie.  —  ’  pusca.  —  “  sitibundus.  —  ®  siccolicit.  — 
®  aquele.  —  ’  adipem  anserinum.  —  ®  equale.  —  ®  gumen.  — -  catapucia.  —  “  ut.  ~ 

leporis.  —  testicolus.  —  “  hodoralo.  —  dormito.  —  --  calamcnlis.  —  ■'  muira. 
—  eunte.  —  dormito.  —  ““  Cimolia.  —  sucus  perdiciadus.  —  infinis. 


618 


ORIBASE,  EUPÜRISTES,  IV,  iii-i 


pora,  aspallatus,  castorius,  silfiu,  cornus  cervinus.  Adponuntiir  autcm  ad  vere- 
trum  ruta  cum  mcl  trita  et  in  lana  susccpta. 

[CiiAPiTHE  cxn,  t.  V,  p.  770.] 

XCVII.  Admemlrua  provocaiidam. 

Curatio*  quibus  menstrua  non  pro-  Rducere  qui  voiunt  menslrua,  ante 
boniuntA  Provocare  nobis  volentdrus  dies  très  aut  ([uattuor  vonam  incidas 
menstrua  ante  dies  très  aut  quatuor  aut  in  tibiis  das  diereses  aut  de  ambos 
floubolomanda  est  de  uno  talo  et  post  talus  vouas  incidis,  ita  utpost  una  die 
una  die  de  alio  talo  lleubotomabis.  Cibi  de  aiio  tollas  talo  ;  et  iterum  post  baec 
tenues^  sunt  ministrandi  et*  nunc  et  tennis  dabis  cibis  nunc  ante  quinque 
ante  quinque  dies  et  sex  ante  curatio-  aut  sex  dies  curationis  incipies.  Post 
nem  ministrandi  sunt.  Postflebotomum“  autcm  sulTraginis  evacuationem  ,  aut 
vero  dabis  castorium  cum  pnleiu  aut  calidas  castoreum  cum  puleiu  aut  cala- 
calamenthe®;  purgat  enim  mirabilitcr.  menthin  bibere,  évacuât  enim  fortiter. 
Provocat  etiam  menstrua beno  et puleius  Educit  autem  menstrua  bene  puleius  et 
et  calaminthes’  coctas  in  mulsa,  sed  et  calamenthis  id  est  mentastrus  cocti  in 
siccaspulvere*factocu'’mulsapotatus*“.  mulsa  et  poti  et  slcca  quidem  trita  et 
Calamenthes’*  vero  data*^  fortiter  ope-  tenues  et  puivera  in  mulsa  data.  Cala- 
ratur.  Istaram*^  namque  potionum'*  mentbis  autem  fortiter  operativa  est. 
tempus  est  utilis  post  balneum ,  detersis  Horum  autem  potionibus  tempus  est 
sabanis.  Datae  magnificencior  autem  et  utiles  post  balneum  in  savanis ,  sit 
forcior  est  ad  purgandum  diptamnus ,  enim  data  potio  multum  enim  ope- 
et  berba  Sabina*'  similiter  data  liuti-  rativaplus  est;  diptamnus  et  herba  Sa¬ 
bler  datur  et  pyera*®  in  tempore  hoc  vina  similiter  datas  ;  utiliter  autem  ad 
aloe  habens  Z.  v,  aliarum  vero  specie-  baec  datur  et  pygra  qui  aloe  recipit  et 
rum  ana  dragmas  senas*’;  purgat  et  alias  species  ana  Z  vii,  deducitmens- 
ampeloprason**  quando  frigidi  et  spissi  trua  et  ampeloprason ,  quando  ex  fri- 
bumores*®  continentur®*.  Lupini  vero  gidos  et  pingues  continetur  bumores, 
decoccio  cum  murra  et  mel  adpositus  ;  cicer,  lupinorum  decoctio  cum  myrta  et 
thymiama**  vero  butilis  est  capparis  ra-  mollis  admixto  adpositio.  Suffumicatio 
dicis  corticem  et  cassiam^®.  Quando  autem  de  capparis  radicos  corticem  et 
autem  plénitude  est  simul  et  spissitudo  cassia.  Quando  autcm  ex  plenitudinem 
pinguium^®bumorumsuperfluitas,cen-  simul  et  pingues  superfluitatem  con- 
tauriae  majoris  radiées^*  et  centaunae  stneta  cxcluduntiir  menstrua,  centau- 

CiiAp.  cxn  :  ‘  curacione.  — preveniunt.  —  *  lenuis.  — ‘  eldeest.  —  ‘  Ileuboto. — 
‘  calamenti.  —  ’  calamentis.  —  *  pulvere  deest.  —  ’  eu  deest.  —  putatus.  —  “  cala- 
mentis. —  dato.  —  starum.  —  pocinum.  —  “  Saviiia.  —  “  pigra.  —  '''  Z  asse¬ 
nas.  —  anpiloprason.  -  immoris.  —  conlenentur.  —  '*  liniiama.  -  -  “  easia.  — 

pinguim.  —  radicis. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  112. 


iniiioris  sucus  adpositus ,  inritatmens- 
Irua^®  fonoculus  et  gitter  Quando 
auteni  spissitudo  nimia  vel  pinguedo 
1  1  1  1  stinenl”  menstrua,petro- 

sclinus  porrus ,  selenus ,  alius ,  ismyr- 
iiion^^  storax^”  in  potione^‘  dati  vel 
adpositi  deducunt,  rafanus  in  cibo 
suinptus®^,  adiantus,  amomus.  Incatis- 
mata  autem  deducunt  menstrua  aqua , 
in  qua  cocuntur sabici folia,  arte- 
misia ,  diptamnus ,  laurus ,  coniza.  Item 
calnpl.isma  ad  secundas  et  menstrua 
deducendas  ;  artimisio*'^  multum  In  ypo- 
condria  posita;  fortius  autem  educit^® 
ut  etiam  infantes”  foras  proiciat  lolii^* 
farina  cum  porri”  sucos*'  temperata^^ 
et  inposita,  cyclamini“  sucus  cum  la- 
terio  et  irei  pulvis ,  medulla  cervina , 
ilvanum,  ammoniacum**  et  oleum“ 
aequaiia  pondéra  ;  teris  et  uteris  opo- 
panacos*'®  ovulo  uno ,  facis  coliirium 
et  supponis®^  sine  periculo  ;  experimen- 
tatum®®  est,  edicit”  autem  mensuum®* 
aut®®  quattuor  ecbulia.  Herba  Savina 
vivos  occidit  infantes®®  et  mortuos  ex¬ 
trahit,  et  centauriae  majoris  radix  aut 
sucus  hoc  ipsut®’  operatur,  et  cala- 
minthe®*  sucus  potus  et  adpositus, 
murra  et  cedria®®  adposita®®,  et  eo  ipso 
suco  cum®®  mulieribus  miscunt®®  inli- 
lum  veretrum  non  concipiunt  hoc  uten- 
tihus®®.  NuHus  secundus®^  aqua  in  qua 
lupini  sunt  decocti  cum  mirta  et  me! 


619 

riae  majores  radiées ,  centauriae  minores 
sucus  adpositus,  maratro,  gitter.  Quando 
gluttinosi  et  pingues  humores  constrin- 
gunt  et  prohibent  menstrua,  petroseli- 
num,  porrum,  appium,  aliud ,  smyr- 
nion,  storax  poti  et  adpositi,  rafani 
comesti  adjunctus  amomus.  In  sensiones 
autem  educunt  menstrua  aqua  ubi  de- 
coquunlur  sambuci  folia,  artemisia,  dip¬ 
tamnus  ,  laurus ,  coniza.  Cataplasma  au¬ 
tem  ad  siccandas  menstruas  educenda 
de  artemisia  adhibita  in  ypocondria. 
Fortius  autem  educit  ita  ut  et  pecus 
cducat  lolii  farina  cum  porri  sucus 
mixta  et  inposita,  et  ciclaminis  sucus 
cum  elaterio  et  lolii  farina,  medulla  cer¬ 
vina.  galvanu.  ammoniacum  et  oleum 
aequali  pondéré,  teris  et  uteris  opopa- 
nacos  obolo  uno  ;  collurium  facis  et  sup- 
ponis;  hoc  sine  periculo  est  et  experi- 
mentatus.  Educit  autem  mensum  très 
aut  quattuor  haec  bolia  heiba  Savina 
et  vivum  pecus  conrumpitur  et  mortuos 
extrahit,  eteentauria  majores  radices  et 
sucus  idem  operatur  et  calamenthis 
sucus  potus  et  adpositus,  smyrna  et 
cedria  adpositaet  ipsa  in  connnxtioncm 
perlenas  veretrum  non  concipit  hoc  me- 
dicamen  utentibus  nihil  secundum  uti 
opus  est.  Lupinorum  decoctionem  cum 
myrta  et  rnel  adpositus  et  lupini  farina 
cataplasma ,  cui  addis  centauriae  minoris 
sucus.  Adpositus  eicit  ciciamini  sucus 


inritat  menstrua  deest,  —  gytter.  —  abstenent.  —  petrosillinus.  ■  ismyr- 

num.  _  staraxin.  _  pocioni.  —  sumlus.  —  ”  inducuntur.  —  “  salice.  — 

“  artimisia.  —  “  ducit.  —  ”  infantis.  —  “  loliy.  —  ”  puri. — “  sucus.—  ®'  temperati. 
—  ciclamine.  —  ®®  eneiaterio.  —  yriu.  —  amoniacum.  —  *“  ollum.  —  "  pon¬ 
déré.  —  '®  oppopanicus.  —  obolo.  —  colirium.  subponis.^ — ■  ®"  expermenta- 

laminli. —  certridi.  aposita.  -  “  so  adiiit.  ■  cummiscunl.  ®  hutentibus. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  ii2-ii3. 


620 

adpositus,  de  farina  vero  lupini  cata- 
plasma  inposita  educit.  Ceijtaurie  mi-- 
noris  sucus  adpositus  educit ,  cyclaminis 
sucus  inlitus  subventrales  corrup- 
tivus®®  estfortiter  pessus®’  cum  me!  ad¬ 
positus  [sSo  v°].  Elaterius®*  nascentia 
corrumpit®®  adpositus  castorius  cum 
puleiu  aut  calamen ,  spermentatum  est. 
Educit  segundus  si  remanserit  aut  he- 
serent  matricis  brassici  sucus  cum  olio 
lilei  farina  adpositus  castorius  cum  pu- 
leio  aut  calamintbe,  experimentatu  est. 
Educit  secundas  si  remanserint  aut 
inheserint  matrici  brassicae  sucus  cum 
lolii  farinae  adpositus  ™. 


inlitus  subventrali  etenim ,  est  con  uptus 
fortissima.  in  pesso  cum  met  adpositus 
Elaterius  autem  adpositus  quae  con- 
ceptae  sunt  conrumpit,  castorius  autem 
cum  puleiu  aut  calamenthi  experimen- 
tatum  est  ad  deducendum  pecus  vel 
secundus  oblegatas  brassicae  sucus  cum 
lolii  farina  adpositus. 


[Chapitre  cxin,  t.  V,  p.  778.] 

XCVIII.  Ad  Jlaxum  sangainis  mulierwn. 

Non  propria  passio  est  aut  similis  matricis  quae  vocatur  Iluxus  sanguinis ,  sed 
ex  Omni  corpore  ista  fit  evacuatio.  Contingit  autem  hoc  bis  quibus  molles  sunt 
carnes  et  flegmatica  est  naturam  quam  plurimae.  Finit  autem  interdum  quidem 
robmm  quod  est  sanguinis  liquor,  interdum  autem  albus  quo  fit  a  flegmate;  ocron 
autem  id  est  subrobeam  si  sit,  ex  colerico  fit  humorem  augmentatus,  et  acosus 
interdum  ex  rdbeis  sit  coleribus  et  saepius  sufficiunt  ad  sanitatem  ex  toto  corpore 
facta  purgationem ,  desuper  augmentato  humore.  Contemplatio  aliqua  est  totius 
curationis  ad  desiccandum  sine  nimia  aliqua  calefactionem  totius  corporis  ex 
circa  matricis  loca  usitatur  et  ex  intervallo  ex  bis  quae  stiptica  sunt.  Purgare  ergo 
totum  corpus  convenit  per  ventrem  et  urinas ,  ut  digérât  ;  rarefaciendum  est  totum 
corpus,  frecandum  superficiem  et  unguere  utilius  ea  quae  expediunt.  Faciunt 
autem  ad  sanguinis  feminarum  Iluxum  porcacla  si  edatur  aut  sucus  ejus  potus, 
robi  semen  et  flos  ejus  et  de  rovoris  vel  castaneae  pomis  secunda  quae  adherit 
glandi  corlicis,  similis  quae  fît  inter  fagî  autem  et  elecis.  Operativa  autem  amplius 
estippuris  et  maxime  quibus  rubrus  Suit  sanguis  jubat  potus  cum  aqua  autvino 
scynu  semen  frictus  potus  cum  vino.  Robras  vero  prohibit  menstrua  ges  sastera , 
aut  Limnia  frages  scyno  id  est  lentisci  radices  decoctionem  cum  corni  cervini  hus- 
tura  cum  pusca  dabis,  femus  caprunum  cum  libanum  adpositi  repremunt. 
Oportet  autem  involvere  in  lanis  haec  et  adponere,  lycion  cum  lacté  adponere, 
oportet  gallae  quae  intrinsecus  sunt  cum  libano  et  aqua.  Similiter  et  sunt  ad  haec 

®®  subventralis.— ®®  corraptios. — pissas. — ®®  ellaterius. — conrumpit. —  ™  cas- 
lorius . adpositus  deesi. 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  ii3-m4.  621 

incalisniata  et  jthimata  super  ventrali  inponenda  quae  sunt  stiptica  incatismata, 
sit  ex  decoctione  plantaginis ,  poligino ,  sidia ,  rosa ,  rubu  et  bis  simiba. 

[CnAPiinE  cxiv,  t.  V,  p.  774.] 

XCVIIII.  Ad  mairicis  injlammationis  et  dolores. 

Incatismata  ex  decoctionem  facta  jubant  ubi  decoquuntur  artemisie  u troque, 
laurus,  ireus,  cassia,  centauriae  majoris  radices,  violae  flores  siccae  maxime  in 
diuturnis,  malva,  mciilota,  lilii  flores,  ficos  siccos  cum  fenugrecu  aut  sputus  ana 
cum  fenogreco  et  lini  semine.  Suffiimicationes  autem  expediunt  agnu  semen , 
cassia ,  bdellion ,  iadanon ,  smyrna  ;  adppmmtur  etiam  ivisci  radices  cocti  in  mulsa 
et  malaxati  cum  adipe  porcino ,  fenigreci  sucus  cum  adipe  porcino  et  butyro 
recentem  Z  ii,  radicem  assam  cum  oleo  roseo  et  flores  ejus  cum  ceruto  et 
meduHa,  axungia,  ysopo  cum  butyro  et  meligranato. 

C.  Ad  ulcéra  mairicis  et  mordicationes. 

Ad  ulcéra  matrlcis  expediunt  amorgis  circumlita  cocta  cum  ceruto  aut  lycium 
similiter  cum  suco  acaciae.  Mordicationes  autem  quas  Greci'  odaxismo  vocant, 
quod  nos  proritu  et  mordicationem ,  porcacle  sucus  incymatizatus  jubat,  lini  semen 
cottus  sucus  in  mulsa  et  fenusgrecus  similiter  sucus ,  tragdcanta  autem  cum  aqua 
adhibita. 

CI.  Ad prumptus  in  matricis. 

Ad  matricis  pervenam  repremit  acaciae  sucus  aut  robri  sucus  aut  lentisci  aut 
mali  granato ,  robri  sucus  inlitus ,  violae  vero  folia  cataplasma ,  inposila  aristologia 
in  pesso  cnm  aliquibus  stipticis  sucos ,  sed  et  decoctio  ex  eis  facta  incatismata  et 
fumentationes;  gallae  aut  sidie,  id  est  mali  granati  aut  lentisci  decoctionibus 


[245]  Ad  conceplionem ,  de  Euporista 
Uribasi'. 

Ad  conceplionem  jubantur  partina- 
cae^  semen  polus  et  radix  ejus^  co- 
mesta*,  adposita  autem  jubat  cum 
medulla  ante  commixtione  leporis  coa- 
gulum^  butyro®,  vulpis  stercus  cum 
oleo’  roseo  pissus  adpositus  et  sublinis , 
et  conmisceris  artemisia  trita  adponis  et 
concipit.  Adapes*  anserinos®  et  résina 


CII.  Ad  conceptionem. 


La 


Jubant  autem  ad  concipiendum  pas- 
tinace  semen  potus  et  radix  data  ad 
manducandum  ontentur  conceptio  et 
adposita  cum  medulla  ante  conmis- 
tionem  leporis  coagdlum  cum  butyro, 
vulpis  femus  cum  oleo  roseo  in  pesso  et 
adpositus,  et  subliniti  autem  si  conmis- 
ceantur  artemisia  trita.  Adponis  et  con- 


Ad  conceptionem.  ^  Urivasii.  —  ’  partenacas.  —  ^  ejus  deesl.  —  ■*  cumiuixta.  —  ® 
colum.  —  '  cum  buterum.  —  ’  olio,  —  *  adipis.  —  ®  anserinus. 


622  ORIBASE,  EUPORISÏES,  IV.  iiA-ii.S. 


lerebentliena*®  iminguis  perdies  duo“, 
tertio  admiscito  et  concipit.  Si  vis  ut 
puerum  [a/iS  v"]  concipiat,  herbae 
mercuriaiis  semea  aut  sucos’^  pro 
pesso’**;  herbae  eniin  masculi  semen 
post  conceptionem  mox  adpositus  pue¬ 
rum  concipcre’*’  dicunt ,  femina  autem“ 
mercuriale  herba'’  pueliam  dicunt 
fieri;  custodiri'®  storia*®  refert  partum 
condensatus.  Adponis  terrae  Samiae  la¬ 
pis  inventus  etiaspes®®  lapis  adpensus®* 
et  malve  silvaticae®®  radix®®  similiter. 
Servat  autem  ei  sideretis  herba  pecus®® 


cipit.  Adipes  anserinus  et  terebentina 
circum  perlene  per  dies  duo  aut  tertio 
die  conmisceantur  et  concipit  puerum. 
Herbae  mercuriaiis  semen  aut  sucus 
pro  pisso  ad  puerum  concipiendum 
semen  ;  post  conmixtionem  mox  ad¬ 
positus  puerum  concipit  adparatus; 
puella  autem  femina  mercuriales  herbae 
concipere  facit,  sic  traditum  est  ab  anti- 
quis.  Conceplt  adpositus  et  si  in  terra 
Samia  lapis  inventus  fuerit  et  qui  aspes 
et  adpensus  et  malve  silveslris  radix 
Wiiliter  facit.  Servat  autem  cobcep- 
tionem  et  si  dederitis  herba  adpensa 
et  infantem  non  permittit  abortari. 


[CiuprrnE  cxv,  t.  V,  p.  777.] 


Item  ipsius  Euporista^  nd  partum 
jubandum. 

Lapidem  iaspem  coxae  si  ®  adpendis , 
mox  parit  aut  cyclamini®  radicem  sic- 
cam  similiter  adpensam®  facit®.  Adian¬ 
tum  tritum  cum  vino  et  oleo®  potum 
jubat,  .sternutatio  facta  in  naribus  ad- 
ducit;  diptamnum  cum  vmo  aut  aqua 
bibat,  aut  lacte.s’scrofae®  Inmulsabibat; 
puleiu  fascicolum®  in  aqua  mittis,  facis 
resedere  mulierem.  Item  scribisin  carta  : 
Panditur  *  interea'®  domus®'  Olimpbi'®, 
pandilur  interea®®  domus  Olimpbi®*, 
panditur  interea'®  domus  Olimphi.'®. 
Item  alla  scriptura  :  Helisabit®’  peperit 


cm.  Ad  partum  adjiivandum. 

Lapis  iaspis  coxe  adpensus  mox  par- 
turit;  cyclamini  radix  sicca  similiter 
facit.  Adiantus  tritûs  cum  vino  et  oleo 
potus  jubat,  et  sternutum  factum  in 
naribus,  et  diptamnus  cum  vino  aut 
aqua  potus,  aut  bulbus  amarus  cum 
sapa,  aut  scrofinum  lactem  potus  in 
mulsa.  Puleius  autem  fascicolus  in  aqua 
mittere  facis  et  supersedeat  mulier. 


“  terebentina. —  "  diesJovis.  —  “  admixto.  —  “  sucus. —  "  pissu.  —  “  concipit. — 
“  aut.  —  ”  berbam.  —  “  custodirc.  —  “  isto.  —  iaspis.  —  adpinsus.  —  salva- 
teci.  —  radlcis.  —  sederitis.  —  pegus.  — adpinsus.  —  Chap.  cxv  ;  ‘  Eoporista. 
—  coxi.  —  ®  ciclamini.  —  “  adpensa.  —  ®  facio.  —  “  olio.  —  ’  iactis.  —  *  scovo.  — 
”  fasciculo.  —  interia.  —  “  domo.  —  “  Sollmphy.  —  “  iuteria.  —  ",  Olimpby.  — 
“  interia.  —  “  Solimpby.  —  ”  Elisabet. 


*  Ce  vers  est  un  fragment  de  VEnèide^  1.  X ,  v.  1.  Le  vers  complet  est  : 

«Panditur  interea  domus  omnipotentis  Oiympi. » 


OiilBASE,  EUPORISTES,  IV,  115-119.  623 

Johaniiem,  Maria  Salvalorem;  aut  ma.s- 
culu.s  aut  femina,  exi  fora.s,  .sol  te  vocat. 


[Chapitre  c.xv 

hem  ipsius  Euporisla'  non 
concipiant^. 

Ut  mulier  non  concipiat,  ptereos  id 
est*  felicis  radicem  facit  cum  sapa 
pota*  et  femina  felix  .similiter®  facit, 
sicut  et’  masciilus®,  salicis  flores®  et 
folia,  brassicae'®  flores’'  cum  vino  post 
conceptum’®.  Adpone  autem  ut  non 
concipiat  ante  conmixtionem  monta 
trita  et  virga  viri  inlita  non  permitlit 
concipere.  Bras.sicae'®  flores’*  tritos’® 
inpesso'®  post  conceptione  adpositos” 
concipere  non  permittit,  coagulare’®. 
Pelecini’®  seminis®®  ante  coninixtiono” 
lavabis. 

[Chapitre  cxvi 


t.  V,  p.  777.] 

CIIII.  Vt  mulier  non  concipiat. 

Felices  radiées  si  das  cum  vino  bi- 
bere,  nonconcipit,  et  femina  felix  simi- 
liter  facit.  Flores  salices  et  folia  brassice 
flores  cum  vino  post  conceptionem  ad- 
posite.  Adponuntur  autem  ut  non  con- 
cipiant  ante  conmixtionem  monta  trita , 
et  si  vcretrum  de  suco  ejus  inlenis. 
Brassice  floris  tritus  in  pesso  post  con¬ 
mixtionem  adponat  non  permittit  con- 
densari.  Pelecinus  semen  autem  con¬ 
mixtionem  si  se  sublavit. 


[,t.  V,  p.778.] 


CV.  Ad  ventris  rugas  et  mamillarum. 

Cocleas  maritimas  diuturnas  hustas  teris  cum  ovi  albumen  aut  lacté  asinino 
et  inungues.  Item  aliud  ;  spcclare  tundes  et  cernes  cum  aceto  et  in  balneo  eunti 
iidenis  ante  lena  per  dies  xx  et  curas.  Ut  autem  venter  et  ypocondria  non  rugas 
faclet,  Cymolia  et  mannes  aequali  pensum  cum  albumen  ovi  inlenis  cum  ceruto 
Cyprino. 

[Chapitre  cxviii,  t.  V,  p.  778.] 

CVI.  Ad  coxarum  injlationis. 

Panes  interiones  et  melanteria  consparges ,  superpone  et  conponitur. 


■  [Chapitre  cxix,  t.  V,  p.  779.] 

CVII.  Ad  umbilico  promenenles. 

Galla  austeris  cum  aqua  et  cataplasma  superpones.  Item  aliud  ad  umbilico 


624  ORIBASE,  EUPORISÏES,  IV,  119-120. 

promenentem;  inponendum  est  super  umbiiicum  id  quod  ex  liis  constat  :  cicutam 
mannis  ana  Z  i,  cerusae  Iota  Z  xii,  plumbi  eluti  Z  viii,  ovis  duobus,  quibus 
herba  et  solani  sucus  adicitur.  Hoc  etiam  diutius  inpositum  esse  oportet;  sed 
antea  bis  venter  per  clysterem  evacuandus  est ,  et  rnedicamen  positus  conquiescere 
bomlnem  oportet,  cibo  modico  iiti  et  evenlanda  omnia  quae  inflant. 

[Cn.tPiTRE  cxx,  t.  V,  p.  779.] 

CVIII.  Ad poda^as  et  artreticos  et  sciaticos. 

Ad  podagricos  et  ad  otnnes  reumaticas  passiones  per  omnibus  inbecillis  exsi- 
stentibus  locis  oportet  fîeri  quae  suscipiunt  reumam,  quae  autem  superfluitas 
si  non  sit  corporis  nuilo  modo  nocit,  nulla  est  superfluitas.  Propter  quod  oportet 
nutivitalem  quae  in  illis  inferuntur  locis  considerare;  quod  si  nuilo  modo  super- 
Quit  bumor  neque  passio  consistere  potest,  de  qua  re  probibenda  est  quod  super- 
ministratur  de  tolo  corpore  et  exercila  mediocribus  et  cibo  degestionibus  aptos , 
fugientes  osiositatem ,  insuper  et  satietatem ,  augmentationem  medulium  et  inra- 
tionabiies  vini  potiones  et  maxime  ante  cibos.  Ledit  enim  nervos  vino  a  nimis 
potionibus  ministrata,  quemadmodum  et  actio  Veneris  inportuna ,  quae  in  podagris 
nativitatibus  et  mediocriter  convenit  luxuriae  usus.  In  antique  vero  tempore  pauci 
omnino  a  podagra  tactus  abstenentes  ab  bis  fuisse  curatus  cognovimus;  quibus 
etiam  oportet  evacuare  augmentâtes  bumores,  et  si  pletboricus  est  id  est  babun- 
dans  sanguinem ,  évacuas  primum ,  et  sic  localibus  inponis  adjutoriis  bis  quibus 
repremi  pedum  et  manibus  reuma  possit.  In  coxa  autem  articuli  nodo  reumati- 
zante,  cavenda  est  quae  repraemit  rnedicamen  in  profundo  enim  discendens 
bumor  comminatur  msanabilem  fîeri  passionem.  Facilius  intus  quod  nocit  super¬ 
fluitas  facta  non  potest  digeslionem  accipere.  Mitigativis  ergo  ab  initio  sunt  adju¬ 
toriis  relevandi  bii  qui  sciada  paliuntur;  quando  ergo  ex  plenitudinem  sanguinis 
sola  causa  fîunt  dolores  in  coxa,  vena  est  incidenda  in  talo  aut  in  subfragine  vel 
planta.  Sufficit  baec  ad  cito  sanaiida  scia  ;  nam  si  quis  ante  evacuationem  totius 
corporis  acris  utatur  medicaminibus  plenitudinem  constrictam,  insanabilis  fit 
passio  inpinguata,  et  quodammodum  concocta  materia,  in  qua  re  per  culpam 
lalem  factam  constipalionem  ,  ventosas  in  coxe  ipsius  loco  figenda  sunt  majores ,  et 
purgatio  per  clystere  est  facienda  de  coloquenteda  et  bis  similibus.  Cognoscendi 
autem  sunt  bii  qui  caste  vivunt  et  continent  se  in  dictis,  et  nimium  sunt  remé¬ 
morantes  in  potionibus  vini,  podagricas  passiones  possunt  quidem  babere;  pas¬ 
sionem  evacuando  in  primum  vir  per  flevotomo  aut  catbartico  frequentius  tamen 
catbartico  bis  in  anno.  Nam  eos  qui  nimis  sunt  vinolenti  et  comestores,  nibii 
bii  evacuationibus  jubantur,  quia  mox  iterum  replebuntur  humoribus  congregatis 
incontinenter  dietam  utentibus,  de  qua  re  circa  articules  pori  generantur.  Et  si 
in  antiquam  qualitatem  venire  articuli  non  possunt  sanitalis,  vulpis  vivas  aut 
mortuas  coquuntur  in  oleo,  aliqui  autem  yena,  et  faciunt  diaforeticum  oleum  et 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV,  120-122.  625 

sic  in  tena  mitlunt  et  cibl  deponunt  artnticus  totum  ibidem  residentes ,  magnidce 
jubandi  sunt  évacuantes  omnem  morbum  facientem  egritudincs  materiam ,  qiiam 
pessima  dieta  iterum  eas  repleverat,  fiibe  farina  cocta  cataplasma  in  aqua  cui 
addis  cocte  adapes  porcinas  bene  facit  ad  inflammationes;  viole  enim  albe  radice 
cum'  aceto  induratos  articules  et  inflammatos  resanat  diuturnos  et  porus  habentes. 
In  decoctione  carnis  porcine  infundes  caséum  vetustum  et  in  mortario  teres  et 
conmixtnm  bene  super  articules  inpositus  poros  solvit  et  digerit;  et  currentem 
reumam  absque  incisionem  sine  molestia  desiccat  ipsa  loca  per  singulos  dies  et 
porus,  platani  folia  virides  trita  et  cataplasma  inposita  in  genua  inflammationes 
tollit. 

[Chapitre  cxxi,  t.  V,  p.  782.] 

Podagricis  et  artreticis  anodina,  sunt  autem  sine  dolore  reddenti  epythimas, 
quae  in  acces.sionibus  ntenda  sunt ,  opio  miconus ,  crocu  ana  /C  iiii ,  teris  cum  lacté 
vaccine  aut  capruno  et  interiore  panis  admiscis,  teris  fortiter  ut  aequales  et  molles 
permixtus  sit;  admixto  oleo  roseo  uteris  cataplasma,  et  extrinsecus  custodie  causa 
bete  aut  lactucae  fdia  snperponis;  est  autem  quando  opium  et  crocum  lacté 
tritum  cerutum  cum  oleo  inductum  superponis.  Ad  sciae  doiorum.  Ad  sciaticus 
autem  lupini  farina  cataplasma  inponis  cum  aceto  aut  oxymelle  aut  pusca 
coquentes;  cafamenthes  autem  trita  et  cataplasma  inposita  quam  fortissimum 
adjutorium  ;  capparis  radicem  adposita  coxe  dolore  jubat  extrinsecus  adposita  cum 
bis  qui  ad  haec  expedire  possunt  admixla.  Intrinsecus  autem  iniciendi  sunt  garus 
aut  ex  in.salatis  piscibus  selaru  et  de  sardenis  faclus  garus.  Thalpeus  vero  semen 
per  clysterem  ministratum  jubat,  sanguineum  evacuans  humorem  ;  similitor  aulem 
et  centauria  .tenues  decocta  facit. 

[CuAPiTnE  cxxii,  t.  V,  p.  783.] 

CVIIIl.  De  qaibiis  medico  smjçjemntar  sollicite  tractaiida  sunt. 

Haec  omnia  in  tantum  quae  diximus  sanari  possunt  secundum  medicinae 
rationem  non  ignoro  ;  oportet  igitur  et  de  caeteris  soilicitudinem  prebere  et  quae 
significantur  medico  quae  contingunt  et  autequam  fiant  magnas  et  insanabiles 
passiones  future  praevideat,  quod  ante  de  fongius  manifestantur.  Sonitus  igitur 
aurium  et  inter  se  diversis  motibus  perturbantibus  et  spasmi  per.aliqua  membra 
facti  et  levius  inferiori  subinde  tremat  et  sine  voce  fiat  et  sit  obliviosus  et  odorem 
perdat  et  somnia  profundia  contra  consuetudinem  sint  profundi  aut  feves  sint  et 
fantastici ,  et  ab  inquibus  subinde  se  oppremi  quereUetur  et  hactos  venerios  plus 
a  consuetudinem  frequentius  conpellatur,  ita  ut  non  semel  aut  bis  sed  majore 
motus  contingat ,  bis  hoc  patiei|tibus  apoplexia  aliqua  fieri  necesse  est  significat 
et  epylempsia  aut  apoplexia  aut  melancolia  aut  mania.  Oportet  ergo  scire  medico 
ut  cum  rogatus  fuerit,  quam  celerrime  succurrat;  forsitan  enim  necesse  est 


62G 


ORIBASE,  EUPORISTES,  IV, 


flevotomari  aut  cathartico  dare.  aut  utrumque  facere,  aut  aliis  quibusclam  expe- 
dire  oporteat,  ut  proliibeatur  nascentia  mala;  et  ypocisis  praecedunt  signa  et  ante 
oculos  apparent  caliginosam  quaedam  voiare ,  quaiia  sunt  cincialas  aut  musce  aut 
capHli  aut  bis  simiiia  cum  capitis  doiorem.  Haec  omnia  crgo  scire  oportet  me- 
dicum  et  quae  oportet  adhibere  cathartico  et  cibos  conpetentes  vel  quae  aliter 
jutare  possunt;  labores  autem  spontanei  et  somnia  profunda  aut  fantastica  et 
"vigiliae  extra  consuetudinem  et  sudores  post  somnium  et  sitis  contra  consuetu- 
dinem  ciborum  fastidium  cum  febricula;  omnia  haec  scire  oportet  medicum; 
facere  quae  ad  haec  conveniunt  et  quae  circa  tborace  çontingunt  si  non  sugge- 
rantur  medico  ad  haec  signa  periculae  veniunt  emoptoice  passiones  empsice. 
Nigra  autem  hurinam  nefretlca  est  et  interdum  passio  presequitur  et  magis  si 
haec  sensibus  contingat.  Sed  medici  est  discere  ad  inveniendam  custodiam  quae 
per  urinis  purgentur  renes  exercere  caballicationes  non  multum  insistentes; 
oportet  autem  neque  in  doloribus  quando  in  articolis  fiunt  pedum  negiegenter 
habentes  si  semei  cessaverit  et  neglectum  fuerit  revertitur  iterum  utique  fré¬ 
quenter  molesta  majorera  malum  movens  insanabilis  efficitur.  In  imtium  autem 
melius  est  curationem  adhibere  ut  sanitatis  remedium  consequatur  facilms,  fré¬ 
quenter  e«im  factas  indigestiones  et  diarrius  suspectas,  inpeumatusis  indicanda 
sunt  enim  medico  et  non  sunt  tacenda.  Pessima  enim  ex  ipsa  indigestionem  gene- 
ratas  vel  habere  debet  quae  sunt  pessima,  quaiia  sunt  inflatiorîes  quas  Greci 
fisides  appel lant  passionem,  id  est  ypocondriaca  quae  lit  cum  timorem  et  tris- 
tiam  inrationabilem  accedente,  melancolias  vocatur;  multa  autem  et  alla  per 
neglectum  invictum  malum  antecedunt;  propter  quod  oportet  nullo  modo  neque 
parva  neque  grandia  quae  çontingunt  contra  consuetudinem  tacere*. 

*  Les  chapitres  oxxiii  à  cxivm  du  texte  gre,c  manquent  dans  les  traductions  latines. 


TABLE  ALPHABÉTIQUE 

DES  M4TIÈRES 

CONTENDES 

dans  les  six  volumes  des  oeuvres  D’ORIBASE. 


(  Les  chiffres  romains  indiquent  les  volumes ,  et  les  chiffres  arabes  les  pages.  ) 


A 


Abate  (vin),  en  Ciiicie,  I,  345. 

Abcès  (Des).  Manière  dont  les  abcès  se 
forment  dans  l’inflammation;  époque 
où  iis  paraissent;  leurs  causes;  deux 
sortes  d’abcès,  les  uns  de  putréfac¬ 
tion  ,  les  autres  de  maturation  ;  aspect 
extérieur  des  deux  espèces, III,  547. 
548. 

- -  Place  des  abcès  en  général; 

double  direction  des  abcès ,  à  l’exté¬ 
rieur  et  à  f intérieur;  leur  forme; 
III,  547-550. 

— —  Fièvre  qui  accompagne  la  pro¬ 
duction  des  abcès;  temps  qu’ils  du¬ 
rent  ;  influence  de  la  saison ,  de  f  âge 
et  du  tempérament  des  malades  sur 
leur  durée ,  III ,  55o,  55i. 

-  Nature  des  abcès;  distinction  de 

deux  espèces  cf  abcès ,  avec  et  sans  tu¬ 
nique;  causes  des  abcès  ;  phénomènes 
qui  accompagnent  leur  production, 
III,  564-566. 


Abcès  (Des).  Distinction  des  abcès  inté¬ 
rieurs  et  extérieurs  ;  signes  extérieurs 
auxquels  on  reconnaît  ces  derniers , 
III,  566,  567. 

- Traitement  cbirurgical  des  abcès; 

règles  à  observer  quand  on  pratique 
l’incision,  III,  574,675. 

- Cas  où  il  existe  un  sinus  dans 

les  abcès;  manière  de  l’ouvrir;  né¬ 
cessité  d’atteindre  toujours  la  chair 
saine,  III,  675,  676. 

-  Cas  où  il  faut  pratiquer  l’extir¬ 
pation;  manière  d’y  procéder,  III, 
576,  577. 

-  Traitement  médical  des  abcès; 

temps  que  fappareii  doit  rester  en 
place;  cas  où  f  abcès  présente  des 
sinus,  IIl,  468-470, 

- Autres  remèdes  à  employer  contre 

les  abcès;  médicaments  employés  de 
préférence  par  Galien,  111,  555-557; 
V,  373,  374;  VI,  167.  768. 

4o. 


628 


ORIBASE. 


Abcès  (Des).  Liquide  des  abcès;  signes 
qui  accompagnent  sa  production , 
III,  566. 

- Traitement  des  abcès  à  l’intéi-ieur 

du  corps  et  particulièrement  dans 
les  viscères,  ni,  558. 

- Traitement  chirurgical  des  abcès; 

des  abcès  au  cuir  chevelu,  au  front, 
au  nez,  aux  pommettes,  aux  joues,  à 
l’oreille,  III,  570-573. 

- Au  cou,  à  l’aisselle,  à  l’aine,  à 

l’anus,  aux  seins,  aux  membres,  à 
l’épaule,  aux  fesses,  au  sphincter, 
qux  côtes,  au  ventre,  aux  parties  na¬ 
turelles ,  III,  672-574.  Voir  ces  mots. 

- Cas  oh  un  abcès  se  produit  sans 

fluxion  ;  traitement  qui  convient,  III, 
552-554;  V,  872,  878;  VI,  167. 

- Non  accompagnés  d’inflammation 

ou  tumeurs  enkystées;  leur  origine; 
leur  cause;  matière  que  l’ouverture 
y  fait  découvrir;  noms  qu’ils  reçoi¬ 
vent  suivant  la  nature  de  cette  ma¬ 
tière.  Voy.  Athérome,  Stéatome  et 
Mélicéms,  IV,  1-3. 

Abcès  intérieurs  (Des).  Cas  où  la  rup¬ 
ture  peut  être  externe;  cas  où  elle 
est  interne;  médicaments  dans  les 
deux  cas,  III,  678. 

Abdovien  (De  1’  ).  Miuscles  de  l’abdomen; 
leur  nombre,  leur  place,  leur  par¬ 
cours  et  leurs  fonctions,  111,466-467. 

x\beilles  (Des).  Piqûres  des  abeilles; 
remèdes,  IV,  625,  626;  V,  680;  VI, 
528. 

Abortip.s.  Principaux  médicaments 
abortifs,  V,  772 , 778;  VI,  619,620. 

Abricotier  (De  1’).  Qualités  de  son 
fruit,  II,  664. 

Abricots.  Relâchent  le  ventre,  I,  2  43; 
V,  178;  VI,  3o. 


Abricots  (Des).  Leurs  propriétés  com¬ 
parées  à  celles  des  pêches ,  1 ,  60 ,  6 1 . 

Abricots  et  Abricotins.  Se  corrom¬ 
pent  facilement,  I,  288;  V,  176; 
VI,  28. 

Arruption  (De  1’).  Définition  de  ce 
terme  ;  abruption  de  l’os  du  bras  ;  ses 
suites,  IV,  i46,  147. 

Absinthe.  Provenance  de  la  meilleure 
absinthe  ;  manières  dont  on  la  falsifie , 

V,  70. 

-  Ses  propriétés  comme  médica¬ 
ment  ,  1 ,  2  3  7  ;  V,  1  7 1  ;  VI ,  2 1 . 

— — •  Qualités  du  suc  d’absinthe,  II, 
620;  V,  6o5;  VI,  44o. 

- (Vin  d’).  Mode  de  préparation; 

ses  qualités,  I,  4o4,  4o5  et  435. 

Abstinence  (Del’).  Ses  effets  ;  excellente 
contre  la  pléthore  et  les  douleurs  qui 
en  proviennent ,  I,  489. 

Acacia  (De  1’).  Propriétés  de  la  plante, 
du  suc  et  du  fruit;  composition  de  ce 
médicament,  II,  608;  V,  699,  600; 

VI,  429. 

- Couleur  du  bon  acacia,  V,  69. 

-  (  Trochisque  à  1’  ).  Ses  usages  ;  sa 

composition ,  V ,  i3i,  871,  872. 

Acaene  (Del’).  Ses  qualités,!,  12S. 

Accès  (Division  de  1’).  Cas  où  f accès 
est  complet;  cas  où  il  est  incomplet; 
usage  de  l’eau  dans  les  deux  cas,  I, 

Achorbs  (  Des) .  Aspect  de  ces  affections  ; 
nécessité  d’évacuer  les  humeurs;  mé¬ 
dicaments  détersifs  et  astringents,  V, 
435-487,  VI,  245,  246.  Voy.  Favüs. 

- Comment  on  peut  les  distinguer 

du  favus;  principaux  remèdes,  V, 
704-706  ;  VI,  536 ,  587. 

- Médicaments  composés  contre  les 

achores,  IV,  544;  V,  119  et  862. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


Accidents  (Des).  Soin  avec  lequel  le 
médecin  doit  examiner  les  accidents 
qui  arrivent  au  cours  de  la  maladie 
et  pronostics  qu’il  peut  en  tirer,  IV, 

_ qui  dans  une  maladie  sont  un 

signe  de  guérison;  secours  que  le 
médecin  doit  y  trouver;  exemples 
(voy.  Fièvue),  IV,  83,  84. 

_ _ qui  sont  d’un  mauvais  signe  dans 

une  maladie;  exemples,  IV,  99-101. 

Accouchement  (De  1’).  Époque  à  la¬ 
quelle  il  a  lieu;  suites  de  douleurs 
trop  violentes  pendant  l’accouche¬ 
ment,  III,  61 ,  62. 

-  Signes  précurseurs  de  l’accou¬ 
chement,  VI,  345 ,  346.  , 

- Soins  à  prendre  après  l’accouche¬ 
ment;  application  de  laine  sur  les 
parties;  position  du  corps;  état  du 
lit;  régime;  temps  que  les  soins 
doivent  durer,  VI,  49,  5o. 

- Flux  de  ventre  qui  suit  l’accou¬ 
chement;  ses  causes;  remèdes  à  em¬ 
ployer,  VI,  388. 

-  Remèdes  pour  faciliter  l’accou¬ 
chement  laborieux,  V,  777,  VI,  622. 

- Formules magiquesayantic  même 

effet,  VI,  622,  623. 

Accroissement  (De  1’).  Définition  de 
cette  fonction  naturelle  ;  son  action , 
111,27. 

Acétabüle  (Del’),  II,  6i4. 

Acmé  (De  1’).  Effets  du  sommeil  pen¬ 
dant  cette  période,  I,  442. 

Aconit  (De  f).  Distinction  de  deux  es¬ 
pèces  d’aconit;  action  de  chacune 
d’elles.  Il,  610. 

4oopes  (Des  médicaments).  Leur  em¬ 
ploi;  cas  où  ils  remplacent  les  em¬ 
brocations;  différentes  espèces  d’a- 


copes;  maladies  dans  lesquelles  ils 
conviennent,  II,  4 5o,  45i. 

Acoee  (Du  faux).  Qualités  de  cette 
plante;  son  action,  ses  différents 
noms,  II,  609,  610;  V,  600;  VI, 
43o. 

— — •  Différents  noms  de  cette  plante , 
Vl,43o. 

Acrochordons  (Des).  Leur  nature, 
leur  forme ,  leur  place;  opération  à 
faire,  IV,  21. 

- -  Ressemblances  et  différences 

entre  les  acrochordons  et  les  carci¬ 
nomes,  IV,  17,  18. 

- Remèdes  contre  les  acrochor¬ 
dons,  IV,  621,  622.;  V,  389;  VI, 
i84,  i85. 

Acromion  (De  f).  Arrachement  de  l’a- 
cromion;  sa  place;  accidents  qui 
peuvent  lui  arriver;  opération  à  pra¬ 
tiquer  ;  elle  réussit  surtout  chez  les 
sujets  jeunes;  expérience  person¬ 
nelle  de  Galien,  traitement  qu’il  sui¬ 
vit,  iV,  21 3-2 16. 

Acron  d’Agrigente.  Moyen  qu’il  ima¬ 
gina  pour  purifier  l’air  pendant  les 
épidémies ,  V ,  3oo  ;  VI ,  111. 

Actium  (Huîtres  d’),  I,  i48. 

Adamantius  (Extrait  d’),  V,  85. 

-  Remèdes  d’Adamantius  contre 

l’alopécie,  V,  109  et  855. 

_  Remèdes  contre  les  descentes 

dans  le  scrotum ,  V,  111,  112. 

- - Remèdes  contre  les  mélicérides., 

V,  112  et  857. 

. -  Remèdes  contre  les  gangrènes, 

V,  1 14  et  suiv.,  et  858-860. 

- Liniment  contre  les  brûlures ,  V, 

335;  VI,  137. 

Adarcé  (De  1’).  Ses  propriétés;  ma¬ 
nière  de  l’employer.  II,  738. 


630 


ORIBASE. 


Adonide  D’AUTOMNE  (De  1').  Ses  quali¬ 
tés,  II,6i6. 

Adbiatiqde  (Poissons  de  la  mer) ,  I , 
125. 

Ægilops  (De  1’).  Remèdes  composés 
contre  l’ægilops,  IV,  546;  V,  i4o  et 
880. 

Affusions  (Des)  sur  la  tête,  sur  l’esto¬ 
mac;  affusion  d’huile  chaude  contre 
le  tétanos  ou  la  sciatique;  affusion 
d’huile  et  d’eau  sur  les  jamhes  dans 
les  fièvres;  emploi  des  affusions 
comme  dérivatifs  contre  les  inflam¬ 
mations,  II,  334,  335. 

- Emploi  des  éponges,  II,  334. 

Agaric.  Manière  de  reconnaître  le 
meilleur  agaric,  V,  69. 

- Cas  où  il  faut  l’employer  comme 

purgatif,  II,  1  2  I  ;  V,  26 ,  818,  819. 

- Goût  de  sa  racine;  sa  composi¬ 
tion;  son  action,  II ,  606 ,  607 ;  V, 
599;  VI,  427,  428. 

- Ses  emplois  divers,  notamment 

contre  les  morsures  des  serpents, 
VI,  427-428. 

Agathinds  (Extrait  d’ ) ,  II,  894  et  suiv. 

- Son  opinion  personnelle  sur  l’u¬ 
sage  des  bains  chauds;  il  les  rem¬ 
plaçait  pour  lui-même  et  pour  sa  fa¬ 
mille  par  des  onctions,  II,  895. 

-  Expériences  faites  par  Agathinus 

sur  des  chiens,  avant  d’administrer 
l’ellébore  à  un  malade ,  II,  i58,  159. 

Agérate  (Pierre).  Ses  propriétés,  II, 
496,  709. 

Âges  (Du  tempérament  des  différents)^ 
III,  5-8. 

- ’l’empérament  de  l’embryon,  de 

l’enfant  né;  pourquoi  il  est  chaud 
suivant  Galien ,  III ,  5. 

- -  Tempérament  des  vieillards; 


tempérament  des  gens  d’un  âge  mûr; 
différence  entre  les  gens  d’un  âge 
déjà  avancé  et  les  individus  plus  jeu¬ 
nes,  III,  5,  6. 

Agneaux  (Chair  des).  Ses  qualités,  1, 
92,  179. 

Agoühbe  (De  1’).  Ses  propriétés,  com¬ 
parées  à  celles  du  thym,  II,  632. 

- Purgatif;  manière  de  l’employer; 

cas  où  il  convient,  II,  117,  1 18;  V, 
26,818. 

Aiguillette  (De  1’).  Ses  propriétés,  I, 
81,  82;  II,  687;  V,  687;  VI,  5o5. 

Ail  (De  f  ).  Distinction  de  l’ail  cultivé 
et  de  l’ail  sauvage,  II,  687;  V,  637; 
VI,  5o6. 

- -  Ses  propriétés ,  1 , 90. 

- Ses  propi’iétés  alimentaires  ,  I , 

233,  234;V,  178;  VI,  25. 

- Sauce  à  l’ail,  I,  617. 

Ailes  d’Oiseaox  (Des).  Leurs  qualités 
nutritives,  I,  108. 

Aines  (Des).  Cas  où  les  aines  s’en¬ 
flamment;  traitement  à  suivre,  III, 
600,  601;  V,  377;  VI,  172. 

- Fistule  à  l’aine  ;  l’extirpation  en 

est  impossible,  III,  622. 

Air  (De  1’).  Quel  est  le  plus  sain;  éma¬ 
nations  qui  peuvent  le  rendre  mal¬ 
sain  ;  influence  de  l’air  sur  les  corps 
suivant  leur  tempérament,  V,  589; 
VI,  421. 

-  Qualités  requises  d’un  bon  air; 

influence  de  l’air  sur  les  tempéra¬ 
ments,  II,  281,  282;  V,  89,  889. 

- Influence  du  soleil  et  de  l’ombre 

sur  l’air;  qualités  respectives  de  l’air 
chaud  et  de  l’air  froid;  air  de  la 
ville  et  air  de  la  campagne-,  II,  291, 
292. 

- Influence  des  végétaux  sur  la  na- 


631 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


lure  et  les  qualités  de  l’air,  II ,  3  1 3  et 


Am  (De  1’).  L’air  des  montagnes  re- 
oaidé  par  certains  auteurs  de  l’anti¬ 
quité  comme  bon  dans  plusieurs  ma¬ 
ladies,  II,  856,  867. 

_ Changements  journaliers  de  l’air; 

comparaison  de  ces  saisons  journa¬ 
lières  aux  saisons  de  l’année;  leur 
action  sur  le  malade  et  sur  l’homme 
bien  portant,  II,  28g,  290, 

_ _  Changements  mertsuels  de  l’air 

(voy.  Lune),  II,  287. 

- - Théorie  de  la  dilatation  du  corps 

par  l’air;  application  de  ce  principe 
à  la  voix,  1,  456 ,  467. 

Aisselub.  Fistule  de  l’aisselle;  traite¬ 
ment  de  cette  fistule,  III,  621. 

- De  l’odeur  des  aisselles  ;  embro¬ 
cations,  V,  787;  VI,  573. 

- Remède  contre  la  mauvaise  odeur 

des  aisselles,  V,  44 1;  VI,  249. 

Alabastrite  (De  la  pierre  dite).  Ma¬ 
nière  de  l’employer,  II,  710. 

Albdla  (Sources  d’),  en  Italie,  d’un 
bon  usage  contre  l’éléphantiasis ,  IV, 

74. 

Alcanna.  Aqueux  et  chaud,  II ,  A92. 

-  Propriétés  et  action  de  ses 

feuilles, II,  655. 

Alcïoniüm  (De  1’).  Propriétés  de  ses 
différentes  espèces,  II,  788. 

Alep  (Cresson  d’).  Dessèche,  II,  5i4. 

- Expulse  par  le  nez ,  II ,  554. 

- Bon  contre  les  engorgements  du 

poumon,  II,  569. 

- Caustique,  II,  875. 

- Favorise  la  perspiration.  Il ,  588. 

- Provoque  les  règles,  II,  898. 

- Graine  de  cresson  d’Alep,  médi¬ 
cament  rubéfiant  ,11, 471  ;V,  5 1, 887. 


Alexandrie  (Manière  de  purifier  l’eau 

à), 1,337. 

-  (Port  d’);  pélorides  et  cames 

qu’on  y  trouve ,  1 ,  1 38  ,  1 54. 

-T— (Peignes  d’),I,  139. 

-  (Laurier  d’),  II,  5o2,  564, 

627. 

Algue  marine  (De  T).  Ses  propriétés  , 
11,699;  V,  64o;VI,47i. 

Alica  ,  espèce  de  froment.  Manière  de 
l’employer;  ses  qualités  et  ses  dé¬ 
fauts;  pain  d’ alica,  I,  16,  17. 

-  Sif  nature;  son  utilité,  I,  237; 

II,  702,708;  V,  i75;VI,  27. 

- -  Différentes  espèces  d’olico,  I, 

619,  620. 

- Lavée  en  gelée ,  convient  aux  ma¬ 
lades  ,  avec  de  l’eau  simple  ou  miel¬ 
lée,  1  ,  3o2. 

- (Boisson  d’).  Manière  de  la  pré¬ 
parer  ;  assaisonnements  qu’il  faut  y 
ajouter,  I,  3o2,  3o3. 

- (Bouillie  d’).  Manière  de  l’apprê¬ 
ter,  soit  avec  du  lait,  soit  avec  de 

- Manière  de  la  préparer  et  de  la 

cuire;  son  usage,  I,  258,  289. 

-  (Cataplasme  d’).  Son  utilité; 

mode  de  préparation,  II,  353. 

Alimentation  (De  1’).  De  quoi  doit  se 
composer  le  déjeuner  dans  le  régime 
salubre;  nécessité  de  changer  d’ali¬ 
mentation  avec  la  saison;  boisson 
qui  convient  au  déjeuner,  III,  178, 

174. 

-  Composition  du  dîner;  herbes 

potagères,  poissons,  viandes,  vin, 
fruits,  III,  175-177. 

-  De  l’alimentation  pendant  l’au¬ 
tomne  et  pendant  le  printemps,  III , 
180,  i8i. 


OIUBASE. 


632 


At.imentation.  Dangers  d’une  alimen¬ 
tation  trop  variée ,  1 ,  611,  6)2. 
Aliments  (Des).  Des  personnes  chez 
qui  les  aliments  se  corrompent  dans 
l’estomac;  manière  d’y  remédier; 
utilité  des  vomissements ,  V,  2  2  7  ; 
Vf,  68. 

-  (Préparation  des),  et  particuliè¬ 
rement  de  la  bouillie  au  pain,  V, 
189,  190;  VI,  4o,  4i;  I,  256  et 
suiv.  269  et  suiv.  274  et  suiv.  828 

-  Manière  d’accommoder  les  ali¬ 
ments  pour  les  gens  faibles,  I,  288  , 

284. 

- -  (Nettoyage  des);  différentes  ma¬ 
nières  d’y  procéder,  I,  274 ,  275. 
- Ne  doivent  pas  être  trop  variés , 

-  (Des)  solides  et  liquides;  pro¬ 
priétés  nutritives  de  chaque  espèce , 

I,  174.  175- 

- bouillis;  manière  de  les  faire 

cuire  et  de  les  manger,  I,  277. 

- — —  rôtis;  manière  de  les  faire  cuire, 
I,  277.  278. 

■  -  secondaires;  aliments  fades  et 

aqueux;  manière  de  les  apprêter, 
I,  276,277. 

■  -  Division  des  aliments  en  classes 

dans  fantiquité,  I,  582,  588. 

-  ayant  des  qualités  moyennes; 

tempéraments  auxquels  iis  convien¬ 
nent,  I,  178,  174. 

■  ■  Qu’il  est  important  de  connaître 
les  qualités  des  aliments;  —  atté¬ 
nuants;  —  formant  des  sucs  épais; 
effets  d’un  trop  long  usage  des  uns 
oudes  autres,  ¥,590-892;  VI, 421, 
422. 

- atténuants;  caractères  extérieurs 


auxquels  on  peut  les  reconnaître  1 
188,  .89. 

Aliments  incrassants;  leurs  qualités  et 
leurs  défauts  ;  indication  de  quelques- 

- -  qui  ne  sont  ni  incrassants  ni  at¬ 
ténuants,  I,  192. 

- atténuants,  I,  198  198;  V,  i56- 

i58;  VI,  2-5. 

-  Enumération  des  plantes,  I, 

198,  194;  des  céréales,  ibid.  194^ 
des  animaux,  ibid.  194-198;  des 
fruits,  ibid.  198. 

- produisant  des  humeurs  épaisses; 

énumération,  I,  199-201;  V,  i58, 
159;  VI,  5,  6. 

- tenant  le  milieu  entre  les  incras¬ 
sants  et  les  atténuants;  énumération 
I,  201,  202;  V,  189,  160;  VI,  6, 

-  produisant  des  humeurs  vis¬ 
queuses,  I,  202;  V,  202;  VI,  7. 

- produisant  des  humeurs  crues, 

I.  208;  V,  160;  VI,  8. 

- produisant  des  humeurs  froides , 

I,  208,  2o4;  V,  160;  VI,  8. 

- produisant  de  la  pituite,  I,  2o4; 

V,  161;  VI,  8,  9. 

- -  produisant  des  humeurs  atrabi¬ 
laires,  I,  2o4,  2o5;  V,  161  ;  VI,  9. 

- produisant  des  humeurs  bilieuses , 

I,  2o5,  206;  V,  161;  VI,  9,  10. 

- —  produisant  des  humeurs  excré¬ 
mentielles,  I,  206;  V,  161,  162; 

VI,  .0. 

- dépourvus  d’humeurs  excrémen¬ 
tielles,  I,  207;  V,  162;  VI,  10. 

- donnant  beaucoup  de  nourriture 

au  corps,  I,  207-209;  V,  162,  168; 
VI,  10,  12. 

-  qui  donnent  peu  de  nourriture, 


‘  TABLE  DES  MATIÈRES. 


I,  209-212;  V,  i63,  i6/i;  VI.  12, 
i3. 

Aliments  contcînaiit  de  bonnes  hu¬ 
meurs,  I,  2i2-2i7;V,  164-166;  VI, 
i3-i6. 

_ _ contenant  de  mauvaises  humeurs , 

I,  217-221;  V,  166-168;  VI,  16- 

18. 

faciles  à  digérer,  I,  221-228;  V, 
.68,  169;  VI,  18,  19. 

_ difficiles  à  digérer,  I,  228-226; 

V,  169 ,170;  VI,  1  g,  20. 

- favorables  à  l’orifice  de  l’estomac , 

1,226,  227;  V,  170,  171;  VI,  21. 
- qui  nuisent  à  forifice  de  l’esto¬ 
mac,  I,  228,  229;  V,  171;  VI,  22. 
- nui  nuisent  à  la  tête ,  1 ,  2  2  q,  2  3o  ; 

V,  171,  172;  VI,  23. 

- exempts  de  flatuosités,  I,  280, 

23i;  V,  172;  VI,  23. 

-  flatulents,  I,  281 , 282  ;  V,  172  , 

178;  VI,  24.' 

— . — ■  détergents,  I,  282.  , 

- ■  détergents,  incisifs  et  désobs¬ 
truants,  I,  282-288;  V,  178,  174; 

VI,  24,  25. 

-  obstruants,  I,  235  et  suiv. ;  V, 

174,  176;  VI,  26,  27. 

- -  passant  lentemunt,  I,  287  et 

suiv.;V,  175;  VI,  27. 

- -  se  corrompant  diflicilement,  I, 

288,  289;  V,  175,  176;  VI,  28. 

- -  se  corrompant  facilement,  I, 

2.38,  289;  V,  176;  VI,  28. 

- -  relâchant  le  ventre,  I,  2  4o  et 

suiv.;  V,  176-178;  VI,  28-32. 

- -  humides  et  aqueux  ;  passent  faci¬ 
lement  :  raisons  de  ce  fait,  I,  244  ; 
V,  178;  VI,  3i. 

- resserrant  le  ventre,  I,  2  45  et 

suiv.;  V,  179,  180;  VI,  32-34. 


633 

Aliments  flatulents;  préparent  au  coït 
(voy.  Légumes  secs),  I,  546. 

- échauffants, 1 ,  249,  280;  V,  180, 

181;  VI,  34,  35. 

- refroidissants,  I,  2  5o  et  suiv.;  V, 

181,  182;  VI,  35,  36. 

- desséchants,!,  282  et  suiv.;V, 

182,  i83;  VI,  36,  87. 

-  humectants,  I,  254  ,  255;  V, 

i83;  VI,  87. 

-  propres  à  préparer  au  coït,  I, 

544-546. 

Allantoïde  (De  la  membrane).  Sa  for¬ 
mation  et  son  rôle  dans  la  formation 
du  foetus,  III,  75. 

Aloès  (De  1’).  Lavé  et  non  lavé;  pro¬ 
priétés  de  chaque  espèce;  maladies 
pour  lesquelles  il  ne  convient  pas; 
malades  auxquels  il  faut  l’adminis¬ 
trer;  manière  de  l’employer  en  cas 
de  maladies  du  système  digestif; 
substances  auxquelles  on  peut  le 
mêler;  pilules  d’ aloès,  II,  264-268. 

- Du  bon  et  du  mauvais  aloès ,  V, 

69. 

-  Ses  propriétés  comme  médica¬ 
ment,  I,  227,  II,  610,  611;  V, 
600;  VI,  481. 

- Amer  et  astringent,  II,  490. 

- Emploi  de  l’aloès  comme  purga¬ 
tif;  contre  l’excès  de  bile;  manière 
de  1  administrer.  II,  i  i5,  116;  IV, 
595,  596  et  644;  V,  26  et  818. 

-  Purgatif  à  l’aloès;  recette,  V, 

793- 

- Lavement  à  l’aloès  et  aux  figues 

employé  contre  les  affections  du  rec¬ 
tum,  II,  286. 

- Moment  où  il  faut  incorporer  fa- 

loès  aux  emplâtres,  V,  94. 

Alopécie  (De  1’).  Ses  causes;  purgation 


634 


ORIBASE. 


ail  médicament  sacré;  énumération 
des  principaux  rernëdes  à  employer, 

V,  430-432;  VI,  241-243. 

Alopécie  (De  i’.).  Médicaments  compo¬ 
sés, IV,  543;  VI,  242,  243. 

- Origine  de  ce  nom  ;  traitement  de 

cette  maladie,  V,  694-697  ;  VI,  53i, 
532. 

-  Elle  est  diflicile  à  guérir  quand 

elle  est  étendue  ou  déjà  ancienne; 
traitement  à  employer  ;  scarification , 
IV,  207,  208. 

- Médicament  composé  contre  l’a¬ 
lopécie,  V,  109  et  855. 

- 'Autre  médicament,  inventé  par 

Adamantins,  V,  109,  1 10  et  855. 

Aloses  (Des).  Leurs  qualités,  I,  128. 

Alpes  (Daphné  des) ,  II,  107,  627. 

- Échauffe,  II,  5o3. 

— —  Diurétique,  II,  564- 

Alpuiton  (De  1’),  I,  281  et  suiv. 

- Ses  propriétés,  1,26. 

-  On  l’emploie  en  boisson  ou  en 

bouillie;  manière  de  l’apprêter;  re¬ 
mède  contre  la  dyssenterie;  subs¬ 
tances  qu’il  y  faut  mêler,  I,  281-288. 

- Pris  en  boisson  dans  du  vin  de 

différentes  espèces,  I,  258. 

- Bu  avec  du  vin  âpre,  resserre  le 

ventre,  I,  248;  V,  180;  VI,  34. 

- Bouillie  d’alphiton  ;  ses  propriétés 

flatulentes ,  1 ,  2  3 1 . 

- —  Desséché,  convient  aux  gens 

faibles,  I,  284. 

- Préparation  de  l’alphiton ,  1 ,  287, 

258. 

- Cataplasme  d’alphiton;  ses  pro¬ 
priétés  ;  mode  de  préparation ,  II ,  3  5 1 . 

Alphüs  (De  1’).  Ses  causes;  médica¬ 
ments  à  employer,  IV,  5gà  ;  V,  SpS  , 
3g4 ;  VI  ,189,  igo. 


Alpiste  (De  1’).  Qualités  des  diverses 
parties  de  cette  plante,  II,  697. 

Altération  (De  1’).  Elle  est  un  des  élé¬ 
ments  de  la  fonction  naturelle ,  for¬ 
mation;  distinction  de  l’altération - 
formation  et  de  l’altération-assimila¬ 
tion,  III,  27,  28. 

Alun.  Nature  de  l’alun;  ses  différentes 
espèces,  II,  53i,  532. 

- Sa  composition,  II,  720,  V,  82. 

- Moment  où  cette  substance  doit 

être  mise  à  cuire,  V,  90. 

Alvevs  (De  1’).  Sens  de  cette  expres¬ 
sion  dans  Vitruve ,  II ,  869. 

AlysscM  (De  r),  Ses  propriétés;  son 
action  dans  certains  cas  particuliers, 

11,611. 

Amaigries  (Des  parties).  Manière  de 
les  restaurer  par  des  frictions  et  des 
affusions  d’eau  chaude;  médica¬ 
ments  divers,  V,  24o,  24i;VI,  76, 
11- 

Aiviaigris  (Gens).  Manière  de  restaurer 
les  gens  amaigris;  par  le  régime  con¬ 
traire  de  celui  qui  amaigrit  (voy. 
Chairs), V,  289,  2  4o;VI,  76. 

Amandes  (Des).  Leurs  propriétés ,  I,  68, 
69. 

-  Leur  adfîon  sur  la  poitrine  et 

les  poumons,  I,  2  34;  V,  174;  VI, 
25. 

- -  Remplacent  le  lait  dans  les  bouil¬ 
lies,  I,  291. 

- -  amères  et  douces  ;  leurs  propriétés 

respectives,  II,  612,  6i3;  V,  601; 
VI,  432,  433. 

Amaurose  (De  1’).  Nature  et  effets  de 
cette  maladie;  traitement  général; 
médicaments  composés,  V,  254, 
255  ;  VI,  258,  259;  V,  7,3;  VI, 
545. 


635 


TABLE  DES 

AmblïOPIe  (De  i’).  Nature  de  cette  af¬ 
fection,  V,  254;  VI,  258. 

_ chez  les  vieillards;  remèdes  et 

traitement;  substances  recomman¬ 
dées,  V,  709;  VI,  54o,  54i. 

_ .  Collyre  contre  l’amblyopie,  V, 

,  36  et  876. 

Ambre  (Trochisque  à  1’).  Ses  usages; 
recette,  V,  i3i  et  872. 

AmbroSie  (Del’).  Ses  qualités  ;  son  em¬ 
ploi,  II,  611;  VI,  479. 

Âme  { De  1’).  Cas  ob  l’âme  est  influencée 
par  la  mauvaise  constitution  du 
■corps  ;  exemples  tirés  des  philo¬ 
sophes,  III,  2,4. 

-  Des  forces  de  l'âme;  nécessité 

pour  les  médecins  de  les  connaître; 
centres  de  force  ;  tête,  cœur  et  foie; 
distinction  des  maladies  d’après  ce., 

- Distinction  du  souffle  vital  et  du 

souffle  de  l’âme;  l’âme  réside  dans  le 
cerveau;  analyse  du  souffle  de  l’âmo; 
manière  dont  il  exerce  son  action, 
III,  216.  217. 

Amioon.  Ses  qualités,  I,  252;V,  182; 
VI,  36. 

-  Son  usage  et  ses  propriétés ,  I , 

- Utile  contre  la  diarrhée  pendant  la 

fièvre  ;  manières  d e  l’employer,  1 ,  2  9 o . 

-  Préparation  de  l’amidon,!,  294 

- Note  sur  l’amidon  des  anciens  et 

sur  son  usage,  I,  56i. 

datiffEEff  (Vin  dit),  I,  639. 

Ammi  (Del’).  Sa  graine;  ses  qualités, 
II,  6,1;  V,  601;  VI,  432. 

Ammoniaque  (De  la  gomme).  Comment 
il  faut  la  dissoudre  pour  préparer  les 
emplâtres.  V,  93. 


MATIÈRES. 

Amnios  (De  1’).  Formation  de  l’amnios; 
son  rôle  dans  la  formation  du  fœtus , 

III,  75 ,  76. 

Amollissants  (Médicaments),  V,  60, 
61. 

Amome  (  De  r  ) .  Ses  propriétés ,  II ,  6 1 3  ; 
V,  601;  VI,  433. 

- Quel  est  celui  qu’on  doit  préférer  ; 

comment  on  le  falsifie;  manière  de 
reconnaître  la  falsification ,  V,  69,  70. 

- Du  faux  amome  ;  ses  qualités ,  II , 

686. 

Amodille.  Coagulée,  passe  lentement, 
I,  267;  V,  175;VI,  27. 

Amodr  (De  1’).  Effets  de  l’amour  sur  la 
constitution  de  l’homme  quand  il  est 
poussé  à  l’excès,  III,  46 ,  47. 

Amodreüx  (Des).  Mauvais  régime  que 
leur  imposent  certains  médecins;  ré¬ 
gime  à  leur  faire  suivre;  symptômes 
de  l’amour,  V,  4 1 3 ,  4 1 4;  VI,  2 15. 

Amputation  (De  1’).  Quand  faut-il  la 
pratiquer;  parties  qu’on  peut  opérer; 
dangers  qu’elle  présente  ;  manière  d’y 
procéder;  Héliodore  comprime  le 
membre  à  la  partie  supérieure;  em¬ 
ploi  de  la  scie;  traitement  consécutif, 

IV,  247-249. 

Amygdales.  De  l’inflammation  des 
amygdales;  mélhode  pour  réduire  le 
gonflement  des  parties;  il  faut  un 
traitement  plus  énergique  quand  toute 
la  gorge  est  enflammée,  V,  761, 
762;  VI,  589. 

- Recettes  de  gaiTiansmes  et  de  dif¬ 
férents  remèdes  locaux,  VI,  689- 
591. 

- Médicament  aux  mûres  ;  recettes 

diverses,  IV,  547,  548. 

— - Remèdes  conti'e  les  tumeurs  des 

amygdales,  IV,  548. 


ORIBASE. 


636 

Asiygdales.  Abcès  des  amygdales:  opé¬ 
ration  à  faire,  III,  Sgo. 

Amyntas  (De  la  palissade  d’).  En  quoi 
ce  bandage  diffère  de  l’œil  double; 
s’applique  à  la  fois  à  l’œil  et  au  nez , 

V,  294,  295. 

Amythaon  (Emplâtre  d’).  Ses  usages, 
sa  confection ,  V,  1 1 9  et  863. 

Anatrochasme.  Espèce  particulière  de 
course;  ses  effets,  I,  5i2 ,  5 1 3. 

Anchialüs  (Sources  d’)  en  Thrace; 
d’un  bon  usage  contre  l’éléphantia- 
sis,IV,74. 

AiVDRON  (Pastilles  d’),  n,44o;V,  791. 

Andronius  (Trochisque  d’),  V,  128, 
129  et  870. 

Androsæmon  (De  f).  Ses  qualités,  II, 

6i3, 6i4. 

Âne  (Cbair  de  1’)  domestique  et  sau¬ 
vage;  ses  qualités  bonnes  et  mau¬ 
vaises,  R'gS,  94. 

- Usage  de  la  chair  d’âne  dans  l’an¬ 
tiquité,  I,  586. 

Anémone  (De  1’).  Propriétés  de  ses  dif¬ 
férentes  espèces,  II,  61 4;  V,  602; 

VI,  434. 

— - Médicament  à  l’anémone  ou  re¬ 

mède  de  Vénus;  emploi  et  recettes, 
V,  106,  107. 

Aneth  (De  1’).  Ses  propriétés  échauf¬ 
fantes  ;  son  action  suivant  qu’on  l’em¬ 
ploie  brûlé  ou  bouilli  dans  l’huile, 
II,  6i4,  6i5;V,  602;  VI,  435. 

- Remède  composé  à  l’aneth,  dit 

hypocondriaque ,  V,  1 18  et  862. 

-  Clystère  à  l’ aneth;  recette,  V, 

842. 

Anévrisme  (Del’).  Manière  dont  il  se 
forme;  signes  diagnostiques;  dilFé- 
rences  entre  l’anévrisme  et  l’œdème, 
IV,  5i,  52. 


Anévrisme  (De  f).  Galien  et  Antyllus 
en  distinguent  deux  espèces;  rap¬ 
prochement  de  leurs  opinions  réci¬ 
proques  et  discussion  à  ce  sujet,  IV, 
660,  661. 

- Distinction  de  deux  espèces  d’a¬ 
névrisme  d’après  la  place,  IV,  52, 
53. 

- qu’il  faut  refuser  d’opérer  à  cause 

du  danger;  manière  d’opérer  ceux 
des  extrémités,  de  la  tête,  suivant 
leur  nature,  IV,  53-56. 

Angine  (De  1’).  Elle  est  dangereuse 
quand  elle  amène  la  suffocation  ;  trai¬ 
tement  par  l’évacuation  sanguine  ou 
la  scarification  ;  médicaments  à  em¬ 
ployer  à  l’intérieur  et  à  l’extérieur, 
V,  752,  753;VI,592,  593. 

- ^  Indication  des  principaux  médi¬ 
caments  composés  contre  l’angine, 
IV,  553,  554. 

- Remède  composé  contre  les  an¬ 
gines;  recette,  V,  i44  et  883. 

Animaux.  Chair  des  animaux  carnas¬ 
siers  ;  ses  qualités  ,1,94,181. 

- Chair  des  animaux;  qualités  des 

diverses  parties  de  leur  corps,  I, 
i83,  i84. 

- Influence  du  sexe ,  de  l’âge  et  de 

la  castration,  sur  la  chair  des  ani¬ 
maux,  I,  i83. 

- Chair  des  animaux  châtrés  ;  ses 

qualités,  I,  92,  98. 

- Qualités  et  propriétés  de  chaque 

espèce  de  chair,  I,  90,  91. 

- Chair  des  animaux  jeunes  et  âgés; 

ses  qualités  respectives ,  1 ,  106. 

- Chair  des  animaux  domestiques 

et  sauvages,  I,  io4. 

-  de  ■  boucherie  ;  conditions  qu’ils 

doivent  remplir,  I,  17g. 


TABLE  DES 

ANiMACxbons  à  sakr,  I,  267. 

_ Chair  (les  animaux;  ses  qualités 

varient  suivant  la  saison  et  le  mode 
d’alimentation,  I,  94,  q5. 

Animaux.  Chair  des  animaux  marins; 
ses  qualités;  ses  usages  ;  énumération 
de  quelques  espèces,  I,  128. 

- - ayant  des  propriétés  atténuantes , 

I,  194-198;  V,  i56-i58;VI,  3-5, 

Anio  (Poisson  de  1’),  I,  127. 

Anis  (Graine  d’).  Ses  propriétés,  II, 
6i5;  V,  6o3;  VI,  436. 

- Vin  à  l'anis;  mode  de  prépara¬ 
tion,  I,  434. 

Anneaux  (Des).  Leur  usage  dans  les 
machines,  IV,  352. 

Année.  De  la  division  de  l’année  en  sai¬ 
sons  chez  les  Grecs,  I,  570,  676. 

Anodins  (Des).  Raisons  pour  lesquelles 
on  les  emploie;  leurs  différentes 
espèces,  IV,  Sgg  et  646 , 647. 

- Recettes  des  principaux  médica¬ 
ments  anodins  connus  des  anciens , 
IV,  599 ,  600. 

Anomalia.  Sens  de  ce  mot  d’après  Ga¬ 
lien,  I,  660. 

Anses  superposées  (Du  lacs  à). Manière 
de  le  faire  ;  employé  pour  maintenir 
le  malade  dans  une  bonne  posi¬ 
tion  au  cours  de  l’opération,  IV, 
267. 

- Figure,  IV,  691,  n°  17. 

-  (Du  lacs  à  deux).  Quelques-uns 

l’appellent  improprement  étrangleur; 
manière  de  le  faire;  son  emploi ,  IV, 
269. 

- Figure,  IV,  691,  n°  16.  * 

Anthébie  (De  1’).  Ses  propriétés,  II, 
698. 

Anthrax  (Des).  Origine  des  anthrax, 
IV,  617. 


MATIÈRES.  637 

Anthrax.  De  la  nature  des  anthrax  ;  leurs 
effets  sur  les  parties  avoisinantes; 
douleurs  qui  les  accompagnent;  cas 
ou  ils  sont  contagieux,  IV,  617,647, 
648. 

- Traitement  des  anthrax;  régime, 

cérats ,  emplâtres  ;  cataplasmes;  mo¬ 
ment  où  il  faut  considérer  cette  affec¬ 
tion  comme  une  simple  ulcération , 
IV,  617,  618,  648,  649. 

- Remèdes  composés  contre  les  an¬ 
thrax  ;  remèdes  locaux  pour  ceux  des 
différentes  parties  du  cçrps ,  I V,  6 1 8 , 
619. 

■ - -  (De  1’).  Ses  causes;  différentes 

phases  de  la  maladie;  aspect  de  l’ul¬ 
cère,  IV,  619,  520;  V,  343,  344; 
VI,  143,  i44. 

- Médicaments  à  employer  contre 

l’anthrax,  V,  344  ;  VI,  1 44,  i45. 

-  (Collyre  contre  les)  des  pau¬ 
pières;  recette,  V,  i38  et  878. 

Anthyllios  (De  1’).  Ses  différentes  es¬ 
pèces;  ses  qualités,  II,  6i5;  V,  602, 
6o3. 

Anticyre  (Ellébore  d’),  II,  102. 

- Ses  qualités  excellentes,  II,  i65, 

166. 

—  (Sésamoïde  d’).  Purgatif,  II, 
107. 

Antidotes.  Définition  de  ce  mot  par 
Galien,  I,  689,  64o. 

-  Généralement  employés  contre 

tous  les  breuvages  empoisonnés  ,  V, 
679;  VI,  628. 

- Composés,  IV,  629. 

Antimoine.  Quel  est  le  meilleur,  V,  82. 

- Ses  propriétés,  II,  720. 

Antyllüs  (Extraits  d’),  I,  3oo  et  suiv. 
436  et  suiv.  444  et  suiv.  5o3  et  suiv. 
520  et  suiv.;  11,44  et  suiv.  II,  55  et 


638 


ORIBASE. 


suiv.  58  et  suiv.  63  et  suiv.  69  et 
suiv.  167  et  suiv.  i83,  i84,  186  et 
suiv.  287  et  suiv.  298  et  suiv.  3oi , 
3o2 ,  307,  3o8,  3o9,  3io,  332, 
333,  334  et  suiv.  337  et  suiv.  38o 
et  suiv.  409  et  suiv.  424  et  suiv.;  III, 
570  et  suiv.  61 1  et  suiv.  61 5  et  suiv.; 

IV,  3  et  suiv.  16,  17,  22  et  suiv.  62 
et  suiv.  56,  200  et  suiv.  46o  et  suiv. 
463  et  suiv.  466  et  suiv.  ;  V,  7  et  suiv. 
21,  45,87  et  suiv.  8i5.  833,834. 

Antyllds  (Extraits  d’).  De  l’ouvrage: 
Sur  les  moyens  de  traitement,  I,  4i3 

Anüs.  Des  maladies  de  l’anus  ;  cataplasme 
contre  l’inflammation  et  la  sortie  de 
l'intestin,  VI,  60g. 

- Des  fissures  à  l’anus,  VF,  609. 

- Des  démangeaisons  à  l’anus;  ca¬ 
taplasme  et  onctions,  VI,  609. 

-  Des  inflammations  doulourenses 

de  l’anus,  VI,  609. 

- Remèdes  contre  la  déhiscence  de 

l’anus,  VI,  3o6. 

-  Des  ulcères  de  l'anus;  médica¬ 
ments  desséchants,  VI,  612. 

-  Liniments  et  suppositoires  pour 

l’anus;  manière  de  les  appliquer;  il 
faut  les  varier  suivant  la  force  et  le 
tempérament  du  malade,  II,  2  58, 
259;  V,  i54,  891 ,  892. 

An.xiété  (De  f  ).  Ses  causes  et  ses  effets 
physiques,  III,  212. 

Aorte  (De  l’artère).  Son  trajet;  se^  ra¬ 
mifications,  III ,  526,  527. 

Apellidès,  mécanicien,  inventeur  de  la 
machine  appelée  trispast^,,  IV,  407. 

Apéritifs  et  Purgatifs  (Médicaments), 

V,  62,  65. 

Aphidne  (Miel  d’),  I,  172. 

.Aphrodisiaques.  Énumération  d’un  cer¬ 


tain  nombre  de  substances  aphrodi¬ 
siaques  et  qui  produisent  des  érec¬ 
tions,  V,  767,  768;  VI,  614-616. 

Aphthbs.  Ce  qu’on  entend  par  aphthes; 
naissent  surtout  chez  les  enfants- 
dangers  qu’ils  font  courir,  s’ils  de¬ 
viennent  chroniques;  emploi  d'ali¬ 
ments  et  de  médicaments  légèrement 
astringents  ;  quand  l’enfant  est  à  la 
mamelle,  il  faut  faire  suivre  ce  régime 
à  sa  nourrice;  couleur  des  aphthes; 
médicaments  recommandés  pour  les 
enfants  d’un  certain  âge,  V,  748, 
749;  VI,  585-587. 

- Des  aphtes  chez  les  enfants  ;  leurs 

différentes  e.spèces;  traitement  qu’il 
faut  employer;  menus  soins  qui  peu¬ 
vent  être  utiles,  III,  193,  ig4. 

- Remèdes  divers  contre  les  aphthes,' 

IV,  548;  V,  206;  VI,  55. 

Apocottabisme  (De  l’).  Définition  de  ce 

terme  ;  utilité  qu’on  peut  tirer  de  cette 
habitude  en  médecine,  I,  4o8. 

Apollinaire  (Onguent  d').  Recette,  V, 
i33et  873. 

Apollonius  de  Pergame.  Traité  de  cet 
auteur  sur  les  Euporistes  ;  ses  défauts, 

V,  559;  VI,  4o4. 

Apollonius  (Extrait  d’),  III,  674,  678. 

- Observations  de  ce  médecin  au 

sujet  de  l’emploi  de  la  scarification 
(voy.  ce  mot) ,  II,  64  et  suiv.;  IV,  20, 
21,  8i4,  8i5;  V,  575-,  VI,  4>3. 

- Son  opinion  sur  les  suites  des 

morsures  d’un  chien  enragé ,  V,  4 1 8- 
419;  VI,  222. 

Apollonius  la  Bête  (Monocle  d’).  Ma¬ 
nière  de  l’appliquer  ;  cas  dans  lesquels 
on  l’emploie,  IV,  3o6. 

Apollophane  (Malagme  d’),  V,  122  et 

866. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


639 


Apoplexie  (De  i’).  Emploi  d’onclions 
par  tout  le  corps;  embrocations  à  la 
tête;  boissons;  lavements,  saignée, 
V,  /lo8,  409;  VI,  211. 

AposcÉpaenisme  (De  1’).  Comment  se 
produit  cette  fracture  de  la  tête ,  IV, 
’77- 

Apostèmes.  Remèdes  composés  contre 
les  apostèmes  et  contre  les  affections 
semblables,  V,  n 7  et  861. 

ApothÉeapie  (De  1’).  Sa  définition; 
double  but  qu’on  se  propose  en  l’em¬ 
ployant  (voy.  Exeecice  et  Feiotion)  , 

I,  482,  483. 

- Explication  de  ce  terme  d'après  un 

passage  de  Galien,  I,  655,  656. 

- De  l’emploi  de  l’apothérapie  pen¬ 
dant  les  exercices;  Oribase  loue  cette 
méthode  ;  pourquoi  ;  nécessité  de  com¬ 
biner  le  repos  et  l’action  pendant  les 
exercices  (voy.  Rétention  du  souf¬ 
fle),  I,  486,  487. 

Appétit.  Le  manque  d’appétit  est  sou¬ 
vent  guéri  par  le  coït,  I,  542. 

Appétits  (Des)  contre  nature  des  fem¬ 
mes  enceintes  ;  moment  où  ils  se  ma¬ 
nifestent,  IV,  632  et65i  ,  652. 

Apulie  (Grémil  d').  Echauffe  au  troi¬ 
sième  degré,  II ,  5 08. 

- desséchant ,  II ,  5  2  1 . 

Aquilon.  Vents  que  ce  nom  servait  à 
désigner,  I,  660. 

Akabie  (Bdellium  d’) .  Diurétique,  II,  564  . 

Aeabie  (De  l’onoporde  d’).  Ses  pro¬ 
priétés  ,  II ,  5 1 3 ,  578 ,  609. 

Arabie  (  De  la  pierre  d’ ).  Ses  propriétés , 

II,  5i6,  563,  710. 

Arabique  (Parfum  sec  dit  1’),  V,  i55  et 
892. 

/Iracos  et  Arachos.  Distinction  du  sens 
de  ces  deux  mots ,  I ,  Sg. 


Araignée  (De  1’).  Remèdes  contre  ses 
piqûres,  IV,  626,  627. 

- VENIMEUSES  (  Des  ).  Remèdes  con¬ 
tre  leurs  morsures,  IV,  626,  626. 

Arbousier  (Del’). Ses  qualités, II,  65o. 

ArchÉgathion.  Médicamentindiqué  par 
cet  auteur  contre  l’éléphantiasis ,  VI, 

ArchigÈnb  (Extraits  d’ ) ,  Il ,  1  46  et  suiv. 
202  et  suiv.  270;  III,  646-649  ;  IV, 
193  et  suiv.  197  et  suiv.  244  et  suiv. 
517  et  suiv.;  V,  469;  VI,  262. 

-  Opinion  d’Archigène  .sur  l’usage 

des  affusions  d’huile,  II,  SSy. 

-  Remède  d’Archigène  contre  les 

érosions  malignes  des  mamelles,  IV, 
629, 63o. 

Archimède.  Inventeur  de  la  machine 
appelée  trispaste,  IV,  407. 

ArcigÈne  ( Collyre  d’)  pour  les  yeux; 
recette,  V,  189  et  87g. 

Arctidm  (De  1’).  Ses  différentes  espèces; 
leurs  propriétés ,  11,617. 

Arctuee  (Lever  d’).  Marque  le  com¬ 
mencement  de  l’automne  dans  le  pa¬ 
rallèle  de  l’Hellespont ,  II,  297. 

ARÉTHUSE(Fontaine).  Ses  propriétés,  I, 
632. 

-  à  Chalcis  ;  ses  propriétés  merveil¬ 
leuses,  I,  335. 

Argalou  (De  1’).  Propriétés  de  cette 
plante,  II,  671,  672;  V,  63i;  VI, 
495. 

ArgÉmone  (De  l’j.  Propriétés  de  cette 
plante,  V,  489. 

Aristion,  fils  de  Pasicrate.  Critique 
les  modifications  apportées  par  son 
père  à  la  construction  du  trispaste, 
IV,  4i2-4i5. 

- Modifications  qu’il  apporte  dans 

la  con.struction  du  glossocome  de 


640  ORIBASE. 

Nymphodore;  leur  valeur,  fV,  4oi- 


4o3. 

Aristion.  Comment  il  réduisait  la  luxa¬ 
tion  de  l’humérus,  compliquée  de 
fracture,  IV,  388. 

Aristoloche  (De  1’).  Qualités  de  sa  ra¬ 
cine;  propriétés  de  chacune  de  ses 
espèces  ;  leurs  usages ,  Il ,  6 1 6 ,  617; 
V,  6o3;  VI,  436. 

Aristote  le  philosophe  (Extrait  d’) , 
III,  63etsuiv. 

■ - -  Théorie  d’Aristote  sur  la  généra- 

ration;  théorie  de  ses  disciples,  III, 
691,  692. 

Aridse  (Vin  d’),  I,  202,  217,  348;  V, 
iSg,  i66;  VI,  7,  16;  1,348. 

-  Ses  usages  en  médecine,  I,  354. 

Armarinte  (De  1’).  Propriétés  de  ses 
trois  espèces,  II,  658;  V,  626;  VI, 
483. 

Arménie  (Ellébore  d’),  II,  10 3. 

-  (Terre  d’).  Ses  qualités;  endroits 

où  on  la  recueille  ;  noms  que  lui  don¬ 
nent  les  habitants  du  pays.  II,  706. 

Armoise  (De  1’).  Ses  deux  espèces  ;  leurs 
propriétés,  II,  61 8  ;V,  6o4;  VI,438. 

Armoise  blanche  (Del’).  Son  tempéra¬ 
ment.  Il,  626. 

Armoise  maritime  (  Del’  ).  Ressemblance 
de  cette  plante  avec  l’absinthe  ;  en  quoi 
elle  en  diffère;  ses  propriétés,  II, 

683, 684. 

Arrière-faix  (Del’).  Sa  position  dans 
l’utérus;  manière  de  l’extraire;  cas 
divers  qui  peuvent  se  présenter;  mé¬ 
dicaments  et  traitement,  IV,  682, 
633, 052;  VI,  346. 

Arroohe  (De  1’).  Propriétés  de  cette 
plante  et  de  ses  fruits ,  1 ,  76,  77  ;  II , 
619,620;  V,  6o4,  6o5;  VI,  439, 
44o. 


Ar,senic  (De  1’).  Ses  propriétés,  V,  6o4  • 
VI,  437,  438. 

Arsyin  (Vin),  I,  352. 

- —  Ses  qualités  quand  il  est  nou¬ 
veau,  1,342. 

Artères  (Des).  Leur  point  de  départ; 
leurs  ramifications.  III,  525-53o, 

-  Tuniques  qui  composent  les  con¬ 
duits  artériels;  leur  nombre  et  leur 
nature,  III,  827,  828. 

-  Cas  où  il  faut  inciser  les  artères; 

artères  qu’il  faut  inciser;  manière  de 
pratiquer  l’incision,  II,  5i-53;  y, 
19,  8i3,  8i4. 

-  Choix  des  artères  qu’il  faut  in¬ 
ciser  à  la  tête;  manière  de  pratiquer 
la  saignée  des  artères;  précautions  à 
prendre,  II,  55,  56. 

-  Incision  de  l’artère  entre  le  pouce 

et  l’indicateur  ;  témoignage  de  Galien 
II,  53,  54. 

Artériotomie  (De  1’).  Son  usage  dans 
l’antiquité  et  de  nos  jours;  dangers 
qu’il  présente.  II,  764,  765. 

Artichaut  (De  1’).  Ses  propriétés  et  son 
usage,  I,  79,  80. 

Articulations  (Des).. Plaies  des  articu¬ 
lations;  en  quoi  elles  diffèrent  des 
plaies  des  parties  charnues  ;  médica¬ 
ments  à  employer,  V,  353;  VI,  i5i, 
i52. 

-  Relâchement  des  articulations; 

remèdes  convenables,  V,  365;  VI, 

i6i. 

-  Affections  fluxionnaires  des  arti¬ 
culations;  principaux  remèdes  re¬ 
commandés,  IV,  608;  V,  552,  553; 
VI,  391. 

Artisan  (Machine  de  1’).  Sa  structure; 
parties  constitutives;  mouvement 
quelle  produit,  IV,  4i5-420. 


TABLE  DES 

Artisan  (Machine  de  1’),  Son  action,  la 
réduction  de  la  luxation  de  l’humé¬ 
rus  étant  prise  pour  exemple, IV,  /lao 

- Figure,  IV;  696,  697. 

Artomeli  (De  1’).  Préparation  de  ce 
mets,  II,  863,  864. 

Ascalon  (Vin  d’).,  I,  433, 649. 
Ascanien  (Ellébore  du  lac),  II,  io3. 
Ascarides  ( Des )  (voy.  Vers, Lavements, 
Huile  DE  cèdre)  ,  II,  2 16 ,  245. 
Ascidies  (Des).  Leurs  qualités;  ma¬ 
nière  de  les  apprêter;  localités  où 
on  les  trouve ,  1 ,  1  5 1 ,  1 5  2 . 
Asclépiade  de  Bithynie  (Extrait  d’), 

IV,  243  et  suiv. 

-  Cas  de  luxation  observé  par  lui , 

à  la  suite  d’une  sciatique,  IV,  2  44. 

-  Remède  composé  d’Asclépiade 

contre  plusieurs  aÉfections  des  yeux, 

V,  i4o  et  880. 

Asclbpiades  (Les)  de  Gnide,  II,  102. 
Asolépie  (Savon  d’).  Recette,  V,  i4), 
i42  et  881. 

Asperge  (De  1’).  Ses  propriétés.  II, 
619;  V,  6o4;  VI,  438,  ASg. 

-  Ses  dilFérentes  espèces,  I,  83. 

Asphodèle  (Racine  d’).  Ses  propriétés 
alimentaires;  tige  verte  d’asphodèle, 
remède  contre  la  jaunisse,  I,  233; 

V,  173;  VI,  25;  11,619;  V,  6o4.; 

VI,  439. 

- Manière  de  la  préparer  ;  son  usage 

en  temps  de  famine,  I,  85,  86, 
264. 

Assaisonnements  (Différentes  espèces 
d’) ,  I,  276,  276. 

- Leur  usage;  danger  qu’il  y  a  à  les 

prodiguer,  I,  269. 

-  (Mélange  d’).  Ses  qualités  et  ses 

défauts,  I,  276. 


MATIÈRES.  641 

Assimilation  (De  1’).  Comment  elle  s’o¬ 
père;  par  les  organes,  III,  28. 

-  Ses  différentes  phases  dans  la 

bouche,  dans  l’estomac  et  dans  le 
foie;  action  de  chacun  de  ces  organes 
sur  les  aliments,  III,  32,  33. 

Assos  (Pierre  d’).  Comment  on  la  choi¬ 
sit,  V,  80. 

-  Médicament  destructif,  II,  577. 

- Favorise  la  perspiration,  II,  588. 

- -  Propriétés  de  son  efflorescence 

comparées  à  celles  de  la  pierre  elle- 
même  ;  opinion  d’Oribase  sur  sa  for¬ 
mation,  II,  709,  710. 

- Ses  efflorescences  dessèchent  sans 

irriter,  II,  5 19. 

-  Médicament  subtil,  II,  53 1. 

Aster  (De  1’).  Ses  propriétés,  II,  619. 

Aster  amelle.  Répercussif,  II,  Ago. 

Asthmatiques  (Des).  Qualités  que  doi¬ 
vent  posséder  les  remèdes  à  employer  ; 
régime,  V, 471.  472;  VI,  277,  278. 

-  Recettes  diverses,  IV,  55o,  55 1  ; 

V,  472;  VI,  277-279,  602. 

Asthme  (Def).,  Il  peut  être  guéri  par 
l’intervention  de  la  lièvre  quarte,  IV, 
87. 

- -  Fumigations  à  employer  contre 

l’asthme;  manière  de  les  donner,  U, 
427. 

- Le  vin  de  goudron  employé  comme 

remède  contre  l’asthme,  I,  4o4. 

Astragales  poteriu.m  (De  1’).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  668. 

Athénée  (Extraits  d’),  I,  10  et  suiv. 

,  337  et  suiv.;  II,  291  et  suiv.  3o2  et 
suiv.;  III,  62, 63, 78, 79, 80  et  suiv. 
97  et  suiv.,  107  et  suiv.,  161  et  suiv.. 
182  et  suiv. 

-  (Extrait  du  xxx'  livre  d'),  I,  24, 

25,  26. 


642 


ORIBASE. 


Athènes  (Agourre  cl’),II,  102. 

AthÉhÔme  (De  1’).  Caractères  qui  le  dis¬ 
tinguent  du  stëatome  et  du  mélicéris; 
manière  de  l’opérer,  IV,  9,  10. 

-  Manière  de  faire  l’opération  de 

l’athérome  au  coude  et  aux  paupières, 
IV,  10,  11 

Athlètes.  Opinions  des  anciens  sur  la 
vie  des  athlètes,  I,  65i,  662. 

-  (De  la  nourriture  des),  I,  676, 

577. 

Atmosphère.  Influence  de  l’état  de  l’at¬ 
mosphère  sur  la  santé;  corrélation 
entre  cet  état  et  la  constitution  du 
sujet  ;  règle  qui  doit  présider  au  choix 
du  séjour,  V,  286,  287;  VI,  78,  74. 

-  Influence  de  l’état  de  l’atmos¬ 
phère  pendant  et  après  la  saignée  sur 
les  malades,  II,  24,  26. 

Atrophie  (Del’)  des  yeux;  différence 
entre  l’atrophie  et  la  phthisie  des  yeux  ; 
traitement  et  médicaments ,  V,  45o, 
45i;  VI,  256. 

Attale  (Emplâtre  d’).  Ses  usages;  re¬ 
cette,  V,  96,  97  et  849,  85o. 

Attelles  (Des).  Leur  forme;  leur  em¬ 
ploi  ;  préceptes  d’Hippocrate  à  ce  su¬ 
jet;  endroits  où  il  serait  dangereux  de 
les  placer;  temps  quelles  doiventres- 
ter  en  place ,  IV,  127-129. 

Attique  (Miel  de  1’),  I,  169,  170, 
172. 

Attirants  (Médicaments),  V,  66. 

Attractifs  (Des  emplâtres).  Leur  ac¬ 
tion  en  cas  d’induration,  de  squirre 
et  d’inflammation,  IV,  610. 

A  UTOMNE  (Del’).  Influence  de  l’automne 
sur  le  tempérament  ;  soins  qu’il  faut 
prendre  de  sa  personne;  boissons 
et  aliments  à  éviter,  HI,  188. 

-  Régime  à  suivre  pendant  l’au¬ 


tomne;  coït,  alimentation,  V,  oyg^ 
580;  VI,  4i6,  417. 

Aubriétie  deltoïde  (Del’).  Qualités  de 
la  graine  de  cette  plante,  II,  684. 

Adgment  (De  1’).  Cas  où  l’on  peut  lais¬ 
ser  dormir  le  malade  pendant  l’aug- 
ment,  1,445. 

Aunée  (De  1’).  Propriété  de  ses  racines - 
leur  composition,  II,  682. 

Aurone  (De  1’).  Ses  propriétés;  amère 
et  nuit  à  l’orifice  de  l’estomac;  qua¬ 
lités  de  sa  cendre,  II,  6o4. 

Adtopybe  ou  Pain  de  ménage.  Sa  pré¬ 
paration,!,  257. 

Autruche  (Estomac  d’).  Propriétés 
qu’on  lui  attribue,  I,  108,  109, 

-  (Chair  d’).  Ses  qualités,!,  106- 

107. 

Auvent  (De  la  fracture  en).  Ses  deux 
espèces  ;  opération  à  pratiquer  dans 
chaque  cas,  IV,  i65,  166. 

Avant-bras  (De  1’).  Os  qui  servent  à  le 
former  ;  cubitus  et  radius  ;  leur  forme  ; 
leur  place  respective,  III,  4i2-4i4. 

-  Muscles  qu’on  remarque  à  l’avant- 

bras;  muscles  de  la  partie  intérieure 
et  muscles  de  la  partie  extérieure  du 
membre;  leur  nombre,  leur  place; 
leur  rôle,  III,  457-459. 

Aversion  pour  les  aliments  (De  1’). 
Comment  il  faut  y  remédier  (voir 
Lavements),  II,  345,  346. 

Avoine  (Del’).  Ses  usages;  manière  de 
la  préparer;  ses  qualités,  I,  29,  3o. 

-  échauffante,  I,  249  ;  V,  180; 

VI,  34. 

-  (Bouillie  d’).  Son  utilité ,  1 ,  288. 

-  Manière  de  la  préparer;  ses 

usages,  V,  188,  189;  VI,  89. 

-  Qualité  du  cataplasme  d’avoine , 

II,  624;  VI,  445. 


643 


TABLE  DES  MATIÈRES. 

AvoBTEMEXT.  Sigïies  qui  présagent  un  Axes  (Des).  Leur  rôle  clans  les  ma- 
avortement;  état,  des  seins,  écoule-  chines;  axes  saillants  et  axes  cachés, 
ments  sanguins  mensuels,  rougeur  IV,  342. 

du  teint ,  fièvres ,  III ,  58-6o.  Axonge  (De  1’  ).  Ses  qualités  ;  différences 

__ —  amené  par  l’usage  du  vin  à  i’ellé-  entre  elle  et  la  graisse  proprement 

bore,  I,  4o5.  dite,  II,  781 ,  782. 

_  causé  par  les  suppositoires,  II,  Azur  de  cuivre  (Del’).  Ses  propriétés, 

255.  11,715. 


B 

Biiivs  (Des).  Emploi  des  bains  au  mi¬ 
lieu  du  j  our  ;  espèce  de  bain  qui  con¬ 
vient  à  chaque  âge;  emploi  des  onc¬ 
tions,  III,  174,  175. 

— ■ —  Emploi  et  utilité  des  bains  dans 
la  première  enfance;  dangers  qu’ils 
peuvent  faire  courir  par  la  suite ,  III , 
i54-i56. 

-  Théorie  du  bain  pour  les  adoles¬ 
cents,  III,  i45,  i46. 

-  Distinction  de  quatre  parties  dans 

le  bain  complet  :  air  chaud,  eau 
chaude ,  eau  froide ,  essuyage;  effet  de 
chacune  de  ces  parties  sur  le  corps , 

-  Utilité  de  la  première  partie  du 

bain,  II,  871-378. 

-  Utilité  de  la  seconde  partie  du 

bain,  II,  878. 

-  Utilité  de  la  troisième  partie  du 

bain.  II,  878. 

-  Cas  où  fusage  des  bains  amène 

des  horripilations  (voy.  ce  mot),  II, 
87!. 

-  De  la  friction  détersive  dans  le 

bain;  né  doit  être  employée  qu’en 
cas  de  malpropreté  ou  de  déman¬ 
geaison;  comment  il  en  faut  amortir 
l’effet,  TI,  878,  374. 

-  Il  faut  dans  le  bain  prévenir  la 


fatigue  excessive;  disposition  du  lo¬ 
cal;  température  de  fêau,  II,  874- 
876. 

Bains  (Des).  Précautions  qu’il  faut 
prendre  pour  les  malades  après  fad- 
ministration  du  bain  ;  il  faut  amener 
des  sueurs  abondantes ,  ou  leur  faire 
des  onctions.  II,  876-878. 

-  Il  ne  faut  pas  se  baigner  après 

avoir  mangé  ou  après  avoir  bu  des 
liqueurs  fortes;  il  ne  faut  aussi  ni 
manger  ni  boire  immédiatement 
après  le  bain,  II,  878. 

- -  Personnes  auxquelles  les  bains  ne 

conviennent  pas,  II,  878,  879. 

— —  Cas  dans  lesquels  les  bains  con¬ 
viennent,  II,  879, 38o. 

-  Comment  on  prépare  des  bains 

propres  à  faciliter  la  respiration  ;  bains 
ramollissants  contré  les  squirres  avec 
ou  sans  inflammation,  contre  l’en¬ 
durcissement,  II,  881-888;  V,  45, 
46,  838,884. 

-  (Emploi  du),  combiné  avec  fu- 

sage  du  vin,  I,  4io. 

-  Du  coït  avant  le  bain  ,1,  547. 

-  Méthode  pour  réchauffer  l’air  in¬ 
térieur  du  bain;  emploi  de  la  vapeur 
d’eau,  II,  386, 


ORIBASE. 


644 

Bains  (Des).  Orientation  des  bains  sui¬ 
vant  Galien  etVitruve,  II,  856. 

- Manière  d’user  desbainsdansl’an- 

tiquité  ;  époque  où  a  commencé  l’em¬ 
ploi  du  bain  à  quatre  parties  ;  té¬ 
moignages  à  ce  sujet,  II,  872-874. 

- -  Usage  chez  les  Romains  du  bain 

avant  le  repas  ;  histoire  de  cet  usage , 

II,  874,  875. 

-  Époques  de  l’année  pendant  les¬ 
quelles  les  anciens  usaient  des  diffé¬ 
rentes  espèces  de  bains,  II,  879, 880. 

_  Histoire  de  l’usage  des  différents 

bains  dans  l’antiquité,  II,  880-882. 

-  Des  bains  artificiels;  leur  usage; 

plantes  qu’il  faut  y  mêler  pour  leur 
donner, des  propriétés  chaudes,  II, 
38o,  38i;  V,  45, 46,  833,  834. 

-  Des  bains  d’eau  douce;  leurs  pro¬ 
priétés  diffèrent  avec  la  température  ; 
effets  qu’ils  produisent  à  la  longue , 
II,  369,  370. 

-  Manière  d’employer  les  eaux  mi¬ 
nérales  en  bain;  douches  d’eaux  mi¬ 
nérales,  II,  385;  V,47,  48,  834, 
835. 

-  minéraux  naturels;  leur  action; 

énumération  des  différentes  espèces 
de  sources  minérales,  leur  usage, 
11,  383-385;  V,  46-48,  834,  835. 

Bain  antique  (Du).  Ses  différentes 
phases,  II,  865-878. 

Bain  chaud.  Son  excellence;  convient 
5  tous  les  âges,  V,  45,  833. 

-  Il  ne  faut  pas  y  recourir  trop 

souvent;  dans  certains  cas  il  est 
utile;  ses  effets,  II,  894,  895. 

-  Mauvais  eiiets  produits  sur  le 

corps  par  son  usage  prolongé  ;  il  faut 
éviter  d’y  habituer  les  enfants,  II. 
895,  896 


Bain  froid.  De  l’usage  du  bain  froid; 
nécessité  de  s’y  habituer  progressive¬ 
ment,  II,  890,  891. 

-  Age,  tempérament  et  caractère 

que  doit  avoir  la  personne  qui  s’y 
soumet;  frictions  préparatoires;  com¬ 
ment  il  faut  entrer  dans  le  bain ,  II , 
891. 

-  Ne  convient  qu’à  ceux  qui  mènent 

une  vie  régulière;  il  ne  faut  pas  le 
prendre  après  des  fatigues,  V,  44, 
833. 

-  Température  que  l’eau  doit  avoir  ; 

il  faut  se  faire  frotter  d’huile  en  sor¬ 
tant  et  manger  abondamment,  II, 
891 ,  892. 

-  Effets  du  bain  froid  sur  le  corps 

et  l’appétit;  on  peut  redoubler  le  bain 
mais  non  le  tripler;  temps  que  doit 
durer  le  bain,  II,  892  ,  898. 

-  Ses  avantages  ;  effets  qu’il  produit 

sur  le  corps  et  sur  la  digestion,  II, 

895. 

-  Usage  de  ce  bain  chez  les  Bar¬ 
bares,  II,  896,  897. 

-  Moment  de  l’année  auquel  il  faut 

commencera  s’y  habituer;  Agathinus 
préfère  le  printemps,  d’autres  méde¬ 
cins  l’été,  II,  897. 

-  Précautions  qu’il  faut  prendre 

avant  d’y  entrer;  il  faut  commencer 
par  des  exercices;  il  ne  faut  pas  les 
pousser  àl’ excès,  II,  897,  898. 

-  Il  faut  employer  la  friction  à  sec 

avant  d’y  entrer,  au  moyen  du  mas¬ 
sage  fait  avec  des  gants  de  linge;  la 
friction  doit  être  faite  à  sec,  II,  898  , 

399. 

-  Il  faut  que  la  friction  préparatoire 

soit  faite  par  le  baigneur  lui-même, 
II,  399,  4oo. 


TABLE  DES 

Bain  froid.  Température  que  l’eau  doit 
avoir;  l’eau  de  mer  est  préférable, 
II,  4oo,  éoi. 

_ _  Temps  que  le  bain  doit  durer; 

mouvements  qu’il  faut  y  faire;  sui¬ 
vant  Agathinus,  on  peut  entrer  dans 
le  bain ,  même  après  le  repas ,  II ,  4o  i , 
403. 

Balle.  Emploi  de  la  balle  dans  le  jeu 
de  paume;  emploi  de  la  petite  balle; 
distinction  de  trois  espèces  de  petites 
balles;  elFels  de  l’usage  de  chaque  es¬ 
pèce;  manière  de  s’en  servir;  em¬ 
ploi  de  la  grande  balle  ;  emploi  de  la 
très-grosse  balle;  emploi  de  la  balle 
creuse  ou  sac;  ses  inconvénients,  I, 
528-531. 

Balles  (Les  trois  espèces  de)  d’Antyl- 
lus,  1,664. 

Bandages  (Des).  Leur  but  est  de  main¬ 
tenir  le  membre  immobile  dans  la 
position  donnée;  points  d’appui  à 
donner  au  bandage  suivant  les  parties  ; 
IV,  270-272. 

-  Leurs  différentes  espèces;  ban¬ 
dages  roulés  ;  cas  où  on  les  emploie , 
larges  ou  étroits,  parties  du  corps 
auxquelles  ils  servent,  IV,  281,  282. 

-  composés;  leurs  différents^noms 

et  leurs  différentes  espèces,  IV,  282- 
284. 

— - —  cousus;  leur  emploi,  IV,  282. 

- Manière  de  réunir  les  bandages 

avec  l’aiguille;  direction  des  points  et 
des  sutures,  IV,  277-279. 

-  fendus  ;  parties  du  corps  pour 

lesquelles  ils  servent,  IV,  282. 

-  Lésions  qui  ne  peuvent  supporter 

l’application  d’un  bandage;  cas  ob¬ 
servé  par  Galien;  comment  il  put  y 
remédier,  IV,  276,  277. 


MATIÈRES.  645 

Bandages  (Des).  Il  y  a  trois  manières 
d’appliquer  les  bandages;  bandages 
particuliers,  IV,  280,  281. 

-  Manière  d’appliquer  les  bandages 

aux  genoux ,  aux  aines ,  à  la  rotule  , 
au  jarret,  IV,  276,  276. 

-  Quand  on  y  fait  un  nœud,  il  faut 

éviter  de  le  placer  sur  la  plaie;  place 
du  nœud,  IV,  279,  280. 

Bandage  simple  (Du)  pour  retenir  un 
membre;  sert  pendant  la  réduction, 
IV,  323. 

Bandes  (Des).  De  leur  emploi  dans  les 
maladies,  II,  420  et  suiv. 

-  Manière  d’appliquer  les  bandes; 

point  d’où  il  faut  les  faire  partir  ;  in¬ 
fluence  de  leur  direction  sur  le  mou¬ 
vement  du  sang  et  des  humeurs,  IV, 

-  Manière  de  les  employer  concur¬ 
remment  avec  les  compresses,  IV, 

-  Soins  qu’il  faut  prendre  quand  on 

applique  les  bandes;  il  ne  faut  pas 
comprimer;  temps  que  les  bandes 
doivent  rester  en  place  suivant  Hippo¬ 
crate  et  suivant  Galien ,  IV,  105-107. 

-  Mesure  de  la  compression  des 

bandes,  suivant  qu’elles  sont  posées 
le  jour  même  do  l’accident  ou  les 
jours  suivants;  comment  cette  com¬ 
pression  doit  s’exercer,  IV,  112-11 4. 

-  Largeur  et  longueur  de  la  bande  ; 

Galien  la  proportionne  à  l’étendue  de 
la  fracture;  précepte  d’Hippocrate, 
commenté  par  Galien,  IV,  107-iog. 

-  Qualités  du  linge  qui  sert  à  former 

les  bandes ,  IV,  1 1 4  ,  1 1 5. 

Bar  (Du).  Ses  qualités  nutritives,  I, 

-  de  rivière,  de  haute  mer 


r,  de  vi- 


646 


ORIBASE. 


vier;  qualités  de  chaque  espèce,  I, 

i32,  i33. 

Bar  du  Tibre;  estimé  des  anciens  et 
pourquoi,  I,  Sqi. 

Bar  et  du  Hibou  MARIN  (Du).  Leurs  qua¬ 
lités,!,  i3i. 

Barbare  (Emplâtre).  Sens  de  ce  terme, 
III,  706,  707. 

-  Ses  effets;  recettes,  V,  99,  100, 

85i,852. 

Barbier  (Emplâtre  dit  du.].  Ses  usages; 
sa  composition,  V,  120  et  864. 

Barbue  (De  la).  Ses  qualités,  I,  i32. 

Base  ,  partie  d’une  machine ,  IV,  338. 

Basilic  (Du).  Sa  composition  ;  son  em¬ 
ploi,  II,  703. 

-  Ses  propriétés ,  1 ,  82. 

- Cataplasme  au  basilic  ;  utile  contre 

les  morsures  de  scorpion,  II,  365. 

Bassin  (Du).  Os  qui  forment  le  bassin; 
Galien  les  appelle  os  sans  nom;  leur 
nombre  et  leur  place,  III,  4 16. 

Bassus  (Cygne  de),  nom  d’un  médica¬ 
ment  composé,  V,  i33,  873,  874. 

Bâtonnet  (Du),  partie  des  machines; 
son  usage,  IV,  345. 

Battituhes  (Des)  de  métaux;  leurs 
qualités  en  générai  et  qualités  de 
celles  de  chaque  métal,  II,  716. 

Baümier  (Du).  Qualités  du  suc  et  de 
l’écorce  de  cet  arbre ,  II ,  6  2 1  ;  V,  6o5; 
VI,  442. 

Bdellium  (Du).  Propriétés  tantdubdel- 
lium  de  Scythie  que  du  bdellium 
d’Arabie;  emploi  du  bdellium  sec  et 
frais ,  II,  62 2, 623 ;  V,  606 ;  VI ,443, 
444- 

-  Signes  qui  prouvent  sa  bonté,  V, 

70,  71. 

-  Manière  de  le  préparer  pour  les 

emplâtres,  V,  94. 


Bégaiement  (Du).  Causes  1  1  ^ 

suivant  Galien,  III,  24 1,  242. 

- Exemple  de  bégaiement;  guérison 

amenée  dans  un  cas  par  un  meilleur 
usage  des  forces,  III,  243. 

Bélier  (Viande  de).  Ses  défauts,  I, 
270. 

Berce  (De  la).  Qualités  de  sa  graine  et 
de  sa  racine,  II,  691;  V,  536;  VI, 
5o4. 

Berle  (De la).  Ses  propriétés,  1 ,  80;  II, 
686. 

Bernicles  (Propriétés  des) ,  I,  i45. 

Bette.  Ses  propriétés,  I,  228;  V,  171  ; 
VI,  22. 

-  Différentes  espèces  de  bettes,  II, 

692;  V,  638;  VI,  5ii. 

- Ses  propriétés  détersives  ;  son  uti¬ 
lité,  I,  75,  76. 

-  (Suc  de).  Ses  propriétés,  I,  2  33; 

V,  173;  VI,  25. 

-  Son  action  sur  le  foie,  I,  2  33. 

-  Cataplasme  de  bette;  utile  dans 

les  affections  de  la  tête,  II,  367. 

-  (Clystère  à  la).  Recette,  V,  84i. 

-  (Lavement  de).  Son  utilité,  II, 

208,  209;  V,  32,  823. 

-  (Feuilles  de).  Utiles  dans  certains 

cas;  on  les  mêle  h  la  bouillie  de  len.- 
tilles,  I,  289. 

-  (Bouillie  de).  Ses  qualités;  sa 

préparation,  I,  262,  263. 

Beurre  (Du).  Manière  dont  il  se  forme;- 
laits  qu’on  emploie  pour  sa  fabrica¬ 
tion  ;  ses  propriétés ,1,  160; II,  728; 
V,  606;  VI,  444. 

Bibasis.  — Voy.  La(  i  dlmoniennes  (  Saut 

Bière  (De  la).  Ses  qualités;  sa  nature, 
II,  491 , 636. 

Bile  (De  la).  Qualités  générales  de  cette 


TABLE  DES  MATIERES.  647 


h  umeur  ;  couleurs  diverses  de  la  bile  ; 
usage  de  ce  signe  pour  reconnaître 
ses  propriétés;  qualités  spéciales  de 
la  bile  des  quadrupèdes  et  des  oi¬ 
seaux;  manière  d’employer  la  bile 
comme  médicament,  II,  725-727. 

Bile.  Échauffé  plus  ou  moins,  suivant 
l’animal  qui  la  fournit,  II,  5o4 ,  5o5. 

_ Bu  réservoir  de  la  bile  que  Galien 

appelle  vessie  biliaire  ;  veines  et  nerfs 
qui  viennent  s’y  insérer;  canal  dit 
cholédoque,  ïïl,  364,  365. 

_  Maladies  delà  bile;  traitement, 

VI,  128,  129. 

-  Maladies  de  la  bile  aggravées  par 

l’usage  du  vin  sucré,  I,  343. 

_  Vomissement  de  la  bile;  manière 

de  l’arrêter;  vomissements  de  bile 
noire,  V,  319;  VI,  123. 

-  Distinction  de  la  bile  suivant  sa 

couleur,  I,  653. 

Bithïnie  (Épeautre-froment  de),  I,  9. 

-  (Vin  aminéen  de) ,  I,  349- 

-  (Mauvaisvinde),I,22i;V,i68; 

VI,  18. 

Bitume.  Le  bitume  noir  est  falsifié,  V, 

70- 

-  Comment  il  faut  faire  cuire  le  bi¬ 
tume  pour  préparer  les  emplâtres,  V, 
92. 

Blanc  (Remède)  contre  les  pustules; 
recette ,  V,  99  et  85 1 . 

Blés  (Magasins  à).  Note  sur  leur  amé¬ 
nagement  dans  l’antiquité,  I,  555. 

BlÈte  (De  la).  Ses  qualités,  II,  628; 
V,6o6;  VI,  444. 

Bute  (De  la).  Ses  propriétés ,  1 ,  76,  77. 

Bcedf  (Chair  de).  Ses  qualités,  I,  91. 

- Époque  où  l’on  doit  en  user,  1 ,  1 5. 

Bogues  (Des).  Leurs  qualités,  I,  128. 

Bois  PUANT  (Du).  Ses  propriétés;  action 


de  chacune  des  parties  de  cette  plante , 
II,  6i3. 

Boissons.  Manière  d’en  user  après  le  re¬ 
pas;  influence  des  diverses  boissons 
sur  l’intérieur  du  corps ,  1 ,  429, 
43o. 

-  Méthodes  pour  refroidir  les  bois¬ 
sons  usitées  chez  les  anciens  ,1,625- 
628. 

-  que  l’on  peut  boire  immédiate¬ 
ment  après  leur  préparation  ;  boissons 
qu’il  faut  laisser  se  clarifier,  I,  867, 
368. 

-  qui  provoquent  les  règles;  in¬ 
grédients  qui  servent  à  les  composer, 
II,  597-599. 

-  utiles  aux  gens  faibles,  I,  284. 

-  Maladies  et  moments  où  l’on  doit 

donner  les  différentes  boissons,  I, 

414-417. 

-  qui  conviennent  aux  malades  ;  les 

boissons  macérées  conviennent  contre 
le  flux  de  ventre  ;  boissons  aux  fruits , 
V,  191,  192  ;  VI,  4i ,  42. 

Boissons  alimentaires,  obtenues  par 
trituration ,  macération  ou  décoction; 
propriétés  comparatives  de  chaque 
espèce,  I,  286. 

— ^ — •  Manière  de  les  obtenir;  ingré¬ 
dients  qu’on  mêle  au  pain,  V,  i85, 
186;  VI,  38,  39. 

Boissons  astringentes.  Utiles  dans  les 
fièvres;  manière  de  les  préparer,  I, 
427. 

Bouc  (Viande  de).  Ses  défauts,  I,  92, 
270. 

_  (Urine  de).  Est  dit-on  un  fébrici¬ 
tant;  employé  comme  tel  par  les  peu¬ 
ples  d’Afrique,  IV,  85. 

Boücage  (De  la).  Son  action,  II,  645. 

Bouche,  Moyens  de  donner  une  bonne 


648 


ORIBASE. 


odeur  à  la  bouche;  substances  à  mâ¬ 
cher,  V,  737,  738;  VI,  573. 

Bouche.  Inflammation  de  la  bouche  ;  trai¬ 
tement;  purgation  et  évacuations  en 
cas  de  pléthore;  remèdes  extérieurs, 
une  fois  l’inflammation  mûre ,  on  em¬ 
ploie  les  résolutifs ,  V,  746,  747;  VI, 
583,  584. 

-  Ulcères  de  la  bouche  ;  leur  nature 

diverse;  médicaments  qui  convien¬ 
nent  à  chaque  espèce  d’ulcère  ;  cas  où 
il  faut  craindre  l’apparition  d’un  spha- 
cèle;  remèdes  à  employer  dans  ce 
cas  V,  747,  748;  VI,  585. 

- Ulcérations  putrides  de  la  bouche  ; 

recettes  de  remèdes  composés  à  em¬ 
ployer  ;  remède  aux  figues  contre  la 
sécheresse  de  la  bouche ,  V,  756  ;  VI , 
596,597. 

-  Médicaments  contre  les  alfections 

de  la  bouche.  —  Voy.  Stomvtiquls. 

-  (Des  affections  de  la),  V,  746  et 

suiv.;VI,  583  etsuiv. 

-  Médicament  coloré  contre  toutes 

les  affections  de  la  bouche,  IV,  548 , 

549. 

-  Liniment  à  leur  usage,  IV,  548. 

Bouillies  (Des).  Leurs  propriétés,  I, 

182. 

— —  (De  la  préparation  desl,  V,  i83 
etsuiv.;  VI,  87  et  suiv. 

-  Nécessité  de  faire,  dans  certains 

cas,  macérer  les  aliments,  V,  i84; 
VI,  38. 

-  faites  avec  des  graines  impropres 

à  la  panification;  leurs  mauvaises 
qualités,  I,  296. 

Bouillis  (Mets).  Leurs  qualités,  I, 
269. 

Bouillo.n.  Influence  dune  ébullition 
prolongée  sur  le  bouillon,  I,  268. 


Boülereaux  (Des).  Leurs  qualités,  I, 
182. 

Bouli.mie  (De  la).  Manière  de  restaurer 
les  gens  pris  de  boulimie,  V,  3i5, 
3i6;  VI,  120.  Voy.  Faim  CANINE. 

Bourrache  bâtarde  (Delà).  Son  tem¬ 
pérament,  II,  628. 

Bouvier  (Du  lacs  du)  ou  lacs  à  san¬ 
dales;  on  le  fait  avec  le  lacs  croisé; 
employé  pour  la  réduction  de  la  mal¬ 
léole,  à  la  mâchoire  inférieure,  IV, 
287,  258. 

-  Figure,  IV,  691,  n”  4. 

Bouton  d’or  (Du).  Ses  propriétés,  II, 
611. 

Bouto.ns  (Des).  Servent,  dans  quelques 
machines ,  à  mettre  les  axes  en  mou¬ 
vement,  IV,  343. 

Branche-ursine  (Delà).  Propriétés  des 
différentes  parties  de  cette  plante,  II , 
609;  V,  600. 

Bras  (Du).  Luxations  du  bras;  nombre 
des  luxations  du  bras  observées  par 
Galien;  Hippocrate  n’en  connaissait 
qu’une,  celle  de  l’épaule;  manière 
de  les  réduire;  expériences  de  Ga¬ 
lien,  IV,  222-224. 

-  Artères  du  bras ,  III,  527. 

-  Veines  du  bras  et  de  fépaule; 

leur  origine,  leurs  ramifications  et 
leur  trajet,  III,  5to-5i4. 

-  Nerfs  du  bras  issus  de  la  moelle 

épinière,  III,  5oi  ,  5o2. 

-  Os  du  bras;  sa  taille,  forme  et 

usage  de  ses  extrémités ,  III ,  4 1 1 , 
4i2. 

- -  (Saignée  du).  Manière  d’y  pro¬ 
céder;  dangers  à  éviter;  précautions 
à  prendre,  II,  a8-3o;  V,  16,  17, 
812. 

- Veine  qu’il  faut  choisir  de  préfé- 


TABLE  DES 

rt-nce,  suivant  la  complexion  du  su¬ 
jet,  II,  39-41. 

Brebis  (Viande  de).  A  quelle  époque  de 
l’année  il  faut  la  manger;  comment 
il  faut  la  cuire,  I,  270. 

Brillante.  Savon  rendant  la  peau  bril¬ 
lante;  recette,  V,  i/t3  et  882. 

Brindisi  (Huîtres  de),  I,  147. 

Bronches  (Des  ).  Explication  de  ce  mot , 

m,  323. 

Brûlants  (Remèdes),  IV,  619,  620. 

Brûlures  (Des).  Remèdes  usuels  contre 
les  bnilures;  cas  où  elles  donnent 
naissance  à  desphlyctène3;liniments 
divers,  notamment  d’Adamantius , 
V,  333-335;  VI,  i36,  137. 

-  Remèdes  composés  contre  les 

brûlures,  IV,  619. 

Brun  (Emplâtre).  Sens  de  cette  expres¬ 
sion,  III,  707. 

Bruyère  (Delà).  Propriétés  des  feuilles 
et  des  fleurs  de  cette  plante ,  II,  634. 

- Médicament  composé  à  la  bruyère, 

V,  i33  et  874. 

Bubons  (Des).  Différentes  espèces  de 
bubons;  bubons  ordinaires;  leurs 
causes,  leurs  suites,  III,  607. 

-  pestilentiels  et  contagieux;  pays 

où  on  les  rencontre;  auteurs  qui  en 
ont  parlé  ;  leur  origine;  maladies  qui 
les  occasionnent,  III,  607,  608. 


MATIÈRES.  649 

Bubons  qui  suivent  la  fièvre  ;  symptômes 
qu’il  faut  en  tirer,  III,  606,607; 
378;  VI,  173. 

-  Remèdes,  IV,  610. 

Buccins  (Des). Qualités  de  chacune  des 
parties  de  leur  corps;  manière  de  les 
préparer;  qualités  de  l’eau  dans  la¬ 
quelle  on  les  a  fait  cuire,  I,  i4i, 
i42. 

-  Se  corrompent  difiicilement,  I, 

239;  V,  176;  VI,  28. 

-  Emploi  des  buccins  sous  forme 

d’emplâtre;  substances  qu’on  leur 
associe;  maladies  pour  lesquelles  ils 
sont  utiles,  II,  789,  740. 

-  (Médicament  aux).  Son  usage; 

recette,  V,  109  et  855.  , 

Buglosse  (De  là).  Ses  quatre  espèces; 
leurs  noms  et  leurs  propriétés;  ma¬ 
nière  d’employer  chacune  d’elles,  II, 
6o5,  606. 

-  (Racine  de).  Amère  et  astrin¬ 
gente,  II,  490. 

Bugrane  (De  la).  Propriétés  tant  de  la 
racine  que  de  l’éeorce  de  cette  plante, 
II,  670. 

Buisson  ardent  (Du  fruit  du).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  670;  V,  63o;  VI,  493. 

Buphthalme  (Du).  Ses  qualités,  I, 
623;  V,  606;  VI,  444. 


c 


Cabaret  (Du).  Propriétés  de  ses  ra¬ 
cines,  II,  618;  V,  eo4;  VI,  438. 

-  Employé  comme  purgatif  avec 

l’aloès,  II,  264. 

CÂBLE  DOVBLE  (Du  lacs  appelé).  Ma¬ 
nière  de  le  faire,  IV,  262,  268. 


CÂBLE  DOUBLE  (Du  iacs  appelé).  Ma¬ 
nière  de  le  faire  au  moment  même 
où  on  femploie,  IV,  264,  265. 

- Manière  de  faire  le  câble  double 

avec  le  câble  simple,  IV,  268,  264. 

- Figure,  IV,  691 ,  n”  1 1 . 


ORIBASE. 


650 


CÂBLE  SIMPLE  (Du  lacs  appelé).  Ma¬ 
nière  de  le  faire;  son  action,  IV, 

Cadix  (Salaisons  de),  I,  267,  616. 

Cadmie  (Médicament  composé  à  la). 
Recette,  V,  96  et  849. 

Calaminthe  (De  la).  Ses  propriétés; 
.son  action,  II,  64o;  V,  61 5,  616; 
VI,  446,  447. 

- Médicament  composé  à  la  cala- 

minthe,  V,  i5o  et  888;  VI,  796. 

- Clystère  à  la  calaminthe;  recette, 

V,  842. 

Caldabium  (Du).  Sens  de  ce  mot;  des¬ 
cription  et  figures  de  monuments; 
son  rôle  dans  le  bain  antique,  II, 
868-871. 

Cames  (Des).  Leurs  différentes  espèces; 
manières  de  les  manger;  leurs  quali¬ 
tés  ;  localités  où  se  trouvent  les  meil¬ 
leures,  I,  1 52-1 54. 

- Leurs  propriétés;  leurs  qualités 

suivant  les  lieux  qu  elles  habitent,  I, 
187,  i38. 

-  (Petites  ).  Se  corrompent  diffi¬ 
cilement,  I,  289;  V,  176;  VI,  28. 

Camomille  (De  la).  Ses  propriétés; 
son  action  sur  le  corps;  son  emploi 
surtout  sous  forme  d’huile,  II,  700- 
702  ;  V,  602 , 608  ;  VI ,  484 ,485. 

- Ses  effets;  son  emploi,  VI,  491. 

- (Vin  à  la).  Mode  de  préparation, 

I,  488. 

Cancanbm  (Du).  Composition  et  pro¬ 
priétés  de  cette  plante,  II,  642. 

Cancer  au  sein  (Du).  Traitement  et 
remèdes  composés,  VI,  888  ,  884. 

Canicule.  Époque  où  cette  constella¬ 
tion  se  lève;  sert  à  fixer  le  commen¬ 
cement  des  saisons,  II,  297,  298. 

-  Moment  de  son  lever  suivant  les 


différents  auteurs  anciens,  II,  854. 

Canitie  (De  la).  Recettes  d’onguents 
contre  la  canitie,  V,  701;  VI,  534. 

Cannelle  (De  la).  Ses  qualités;  pro¬ 
priétés  de  la  petite  cannelle,  II,  648, 

649. 

-  Quelle  est  l’espèce  qu’il  faut 

choisir,  V,  71,  72. 

- (De  la  fausse).  Ses  qualités  et  son 

action  sur  le  corps,  II,  643,  644;  V, 
617;  VI,  449,  45o. 

-  Feuille  de  la  fausse  cannelle; 

apparence  extérieure  de  la  cannelle 
d’une  qualité  inférieure,  II,  660;  V, 
7'i>  75- 

Cannellier  (Du  faux).  Qualités  de  ses 
feuilles,  II,  699. 

Capillaire  (Du).  Son  action,  II,  607; 
V,  599;  VI,  428. 

Cappadoce  (Pierres  de).  Leurs  proprié¬ 
tés;  leur  origine,  II,  711. 

- Orge  nue  de  Cappadoce  ,1,9. 

Câpre  (De  la).  Ses  propriétés;  manière 
de  la  prendre,  I,  288;  V,  178;  VI, 

24. 

- salée;  ses  propriétés ,  I,  288. 

CÂPRES  (Des).  Leurs  propriétés;  —  sa¬ 
lées  ;  mode  de  préparation  et  usage , 
I,  70,  71. 

CÂPRIER  (Du).  Propriétés  de  l’écorce 
de  la  racine ,  du  fruit ,  des  feuilles  et 
de  la  tige  de  cette  plante  ;  propriétés 
du  câprier  des  pays  chauds  ,11,  492  , 
642,  643;  V,  616,  617;  VI,  448, 

449- 

- Écorce  de  racine  de  câprier;  dé- 

tersive  et  incisive,  II,  492. 

Capuchon  (Du).  Ses  qualités.  H, 
616. 

Carbonate  de  cuivre  terreux  (Du).  Ses 
propriétés,  II,  718. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


651 


Carcinomes  (Des).  Leur  cause;  diffé¬ 
rentes  espèces  de  carcinomes;  ils 
sont  incurables,  mais  on  peut  arrê¬ 
ter  leurs  progrès  ;  médicaments 
utiles  et  régime  du  malade,  V,  345, 
346;  VI,  i45,  i46. 

_ _ Différences  entre  les  carcinomes 

et  l’acrochordon  ;  description  des  car¬ 
cinomes  par  Xénophon,  IV,  17,  18. 

_ Parties  du  corps  qu  ils  affectent  ; 

manière  de  les  traitei-,  IV,  18,  19. 

Cardamome  (Du).  Propriétés  caustiques 
de  ce  médicament,  II ,  643 ;  V,  6 1 7 ; 

VI,  449- 

- Quel  est  le  meilleur,  V,  7 1 . 

Cardiaegie  (De  la).  Médicaments  re¬ 
commandés  ;  cataplasmes,  lavements, 

V,  667. 

- Remède  composé  contre  la  car- 

dialgie,  V,  118  et '862. 

Cardiaque  (De  la  maladie).  Régime; 
précautions  à  prendre;  médicaments 
composés,  IV,  555. 

-  Remèdes  composés  à  cet  effet, 

VI,  128. 

Cardousse  (De  la  racine  de).  Ses  quali¬ 
tés,  II,  687;  V,  637;  VI,  5o5, 
5o6. 

Carotide  (De  l'artère).  Son  origine; 
son  trajet,  III,  827. 

Carottes  (Des)  ou  daaci  Leurs  pro¬ 
priétés  ;  propriétés  de  la  carotte  sau¬ 
vage,  I,  87,  88;  II,  626;  V,  609; 
VI,  463. 

Caroubes  (Des).  Leurs  propriétés,  I, 
70. 

.  ■  Lentes  à  digérer,  I,  238;V,  175-, 

VI,  27. 

Caroubier  (Du).  Qualités  de  cet  arbre 
et  de  ses  fruits.  II,  647. 

Carde  (Du).  Os  qui  servent  à  le  for¬ 


mer;  leur  forme,  leur  disposition, 

III,  4i4. 

Carpe.  Des  luxations  du  carpe;  distinc¬ 
tion  de  quatre  espèces  de  luxations 
du  carpe  ;  opération  ;  position  à  don¬ 
ner  au  membre,  IV,  392  ,  398. 

-  Emploi  du  banc  d’Hippocrate, 

IV,  447-449. 

Carpesiüm  (Du).  Ses  qualités  et  son 
emploi;  précautions  qu’il  faut  pren¬ 
dre;  lieux  où  l’on  se  procure  ce  mé¬ 
dicament,  II,  645. 

Carthage  (Fourreaux  en  cuir  de) ,  II, 

174. 

Carthame  (Du).  Qualités  vénéneuses 
de  sa  racine,  II,  700. 

-  Ses  propriétés  émollientes;  di¬ 
verses  manières  de  le  préparer,  II, 

- Médicament  purgatif;  son  action , 

II,  548. 

- Manière  dont  les  médecins  de  Ca¬ 
rie  f emploient  comme  purgatif.  Il , 
,22,  123;  V,  27,819. 

- laineux;  ses  propriétés ,  II,  6 1 9. 

Cartilage  (Du).  Nature  de  cette  subs¬ 
tance,  ni,  320,  321. 

Garvi  (Du).  Ses  propriétés,  I,  87;  II, 
643. 

Carte  (Vases  de),  I,  870. 

CastorÉum  (Du).  Ses  qualités;  son  ac¬ 
tion,  II,  786 ,  736;  V,  618;  VI,  45o, 
45 1. 

- Utile  dans  les  maladies  de  la  poi¬ 
trine  et  des  poumons,  II,  568. 

- Remède  délassant  au  castoréum; 

ses  usages,  V,  126  et  868. 

-  Emploi  du  castoréum  comme 

sternutatoire ,  II,  452. 

Castration  (De  la).  Ses  effets  phy¬ 
siques  tant  sur  les  animaux  mâles 


652  ORIBASE. 


que  sur  les  femelles,  III,  44,  45. 

CataphOra  (Du).  Manière  de  le  dissi¬ 
per  ;  ventouses  ;  sternutatoires  ;  subs¬ 
tances  odorantes,  I,  446,  447;  V, 
3i3,3i4;VI,  119. 

Cataplasmes  (Des).  Ils  doivent  possé¬ 
der  des  vertus  multiples,  etre  relâ¬ 
chants  ,  amers  et  astiingents  tout  à  la 
fois  ;  cas  où  l’une  de  ces  qualités  doit 
prédominer;  cataplasmes  pour  les 
maladies  des  intestins,  de  l’hypo- 
condre,  du  péritoine,  de  la  vessie  et 
de  la  matrice;  cataplasmes  pour  les 
reins,  la  poitrine  et  la  rate,  II,  32  6- 
328;  V,  42. 

-  Nécessité  de  bien  examiner  le 

principe  prédominant  de  la  mala¬ 
die  ,  pour  y  appliquer  l’élément  con¬ 
venable;  cataplasmes  pour  amener  la 
transpiration ,  pour  dissiper  les  hu¬ 
meurs,  contre  les  inflammations 
squirreuses,  pour  les  maladies  de 
poitrine  et  pour  les  affections  du 
poumon,  II,  328-33o. 

- Cas  ou  ils  conviennent:  qualités 

des  différents  cataplasmes  ;  cata¬ 
plasmes  sans  eau  et  avec  eau  ;  prépa¬ 
ration  de  chaque  espèce;  emploi  de 
cataplasmes  contre  l’inflammation 
des  hypocondres,  II,  dfly-ddq. 

-  Leurs  différentes  espèces;  con¬ 
seils  sur  la  façon  de  les  faire,  V,  1 28 
et  866. 

- sans  eau  avec  de  la  résine  de  té¬ 
rébenthine  ou  du  miel  ;  manière  de 
les  préparer;  cas  où  il  faut  les  em¬ 
ployer,  II,  342-344. 

- Recettes  de  cataplasmes,  II,  344- 

368. 

- de  farine  de  fèves  et  de  cumin 

d’Éthiopie,  de  fenngrcc,  de  petit 


millet ,  d’écorce  de  Grenade,  dé  len¬ 
tilles,  d’alphiton  sans  sel,  de  raisins 
secs ,  de  farine  de  fèves  et  de  raisins 
secs,  de  pain  et  d’eau  miellée,  II, 
34o-342. 

Cataplasme  dit  oméfysù,  à  la  farine.de 
lin  et  à  l’huile  ;  manière  d’en  modifier 
les  propriétés;  cataplasmes  contre  la 
tuméfaction  des  hypocondres;  cata¬ 
plasmes  contre  l’inflammation  du 
foie  et  des  intestins,  II,  889,  34o. 

- Énumération  des  principaux  ca¬ 
taplasmes;  leur  action;  mode  d’ap¬ 
plication,  II,  455,  456. 

- De  quelques  cataplasmes,  V,  42- 

44  et  832. 

- à  l’ellébore  sur  le  pubis  ;  employé 

par  quelques  anciens  comme  purga¬ 
tif,  II,  1  43. 

- Recettes  et*  recommandations  di¬ 
verses,  V,  845  et  suiv. 

Cataracte  (De  la).  Différences  recon¬ 
nues  par  les  médecins  modernes 
entre  la  cataracte  et  le  glaucome; 
traitement  de  la  cataracte  et  médica¬ 
ments  recommandés.  Y,  452-454; 
VI,  257,  258. 

Catarrhe  (Du).  Il  provient  d'un  afflux 
d’humeurs  ;  danger  qu’il  y  a  à  le  mal 
soigner;  traitement,  médicaments  et 
régime,  V,  781,  782;  VI,  565, 
566. 

-  Remèdes  contre  le  catarrhe,  IV, 

549. 

CAUOHE.MAR  (Du).  Sa  nature  suivant 
Oribase;  symptômes  précurseurs;  il 
annonce  généralement  l’approche 
d’une  maladie  grave;  traitement, 
évacuations ,  purgation ,  V,  4o2,  4o3; 
VI,  2o5,  206. 

Caustiques  (Médicaments),  V,  66. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


653 


Caustiques  (Médicaments).  Remède 
caustique  au  nitre;  ses  usages,  V, 
,32  et  873. 

CaUTÉMSATION  (De  la).  Différentes  ma¬ 
nières  de  la  pratiquer,  II,  àog. 

Cavernes.  Froides  en  été  et  chaudes  en 
hiver;  explication  de  ce  fait,  I,  332. 

CicuBB  (Vin  du),  I,  63g. 

_ Explication  de  ce  nom,  I,  349- 

CÈDRE  (Du).  Qualités  des  deux  espèces 
de  cèdre;  résine  de  cèdre,  ses  pro¬ 
priétés;  haies  de  cèdre,  I,  228;  II, 
645,  646;  V,  171,  618;  VI,  22, 
45i,  452. 

_  Huile  de.  cèdre;  lavements  à 

l’huile  de  cèdre  contre  les  vers  intes¬ 
tinaux,  II,  245. 

_ Le  cèdre  était-il  connu  des  an¬ 
ciens?  Contradictions  entre  les  au¬ 
teurs;  conclusion  à  ce  sujet;  résine 
de  cèdre  ;  autres  substances  qu’on  ti¬ 
rait  de  cet  arhre.  II,  814-817. 

CÉLERI  (Du).  Action  de  cette  plante  et 
de  sa  graine;  distinction  du  céleri  de 
montagne  et  du  céleri  de  cheval ,  II , 
683;V,  635;  VI,5o2. 

- Ses  propriétés;  son  usage,  I,  80. 

- Eau  de  céleri;  ses  propriétés  pur¬ 
gatives  et  diurétiques  ;  cas  où  il  faut 
la  donner;  mode  de  préparation  et 
d’administration,  I,  dgo.  Sgi. 

CÉLESTE  (Remède  dit).  Ses  usages;  re¬ 
cette,  V,i  33,  i34  et  874. 

CÉLiAQUE  (Du  flux).  Diagnostic  de  ses 
différentes  espèces;  comment  on 
peut  reconnaître  l’existence  du  té¬ 
nesme,  des  maladies  bilieuses,  de  la 
dyssenterie,  de  la  lienterie,  des  ma¬ 
ladies  du  foie,  V,  486-488;  VI,  296- 
298. 

- Du  flux  céliaque  en  général;  re¬ 


mèdes  qui  conviennent  dans  tous  les 
cas,  IV,  567,  568;  V,  490-498;  VI, 
298,  299  et  3o2. 

CÉLIAQUE, (Du  flux).  Arrêté  par  la  bois¬ 
son  aux  coings ,  I,  383. 

Celsb  (Extrait  de),  V,  8o4,  8o5;  VI, 
192  etsuiv. 

Cendres  (Des).  Leur  composition  en 
général;  action  de  l’eau  sur  la 
cendre;  chaque  bois  transmet  ses 
qualités  à  sa  cendre,  II,  692 ,  698. 

Centaurée  (De  la  grande).  Qualités  de 
ses  racines  et  de  son  suc,  II,  646; 
V,  618,  619;  VI,  652. 

- âcre  et  astringente,  II,  491. 

- Clystère  à  la  centaurée;  recette, 

V,84i. 

-  De  la  petite  centaurée;  proprié¬ 
tés  des  rameaux,  des  feuilles  et  des 
fruits  de  cette  plante;  leur  emploi, 
II,  646;V,  619;  VI,652. 

- Usage  de  ce  purgatif,  IV,  597  et 

646. 

- de  Dalmatie;  propriétés  de  sa 

racine,  II,  656. 

CÉPHALALGIES  provenant  de  maux  d’es¬ 
tomac;  le  vin  aqueux  convient;  pour¬ 
quoi,  I,  34o,  34 1. 

CÉPHALÉE  (De  la).  Ce  qu’on  appelle 
ainsi;  causes  diverses  de  cette  mala¬ 
die;  manière  de  les  reconnaître,  d'a¬ 
près  la  nature  des  douleurs  éprou¬ 
vées;  traitement  à  suivre  en  consé¬ 
quence,  V,  691-698;  VI,  529. 

CÉRAT  (Du).  Emploi  du  cérat  recom¬ 
mandé  par  Hippocrate  pour  les  frac¬ 
tures  les  moins  dangereuses;  quali¬ 
tés  qu’il  doit  avoir  en  pareil  cas,  IV, 
,.5-117. 

_ au  goudron  ;  emploi  de  ce  médi¬ 
cament  contre  les  fractures,  IV,  i38. 


654  ORIBASE. 


Gérât  aux  quatre  ingrédients,  V,  117, 

118,  86i,  862. 

Cerceau  (Exercice  du).  Son  utilité; 
ses  effets  sur  le  corps;  forme  du  cer¬ 
ceau  et  de  la  baguette;  manière  de 
le  conduire;  moment  où  il  faut  em¬ 
ployer  cet  exercice,  I,  Sai,  522. 

-  Course  au  cerceau;  son  usage 

dans  l’antiquité,  I,  662. 

Cercylliüs  (Garçon  de).  Tumeur  squir- 
reuse  à  la  cuisse;  traitement  suivi; 
médicaments  employés  ;  guérison , 
m,  667,  668. 

CÉRÉALES.  Ce  que  les  Grecs  enten¬ 
daient  par  l’expression  correspondant 
à  ce  mot,  I,  SyS,  Syi. 

- Bonnes  et  mauvaises  qualités  des 

céréales,  I,  4,5. 

- Caractères  auxquels  on  reconnaît 

les  céréales  propres  à  être  emmaga- 

- ayant  des  propriétés  atténuantes , 

I,  194;  V,  i56. 

- Manière  d’éprouver  la  qualité  des 

céréales  par  f  eau  ou  par  la  coction , 

I, 3,4. 

-  Maladies  des  céréales;  opinion 

des  anciens  à  ce  sujet,  I,  558. 

Cerf  (Viande  de).  Ses  qualités,  I, 

93. 

- De  la  corne  de  cerf;  son  emploi, 

II,  735. 

Cerfeuil  anisé  (Du).  Qualités  de  sa 
racine,  II,  667. 

Cerises.  Relâchent  le  ventre,  I,  243; 
V,  178;  VI,  3o. 

Cerisier  (Du).  Qualités  des  fruits  de 
cet  arbre;  leur  action  sur  les  intes¬ 
tins;  cerises  aigres,  II,  646,  647. 

CÉRUSE  (De  la).  Ses  qualités;  action  du 
feu  sur  elle;  sert  à  fabriquer  le  fai'd 


minéral,  II,  722,  726;  V,  64o;  Vl 
5i4.  ’  ’ 

CÉRUSE.  Moment  où  elle  doit  être  mise 
sur  le  feu  pour  faire  un  emplâtre  V 
89. 

Cerveau  (Du).  Anatomie  du  cerveau; 
sa  première  apparence;  suture  sagit¬ 
tale,  dure-mère,  sinus  latéraux  et  si¬ 
nus  longitudinaux;  description  de  ces 
différentes  parties ,  III,  278,  274. 

- Superposition  de  la  pie-mère,  de 

la  dure-mère  et  du  crâne;  liens  qui 
unissent  celui-ci  à  la  dure-mem¬ 
brane,  III,  275-277. 

-  Sa  substance  ressemble  à  celle 

des  nerfs;  distinction  de  diverses 
parties  dans  le  cerveau  ;  fonctions  et 
rapports  de  chacune  de  ces  parties , 
III,  277,  278. 

-  Excrétions  du  cerveau;  manière 

dont  elles  sont  évacuées  suivant  Ga¬ 
lien,  III,  282 ,  283. 

- Description  des  canaux  d’excré¬ 
tion  qui  se  rendent  aux  narines  (sui¬ 
vant  Galien);  de  l’os  ethmoïde,  III, 
283,  284. 

- Description  des  canaux  qui  vont 

du  cerveau  au  palais  et  de  l’appareil 
du  goût  en  général,  III,  284-286. 

- Enumération  et  description  des 

nerfs  qui  partent  du  cerveau,  III, 

482-496. 

- Rôle  du  cerveau  dans  la  vie;  cor¬ 
respond  avec  les  organes  des  sens; 
ses  fonctions  en  général,  III,  217, 
218. 

- Manière  de  reconnaître  le  tempé¬ 
rament  du  cerveau  par  les  yeux, 
la  couleur  des  cheveux  aux  différents 
âges;  cerveau  bien  tempéré,  chaud, 
froid,  sec,  humide,  chaud  et  sec, 


TABLE  DES  MATIERES.  655 


chaud  et  humide ,  froid  et  sec ,  froid 
et  humide,  V,  2  47'25o  ;  VI,  8i-83. 

Cerveau  (Du).  Signes  de  k  bonne 
conformation  du  cerveau;  iis  sont 
au  nombre  de  cinq,  III,  2o4. 

_ Diminution  du  volume  du  cer¬ 
veau  ;  ses  causes  ;  ses  suites ,  III ,  2  8  g , 
290. 

_  De  l’inflammation  du  cerveau; 

signes  de  cette  inflammation;  déhis¬ 
cence  des  sutures  ;  emploi  de  la  sai¬ 
gnée,  de  ,  cataplasmes  et  d’embroca¬ 
tions,  V,  4i6;  VI,  217. 

_ Temps  que  la  maladie  dure  géné¬ 
ralement;  symptômes;  l’inflamma¬ 
tion  existe  aussi  quelquefois  dans  les 
tuniques  du  cerveau;  traitement, 

VI,  217-220,  529,  53o. 

- Inflammation  de  la  membrane  du 

cerveau;  dangers  quelle  fait  courir; 
tumeur  et  autres  symptômes;  elle 
suit  souvent  une  opération;  remèdes 
généraux  et  remèdes  locaux  à  em¬ 
ployer,  IV,  173-176. 

- Inflammation  du  cerveau  chez  les 

enfants  ou  siriasis;  ses  signes;  re¬ 
mèdes  à  employer,  V,  207;  VI,  55, 
56. 

-  Érésipèle  du  cerveau;  symp¬ 
tômes;  traitement;  saignée;  médica¬ 
ments  refroidissants  ;  alimentation 
moyenne ,V,  4i6,  417;  VI,  220, 
221,530. 

Cervelle.  Ses  propriétés,  I,  229;  V, 
171;  VI,  22. 

-  Son  usage  dans  l’alimentation; 

ses  qualités;  manière  de  l’apprêter, 
I,  100,  101,  267. 

- d’une  digestion  lente,  I,  267;  V, 

.75;VI,27. 

Cestrum  (Du).  Ses  propriétés,  II,  647. 


Chaînes  (Des).  Leur  utilité  dans  les 
maebines,  IV,  34 1. 

Chair  des  animaux  jeunes  ;  passe  faci¬ 
lement,  I,  242;  V,  177;  VI,  3o. 

Chairs  (Contusions  des).  Formation 
d’une  ecchymose  et  épanchement 
sous -cutané;  but  du  traitement  à 
suivre;  emploi  de  divers  remèdes 
suivant  les  parties,  V,  347,  348;  VI, 
i46,  147. 

- De  la  diminution  des  chairs;  mé¬ 
thode  pour  amener  l’amaigrissement 
en  changeant  le  tempérament;  ré¬ 
gime  atténuant  et  desséchant;  onc¬ 
tions  ,  eaux  minérales ,  frictions ,  ex¬ 
position  au  soleil,  bains  à  la  soude, 

V,  237-239;  VI,  74,  75. 

Chaise.  Du  mouvement  passif  sur  une 
chaise;  manière  de  le  régler  suivant 
les  cas  ;  son  emploi  dans  les  fièvres , 

I,  519,  520. 

Chalazes  (Des).  Cataplasme  aux  figues 
recommandé,  V,  718;  VI,  55o, 
55i. 

Chaleur.  Cas  où  une  fatigue  excessive 
amène  une  chaleur  immodérée  du 
corps;  régime  refroidissant  à  suivre; 
traitement  différent  suivant  l’âge  et 
les  occupations,  V,  568-570;  VI, 
4o8,  409. 

Chambre  du  malade  (De  la).  Il  faut  ap¬ 
porter  un  grand  soin  à  son  choix  ; 
chambre  du  rez-de-chaussée  et  des 
étages  supérieurs,  grande  et  petite, 
basse  et  élevée;  exposition  de  la 
chambre  du  malade  ;  chambre  blan¬ 
chie  à  la  chaux,  en  pierres  ou  en 
briques ,  dont  les  parois  sont  peintes , 

II, 3o7,3o8. 

Chameau.  Usage  de  la  chair  de  cha¬ 
meau  dans  l’antiquité,  l,  585. 


656 


ORIBASE. 


Champignons  (Des).  Leurs  difTérentes 
espèces  ;  propriétés  de  chacune 
d’elles,  I,  89. 

- Leurs  propriétés  vénéneuses ,  II , 

666. 

-  Leurs  effets  divers;  remèdes  à 

employer,  IV,  628,  629. 

- Empoisonnement  par  les  cham¬ 
pignons;  recettes  de  lavements  à 
employer,  II,  2 16. 

-  Etouffements  amenés  par  les 

champignons;  remèdes  recomman¬ 
dés,  V,  679;  VI ,  52  3. 

-  Remèdes  pour  ceux  qui  sont 

étouffés  par  des  champignons,  V, 
147,  348  et  886. 

Chancres  (Médicament  contre  les  ) ,  V, 
no  et  856. 

-  Autre  médicament  contre  les 

chancres  et  les  ulcères  analogues, 
V,  110  et  856. 

Chant  faux  (Du).  Ses  différentes 
causes,  III,  243,  244. 

Chanvre  (De  la  graine  de).  Ses  pro¬ 
priétés,  I,  43;  II,  642  ;  V,  616;  VI, 
447,448. 

-* —  échauffante,  I,  249;  V,  181;  VI, 

34. 

Chapelière  (De  la).  Ses  propriétés,  II, 

674. 

Char  à  bras  (Mouvement  passif  dans 
un).  Cas  où  il  faut  l’employer  dans 
les  fièvres  ;  manière  de  le  régler,  I , 

Chardon  (Du).  Qualités  de  la  graine , 
des  racines  et  de  la  tige  de  cette 
plante,  II,  653. 

Chardon  a  foulon  (Du).  Qualités  de  sa 
racine,  II,  627. 

Chardon  bAtard  (Du).  Ses  propriétés, 
11,609. 


Charnières  (Des).  Leur  rôle  dans 
quelques  machines ,  pour  réunir  des 
parties  habituellement  pliées,  IV, 
341,342. 

Charon  (Gouffres  de),  II,  294. 

Châtaignes.  Bonnes  à  ajouter  à  la 
bouillie  de  millet,  I,  287,  288. 

- triturées  dans  les  bouillies ,  elles 

resserrent  le  ventre,  I,  291. 

Chaud.  Sensation  produite  par  la  pré¬ 
sence  du  chaud,  suivant  le  degré  de 
chaleur  que  le  corps  possède;  action 
des  substances  tempérées  sur  le  mo¬ 
ment  et  à  la  longue  ;  action  des  subs¬ 
tances  plus  chaudes,  II,  498,  499. 

- Distinction  de  quatre  degrés  de 

chaud  dans  les  médicaments  sim¬ 
ples,  II,  497,498. 

Chauds  (Des  tempéraments).  Méthode 
pour  les  corriger;  régime;  exercices 
particuliers ,  évacuations ,  bains ,  diu¬ 
rétiques ,  sudorifiques ,  V,  259, 260; 
VI,  88,  89. 

- Cas  où  la  chaleur  et  l’humidité 

sont  combinées;  traitement  recom¬ 
mandé,  V,  266,  267  ;  VI,  93. 

Chaux  (De  la).  Galien  la  compare  à  la 
cendre;  ses  propriétés  médicales, 
II,  693. 

-  vive;  traitement  qu’on  lui  fait 

subir;  action  de  la  chaux  dans 
chaque  état,  II,  721;  V,  639 ;  VI, 
5i2. 

ChÉlidoîne  (De  la).  Propriétés  des  dif¬ 
férentes  espèces  de  chélidoine,  II, 

Cheminées  (Des).  Les  anciens  connais¬ 
saient-ils  les  cheminées?  Disjfussion 
et  textes  à  ce  sujet,  II,  883,  884. 

ChÉmosis  (De  la).  Sens  de  ce  mot;  trai¬ 
tement  de  cette  maladie  :  saignée. 


TABLE  DES  MATIERES.  657 


purgation ,  collyres ,  fomentations ,  V , 
446,447;VI,  zSz,  253, 

Chêne  (Du).  Propriétés  médicamen¬ 
teuse»  des  differentes  parties  de  cet 
arbre,  V,  610;  VI,  466. 

Chbrvis  (De  la  racine  de).  Ses  proprié¬ 
tés,  IL  686. 

Chevelu  (Du  cuir).  Traitement  chirur- 
eical  des  abcès  du  cuir  chevelu ,  III , 

Cheveux.  Quelles  sont  les  substances 
qui  altèrent  les  cheveux;  épilatoires; 
danger  que  présente  leur  usage;  mé¬ 
dicaments  atténuants,  recettes,  V, 
697-700;  VI,  532,  533. 

- Recettes  pour  rendre  les  cheveux 

beaux,  couleur  d’or,  noirs,  V,  701, 
702;  VI,- 534,  535. 

- Remèdes  composés  pour  les  che¬ 
veux,  V,  i4o  et  880. 

- -  Remèdes  qui  amincissent  les  che¬ 
veux,  V,  433,434;  VI,  243. 

- De  la  chute  des  cheveux  ;  ils  tom¬ 
bent  quand  la  peau  est  raréfiée;  but 
du  traitement;  quelquefois  les  che¬ 
veux  tombent  pendant  une  maladie; 
recettes  diverses,  V,  697-699;  VI, 
432,  433;  VI,  241-243. 

— —  Médicament  composé  de  Galien , 
IV,  544;  V,  433;  VI,  242,  243. 

Chevilles  (Des).  Servent  à  mettre  les 
axes  en  mouvement,  IV,  342. 

- Remèdes  qui  expulsent  les  che¬ 
villes  de  la  chair,  V,  35o,  35i;  VI, 
149,  i5o,' 

Chèvre  (Viande  de).  Son  usage,  I,  i5. 

- A  quelle  époque  on  peut  la  man¬ 
ger;  comment  il  faut  la  cuire,  I, 
270. 

- -  De  la  corne  de  chèvre;  son  em¬ 
ploi,  II,  735. 


Chèvre.  Delà  fiente  de  chèvre  ;  empl  oyée 
comme  rubéfiant;  manière  de  s’en 
servir,  II,  4i6, 417;  V,  5o. 

Chèvrefeuille  (Du).  Qualités  de  son 
fruit  et  de  ses  feuilles.  II,  673. 

Chicorée  (De  la).  Distinction  de  diffé¬ 
rentes  espèces  de  chicorée;  leurs 
propriétés  respectives,  II,  683;  V, 
635;  VI,  5o2. 

Chien  (Chair  de).  Ses  qualités,  I,  94, 

- Usage  de  la  chair  de  chien  dans 

f antiquité,  I,  586. 

Chiens  enragés.  Remèdes  contre  la 
morsure  des  chiens  enragés  ;  influen¬ 
ce  du  temps  astronomique  sur  f  effi¬ 
cacité  de  ces  remèdes,  V,  682  ,  683  ;" 
VI,  624.  —  Voy.  Rage. 

- Autres  remèdes  contre  les  mor¬ 
sures  de  chiens  enragés,  V,  681;  VI, 
524. 

Chiendent  (Du).  Qualités  de  ses  ra¬ 
cines;  propriétés  du  chiendent  du 
Parnasse,  II,  6o5;V,  599;  VI,  426, 
427. 

- Son  usage  contre  la  pierre;  pro¬ 
priétés  de  sa  graine,  VI,  427. 

- Racine  de  chiendent;  âcre  et  as- 

tringentè ,  II ,  490 

Chios  (Collyre  de) ,  V,  i36  et  876. 

- Mastix  de  Chios;  échauffe  au  se¬ 
cond  degré.  Il ,  507. 

— —  desséchant ,  II ,  5  2  1 . 

- favorise  la  perspiration,  II,  584. 

- Peignes  de  Chios,  I,  189. 

-  De  la  terre  de  Chios;  ses  pro¬ 
priétés,  II,  7o4;  V,  608;  VI,  474. 

-  Intermédiaire  entre  les  échauf¬ 
fants  et  les  refroidissants,  II,  5oi;  V, 
53. 

- détcr.sive,  II,  563. 


658 


ORIBASE. 


Chios  (Vin  de).  —  Voy.  Amuse. 

Chiron  (Panacée  de).  Échauffe,  II, 
5o3. 

- Vigne  de  Chiron  ou  couleuvrée  ; 

favorise  la  perspiration,  II,  588. 

- purgatif.  II,  106. 

Chius.  Opinion  de  cet  auteur  sur  l’e-tis- 
tence  des  ligaments  suspenscurs  des 
ovaires,  III,  87 5. 

Choléra  (Du).  Origine  de  cette  déno¬ 
mination  ,  II,  836. 

- Ses  effets,  IV,  97. 

_  Ses  causes;  remèdes  et  médica¬ 
ments  composés  à  employer,  IV, 
566,  567. 

- Produit  par  l’abus  du  pastèque , 

du  melon,  I,  228;  V,  171;  VI,  22. 

- - Manière  dé  le  prévenir  par  des 

vomissements  et  des  fomentations; 
crise  mortelle;  petits  remèdes  à  em¬ 
ployer;  alimentation;  usage  de  ré¬ 
chauffants,  V,  668-670. 

-  Usage  du  diacode  et  de  l’eau 

froide  contre  le  choléra;  médica¬ 
ments  qu’il  faut  généralement  em¬ 
ployer;  embrocations  sur  le  ventre; 
frictions  sur  la  peau,I,  38o,  38 1. 

- sec  ;  causes  de  cette  ma  ladie  ;  re¬ 
mèdes  qu’il  faut  employer;  recettes 
de  lavements,  II,  286,  287. 

Chomon  (Du).  Formation  et  configura¬ 
tion  de  celte  membrane;  son  utilité, 

111,72-74. 

Chou  (Du).  Ses  propriétés;  son  usage, 
I,  76. 

- Qualités  de  la  tige  une  fois  brû¬ 
lée,  du  chou  sauvage  et  du  chou 
marin,  II,  65i,  652;  V,  62 1,  622  ; 
VI,  458. 

-  Relâche  le  ventre,  I,  24o;  V, 

176; VI,  28. 


Chou.  Desséchant  et  nuisible  à  la  vue 
1,  252;  V,  182;  VI,  36. 

- Remarque  sur  les  propriétés  que 

lui  prêtaient  les  anciens,  I,  56g, 
570. 

- Manière  de  préparer  le  chou  ;  as¬ 
saisonnements  qu’il  faut  y  mêler; 
ses  effets  sur  la  santé;  affections 
contre  lesquelles  son  emploi  est 
utile,  I,  278,  27g. 

- Manière  de  le  faire  cuire  quand 

on  veut  qu’il  relâche  le  ventre,  I, 
24i;V,  i76;VI,  29. 

-  bouilli  deux  fois,  resserre  le 

ventre,!,  247;  V,  179;  VI,  34. 

- Cataplasme  de  chou;  manière  de 

le  préparer;  on  emploie  aussi  son 
suc;  il  sert  contre  les  gonflements 
des  glandes  et  les  érésipèles,  II, 
366. 

- cru,  excellent  contre  la  goutte, 

I,  279. 

-  lisse;  son  suc,  mêlé  au  car- 

thame,  est  un  purgatif;  manière  de 
préparer  ce  remède,  II,  261. 

- -  marin;  employé  comme  purga¬ 
tif,  II,  120. 

Chypre  (Cendres  de).  Médicament  as¬ 
tringent,  II,  587. 

Cicatrices.  Liniments  qui  rendent  la 
peau  d’une  couleur  uniforme  après 
une  cicatrice,  IV,  61 4. 

-  Médicaments  contre  les  cica¬ 
trices,  V,  116,  1 17  et  860. 

- noires;  manière  de  les  faire  dis¬ 
paraître,  V,  359;  VI,  i55,  i56. 

Cicatrisants  (Médicaments),  V,  65, 

66. 

Ciguë  (De  la).  Ses  propriétés,  II, 
655. 

CiMOLE  (De  la  terre  de).  Ses  proprié- 


TABLE  DES 

les;  action  du  lavage  sur  elle;  in¬ 
fluence  des  liquides  qd’on  y  mêle, 

II,  'jok- 

Cinabre  (Du).  Ses  propriétés,  II,  71 5. 

CiNTUis  (Médicament  anodin  de),  V, 
lig  et  887. 

Circoncision  (De  la).  Elle  peut  être 
nécessitée  par  l’état  de  gangrène  du 
prépuce;  quelquefois  il  n’y  a  pas 
hémorragie  ;  quelquefois  elle  se  pro¬ 
duit  assez  abondante,  IV,  469,  470. 

Circulaire  (Du  bandage) ,  dit  d’Hippo¬ 
crate.  Son  action;  son  emploi,  IV, 
334. 

Cire  (De  la).  Ses  qualités;  son  emploi 
en  médecine  comme  récipient  pour 
les  autres  médicaments,  II,  648;  V, 

619;  VI,  453. 

- Caractères  de  la  meilleure  cire , 

V,  73. 

-  Manière  de  faire  cuire  la  cire 

pour  les  emplâtres,  V,  91. 

-  Proportions  à  observer  entre 

fhuile  et  la  cire  dans  les  différents 
médicaments,  V,  83,  84. 

- Emploi  de  la  cire  pour  la  cuisson 

de  la  chair  d’animaux  ladres,  1, 
272. 

Cirsium  étoilé  (Du).  Son  emploi 
comme  purgatif;  maladies  contre  les¬ 
quelles  il  est  utile  ,11,  116,117. 

Ciste  ou  Ladanum  (Du).  Influence  du 
climat  sur  ses  qualités;  qualités  du 
ladanum  proprement  dit,  II,  649, 
05o. 

Cistre  (Du).  Qualités  de  ses  racines, 
II,  665;  V,  628;  VI,  489. 

CisTus  (Du).  Ses  propriétés  et  proprié¬ 
tés  de  l’hypociste ,  II,  649. 

Citron  (Partie  extérieure  du).  Ses  pro¬ 
priétés,  I,  227;  V,  170, 171;  VI,  21. 


MATIÈRES.  659 

Citron.  Divisions  intérieures  de  ce  fruit  ; 
propriétés  respectives  du  zeste,  de 
la  partie  acide  et  de  la  chair,  1,72, 

73. 

Clavicules  (Des).  Leur  forme;  leurs 
attaches ,  III ,  4 1 1 . 

- Muscles  des  clavicules;  leur  place 

et  leurs  fonctions,  III,  462. 

- Fracture  de  la  clavicule;  suites  de 

cette  fracture;  bandes  à  employer; 
position  du  malade  suivant  les  cas , 
IV,  i43-i45. 

Clématite  (De  la).  Son  usage  comme 
purgatif,  II,  117. 

Cléon  (Collyre  de).  Ses  usages;  sa 
composition,  V,  187  et  877. 

-  Collyre  astringent  de  Cléon ,  V, 

iSg  et  879. 

Climats  (Des).  Causes  déterminantes 
des  climats;  position  géographique 
et  configuration  du  sol;  exemples; 
orientation;  influence  des  eaux  et  des 
vents ,  du  voisinage  de  la  mer  ;  climats 
tempérés,  II,  298,  294. 

- des  pays  de  plaines  ;  influence  des 

coteaux  sur  les  climats; —  chauds 
et  froids;  division  de  la  terre  en 
zones  de  climats;  II,  3io-3i3. 

Clinopode  (Du).  Ses  qualités,  II, 
65o. 

Clitoriu.m  en  Arcadie ,  eau  merveil¬ 
leuse  qu’on  y  trouve,  I,  335. 

Clitorus  (Eau  du),  I,  682. 

ClystÈres.  De  l’administration  des  clys- 
tères;  témoignages  anciens  à  ce  su¬ 
jet,  II,  887,  838. 

- Recettes  de  elystères  répétés ,  V, 

842. 

Cnicvs  FEROx  (Du).  Propriétés  de  sa 
racine  et  de  sa  graine,  II,  609  ;  V, 
600  ;  VI ,  43o. 


42. 


660 


ORIBASE. 


Coccyx  (Du),  Sa  forme;  sa  place;  sa 
nature,  III,  4o8. 

Cochon  (Chair  de).  Ses  qualités,  I, 

gi-  ^ 

— —  Époque  où  l’on  peut  en  user,  I , 
i5. 

- Pieds  de  cochon;  leurs  proprié¬ 
tés,  I,  96,97. 

CknuR  (Du).  Rôle  du  cœur  dans  la 
vie,  III,  218. 

- Son  utilité;  sa  nature  propre;  dif¬ 
férence  entre  lui  et  le  foie;  partie  du 
sang  qu’il  sert  à  former,  III ,  3  é . 

-  Substance  du  coeur;  sa  place; 

pourquoi  est-il  à  gauche  plutôt  qu’à 
droite?  IH,  332. 

- Parties  du  cœur;  ouvertures  in¬ 
térieures  [valvules)-,  communication 
du  cœur  avec  les  vaisseaux  avoisi¬ 
nants  et  avec  les  poumons ,  III,  332- 

334. 

-  Os  qui  se  trouve  à  la  base  du 

cœur;  ce  n’est  souvent  qu’un  carti¬ 
lage  ;  enveloppe  du  cœur  et  veines 
qui  s’y  rattachent,  III,  335. 

-  Forme  du  cœur;  ses  ouvertures  ; 

importance  de  chacune  de  ses  par¬ 
ties,  III,  335-337. 

-  Maniéré  de  reconnaître  le  tem¬ 
pérament  du  cœur;  par  la  respira¬ 
tion,  l’aspect  extérieur  et  la  forme 
de  la  poitrine;  par  le  caractère  du 
sujet,  V,  254-256;  VI,  85,  86. 

- Des  palpitations  de  cœur;  saignées 

périodiques ,  V,  478;  VI,  27g. 

Coeur  des  animaux  (Du).  Ses  qualités 
nutritives,  I,  io3. 

-  de  digestion  lente,  I,  237;  V, 

178;  VI,  27. 

CoGNiOLS  (Des).  Salaisons  de  cogniols; 
leurs  qualités,  I,  j55. 


Coings.  Leurs  propriétés,  1,  226. 

-  Manière  de  les  apprêter,  I,  274. 

-  Qualités  de  la  gelée  de  coings; 

manière  de  la  préparer,  I,  63,  64. 

-  Boisson  aux  coings  ;  mode  de  pré¬ 
paration;  son  action;  son  usage  dans 
les  fièvres,  I,  427. 

-  Adjonction  du  miel  et  son  utilité, 

1,382,383. 

- Vin  aux  coings  ;  manière  de  le  pré¬ 
parer;  ses  propriétés,  I,  899,  4oo. 

-  mêlés  à  la  bouillie  de  lentilles, 

utiles  contre  la  diarrhée,  I,  289. 

-  Médicament  composé  au  suc  de 

coings,  V,  i5o,  888,  889. 

Coït  (Du).  Question  desavoir  si  le  coït 
est  oü  n’est  pas  favorable  ;  sentiments 
de  Galien  et  d’Épicure  à  ce  sujet; 
conditions  dans  lesquelles  il  faut  s’y 
livrer;  moment  qu’il  faut  choisir,  I, 
536,  537. 

-  Ses  effets  suivant  le  moment  au¬ 
quel  on  s’y  livre;  personnes  qu’il  ré¬ 
chauffe  et  personnes  qu’il  affaiblit; 
accidents  qu’il  peut  amener  compa¬ 
rés  à  ceux  qu’entraîne  la  continence 
(voir  ce  mot),  I,  687,  538. 

-  Cas  où  il  peut  être  utile  ;  cas  où 

il  amène  du  refroidissement;  remèdes 
qu’il  faut  alors  appliquer  (voir  Exer¬ 
cice  préparatoire);  nourriture  à 
prendre,  I,  538-540. 

-  Il  refroidit  le  corps;  effets  res¬ 
pectifs  du  coït  naturel  et  de  la  pédé¬ 
rastie  (voir  ce  mot);  influence  de 
la  position  sur  le  coït;  moment  où 
il  est  le  plus  fatigant  ;  effets  du  coï 
sur  le  corps  et  sur  l’esprit  (voir  ces 
mots)  ;  ses  effets  contre  l’épilepsie  ("vo 
'  ce  mot),  I,  54o,  54i;  III,  109-1 1 2 

-  Il  remédie  à  l’épuisement,  au 


TABLE  DES 

manque  d’appétit,  aux  pollutions 
(voir  ces  mots).  I.  542. 

Coït  (Du).  Âges,  tempéraments  et  sai¬ 
sons  favorables  et  défavorables  au 
coït.  I.  542,  543. 

_ _  Régime  propre  au  coït ,  I,  543  et 

_ Temps  propre  au  coït,  I,  546-548. 

_  Circonstances  qu’il  faut  éviter 

quand  on  veut  se  livrer  au  coït ,  I , 
548,  549. 

. -  Particularités  observées  par  Ru- 

fus  chez  certaines  personnes  pendant 
le  coït  (voir  Milet  et  Corinthe),  I, 
55o,  55i. 

-  Usage  du  coït  pendant  la  gros¬ 
sesse;  règles  à  ce  sujet,  III,  102. 

-  Régime  que  doivent  suivre  ceux 

qui  s’y  livrent  d’une  manière  babi- 
tuelle,  UI,  112,  ii3. 

-  Méthode  pour  réparer  l’amollis¬ 
sement  causé  par  le  coït,  III,  i5i. 

-  Danger  qu’il  y  a  à  employer  trop 

souvent  le  coït;  gens  auxquels  il  con¬ 
vient;  parties  du  corps  auxquelles  il 
peut  nuire,  III,  181,  182. 

-  Avantages  qu’on  retire  du  coït; 

natures  aptes  au  coït;  alimentation 
qui  le  facilite;  V,  9-11,  807,  808. 

-  employé  contre  l’épjlepsie,  I, 

667,  668. 

-  Bons  et  mauvais  effets  du  coït; 

quand  doit-on  s’y  livrer?  Mauvais 
effets  du  coït  sur  les  gens  d’un  tem¬ 
pérament  trop  chaud;  manière  de 
les  pallier;  onctions  réfrigérantes; 
lame  de  plomb  sur  les  reins,  V,  86- 
88;  VI,  419,420. 

-  Position  à  prendre  dans  le  coït; 

quelle  est  la  plus  favorable  5  la  con¬ 
ception,  V,  538;  VI,  358. 


MATIÈRES.  661 

Colère  (De  la).  Ses  causes  et  ses  effets 
physiques,  III ,  2 1 1,  212. 

CoLiQDE.  Causes  de  la  colique;  effets 
de  la  diète;  emploi  de  lavements  et 
de  narcotiques,  V,  761,  762;  VI, 
6o4,  6o5. 

-  Traitement  de  la  colique  par  les 

incisifs,  notamment  par  l’ail;  lave¬ 
ments  à  la  graisse  d’oie;  médicament 
aux  excréments  de  loup  ;  précautions 
àprendre.V, 762-764  ;  VI,  6o5,6o6. 

-  La  course  est  utile  èontre  les  co¬ 
liques  causées  par  des  champignons 
vénéneux , 1 ,  5 1 2 . 

-  Remèdes  composés  contre  les  co¬ 
liques  et  les  ventosités;  cataplasmes 
divers,  V,  i45,  i46,  884,  885;  VI, 
606,  607. 

-  Recette  de  clystère  contre  la  co¬ 
lique,  V,  843. 

Colle.  D’où  vient  la  meilleure;  ses 
différentes  espèces,  V,  72. 

COLLIQDATION  (De  la).  Ce  quelle  in¬ 
dique;  moyens  de  guérison;  régime 
froid,  V,  3ii,3i2;  VI,  116,117. 

Collutoires  (Des).  Leurs  propriétés; 
moment  de  la  maladie  où  il  faut  les 
employer,  I,  4 13 ,  4i4- 

Collyres  (Des).  Sens  de  ce  mot  dans 
les  auteurs  anciens,  U,  88g. 

-  Distinction  entre  les  collyres  pro¬ 
prement  dits  et  les  collyres  entiers; 
les  premiers  s’appliquent  aux  yeux  ; 
les  autres  aux  organes,  UI,  43a. 

_  Des  collyres  dits  humides  ;  leurs 

usages;  recettes;  propriété  de  ces 
collyres  ,  II,  437 ,  438. 

-  Emploi  des  collyres  dans  les  ma¬ 
ladies  de  futérus  et  dans  le  traite¬ 
ment  des  fistules  et  des  ulcères  puru¬ 
lents;  recettes,  II,  432-434. 


662 


ORIBASË. 


Collyres  pour  les  yeux  ;  manière  de  les 
préparer;  il  faut  les  faire  au  prin-' 
temps,  II,  434-436. 

-  Manière  d’appliquer  les  collyres 

pour  les  yeux,  II,  436,  437, 

-  Recettes  de  collyres;  leurs  usa¬ 
ges;  leur  composition,  V,  i35  et 

875. 

CoLOBOME  (Du).  Définitionde  ce  terme; 
opération  à  pratiquer  au  sourcil,  au 
front,  aux  pommettes,  au  nez  (voir 
ces  mots),  IV,  56-5 9. 

Colombes.  Différentes  espèces  de  co¬ 
lombes  ,1,  6i  a. 

Colon  (Du).  Description  du  colon;  af¬ 
fections  dont  il  est  le  siège;  signes 
qui  les  font  reconnaître;  lavements 
à  employer,  II ,  2  4 1 . 

-  Affections  du  colon  ;  position  que 

les  malades  doivent  prendre  dans  le 
lit,  I,  438. 

-  Remèdes  à  employer;  recettes 

.  diverses,  IV,  576. 

Colonne  vertébrale  (Courbures delà). 
Emploi  du  banc  d’Hippocrate  pour 
obtenir  leur  réduction;,  partie  qu’on 
ajoute  à  la  machine  pour  produire  le 
refoulement,  IV,  449-45i. 

CoLOPHON  (Scammonée  de) ,  II,  102. 

CoLOQDiNTE  (De  la).  Ses  propriétés;  ses 
usages  en  médecine,  V,  620;  VI, 
454. 

-  Manière  de  la  préparer  et  de  la 

donner;  maladies  pour  lesquelles,  il 
faut  l’employer,  IV,  SgG,  597,  645, 
646. 

-  Bouillie  à  la  coloquinte  ;  employée 

comme  aliment  pendant  les  fièvres  ; 
manière  de  la  préparer,  II,  272 , 278. 

-  Utile  contre  l’éiéphantiasis,  II, 


Coloquinte  (De  la).  Clystère  à  la  colo- 

,  quinte;  recette,  V,  84 1. 

-  Médicament  sacré  à  la  colo¬ 
quinte;  recette,  V,  798. 

CoLULiES  (Des).  Leurs  qualités;  ma¬ 
nière  de  les  apprêter,  I,  i43. 

Co.MBAT  SIMULÉ  (Du).  Son  utilité;  ses 
effets;  manière  de  le  rendre  utile,  I, 
5a5,  526. 

Combat  en  armes  (Du).  Époque  de  son 
invention  ;  ses  usages  ;  ses  avan¬ 
tages  et  ses  inconvénients,  I,  534  , 
535. 

-  chez  les  Gr'ecs  et  chez  les  Ro¬ 
mains,  I,  666. 

CoMPLEXiON  (De  la  mauvaise).  On  ap¬ 
pelle  ainsi  le  commencement  des 
maladies  hydropiques;  évacuations 
sanguines  souvent  répétées;  régime; 
traitement  par  les  eaux  naturelles; 
emplâtres  et  boissons,  V,  5o3,  5o4; 
VI,  3i5,  3i6. 

Compresses  (Des).  Leur  forme;  leur 
emploi  en  cas  de  fracture;  cas  où 
elles  remplacent  les  bandes;  cas  où 
elles  s’emploient  concm'remment 
avec  elles,  IV,  118-121. 

Conception  (De  la).  Circonstances  qui 
doivent  être  réunies  pour  que  la  con¬ 
ception  ait  lieu,  III,  53,  54. 

-  Moment  où  elle  a  le  plus  géné¬ 
ralement  lieu;  signes  qui  l’indiquent; 
occlusion  de  la  matrice  ;  comment  on 
peut  distinguer  cette  occlusion  natu¬ 
relle  de  l’occlusion  accidentelle ,  III , 
54-56. 

— —  Cas  où  la  conception  s’opère  sans 
que  la  femme  en  ait  conscience; 
essai  d’explication,  III,  68,  69. 

-  Moment  où  elle  a  lieu  par  .rap¬ 
port  aux  règles,  III,  69,  70. 


TABLE  DES 

CüNCEPlloN  (De  la)  supplémentaire; 
cas  où  elle  a  lieu,  UI,  70. 

_ Signes  de  la  conception;  époque 

des  règles  et  des  rapports  sexuels; 
mouvements  de  la  matrice,  cardiaL 
gie;  régime  à  suivre  et  précautions  à 

prendre  immédiatement  après  la  con- 

ception^  alimentation;  exercices  et 

bains,  III,  98'* 

_  Origine  du  mot  conception  sui¬ 
vant  Soranus,  V,  345. 

_ Régime  à  suivre  au  moment  de 

la  conception;  moment  où  elle  doit 
avoir  lieu,  avant  ou  après  les  règles, 

VI,  47- 

_  peut  être  empêchée  par  des  hu¬ 
meurs  mauvaises  qu’il  faut  purger, 
ou  par  l’excès  de  froid;  régime  dans 
ce  dernier  cas,  signes  qui  prouvent 
l’excès  de  froid  dans  la  matrice,  V, 
533-535;  VI,  354-356. 

_  Cas  où  la  conception  est  empê¬ 
chée  par  l’excès  de  chaleur  de  la  ma¬ 
trice;  signes  qui  l’indiquent;  alimen¬ 
tation;  médicaments  à  employer  à 
l’extérieur;  moment  où  le  coït  doit 
avoir  lieu,  V,  535 , 536;  VI,  356,  Sùy. 
-  Cas  où  la  conception  est  empê¬ 
chée  par  l’excès  d’humidité;  régime 
sec,  frictions,  médicaments  astrin¬ 
gents,  V,  536;  VI,  357. 

_  Elle  pent  être  empêchée  par  des 

humeurs  épaisses  ou  pituiteuses,  par 
la  présence  de  gaz  dans  la  matrice; 
régime  qui  convient  dans  chaque 
cas,  V,  536,  537;  VI,  357. 

_  Méthode  pour  rendre  certaine  la 

conception,  pour  obtenir  ain  enfant 
mâle  ou  femelle;  recettes  pour  con¬ 
server  le  fœtus,  V,  776,  777;  VI, 
621  ,  622. 


MATIÈRES.  663 

Conception  (De  la).  Manières  de  l’em¬ 
pêcher;  onctions,  injections,  bois¬ 
sons,  V,  777,  778;  VI,  623. 
Concombres  (Des).  Leurs  propriétés ,  I, 
47,  48. 

-  Leur  composition;  action  de  la 

dessiccation  sur  leurs  qualités  ;  qualités 
du  suc  de  concombre  sauvage  ;  qua¬ 
lités  de  leur  racine,  II,  685,  686;  V, 
635;VI,5o2,5o3. 

_  On  mêle  les  concombres  à  la 

bouillie  de  lentilles,  l,  289. 

-  (Graines  de).  On  peut  les  mettre 

crues  dans  une  bouillie  au  lieu 
d’huile",  l,  291. 

Concombre  sauvage  (Du).  Employé 
comme  purgatif;  maladies  pour  les¬ 
quelles  il  convient ,  U ,  1 1 3, 1 1 4  ;  IV, 
597  et  646;V,  25,26,818. 

_  Racine  de  concombre  sauvage; 

son  usage  comme  purgatif,  II,  119. 
CoNDiLOMES  (Des).  Remèdes,  VI,  186. 
Congre  (Du).  Ses  qualités,  I,  i35. 
CoNsouDE  (De  la).  Sa  composition;  ses 
qualités;  distinction  de  deux  espèces 
de  consolide,  II,  690,  691. 

-  Qualités  de  ces  deux  espèces.  II, 

496. 

Constellations.  Du  lever  et  du  cou¬ 
cher  des  constellations;  sert  à  fixer 
le  commencement  des  saisons,  II, 
296  etsuiv. 

Continence  (De  la).  Ses  effets  sur  les 
gens  qui  s’abstiennent  du  coït  après 
l’avoir  pratiqué  ;  personnes  auxqu  elles 
elle  peut  nuire;  remèdes  qu’il  faut 
employer  (voir  Exercice  prépara¬ 
toire),  I,  538,  539. 

_  employée  comme  remède  contre 

l’épilepsie,  I,  667,  668. 
Contracture  (Do  la).  Définition  de  ce 


664 


ORIBASE. 


terme;  parties  du  corps  qui  y  sont 
sujettes;  cas  où  l’opération  -est  dan¬ 
gereuse  ou  impossible,  IV,  22  ,  23. 

CoNTBACTtJRE  (De  la).  Signes  extérieurs 
qui  font  reconnaître  quelle  a  un  nerf 
pour  objet;  signes  qui  font  recon¬ 
naître  quelle  a  son  siège  dans  la 
peau,  IV,  23. 

-  Manière  d’opérer  quand  la  con¬ 
tracture  a  son  siège  dans  la  peau  ;  elle 
dilfère  suivant  la  forme  des  parties 
malades  ;  traitement  consécutif  à 
■suivre  ;  emploi  de  gouttières  en  plomb 
ou  de  contre-appuis  ;  nécessité  de  faire 
l’opération  à  plusieurs  fois ,  IV,  23-25. 

Contusions  (  Des  ).  Remèdes  divers 
contre  les  contusions,  V,  35o;  VI, 

•  48,  149. 

-  du  crâne  ;  arrive  souvent  chez  les 

enfants;  traitement  à  suivre  au  cas 
où  il  s’est  formée  une  collection  pu¬ 
rulente,  IV,  167,  168. 

Conversation  (De  la).  Ses  elfets  nui¬ 
sibles  pendant  certaines  fièvres  et 
quelques  maladies;  cas  où  elle  peut 
être  utile,  I,  448. 

Convulsions  (Des).  Leurs  causes;  noms 
divers  qu’on  leur  donne  suivant  la 
direction  des  deformations  subies  par 
le  corps  ;  convulsions  qu’on  peut  gué¬ 
rir,  IV,  682,  583;  V,  421-423;  VI. 
224.  225. 

-  Remèdes  contre  les  convulsions, 

V,  420;  VI.  236,  237. 

CoNïSE  (De  la).  Ses  qualités;  ses  diffé¬ 
rentes  espèces,  II,  65o ,  65 1;  V,  620 ; 

VI,  455. 

CopTON  (  Médicament  dit  ),  V,  99  et  85 1. 

Coq  (Testicules  de),  I,  274. 

-  (Bouillon  de  vieux).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  738. 


Coq  (Du).  Relâche  le  ventre,  I,  241  ■ 

V,  176;  VI.  29. 

-  Purgatif  au  bouillon  de  vieux  coq , 

V,  i52  et  890. 

COQUELOURDE  (Delà).  Qualités  de  cette 
plante;  ses  usages,  II,  659. 

Coquillages.  Manière  de  les  conserver 
dans  le  sel,  I,  593. 

-  Bouillon  de  coquillages ,  relâche 

le  ventre,  I,  24i;V,  177;  VI,  29, 
3o. 

CoRAXus  (Du).  Ses  qualités,  I,  182. 

CoRB  (Du).  Ses  qualités,  I,  i34. 

Corbeille,  partie  des  machines,  IV, 

345. 

Cordon  ombilical  (Du).  Parties  qui  le 
composent;  son  rôle,  III,  74. 

Coriandre  (De  la).  Sa  composition;  ses 
qualités,  IV,  65i  ;  V,  620;  VI,  455. 

-  amère,  subtile  et  terreuse,  II, 

492. 

Corinthe  (Homme  de).  Sa  maladie; 
particularités  qu’il  éprouvait  pendant 
le  coït;  régime  prescrit;  guérison,  I, 

Corne  de  cerf.  Médicament  composé  à 
la  corne  de  cerf;  sa  composition,  ses 
usages,  V,  i35,  874,  875. 

Cornouiller  (Du).  Qualités  du  fruit, 
des  feuilles  et  des  jeunes  pousses  de 
cet  arbre, II,  65 1. 

CoRNOUiLLES  (De  la  boisson  aux).  Ma¬ 
nière  delà  préparer;  elle  aies  mêmes 
propriétés  que  celle  de  coings,  I, 
384. 

Corps  (Du).  Structure  du  corps;  impor¬ 
tance  de  ce  signe  pour  reconnaître 
la  conformation  intérieure  ;  exemples 
à  l’appui,  UI,  23-25. 

-  Médicaments  pour  réchauffer  le 

corps,  V,  219;  VI,  63. 


TABLE  DES 

Coups  (Du).  Effets  favorables  du  coït 
sur  le  corps,  1 ,  54 1. 

_ _  Qualités  primordiales  des  corps; 

sont  chauds  ou  froids ,  secs  ou  humi¬ 
des;  ont  ces  qualités  originairement 
ou  par  acquis  ;  distinction  des  quali¬ 
tés  possédées  par  un  corps  en  acte  ou 
en  puissance,  II,  473-475. 

CoRYCOs.  Définition  de  ce  mot;  ma¬ 
nière  de  s’exercer  suivant  l’âge  de  la 
personne;  effets  de  cet  exercice,  I, 
53i  ,  532,  665. 

Coryza  (Du).  Du  coryza  chez  l’enfant; 
traitement ,  V,  2o3-2o4;VI,  53. 

_  Remèdes  contre  le  coryza,  IV, 

549;  V,  732,  733;  VI,  567-569. 

Cos  (Cliniat  tempéré  de).  II,  294. 

-  (Médecin  de).  Employait  avec 

succès  l’ellébore  contre  les  affections 
carcinomateuses,  II,  idg. 

Cosiüs  (Du).  Sa  composition;  ses  qua¬ 
lités,  II,  65 1;  V,  621;  VI,  457. 

_  Pays  divers  qui  le  produisent  ;  son 

aspect;  ses  qualités;  falsifications ,  V, 
72  ,  73. 

CÔTÉ  (Douleurs  de).  Remèdes  divers, 
V,  475,  760;  VI,  282,283,  6o3. 

CÔTES  (Des).  Fractures  des  côtes;  trai¬ 
tement;  cas  où  elles  sont  dange¬ 
reuses,  IV,  i45,  i46. 

-  De  l’excision  des  côtes  ;  manière 

de  délimiter  la  partie  à  enlever;  em¬ 
ploi  du  trépan  et  des  scalpels  ;  cas  où 
la  côte  h  enlever  est  cartilagineuse; 
soins  à  prendre  pour  cicatriser  la 
plaie  après  l’excision,  III,  582- 
585. 

COTT.ABE  (Jeu  du).  Sa  description,  I, 

643,  644. 

Cotylédon  (Du).  Ses  qualités,  II,  65 1  ; 
V,  621;  VI,  457.  458. 


MATIÈRES.  665 

Cotylédon  (Du).  Refroidissant,  réper- 
cussif,  détersif,  II,  492. 

Cou  (Du).  Muscles  communs  au  cou  et 
à  la  tête  (voir  ce  mot),  III,  487- 
44i. 

-  Muscles  qui  sont  propres  au  cou  ; 

leur  double  paire;  leur  disposition; 
leurs  fonctions ,  III ,  448-4  5o. 

-  Nerfs  qui  viennent  s’implanter 

sur  les  muscles  qui  font  mouvoir  le 

cou,  III,  497-’ 

-  Traitement  chirurgical  des  abcès 

du  cou,  III,  572. 

Coucher  (Du).  Maladies  dans  lesquelles 
il  faut  faire  coucher  le  patient;  la 
position  à  prendre  dans  le  lit  doit 
changer  avec  la  maladie,  I,  436 
438. 

-  Du  coucher  du  malade;  il  faut 

éviter  de  coucher  par  terre ,  ce  qui  est 
dangereux  de  tout  point;  forme  et 
dispositions  du  lit;  couverture  du 
lit ,  ne  doit  être  ni  trop  brillante  ni  à 
figures  ;  le  lit  doit  être  propre ,  II , 
Sog,  3io. 

Coude  (Du).  Muscles  qui  servent  à 
mouvoir  l’articulation  du  bras  ;  place 
et  importance  de  chacun  d’eux  ;  route 
qu’ils  suivent,  et  point  d’insertion, 
m,  454-456. 

-  Subluxation  du  coude;  manière 

de  la  traiter;  subluxation  complète  et 
incomplète;  position  de  l’humérus 
dans  chaque  luxation;  manière  de 
les  réduire,  IV,  225-227. 

-  Distinction  de  quatre  espèces  de 

luxations  du  coude,  suivant  leur  di¬ 
rection;  réduction  par  la  machine, 
par  traction  en  bas  ,  par  traction  en 
haut,  par  double  traction,  IV,  874- 
377. 


666  ORIBASE. 


Coude  (Du)-  Luxation  du  coude  en 
avant;  méthode  de  réduction  ;  emploi 
d’un  linge  pour  l’assurer  ;  emploi  des 
mains  et  non  pas  de  la  machine  ,  IV, 
228-  23i. 

-  Méthode  de  réduction  par  la  ma¬ 
chine;  règles  pour  le  mouvement  du 
levier,  IV,  377-379. 

-  Méthode  de  réduction  par  les  ma¬ 
chines  ,  quand  le  membre  est  fléchi 
sans  pouvoir  s’étendre,  IV,  dgi,  392. 

-  Méthode  de  réduction  des  quatre 

luxations  du  coude  par  la  machine  de 
l’Artisan;  position  à  donner  au  pa¬ 
tient  suivant  que  la  luxation  a  eu  lieu 
en  avant  ou  en  arrière,  IV,  /I28- 
h?>2. 

-  Emploi  du  banc  d’Hippocrate; 

position  du  malade  ;  lacs  à  employer  ; 
cas  particuliers,  IV,  442-447- 

-  Bandage  roulé  pour  le  coude; 

manière  de  le  former,  IV,  3  i4,  3i5. 

Coudes  (Des).  Pièces  de  quelques  ma¬ 
chines  ;  leur  rôle  ;  noms  de  leurs  di¬ 
verses  parties,  IV,  dSg,  34o. 

Couleurs  des  cobps  (Des).  On  s’en  sert 
pour  reconnaître  la  nature  des  médi¬ 
caments  simples  ;  exemples  à  ce  su¬ 
jet,  II,  483,  484- . 

CouLEUvRÉE  (De  la).  Ses  propriétés,  II, 
612;  V,  601;  VI,  432. 

-  amère  et  astringente ,  II,  490. 

Coupé  par  le  milieu  (Du  bandage). 
Manière  de  le  disposer;  convient 
contre  le  spasme  cynique  et  la  luxa¬ 
tion  dé  la  mâchoire  inférieure ,  IV, 
3o6,  307. 

Courbé  (Médicament).  Ses  usages;  sa 
composition,  V,  121  et  865. 

Courbures  (Des).  Malagme  contre  les 
courbures ,  IV ,  610,  6 1 1 . 


Courges  (Des).  Leurs  propriétés,  I, 
i84. 

-  Manière  de  les  préparer;  leurs 

qualités,  I,  44-46. 

-  Manière  de  les  accommoder,  I , 

3o5. 

-  On  mêle  quelquefois  les  courges 

à  la  bouillie  de  lentilles ,  I,  289. 

-  Manière  de  les  assaisonner  avec 

de  l’origan,  avec  du  poisson  salé,  I, 
263. 

-  Mélange  de  poisson  et  de  cour¬ 
ges,  V,  i84  ;  VI,  38. 

-  Effets  contraires  des  courges, 

suivant  qu’on  les  mange  en  premier 
ou  en  second  lieu,  I,  243;  V,  177; 
VI,  3o. 

-  De  la  manière  de  conserver  les 

courges,  1,  575. 

Course  (De  la).  Exercice  violent;  elle 
convient  en  été  et  en  hiver;  ses  effets 
sur  la  constitution:  cas  où  elle  est 
utile  (  voir  Reins  et  Gonorrhée  ,  Scia¬ 
tique,  Coliques)  ,  I,  5i  1,  5i2. 

-  Différentes  espèces  de  courses, 

proprement  dite  ou  en  ligne  droite; 
anatrochasme  et  péritrochasme  (voir 
ces  mots  )  ;  avec  et  sans  vêtements  ; 
leurs  effets,!,  5i2,  5i3. 

Cousins  (Des).  Remèdes  contre  leurs 
piqûres,  IV,  626. 

Couvercles  (Des).  Pièce  des  machines; 
son  usage,  IV,  352. 

Couvercle  accessoire  (Du).  Partie  des 
machines;  son  rôle,  IV,  345. 

Crabe  (Du).  Sa  forme:  supplique  au 
carpe  et  aux  doigts,  IV,  3 16,  317. 

Crabes.  Leurs  qualités,  I,  239,  V,  176; 
VI,  28. 

-  Cendres  de  crabes  d’eau  douce; 

leurs  propriétés,  II,  738. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


667 


Cbaohats  (Des).  Leurs  couleurs;  il  faut 
aussi  considérer  la  manière  dont  ils 
sont  rendus  et  examiner  leur  aspect , 

V,  273,  274;  VI,  99. 

Crâne  (Du).  Plaie  du  crâne;  cas  où  une 
grande  partie  du  crâne  a  été  dénu¬ 
dée;  traitement  à  employer;  nécessité 
dcruginer  l’os;  manière  d’y  procéder, 
IV,  1 53,1 54. 

-  Fractures  du  crâne;  il  faut  com¬ 
mencer  par  débrider  la  plaie;  ma¬ 
nière  de  faire  cette  opération,  IV, 
i54,  i55. 

-  Fractures  du  crâne;  excision  de 

l’os;  instruments  cyclisijues  inventés 
du  temps  de  Galien  ;  manière  de  pra¬ 
tiquer  l’excision ,  IV,  181,  182. 

-  Cas  où  la  fracture  se  produit  sur 

une  suture  ;  danger  qu’il  y  a  à  opérer 
sur  la  suture  même,  IV,  182,  i83. 

-  Traitement  par  la  déligation;  ses 

avantages  et  ses  suites ,  IV,  1 83,  1 84. 

-  Nécessité  de  varier  l’opération 

suivant  l’état  du  malade;  il  faut  y 
procéder  lentement  et  attendre  quel¬ 
ques  jours  pouiTa  compléter,  IV,  1 84, 
i85. 

-  Cas  où,  dans  le  pansement,  on 

doit  employer  la  déligation,  quand 
les  plaies  se  compliquent  d’une  tu- 
méfactidn  spongieuse  ;  manière  d’ap¬ 
pliquer  le  bandage, IV,  185-187. 

-  De  la  carie  du  crâne;  ses  di¬ 
verses  espèces;  signes  de  la  carie;  ses 
causes  ;  emploi  de  la  sonde  pour  re¬ 
connaître  l’état  du  crâne,  IV,  187- 
190. 

-  11  laut  refusoir  de  traiter  certains 

cas  qui  entraînent  certainement  la 
mort;  pronostics  qu’on  peut  tirer  de 
l’état  de  la  plaie ,  IV,  190,  191. 


Crâne  (Du).  Traitement  par  la  rligine 
ou  par  les  médicaments  desséchants; 
trépanation  ;  excision  de  l’os  malade , 
IV,  191-193. 

-  De  l’épanchement  sanguin  à  l’in¬ 
térieur  du  crâne;  manière  de  le  re¬ 
connaître  et  de  le  guérir;  cas  où  l’é¬ 
panchement  a  lieu  sous  la  membrane 
du  cerveau;  signes  extérieurs  de 
cette  affection;  ses  suites,  IV,  198, 

194. 

- Maladies  du  crâne;  signes  et  pro¬ 
nostics  dont  il  faut  tenir  compte;  as¬ 
pect  de  la  plaie  ;  signes  favorables  et 
signes  dangereux  ;  aspect  de  l’os ,  de 
la  chair,  état  des  yeux ,  des  organes 
de  l’odorat  et  de  l’ouïe ,  de  la  face  ; 
écoulement  d’urine ,  selles,  IV,  197- 

Cbasse  (De  la).  Propriétés  de  la  crasse 
des  statues  et  de  la  crasse  des  pales¬ 
tres  ;  composition  et  qualités  de  cette 
dernière,  II,  682;  V,  634;  VI,  Soi. 

-  Qualités  de  la  crasse  d’homme, 

de  celle  de  hrebis ,  II,  780. 

-  des  baignoires;  ses  propriétés, 

II,  625. 

Crathis.  Propriétés  attribuées  au  fleuve 
.Crathis,  I,  681. 

Cresson  d’Alep  (Du).  Propriétés  de  sa 
graine,  II,  648;  V,  617;  VI,  449. 

Cresson  albnois  (Du).  Ses  propriétés, 
II,  656. 

Cresson  s.auvaoe  (Du).  Son  tempéra¬ 
ment,  II,  625. 

Crète.  Herbes  médicinales  de  l’île  de 
Crète, I,  64 1. 

-  (Bryone  de).  Amère  et  astrin¬ 
gente,  II,  490. 

-  diurétique,  II,  563. 

-  favorise  la  perspiration ,  11,588. 


668 


ORIBASE. 


Crète  (Bryone  de).  Propriétés  des 
pousses  et  de  la  racine ,  II ,  6 1 2  ;  V, 
601;  VI,  432.  - 

-  Graine  de  bryone  de  Crète  ;  mé¬ 
dicament  subtil,  II,  528. 

-  (Dictame  de).  Ses  propriétés  hé- 

magogiques,  II,  igo. 

-  échauffant,  II,  5o2. 

-  Médicament  subtil,  II,  Sag. 

-  Médicament  attractif,  II,  58o. 

-  provoque  les  règles ,  II ,  5  g  b. 

- (Pariétaire de).  Refroidit,  II,  60g. 

-  douée  d’un  froid  aqueux ,  II ,  5  2  4 . 

-  Sa  composition  ;  ses  qualités ,  II , 

611. 

-  Suc  de  réglisse  de  Crète,  I,  Syé- 

-  (Sources  de).  D’un  bon  usage 

contre  l’éléphantiasis ,  IV,  74. 

-  (Terre  de).  Médicament  emplas- 

tique,  II,  545. 

-  détersive,  II,  563. 

-  Ses  qualités,  II,  705. 

-  (Tragium  de).  Le  suc  en  est  dé¬ 
tersif,  II,  562. 

-  (Vin  de),  I,  374. 

Crise  (De  la).  Symptômes  qui  permet¬ 
tent  de  juger  une  crise  qui  vient 
d’avoir  lieu,  V,  269,  270;  VI,  g6. 

-  Signes  qui  permettent  de  prévpir 

le  moment  de  la  crise,  V,  270;  VI, 
96.  97- 

CuiTON  (Extrait  de),  VI,  3g7  et  suiv. 

Crochets  (Des).  Leur  rôle  dans  les  ma¬ 
chines,  IV,  34 1. 

Croisé  (Du  lacs).  Manière  de  le  faire; 
son  action,  IV,  2  56,  267. 

-  Figure,  IV,  6gi,  n”  3. 

Croisement  latéral  (Du).  Utile  en  cas 
de  subluxation  du  genou  .  IV,  327. 

Crucianelle  (De  la).  Qualités  de  cette 
plante,  II,  652. 


Crustacés  (Des).  Qualités  de  leur  chair; 
énumération  de  leurs  différentes  es¬ 
pèces,  I,  120,  121. 

-  Resserrent  le  ventre  quand  ils 

ont  été  bouillis,  I,  247;  V,  17g,  i8o- 
VI,  33. 

CtÉsias.  Témoignage  de  ce  médecin  sur 
l’emploi  de  l’ellébore,  II,  182. 

Cubitus.  Luxations  isolées  du  cubitus- 
emploi  du  plinthium  pour  obtenir  la 
réduction  ;  règles  suivant  la  direction 
de  la  luxation,  IV,  37g-38i. 

Cuir  (Du  vieux).  Son  action;  son  em¬ 
ploi  comme  médicament,  V,  609; 
VI,  464. 

Cuirasse  (Delà).  Manière  de  construire 
ce  bandage;  cas  où  il  faut  l’employer, 

IV,  3ii,  3i2. 

Cuisse  (De  la).  Veines  de  la  cuisse; 
leur  origine;  leur  trajet;  leurs  rami¬ 
fications,  III,  52  3. 

-  Luxation  de  la  cuisse;  elle  peut 

avoir  lieu  dans  quatre  sens;  emploi 
du  banc  d’Hippocrate  pour  la  ré¬ 
duire,  IV,  45i-455. 

-  Excoriations  des  cuisses  chez  les 

enfants;  remèdes,  V,  207;  VI, 
55. 

■ -  Fissures  des  cuisses;  remèdes, 

V,  778;  VI,  623. 

Cuisson  (De  la) ,  I,  2g8 ,  2gg, 

-  Méthode  pour  obtenir  la  double 

cuisson,  I,  264. 

-  Substances  propres  à  l’accélérer, 

1,272. 

Cuivre  (Du)'.  De  la  cuisson  de  cette 
substance  et  de  ses  congénères,  sul¬ 
fate  de  cuivre  natif,  deutoxyde  de 
cuivre,  cuivre  pyriteux,  fleurs  de 
cuivre,  vitriol  bleu,  sulfate  de  cuivre 
déliquescent,  V,  88,  89. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


CoiVBE  (Du).  Carbonate  de  cuivre;  ca¬ 
ractères  du  meilleur,  V,  79. 

_ _ De  la  battiture  de  cuivre  ;  ses  pro¬ 
priétés  comparées  à  celles  de  la  bat¬ 
titure  des  autres  métaux,  II,  716. 

_ _  purgatif;  manière  de  l’employer; 

maladies  dans  lesquelles  elle  con¬ 
vient,  II,  12  4.  A 

Cuivre  brûlé  (Du).  ”s  qualités,  II, 
722. 

_ Manière  de  le  préparer,  V,  83. 

Cuivre  (Deutoxyde  de).  Qualités  du 
meilleur,  V,  79. 

-  Deutoxyde  de  cuivre  natif  ;  astrin¬ 
gent  et  âcre,  II,  496. 

-  Des  fleurs  de  cuivre;  qualités  de 

ce  médicament ,  II ,  7  22 . 

-  Du  cuivre pyriteux;  ses  propriétés 

multiples;  emploi  de  ce  médicament 
brûlé  et  non  brûlé,  II,  721,  722. 

-  Sulfate  de  cuivre  déliquescent 

de  Chypre;  apparence  du  meilleur, 
V,  81. 

-  Sulfate  de  cuivre  d’Egypte;  com¬ 
ment  il  faut  le  choisir,  V,  82 , 83. 

CüMES  (Thons  de),  I,  167. 

Cumin  (Lavement  au).  Utile  en  cas  de 
rétention  d’urine;  manière  de  le  pré¬ 
parer,  II,  243 , 244. 

- -  De  la  graine  de  cumin  ;  ses  pro¬ 
priétés,  II,  654;  V,  623;  VI,  46o, 
46i. 


669 

Cumin  (Du)  cornu;  ses  propriétés,  II, 

697- 

CüPHi  LUNAIRE.  Recette  du  parfum  ainsi 
nommé,  V,  i55. 

CïCLADES  (Miel  des),  I,  170,  172-173. 

Cyclame  (Du).  Ses  propriétés;  qualités 
de  sa  racine  ;  distinction  de  deux  es¬ 
pèces  de  cyclame,  II,  653,654;  V, 
62.4;  VI,  462. 

Cydnus  (Eau  du).  Son  action  contre  la 
goutte,  I,  335 ,  632. 

Cygne  (Remède  dit  le).  Ses  usages,  re¬ 
cette,  V,  i34  et  874. 

Cynanqub  (De  la  racine  de).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  649. 

Cynanque  droit  (Du).  Toxique;  ses 
propriétés,  II,  616. 

Cynique  (Du  spasme).  Sons  de  cette  ex¬ 
pression  chet  les  anciens,  IV,  672. 

-  Remèdes  particuliers  pour  cette 

espèce  de  paralysie,  IV,  584  et  689. 

Cyprès  (Du).  Propriétés  des  feuilles, 
des  jeunes  pousses  et  des  boules  de 
cet  arbre;  son  action,  II,  654;  V, 
628;  VI,  461. 

Cyrène  (Concombre  de) ,  II,  102. 

-  (Gouetde),  I,  84,  264. 

-  (Résine  de).  ÉchauIFe,  II,  5o2. 

-  (Du  suc  de).  Ses  propriétés ,  II , 

670;  V,  83o;  VI,  498. 

-  Médicament  subtil,  II,  53o. 

-  attractif ,  II ,  58 1. 


D 


Dalmatie  (Centaurée  de).  Desséchante, 
n,  522. 

- Graine  de  centaurée  de  Dalmatie  ; 

échauffe  au  premier  degré,  II,  5o6. 
Damas  (Prunes  de),  I,  69. 

Danse.  Usage  de  la  danse;  distinction 


de  la  danse  et  de  la  chironomie ,  I , 
663 , 664. 

Danube  (Pays  voisins  du).  Leur  climat, 
II,  293. 

Daphné  à  feuilles  d’olivier  (Du).  Ses 
propriétés,  II,  700. 


670 


ORIBASE. 


Dartre.  La  natation  convient  en  cas 
de  dartre,  I,  523. 

- Remède  composé  contre  les  dar¬ 
tres,  V,  129  et  871. 

Dattes  (Des).  Leurs  différentes  espèces 
(voy.  JÉRICHO,  Égypte);  leurs  quali¬ 
tés  bonnes  et  nuisibles,  I,  65 ,  66. 

- grasses  et  sucrées  ;  obstruantes ,  I , 

287;  V,  175;  VI,  37. 

- Boisson  de  dattes  vertes  ;  ses  qua¬ 
lités;  inférieure  à  celle  de  dattes 
mûres,  I,  428. 

- sucrées,  échauffantes,  I,  249;  V, 

i8o;VI,  34. 

- âpres;  leurs  propriétés,  I,  226; 

V,  170;  VI,  21. 

-  âpres;  resserrent  le  ventre,  I, 

245;  V,  179;  VI,  32. 

- Cataplasme  de  dattes;  manière  de 

le  préparer  suivant  la  maladie ,  Il , 
359,  36o. 

- Médicament  aux  dattes ,  de  Galien  ; 

recette; .ses effets,  V,  97,  98,  85o. 

Dattier  (Du).  Ses  propriétés;  qualités 
du  chou-palmiste,  du  fruit  du  dat¬ 
tier,  du  spathe,  de  la  racine,  II, 
698,  699;  V,  64o;  VI,  471. 

Daucüs  (Du).  Ses  propriétés,  I,  87. 

- Qualités  tant  de  f’herbe  elle-même 

que  -de  la  graine;  leur  action,  II; 
626,  627  ;  V,  609. 

Dauphins  (Des).  Partie  des  machines, 
IV,  346. 

Daurade  ( De  la).  Ses  qualités ,  II ,  6 1 9  ; 

VI,  478. 

Déclamation  (De  la).  Sa  définition;  cas 
où  on  emploie  la  déclamation  pour 
renforcer  la  voix  ou  guérir  le  corps  ; 
elle  est  un  remède  pour  la  voix  à  la 
suite  d’une  fatigue  extraordinaire 
(voy.  Voix),  I,  449,  45o. 


Déclamation  (De  la  meilleure  mé¬ 
thode  de).  Soins  matériels  qu’il  faut 
prendre  avant  de  commencer;  choix 
des  morceaux  pour  la  déclamation; 
genres  de  poésie  qui  conviennent  le 
mieux;  manière  de  déclamer  et  de 
conduire  la  voix  ;  temps  que  doit  du¬ 
rer  l’exercice^.  45 1,  452. 

■ - Excellenc”e  la  déclamation ,  I , 

453. 

- Défauts  qu’il  faut  éviter  dans  la 

déclamation;  nécessité  de  mettre  en 
mouvement  une  grande  quantité 
d’air;  par  conséquent,  négliger  les 
notes  aiguës  et  les  notes  graves,  I, 

454,  455. 

-  De  la  déclamation  considérée 

comme  exercice  ;  notes  les  plus  avan¬ 
tageuses  à  ce  point  de  vue;  précau¬ 
tions  à  prendre,  V,  7-9,  8o5 ,  806. 

Déclin  (Du)  dans  l’accès;  effets  du 
sommeil  pendant  cette  période  ,1,442. 

Défaillances  (Des).  Différentes  espèces 
de  défaillances;  signes  de  la  défail¬ 
lance  amenée  par  l’abondance  des 
humeurs  crues  ;  traitement ,  V,  3o3- 
3o6;  VI,  112,  ii3. 

— ' —  Signes  qui  prouvent  quelles  pro¬ 
viennent  de  la  ténuité  des  humeurs; 
cas  où  la  maladie  est  incurable  ;  ré¬ 
gime  et  nourriture ,  V,  3o6 ,  807  ;  VI , 
11 4. 

- Énumération  des  causes  ordinaires 

de  défaillance,  V,  807,  3o8;  VI, 
ii4. 

- De  la  défaillance  amenée  par  la 

vacuité;  traitement;  régime  et  bois¬ 
sons,  V,  332;  VI,  125,  126. 

- -  De  la  défaillance  causée  par  la 

plénitude;  alimentation  et  boisson, 
V,  323;  VI,  126. 


TABLE  DES 

i^ÉFAiH-ANCES  (Des).  Les  défaillances 
peuvent  être  amenées  par  différentes 
causes;  traitement  applicable  à  chaque 
cas,  V,  661;  VI,  519. 

_ _  Défaillances  causées  par  un  flui 

de  ventre  ou  par  une  déplétion  im¬ 
modérée;  frictions;  ligatures,  V, 
661;  VI,  520. 

_  provenant  de  plénitude;  traite¬ 
ment  :  abstinence  presque  complète , 

V,  661;  VI,  520. 

_ -  causées  par  une  hémorragie  ou 

par  des  sueurs  excessives;  remèdes 
à  employer;  aération,  V,  661,  662; 

VI,  520. 

- produites  par  une  affection  hysté¬ 
rique;  fomentations  locales;  emploi 
d’odeuTS,  V,  661,  662  ;  VI,  520. 

— -  produites  par  la  faiblesse  de  l’o¬ 
rifice  de  l’estomac;  emploi  de  to¬ 
piques  et  de  réfrigérants  ;  frictions , 

V,  663;  VI,  520. 

_  par  suite  d’un  afflux  d’humeurs 

viciées  ou  de  pituite  à  1  orifice  de 
l’estomac;  vomissements,  supposi¬ 
toires,  évacuations,  V,  663-665; 

VI,  520,  021. 

- produites  pan  une  chaleur  exces¬ 
sive;  traitement  réfrigérant,  V,  665; 
VI,  521. 

- causées  par  un  refroidissement 

violent;  emploi  de  réchauffants,  V, 
665;  VI,  521. 

- par  suite  d’une  fièvre  maligne  ou 

d’une  inflammation;  friction;  sup¬ 
pression  du  sommeil  et  de  l’alimen¬ 
tation,  V,  665;  VI,  52  1. 

- amenées  par  un  excès  de  séche¬ 
resse  ;  nourriture  à  petites  doses ,  V, 
665,  666;  VI,  521,  622. 

- suivant  une  évacuation  purulente 


MATIÈRES.  671 

soudaine;  manière  de  ranimer  le 
malade,  V,  666;  VI,  522. 

Défaillances  (Des)  amenées  par  une 
obstruction;  emploi  des  diurétiques, 
de  médicaments  incisifs,  V,  666; 
VI,  522. 

- causées  par  une  affection  morale; 

manière  de  ramener  la  connais¬ 
sance;  vomissements,  V,  666;  VI,  52  2. 

-  occasionnées  par  une  douleur 

violente;  fomentations  et  frictions, 

V,  666;  VI,  522. 

— — -  Remèdes  contre  la  défaillance 
en  général,  IV,  56o. 

-  Emploi  de  respiratoires  contre 

la  défaillance,  II,  428. 

- lentes  et  rapides  ;  emploi  du  miel 

au  verjus  avec  mélange  de  vin  et  de 
pain,  I,  386,  887. 

Déglutition  (Des  organes  de  la).  Para¬ 
lysie  de  ces  organes;  traitement  à 
suivre,  IV,  584, 63g,  64o. 

Délassants  (Remèdes)  composés,  V, 
126  et  suiv.,  868. 

Délos  (Lac  de) ,  I,  332. 

Démangeaisons  (Des).  Remèdes  contre 
les  démangeaisons  non  accompagnées 
d’exanthèmes,  IV,  622,  628,  649. 

- chez  l’enfant  ;  traitement ,  V,  2  o4  ; 

VI,  53. 

- Cas  où  il  est  utile  de  provoquer 

les  démangeaisons;  cas  où  il  faut  les 
réprimer;  démangeaisons  qui  res¬ 
semblent  à  la  psore;  médicaments  à 
employer,  V,  336,  337;  VI,  139. 

Demi-lune  (De  la).  Son  usage  dans  les 
machines,  IV,  344. 

Démockite.  Sa  recette  contre  les  bu¬ 
bons,  III,  607. 

Démosthène  (Collyre  de).  Ses  usages; 
recette,  V,  idg. 


ORIBASE. 


672 

Démosïhème.  Extrait  de  Dëmostliène , 

V,  446  et  suit'.;  VI,  2  52  etsuiv. 

Dente  (Du).  Ses  qualités,  I,  j34. 

Dentition  (De  la).  Dangers  qu’elle  fait 

courir  aux  enfants;  époque  où  elle 
commence;  temps  quelle  dure;  in¬ 
fluence  des  saisons  sur  la  dentition  ; 
moyens  de  faciliter  la  dentition  ;  re¬ 
mèdes  contre  les  convulsions  ame¬ 
nées  par  la  dentition,  III,  igo- 
igS. 

-  Epoques  de  la  dentition;  ses 

suites;  onctions  sur  les  gencives; 
application  de  laine  sur  les  parties 
voisines;  bains;  remèdes  desséchants 
et  échauffants;  remèdes  contre  les 
convulsions;  moyens  d’empêcher  les 
enfants  de  se  blesser  les  doigts,  V, 
2o4-2o6;  VI,  54,  55. 

Dents  (Des).  Leur  nombre;  leurs  diffé¬ 
rentes  espèces;  leur  place;  nerfs  qui 
y  corre.spondcnt.  111.  4oi,  4o2. 

-  Remède  pour  rendre  les  dents 

blanches;  recette,  V,  i33,  882. 

-  Remède  contre  les  dents  ébran¬ 
lées,  V,  i45,884. 

— —  Remède  préservatif  pour  les 
dents;  recette,  V,  i45,  884. 

-  Médicaments  pour  les  dents; 

leurs  effets  ;  recettes  pour  raffermir 
les  dents  chancelantes,  diminuer  les 
douleurs  et  les  blanchir.  II,  46o, 
46i. 

- Manière  de  conserver  les  dents  ; 

aliments  qu’il  faut  éviter,  V,  2  2 1  ; 

VI,  64,  65. 

- ébranlées;  causes  de  cet  ébran¬ 
lement,  V,  768, 769;  VI,  574. 

- -  Affections  des  dents  causées  par 

un  excès  d’humidité;  manière  de  les 
guérir;  remèdes  contre  l’inflamma¬ 


tion  et  les  douleurs  de  dents,  V, 
769;  VI,  574, 575. 

Dents  (Des)  rongées  et  corrodées;  re¬ 
mèdes  divers;  quelques  substances 
contre  la  corrosion  des  molaires ,  V, 
740;  VI,  575, 576. 

- Remèdes  contre  le  noircissement 

des  dents;  emploi  de  desséchants; 
douleurs  de  dents  sans  inflammation  ; 
traitement,  V,  740;  VI,  876,  577. 

-  Contre  les  douleurs  de  dents; 

collutoires  et  substances  à  mâcher; 
douleurs  causées  par  le  froid,  V, 
741;  VI,  577,  578. 

— —  Apophlegmatismes  contre  les 
douleurs  de  dents,  V,  741,  742;  VI, 
578. 

-  Recettes  pour  faire  tomber  les 

dents  d’elles-mêmes  et  sans  causer 
de  douleurs,  V,  742;  VI,  679. 

- Des  dents  ou  des  molaires  faibles, 

qui  se  brisent  aisément  ou  qui  sont 
agacées;  remèdes  divers,  V,  742, 
743;  VI,  579,  58o. 

- Douleurs  de  dents;  médicament 

composé  pour  les  prévenir;  médica¬ 
ments  qui  donnent  aux  dents  de  l’é¬ 
clat  et  de  la  beauté,  V,  743;  VI, 
58o. 

— — —  Substances  qui  donnent  de  la 
blancheur  et  de  l’éclat  aux  dents,  V, 
744;  VI,  58i. 

- Action  du  lait  aigre  sur  les  dents, . 

1,162,  i64;V,  596,  597;VI,422, 
423. 

Dents  le  Bossu.  Son  témoignage  au 
sujet  des  bubons  pestilentiels,  III, 

Dépôts  (Des).  Cas  où  leur  apparition 
marque  la  fin  d’une  fièvre;  cas  où 
elle  est  un  mauvais  signe.  IV,  89-91. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


DÉRIVATION  (Do  ia).  Explication  de 
cette  expression;  exemples  de  déri¬ 
vation,  IL  19*.  192- 

_ Origine  de  la  dérivation  chez  les 

anciens  ;  différence  entre  ia  dériva¬ 
tion  et  la  révulsion  suivant  Galien  et 
suivant  les  modernes;  emploi  delà 
dérivation  et  de  la  révulsion  par  lui 
et  par  ceux-ci,  II,  817-829. 

Descentes  (Des).  Descentes  des  intes¬ 
tins  dans  le  scrotum;  elles  peuvent 
amener  l’ilf  {  j  aux  le  1 
composés  à  employer,  IV,  602- 
6o4. 

Désirs  intenses  du  coït;  dans  les  mala¬ 
dies,  ils  prouvent  l’approche  d’une 

crise,  LWg. 

- réels  et  imaginaires  ;  de  l’âme  et 

du  corps,  I,  5/19,  55o. 

Desséchant  (Savon)  pour  la  tête;  re¬ 
cette  ,  V,  lia  et  881 . 

Dessert  (Du).  Emploi  du  dessert  en 
Grèce;  mot  qui  servait  à  le  désigner, 
II,  809. 

Désuni  (Du  bandage).  Manière  de  le 
faire  ;  convient  pour  la  fracture  de  la 
mâchoire  inférieure,  IV,  3o5. 

Deutoxyue  de  plomb  (Du).  Voj.  CÉ- 

- de  cuivre.  Ses  propriétés  mixtes , 

II,  714.  Tqy.  Cuivre. 

Diarète  (Du).  Différents  noms  de  cette 
maladie;  ses  signes;  cause  probable 
suivant  Galien ,  V,  620;  VI,  335. 

- Traitement  du  diabète  suivant 

Rufus;  bains  de  vapeur;  vomisse¬ 
ments,  cataplasmes ,  boissons  et  sai¬ 
gnées,  V,  520,  521;  YI-,  336. 

- Emploi  du  diacode  contre  le  dia¬ 
bète;  eau  froide  qu’il  y  faut  mêler; 
autres  remèdes;  embrocations  sur  le 


673 

ventre  et  frictions  sur  la  peau,  I, 
38o,  38i. 

Diacode.  Manière  de  le  préparer;  choix 
des  têtes  de  pavot;  proportion  entre 
l'eau  et  les  pavots;  soins  à  prendre 
pendant  la  cuisson  ;  il  faut  y  mélan¬ 
ger  du  miel;  eau  à  employer,  I,  371- 
873. 

- Emploi  du  diacode;  personnes  et 

maladies  auxquelles  il  convient,  I, 
873. 

-  Manière  de  préparer  le  diacode 

avec  du  vin  doux  ;  cas  où  le  vin  peut 
remplacer  le  miel;  vins  qu’il  faut 
choisir  ;  autres  ingrédients  qu’il  faut 
y  mêler;  cas  où  le  miel  est  préférable 
au  vin;  nécessité  de  proportionner 
la  dose  à  l’âge ,  à  la  saison  et  à  la  ma¬ 
ladie,  I,  dyd-dyS. 

- ou  boisson  aux  têtes  de  pavot;  cas 

dans  lesquels  Philagrius  l’ordonnait; 
manière  de  l’administrer  dans  les 
fièvres  ardentes,  I,  876  et  suiv. 

-  employé  comme  remède  hé¬ 
roïque;  moment  de  la  maladie  où 
Ion  peut  l’administrer,  I,  878. 

- Substances  diverses  qu’on  y  mé¬ 
lange  quand  on  l’administre  à  l’acmé 
de  la  maladie;  emploi  du  vin  Comme 
liquide  à  la  place  de  l’eau  ,1,378,879. 

- Convient  aussi  en  cas  d’affections 

organiques  non  fébriles  ;  énumération 
de  ces  maladies,  I,  879,  38o. 

- employé  contre  les  affections  de 

la  poitrine  ;  substances  diverses  qu’il 
faut  lui  allier  selon  que  la  maladie 
est  chronique  ou  accidentelle;  mo¬ 
ment  de  la  journée  où  il  faut  le  don¬ 
ner,  I,  38 1,  882. 

- Maladies  pour  lesquelles  il  con¬ 
vient  spécialement,!,  388. 


ORIBASE. 


674 

Diapasmes  (Des).  Enumération  des 
principaux  diapasmes,  II,  /|56. 

Diaphragmatiques  (  Artères ),  III ,  5 2g. 

Diaphragme  (Du).  Nature  de  cet  or¬ 
gane,  à  la  fois  muscle  et  nerf;  ouver¬ 
tures  qui  existent  dans  le  diaphragme, 
111,355,356. 

- Nerf  particulier  du  diaphragme, 

issu  de  la  moelle  épinière,  III,  5 00, 
5oi. 

Diarrhée.  Causée  en  été  par  l’usage 
des  eaux  de  lac,  I,  82 5. 

Dictame  (Du).  Qualités  tant  du  dictame 
de  Crète  que  du  faux  dictame,  II, 
627;  V,  609;  VI,  465. 

- Du  faux  dictame;  remarque  à  ce 

sujet,  II,  708;  V,  609;  VI,  465. 

- Médicament  au  dictame  ;  recette , 

V,  101-108  et  853. 

DieuohÈs  (Extraits  de),  I,  280  et  suiv. 
281  et  suiV.  288  et  suiv.;  V,  281. 

- Manière  dont  il  purgeait  par  l’el¬ 
lébore,  II,  i43. 

Digestifs  (Médicaments),  V,  60. 

Digestion  (Appareil  de  la).  Description 
de  cet  appareil  chez  l’homme;  dis¬ 
positions  particulières  qui  peuvent 
nuire  à  la  bonne  coction  des  ali¬ 
ments;  dispositions  natives  et  dispo¬ 
sitions  accidentelles  ;  description  des 
intestins,  II,  98-102. 

- La  digestion  est  l’altération  subie 

par  les  aliments  dans  l’estomac  ;  com¬ 
paraison  entre  cette  altération  et  la 
cuisson  extérieure ,  III ,  3 1 . 

-  Routes  suivies  par  les  aliments 

pendant  la  digestion ,  III ,  38 ,  89. 

- Cas  où  le  ventre  opère  mal  la  di¬ 
gestion;  f  expulsion  doit  être  immé¬ 
diate  pour  empêcher  tous  mauvais 
effets;  emploi  du  vomissement  avant 


le  repas,  de  légers  purgatifs;  suites 
qu’entraîne  la  mauvaise  digestion  de¬ 
venue  habitude,  V,  566,  667;  VI, 
4o6,  407. 

Digestion.  Théorie  de  la  digestion  chez 
les  anciens,  note  explicative,  I,  571, 
572. 

Dioglès  (Extraits  de),I,  274  et  suiv. 
336,  337;  II,  200  et  suiv.  269, 
260;  III,  168  et  suiv.  610;  V,  228 
et  suiv.;  VI.  69. 

- -Cité,  III,  367. 

-  Son  opinion  sur  la  configuration 

du  fœtus,  III,  78. 

-  Manière  dont  ce  médecin  admi¬ 
nistrait  Fellébore.II,  i43. 

- Vin  de  Dioclès  pour  conserver  la 

santé,  I,4o6. 

Dion  (Collyre  de).  Ses  usages;  sa  com¬ 
position,  V,  137. 

Dioscoride  (Extraits  de),  I,  36o,  897; 
V,  317,  43o;VI,  121,  236,  287. 

- Opinion  de  Dioscoride  sur  la  ma¬ 
nière  de  préparer  la  piquette  ,1,359, 
36o. 

— —  Opinion  de  Dioscoride  sur  l’hy¬ 
dromel  et  sur  la  façon  de  le  prépa¬ 
rer,  I,  365. 

- Recherches  de  Dioscoride  sur  les 

formes  extérieures  des  médicaments 
simples;  renvoi  à  ses  ouvrages,  II, 
478. 

- Opinion  de  Dioscoride  sur  la  for¬ 
mation  du  lait,  II,  72$. 

- Témoignage  de  Dioscoride  sur  les 

bubons  pestilentiels  de  Libye,  III, 
607,  608. 

- Ouvrage  de  Dioscoride  sur  les  Eu- 

poristes;  ses  défauts,  V,  559;  VI, 
4o4. 

- Médicament  composé  de  Diosco- 


TABLE  DES 

ride  pour  les  gens  échaufifés ,  V,  1 4  6 , 
885,886. 

Diospohs  (Médicament  composé  de), 

V,  793-  794- 

Diospolites  (Préparations  diverses  du 
médicament  dit),  V,  i49,  i5o, 
'888. 

Dipioe.  Sens  probable  de  ce  mot  IV, 
664,  665. 

Bispvtationes.  Leur  usage  dans  le 
traitement  delà  manie,  I,  65 1. 

Diurétiques  (Des).  Cas  où  leur  usage 
peut  être  nuisible;  manières  diverses 
de  les  administrer;  indication  de 
quelques  diurétiques,  II,  189. 

-  Leur  usage;  énumération,  II, 

563-566  ;V,  63. 

Doigts  (Des).  Os  qui  les  forment,  III, 

4i5,  4i6. 

- Accidents  qui  arrivent  aux  doigts  ; 

doigts  plus  nombreux  qu’a  l’ordi¬ 
naire;  place  de  ces  doigts  surnumé¬ 
raires  ;  cas  où  on  peut  les  enlever  ;  ex¬ 
cision  a  pratiquer.  IV,  249,  260. 

- Gangrène  et  pourriture  des  doigts  ; 

couleur  de  la  partie  malade  dans 
chaque  cas;  moyens  de  traitement; 
cas  où  il  faut  pratiquer  l’amputation 
et  la  cautérisation ,  IV,  260,  261. 

- serrés  par  des  anneaux  ;  différentes 

manières  d’enlever  l’anneau  ;  cas  où 
il  faut  le  couper,  IV,  261,  262. 

Doloihe  (Du  bandage  en).  Son  emploi; 
sa  forme,  IV,  326 , 327. 

Dorade  (De  la).  Ses  qualités,  I,  128, 

i35. 

Doradille  noire  (De  la).  Qualités  tant 
de  la  plante  elle-même  que  de  sa  ra¬ 
cine,  II,  628. 

Dorée  (De  la)  et  des  poissons  sem¬ 
blables;  leurs  qualités,  I,  i3o. 


MATIÈRES.  675 

Dorelle  (De  la).  Propriétés  de  sa  ra¬ 
cine,  II,  703. 

Dorycnium  (Du).  Ses  qualités  sopori- 
fères,  II,  627,  628. 

Double  (Câble).  Figure  IV,  691,  n°  i3. 

Double-langue  (Du).  Propriétés  de  sa 
racine  et  de  son  suc,  II,  697. 

Douches  (Des).  Elles  étaient  connues 
des  anciens;  témoignages  à  ce  sujet, 
II,  877,  878. 

Douleur  (De  la).  Le  médecin  doit  en 
chercher  exactement  la  cause;  em¬ 
ploi  des  évacuations  et  de  la  saignée 
comme  diagnostic;  cas  où  il  faut  em¬ 
ployer  les  narcotiques  et  les  ano¬ 
dins;  différences  entre  ces  deux  es¬ 
pèces  de  médicaments,  V,  670-678. 

- Différentes  espèces  de  douleurs; 

conclusions  qu’il  faut  en  tirer  sur  fa 
maladie  qui  les  cause;  de  la  direction 
prise  par  la  douleur  suivant  la  partie 
qui  en  est  le  siège  ,  V,  308,809; 
n4,  ii5. 

-  Méthode  pour  guérir  la  douleur, 

V,  3o9-3ii;  VI,  ii5,  ri6. 

-  Emploi  du  mouvement  passif 

pour  apaiser  les  douleurs,  I,  620. 

-  Médicament  composé  contre  la 

douleur,  V,  792. 

Dragon  (Du  lacs  appelé).  Manière  de 
le.  faire;  utile  pour  la  réduction  de 
la  malléole  par  l’extension,  IV,  269. 

- Figure,  IV,  691,  n»  5. 

Drogues  (De  la  diversité  des).  Les 
unes  changent  la  nature  du  corps 
de  l’animal  et  sont  pernicieuses  ;  les 
autres  influent  sur  le  corps  et  sont 
influencées  par  lui;  d’autres  réchauf¬ 
fent  le  corps  sans  lui  nuire;  enfin 
d’autres  s’assimilent  au  corps,  II, 

475,  476. 


ORIBASE. 


676 

Dbopax  (Du).  Ses  différentes  espèces; 
son  emploi,  II,  884, 885. 

Durcissants  (Médicaments),  V,  6i. 

Dure-mère  (De  la).  Sa  nature  et  ses 
formes,  III,  278,  274. 

Durillons  (Des).  Leur  place;  leur  as¬ 
pect,  IV,  20,  2  1. 

- Remèdes  contre  les  durillons  de 

la  plante  des  pieds ,  IV,  621. 

- Remède  composé  contre  les  du¬ 
rillons,  V,  i4o  et  879. 

Durion  (Du).  Ressembleàla  chicorée; 
ses  propriétés,  II,  702. 

Dyspnée.  Guérie  par  le  régime  atté- 

-  Remèdes  composés  contre  la 

dyspnée,  IV,  55o. 

Dyssenterie  (De  la).  Distinction  de 
deux  especes  de  dyssenterie;  signes 
de  chacune  d’elles,  II,  2  2  5. 

- Lavements t[ui  conviennent  quand 

il  y  a  inflammation,  II,  228,  226. 

- - Lavements  qui  conviennent  quand 

il  n’y  a  pas  inflammation,  II,  226. 

- Troisième  espèce  de  dyssenterie; 

signes  auxquels  on  la  reconnaît;  la¬ 
vements  à  employer;  précautions  à 
prendre  quand  on  emploie  des  mé¬ 


dicaments  très-actifs,  II,  226-228. 

Dyssenterie  accompagnée  d’excrétions 
.sanguines;  lavements,  II,  280,  23i. 

- Cas  où  la  dyssenterie  est  accom¬ 
pagnée  d’une  sensation  d’âereté;  la¬ 
vements,  II,  28 1. 

- Cas  où  la  dyssenterie  amène  des 

selles  purulentes;  lavements,  II,  . 
282,  288. 

— —  amenée  par  l’usage  des  eaux  de  lac 
en  été,  1,825. 

- -  Maladies  que  la  dyssenterie  peut 

guérir,  IV,  93,  94. 

-  Cas  où  la  dyssenterie  est  incu¬ 
rable,  V,  490,  491. 

-  Principaux  remèdes  contre  la 

dyssenterie,  IV,  SBS-Syi;  V,  490- 
498;  VI,  298,  299-802. 

- Remède  au  chou  contre  la  dys¬ 
senterie,  I,  279. 

- Alphiton  mélangé  avec  du  lait  et 

du  pavot,  remède  contre  la  dyssen¬ 
terie,  I,  282  ,  288. 

- Clystère  contre  la  dyssenterie ,  V, 

843. 

-  Traitement  comparé  de  la  dys¬ 
senterie  chez  les  anciens  et  chez  les 
modernes,  II,  834,  835. 


E 


Eau  (De  1’),  I,  3o6  et  saiv. 

-  Qualités  requises  pour  que  l’eau 

soit  excellente ,  1 ,  3o6. 

-  Moyens  divers  de  reconnaître  ses 

bonnes  ou  mauvaises  qualités  par  la 
cuisson  des  aliments,  I,  807,  3o8. 

-  De  l’exposition  des  eaux;  son  in¬ 
fluence  sur  leurs  qualités,  I,  3o8, 
809. 


Eau  qui  se  corrompt  facilement;  ses 
qualités,  I,  809,  3 10. 

- -  Manières  de  refroidir  l’eau,  I, 

3ii,  3i2. 

- Doit,  dans  les  maladies,  etre  mé¬ 
langée  avec  une  petite  quantité  de 
vin  etd’oxymel,  I,  3i4,  3i5. 

- Momentoùlemaladedoitlaboire; 

opinion  d’Hippocrate  à  ce  sujet;  cas 


TABLE  DES 

où  il  donne  de  l’eau  et  ses  raisons, 
I,3i5,3i6, 

Eau.  Qualités  élémentaires  de  l’eau;  in¬ 
fluence  de  la  température  sur  son 
action,  I,  3i6. 

- -  Nature  de  l’eau;  peu  digestible, 

n’étanche  pas  la  soif,  ne  nourrit  pas 
suivant  Hippocrate;  celui-ci  ne  la  con¬ 
seille  pas  aux  malades,  I,  3i3, 
3i4. 

-  Adminislration  de  l’eau  à  l’exté¬ 
rieur  à  un  individu  de  tempérament 
moyen;  énumération  et  explication 
des  différents  faits  qui  se  produisent. 
I,  3ifl-3i8. 

- qui  coule  sur  une  pente  ;  ses  qua¬ 
lités;  .son  action,  I,  3 25. 

- Influence  du  sol  sur  sa  qualité , 

I,33i. 

- chaude  en  hiver .  et  froide  en 

été;  est  la  meilleure  ;  '  explication 
théorique  de  cette  proposition,  1, 
33i-333. 

- Doit  être  pure,  ne  pas  conte¬ 
nir  de  sédiment,  ne  pas  affecter  le 
goût;  se  rafraîchir  et  s’échauffer  vile; 
son  action  sur  la  digestion;  énumé¬ 
ration  des  eaux  merveilleuses  de  di¬ 
vers  pays,  I,  333. 

— —  non  potable;  manière  de  l’amé¬ 
liorer  ;  méthode  quand  il  faut  abreu¬ 
ver  une  armée,  I,  335,  336. 

— —  Manière  de  rendre  l’eau  peu  ac¬ 
tive,  par  l’ébidlition ,  I,  336. 

-  De  l’amélioration  de  feau,  I, 

336,  337. 

-  Manière  de  lui  enlever  sa  mau¬ 
vaise  odeur,  I,  SSy. 

-  Purification  de  feau ,  1 ,  387  et 

- en  boisson  ;  manière  de  f  adminis- 


MATÎÈRES.  677 

trer  suivant  le  moment  de  l’accès, 
l’âge  et  la  maladie,  I,  418-420. 

E.au.  Emploi  de  l’eau  quand  f  accès  est 
irrégulier,  I,  420. 

- Manière  de  donner  à  l’eau  la 

température  convenable;  précautions 
à  prendre,  I,  426,  426. 

-  Signes  qui  permettent  de  recon¬ 
naître  la  meilleure  eau ,  par  les  sens , 
par  ses  effets,  V,  192,  198;  VI, 
43. 

- -  Influence  de  l’orientation  de  la 

source  sur  les  qualités  de  feau,  V, 
198;  VI,  43,  44. 

-  Ce  que  vaut  la  méthode  d’appré¬ 
cier  l’eau  par  son  poids,  V,  19 3, 

194;  VI,  44. 

-  Qualités  de  feau  de  pluie;  eau 

qui  se  corrompt  facilement;  eau  de 
glace  et  de  neige;  eaux  vaseuses; 
comment  on  peut  les  corriger  par 
le  vin  ou  par  divers  aliments ,  V,  194, 
198;  VI,  44,  45. 

-  Il  est  important  de  connaître  les 

qualités  des  différentes  eaux;  ma¬ 
niéré  de  reconnaître  la  meilleure 
eau  ;  position  et  orientation  de  la 
source;  eaux  de  pluie,  etc.;  influence 
des  saisons,  VI,  420,  421. 

-  Passé  lentement,  I,  288;  V,  170; 

VI,  27. 

-  refroidissante,  1,  25 1;  V,  182; 

.  VI,  35. 

-  Influence  d’une  ébullition  pro¬ 
longée  sur  l’eau,  I,  269. 

-  Vieille  eau  de  pluie;  manière  de 

f  obtenir  suivant  Columelle,  I,  64o, 
64i. 

- Usage  de  l’eau  froide  dans  le 

traitement  de  certaines  maladies ,  1 , 

646. 


678 


ORIBASE. 


Eaux  blaxchAtbes.  Manière  de  les  pu¬ 
rifier,  I,  336,  337. 

Eau  chaude.  Convient  à  tous  les  ma¬ 
lades,  I,  4i4. 

-  Cas  où  le  malade  est  abattu,  I, 

420,  421. 

-  Cas  où  le  malade  est  desséché  par 

la  fièvre,  I,  421. 

-  dans  l’anorexie,  I,  421. 

-  dans  les  défaillances  causées  par 

la  faim  ,1,  42  1,422. 

- Son  emploi  ;  varie  suivant  les  cir¬ 
constances;  manière  de  la  prendre 
pour  étancher  la  soif,  pour  provo¬ 
quer  des  vomissements  à  faugment 
et  à  l’acmé,  I,  42  2-42 S. 

- -  administrée  après  la  friction  pen¬ 
dant  la  fièvre,  I,  499. 

Eaux  corrompues.  Affections  qu’en¬ 
gendre  leur  usage,  I,  3 10. 

Eaux  dures,  I,  3o8. 

Eaux  FILTRÉES.  Leurs  qualités,  I,  338. 

Eau  froide.  Manière  de  l’administrer 
aux  malades  ;  cas  où  il  ne  faut  pas  la 
donner;  cas  où  on  peut  la  donner,  I, 
3i8  et  suiv. 

-  Manière  de  l’administrer;  obser¬ 
vations  qu’il  faut  faire  au  préalable; 
cas  où  elle  aggrave  le  mal;  cas  où 
elle  procure,  du  soulagement ,  1 ,  821, 
322. 

- Cas  où  l’on  peut  la  donner  dans 

les  fièvres  ardentes;  manière  de  la 
prendre  suivant  les  cas ,  1 ,  4  1 4  ,  4 1 5. 

-  Moment  où  il  faut  l’administrer; 

il  faut  attendre  pour  donner  des  ali¬ 
ments  après  la  boisson,!,  4i6,4i7- 

-  .Son  emploi  au  commencement,  h 

l’aagment,  à  l'acmé,  I,  422. 

- -  Son  emploi;  circonstances  exté¬ 
rieures  qui  doivent  le  modifier  ,1,425. 


Eau  froide.  De  l’usage  de  l’eau  froide 
pendant  la  nuit  ;  suites  de  cette  ha¬ 
bitude;  à  jeun,  après  des  fatigues 
excessives,  après  le  bain,  après  la 
fièvre,  I,  43o,  43i, 

Eaux  de  lac.  Leurs  mauvaises  qualités; 
leur  action  en  été  et  en  hiver;  affec¬ 
tions  quelles  peuvent  produire,  I, 

325. 

Eau  de  mer  (Del’).  Employée  comme 
purgatif  bénin  ;  dans  quelle  propor¬ 
tion  il  faut  la  mêler  à  f  eau  douce , 
II,  261,  839,  84o. 

-  Bains  d’eau  de  mer;  lem-s  pro¬ 
priétés  médicales;  maladies  pour  les¬ 
quelles;  ils  sont  utiles;  leur  effet  sur 
le  corps;  température  que  feau  doit 
avoir;  préceptes  divers  pour  régler 
leur  emploi,  II,  466-468. 

Eaux  de  montagnes.  Ses  qualités  di¬ 
verses,  suivant  que  les  montagnes 
sont  terreuses  ou  rocheuses,  I,  33o. 

Eaux  de  neige  ou  de  glace.  Leurs  mau¬ 
vaises  qualités,  I,  3 10,  828. 

-  Opinion  d’Hippocrate  et  d’autres 

médecins  de  fantiquité  au  sujet  de 
leur  usage,  I,  628-625. 

Eaux  de  pluie.  Leurs  qualités  et  leurs 
défauts;  indication  d’après  Hippo¬ 
crate  de  la  meilleure  eau  de  pluie , 
I,  809,  3io. 

-  Leurs  excellentes  qualités;  leur 

action  sur  la  digestion  et  sur  les  uri¬ 
nes,  sur  les  organes  en  général,  I, 

326. 

Eaux  de  printemps  et  d’hiver,  d’Été 
ET  D’AUTOMNE.  Leui’s  qualités  respec¬ 
tives  ;  leur  action  réciproque  sur  les 
intestins  et  les  reins;  action  des  vents 
sur  les  eaux,  I,  826,  827. 

Eaux  de  source.  Leurs  qualités  dififé- 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


rentes  suivant  leur  orientatioh;  leur 
action  sur  le  corp.s,  I,  3  2  8. 

Eaux  mauvaises.  Influence  de  l’ébulli- 
lion  sur  leurs  qualités ,  1 ,  3 1  o ,  3 1 1 . 
Eau  médiocre.  Signes  qui  servent  à  la 
faire  reconnaître ,  L  3o6,  307. 

Eau  miellée.  Contraire  aux  organes  at¬ 
teints  de  squirre,  d’œdème  ou  d’in¬ 
flammation,  I,  236;  V,  175;  VI,  27. 

_ _  Cas  où  elle  resserre  le  ventre; 

cas  où  elle  le  relâche,  I,  244;  V, 
178;  VI,  3i. 

. -  utile  pour  les  malades,!,  3o2. 

-  employée  pour  les  malades  de 

préférence  à  l’eau  simple,  I,  3i4. 
-  utile  contre  les  affections  du  sys¬ 
tème  nerveux,  I,  4i6. 

-  Lavement  à  l’eau  miellée  ;  cas  où 

il  convient,  II,  210;  V,  33, 824. 
E,aux  minérales  (Des).  On  ne  peut 
connaître  leurs  propriétés  que  par 
l’expérience;  eaux  minérales  froides 
et  chaudes,  II,  386,  887. 

-  Manière  de  les  employer  pour  les 

bains;  bains  partiels  et  bains  com¬ 
plets  ;  temps  que  doit  durer  le  bain  ; 
précautions  à  prendre.  H,  387-889. 
-  Lieux  où  on  les  trouve  générale¬ 
ment;  moment  de  l’année  où  il  faut 
aller  les  prendre.  II,  889,  890. 

Eaux  stagnantes  ou  de  puits.  Leurs 
qualités  et  leurs  défauts;  leur  action 
sur  la  digestion  et  .sur  les  urines;  né¬ 
cessité  de  les  agiter,  1,324,825,629. 
Eaux  sulfureuses  ou  saturées  d’Acide 

CARBONIQUE,  I,  62g. 

Eaux  thermales  (Des).  Antiquité  de 
leur  usage  prouvée  par  diverses  lé¬ 
gendes  et  par  plusieurs  témoignages; 
manière  dont  les  anciens  les  em¬ 
ployaient,  II,  876-877. 


679 

Écailles  des  pourpres  et  des  huîtres  , 

VI,  494  ,  495. 

Ecchymoses  (Des).  Ecchymoses  chro¬ 
niques;  remèdes  à  employer,  V,  âdg; 
VI,  248. 

Échauffés  (Des  gens).  Traitement  qu’ils 
doivent  suivre,  V,  234;  VI,  72. 
ÉcHiNOS  (De  r).  Qualités  du  fruit  de 
cette  plante;  son  action,  II,  635;  V, 
612. 

Ecpléthriseb.  Exercice  spécial;  expli¬ 
cation  de  ce  terme,  I,  476. 

Écrouelles  (Des).  Leur  formation; 
squirres  des  glandes  ;  il  ne  faut  con¬ 
server  que  les  glandes  ayant  une  cer¬ 
taine  utilité;  il  faut  enlever  les  au¬ 
tres,  IV,  46. 

-  Manière  de  faire  l’excision  des 

p-landes  attaquées  d’écrouelles,  IV, 

46,  47. 

- Remèdes  divers  contre  les  écrouel¬ 
les  ;  cataplasmes ,  onguents ,  etc. ,  IV , 

47. 

Efflorescences  (Des)  chez  les  enfants; 
leur  cause  en  général;  leur  utilité; 
manière  de  les  guérir;  emploi  des 
bains;  changement  dans  le  régime 
de  l’enfant  et  dans  celui  de  la  nour¬ 
rice,  III,  188,  189. 

- Moment  où  il  faut  soigner  les  ef¬ 
florescences;  bains  à  donner;  régime 
que  la  nourrice  doit  suivre;  médica¬ 
ments  laxatifs  ou  resserrants  suivant 
les  cas,  V,  202,203;  VI,  62,  53. 
_  Comment  elles  se  forment;  mé¬ 
thode  de  traitement;  médicaments 
recommandés;  médicaments  compo¬ 
sés,  IV,  6i6;  V,  335,  336;  VI,  187, 
i38. 

Efflorescences  métalliques.  Leurs 
propriétés  desséchantes,  VI,  497- 


680  ÜRIBASE. 


Epplorescenoes  métalliques.  Médica¬ 
ment  aux  .efflorescences ,  V,  788. 

Égilope  (De  i’).  Ses  qualités,  II,  607; 
V,  599;  VI,  428. 

Egl.antier  (De  1’).  Qualités  de  ses 
feuilles  et  de  ses  fruits,  II,  654. 

- -  (Fruit  de  f).  Ses  propriétés,  I, 

59. 

- Resserre  le  ventre,  I,  245;  V, 

^  .79;  VI,  33. 

Egïpte  (Salubrité  de  f).  Signes  aux, 
quels  on  la  reconnaît,  II,  3i4-3i6. 

-  Le  séjour  de  l’Egypte  est  recom¬ 
mandé  contre  la  phthisie  par  plu¬ 
sieurs  praticiens,  II,  857,  858. 

- -  Salubrité  de  l’Égypte;  témoi¬ 
gnages  anciens  à  ce  sujet,  III,  708, 
7°9- 

-  Climat  maritime  de  l’Égypte,  II, 

294. 

— — ■  Marais  d’Égypte;  action  du  Nil 
sur  l’eau  de  ces  marais;  qualités  de 
cette  eau,  I,  326. 

-  Pourquoi  les  eaux  de  ces  marais 

étaient  saines,  I,  628. 

- Habitants  de  l’Égypte  ;  supportent 

facilement  l’action  des  lavements 
âcres,  II,  2 14. 

- -  Les  ascidies  manquent  en  Égypte, 

I,  i5i,  i52. 

-  Manière  de  refroidir  l’eau  en 

Égypte,  I,  3i2. 

-  Cuivre  pyriteux  d’Égypte  purge 

par  les  yeux,  II,  554. 

-  De  la  pierre  d’Égypte;  ses  pro¬ 
priétés,  II,  708 ,  709. 

- —  (Alun  d’).  Purge  la  rate  par  les 

urines,  II,  566. 

-  Favorise  la  perspiration,  II,  690. 

-  (Cames  d’),I,  iSa. 

-  (Dattes  d’),  I,  65. 


Égypte  (Eau  d’).  Son  action,  I,  335. 

-  (Fève  cf).  Astringente,  II,  587. 

-  (Huîtres  d’),  I,  147. 

-  (Gland  d’).  Médicament  vomitif 

11,196. 

-  Suc  du  gland  d’Égypte ,  échauffe , 

II,  5o3. 

-  Détergent  et  incisif,  II,  491. 

- -  Favorise  la  perspiration,  II,  58g. 

-  Tourteau  de  gland  d’Égypte;  ses 

qualités;  propriétés  de  l’écorce,  II, 

-  (Mastic  d’).  Desséchant,  II,  621. 

-  Médicament  renforçant ,  II ,  532. 

-  Favorisela  perspiration,  II,  584. 

- -  (Tellines  d’),  I,  i52. 

-  (Terre  d’).  Ses  propriétés,  sa 

nature,  son  usage,  V,  607;  VI,  473. 

Egyptiens.  Remarque  sur  la  pronon¬ 
ciation  des  Egyptiens,  IV,  2  5. 

Elcos^  Différents  sens  de  ce  mot,  I, 
658,  659. 

Eléb  (Miel  d’) ,  I,  170. 

Eléments  (Des)  selon  Hippocrate;  que 
tous  les  corps  sont  une  combinaison 
d’éléments  simples;  Galien  identifie 
les  qualités  des  corps  (chaud,  froid, 
sec  et  humide)  et  les  éléments  eux- 
mêmes,  III,  1,  2. 

-  Hippocrate  désigne  sous  le  nom 

d’éléments  les  parties  constitutives 
des  corps  organiques  des  animaux  ; 
corrélation  qu’il  établit  entre  ces  élé¬ 
ments  et  les  éléments  proprement 

,  dits,  III,  2  ,  3. 

Éléphantiasis  (Del’).  Son  origine;  as¬ 
pect  des  malades;  remèdes  à  em-  ' 
ployer;  chair  de  serpent;  thériaque; 
cas  de  guérison  par  le  vin  aux  vi¬ 
pères;  chair  de  hérisson  ,  IV,  89-62  ; 
V,  398,399;  VI,  ,97,  198. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


681 


ÉtÉrHANTiASis.  Différents  noms  donnés 
à  cette  maladie  par  les  anciens  au¬ 
teurs;  médecins  qui  en  ont  parlé; 
symptômes  quelle  présente;  est-ce 
une  maladie  superficielle  ou  profonde, 

IV,  63,  64. 

_  Traitement  de  l'éléphantiasis  dans 

tous  ses  détails;  avant  tout,  emploi 
de  la  saignée;  manière  de  la  prati¬ 
quer;  sa  raison  d’être,  IV,  65. 

-  Emploi  du  purgatif  à  la  colo¬ 
quinte;  manière  de  le  préparer;  pur¬ 
gations  réitérées;  autres  purgatifs, 
IV,  65-67. 

-  Entre  la  première  purgation  et 

les  purgations  suivantes,  emploi  d’un 
régime  léger,  purgation  par  le  lait, 
IV,  67,  68. 

-  Emploi  des  médicaments  âpres; 

administration  de  l’ellébore,  IV,  68. 

- -  Emploi  de  cataplasmes  et  de 

ventouses  pour  opérer  la  révulsion , 
IV,  68,  69. 

-  Traitement  de  felepliantiasis 

d’après  Philumène;  cercle  de  re¬ 
mèdes  auquel  on  a  recours  plusieurs 
fois  dans  l'année,  IV,  69,  70. 

-  MédicaSients  particuliers  contre 

l’éléphantiasis;  décoction  de  chou  au 
vinaigre  d’Égypte;  antidote  aux  vi¬ 
pères;  raclure  d’ivoire,  corne  de 
cerf,  trèfle,  acide  scillitique,  eau 
miellée  aux  mille-pieds;  miel  à  la 
scille,  cumin,  suc  de  Cyrène,  IV, 
70-72. 

-  Régime  à  fusage  de  ceux  qui 

souffrent  de  l’éléphantiasis;  prome¬ 
nades,  exercices,  onctions;  affusions, 
bains  et  étuves;  onguents,  IV,  72- 

75. 

-  Aliments  et  vins  que  doit  em¬ 


ployer  le  malade  pendant  la  cure, 
IV,  75-78. 

Eléphantiasis.  Nombre  des  repas ,  durée 
du  sommeil;  bain,  IV,  78. 

-  Énumération  des  onguents  à  em¬ 
ployer,  IV,  79 , 80. 

— —  Indication  de  quelques  autres 
médicaments  :  cataplasmes .  graisses , 
IV,  80-82. 

-  Dangers  du  coït  pour  ceux  qui 

sont  atteints  d’éléphantiasis ,  IV,  82. 

-  Contrées  où  elle  est  la  plus  fré- 

— —  Ses  effets  sur  le  corps,  VI,  198. 

-  Traitement  de  f éléphantiasis  ; 

emploi  de  la  saignée ,  des  purgations , 
de  médicaments  âcres,  d’onctions  et 
d’épilatoires ,  VI,  198,  199. 

-  Recettes  de  médicaments  pour 

onctions,  VI,  199. 

-  Régime  alimentaire  à  suivre ,  VI , 

-  Emploi  de  bains  d’eaux  miné¬ 
rales  ;  sueurs  annuelles ,  onctions  sur 
la  face;  autres  onguents  pour  les  ul¬ 
cères  du  corps,  VI,  200,  201. 

-  Signes  de  la  guérison;  emploi  de 

la  thériaque;  que  f  éléphantiasis  est 
une  maladie  contagieuse ,  VI,  201. 

-  Emploi  de  la  purgation  contre 

cette  maladie;  cas  observé  par  Ga¬ 
lien,  II,  75. 

— — -  Purgatifs  recommandés  contre  fé- 
lépbantiasis ,  V,  182,  i53,  890,  891. 

-  La  natation  convient  en  cas  d’é¬ 
léphantiasis,  I,  52  3. 

Ellébore  (De  f).  Indication  des  lieux 
où  croissent  ses  meilleures  espèces, 
II,  io3. 

-  Aliments  à  donner  à  ceux  qui 

doivent  prendre  f  ellébore;  ordre 


ORIBASE. 


dans  lequel  il  faut  les  donner,  II, 
i47-i5o. 

jLÉbore.  Régime  qu’il  faut  faire  suivre 
au  malade  avant  de  lui  administrer 
l’ellébore  ;  il  faut  l’habituer  aux  vomis¬ 
sements;  comment  on  peut  lui  faire 
prendre  cette  habitude,  II,  i46,  1 47, 
i53-i55. 

—  Différentes  espèces  d’ellébore; 
leurs  qualités  respectives;  leur  as¬ 
pect  extérieur,  leur  couleur;  leur  ac¬ 
tion  sur  le  corps,  II,  1 5 5- 157. 

—  Qualités  requises  pour  que  l’el¬ 
lébore  soit  efficace;  manière  de  le 
préparer;  méthode  de  dosage,  II, 
157-159. 

—  Aversion  des  aliénés  pour  ce  mé¬ 
dicament;  moyens  indiqués  par  Ar- 
chigène  pour  le  leur  faire  prendre; 
manière  de  le  doser,  II,  i5g-i6i. 

—  Comment  on  peut  l’administrer 
par  ruse  aux  malades  qui  ont  de  la 
répugnance  pour  lui,  II,  161-1 63. 

—  Quel  est  le  meilleur  ellébore 
suivant  Hérodote;  signes  extérieurs 
qu’il  doit  présenter  ;  écorce ,  forme , 
cassure ,  odeur,  goût,  II,  i65,  166. 

—  Propriétés  purgatives  de  l’ellé¬ 
bore;  ses  usages,  II,  167,  168. 

—  Accidents  qu’entraîne  l’ellébore  et 
manière  d'y  remédier,  II,  168-180. 

- —  Précautions  qu’il  faut  prendre 
quand  il  a  été  administré;  manière 
de  coucher  les  malades;  matières 
vomies;  symptômes  qui  se  présen¬ 
tent;  comment  on  peut  aider  la  pur¬ 
gation,  IL,  168-170. 

—  Cas  oii  la  purgation  n’a  lieu  que 
difficilement;  accidents  qui  se  pré¬ 
sentent;  vomissement  trop  prompt 
ou  trop  lent,  II,  170,  171. 


Ellébore.  Ingrédients  et  ustensiles  qu 
faut  tenir  prêts  en  cas  d’accider 
en  cas  de  vomissement  trop  promj 
manière  de  le  retenir,  II ,  171,  irj 

- -  Cas  où  le  vomissement  tarde  tr 

longtemps  ;  manières  de  l’excite 
lits  qu’il  faut  employer;  mouveme 
qu’on  peut  leur  donner,  II,  17 

174. 

-  Cas  où  le  retard  mis  à  von 

amène  des  étouffements;  manièi 
diverses  d’y  remédier,  II,  lyS. 

-  Cas  où  l’ellébore  produit  la  c 

faillance;  manières  d’y  remédier,  ' 
175-177. 

-  Cas  où  son  emploi  entraîne 

hoquet;  manières  diverses  de  1’; 
rêter,  II,  177,  178. 

-  Crampes  survenues  après- l’adr 

nistration  de  l’ellébore;  remèdes 
employer;  cas  observé  par  Antylk 
II,  178,  179. 

-  Purgation  excessive  produite  p 

son  emploi;  remèdes  qui  l’arrêter 
II,  179,  180. 

— —  Sueurs  excessives  amenées  f 
son  emploi;  remèdes;  ce  qu’il  fa 
faire  en  cas  d’abatteiSent  et  de  b 
situde,  II,  180. 

-  Cas  où  son  emploi  entraîne 

suffocation;  remèdes  à  employer;  t 
observé  par  Hérodote,  II,  181,  if 

-  Progrès  faits  au  temps  de  Ctés: 

par  les  médecins  grecs  dans  la  n 
nière  de  l’employer,  II,  182. 

-  Pris  en  boisson  ;  dangers  qi 

entraîne,  II,  182,  i83. 

-  Origine  fabuleuse  de  lapurgati 

par  l’ellébore  ;  histoire  de  Mélamp 
et  des  filles  de  Prœtus;  témoigna^ 
à  ce  sujet,  II,  79G,  797. 


TABLE  DES 

EtLÉBORE.Emploi  de  ce  purgatif  par  Hip¬ 
pocrate  et  son  ecole;  témoignage  de 
Stralion  sur  la  manière  d’administrer 
l’ellébore  àAiiticyre;  emploi  de  l’el¬ 
lébore  par  Galien  ;  après  Oribase , 
l’usage  de  l’ellebore  est  abandonne  ; 
témoignages  à  ce  sujet;  règles  don¬ 
nées  par  les  anciens  pour  atténuer 
le  danger  qu’entraînait  l’usage  de  l’el¬ 
lébore,  II,  800-806. 

- -  (Décoction  d’).  Manière  de  la 

préparer  et  de  l’administrer  même  à 
ceux  qui  ont  de  la  répugnance  ;  dose 
qu’il  faut  donner  à  chaque  personne, 
II,  i63-i65. 

-  Purgation  par  l’ellébore;  manière 

de  préparer  le  malade,  II,  77,  78. 

-  (Vin  à  1’).  Mode  de  préparation; 

son  action,  I,  4o5. 

- -  Distinction  de  deux  espèces  d’el¬ 
lébore,  II,  632,  633;  V,  611;  VI, 
467.  468. 

Ellébore  blanc  (De  1’).  Pourquoi  il 
semble  d’un  emploi  redoutable;  ma¬ 
ladies  contre  lesquelles  il  convient; 
ancienneté  de  son  usage;  opinion 
d’Hippocrate  à  ce  sujet,  II,  idô-idg. 

-  Règles  qu’il  faut  suivre  en  l’ad¬ 
ministrant  aux  malades;  cas  où  il 
faut  le  donner  immédiatement;  cas 
où  il  ne  faut  le  donner  qu’à  un  cer¬ 
tain  moment  de  la  maladie;  manière 
de  l’administrer  pendant  les  accès, 
II,  i39-i4i. 

-  Nécessité  d’y  préparer  le  malade 

par  un  régime;  il  faut  l’habituer  à 
vomir  facilement,  U,  i4i  ,  142. 

-  Manière  de  l’administrer;  faut- 

il  le  mélanger  avec  d’autres  médica¬ 
ments  ;  anciennes  manières  de  le  don¬ 
ner,  II,  i42-i45. 


MATIÈRES.  683 

Ellébore  blanc.  Lieux  d’où  on  le  tirait  ; 
témoignages  de  divers  auteurs  à  ce 
sujet,  II,  809,  810. 

-  (Trochisque  à  f).  Ses  usages;  sa 

composition,  V,  12g  et  870. 

Ellébore  noir  (Del’).  Son  usage 
comme  purgatif;  tradition  à  ce  sujet 
(voir  Mélampds);  manière  de  fad- 
ministrer.  II,  108,  109;  V,  24,817. 

-  Maladies  dans  lesquelles  il  faut 

employer  ce  purgatif,  IV,  696,  644  , 
645. 

-  Provenance  du  meilleur;  son  ap¬ 
parence,  V,  71. 

Embrocations  (Des).  Leur  usage;  cas 
où  il  faut  les  preferer  aux  cataplas¬ 
mes  ;  manières  de  faire  les  embroca¬ 
tions;  médicaments  qu’il  convient 
d’employer,  II,  332,  333. 

Embout  (De  1’)  en  forme  de  coin;  son 
utilité  dans  les  machines,  IV,  344. 

Emeri  (De  1’).  Ses  propriétés,  II,  710. 

Empasmes  (Des).  En  quoi  ils  diffèrent 
des  cataplasmes  et  des  diapasmos; 
leur  emploi;  recettes  diverses;  ma¬ 
nière  de  préparer  la  peau  à  leur  ap¬ 
plication,  II,  454,  455. 

Empedoole.  Son  opinion  sur  la  configu¬ 
ration  du  fœtus  aux  différentes  épo¬ 
ques  de  la  vie  embryonnaire,  III, 
79- 

Emphysème  (De  f  ).  Description  de  cette 
maladie;  parties  du  corps  où  elle  se 
forme  ;  dangers  quelle  présente  quand 
•elle  attaque  les  muscles,  IV,  47,  48. 

-  Traitement  qu’il  faut  appliquer  à 

f  emphysème;  remèdes  particuliers, 

IV,48-5i;V,396-398;VI,  195-197. 

Empiesme  (De  f).  Définition  de  cotte 
fracture;  opération  à  pratiquer  et 
précautions  à  prendre,  IV,  i64,  i65. 


684 


ORIBASE. 


Emplâtre  à  appliquer  sur  l’iiypo coudre 
pendant  la  fièvre;  recettes  les  plus 
employées.  II,  270,  271. 

Emplâtres  (Des).  De  la  cuisson  des 
médicaments  qu’on  fait  enti-er  dans 
les  emplâtres ,  V,  87  et  suiv. 

Emplâtre  VOMITIF  (Recette  d'un),  II, 

279- 

EmpïÈme  (De  1’),  Causes  de  cette  ma¬ 
ladie  ;  routes  suivies  par  le  pus  ;  re¬ 
mèdes  pour  les  différentes  phases  de 
la  maladie,  V,  467-469;  VI,  272, 
273. 

-  Recettes  de  médicaments  com¬ 
posés,  IV,  552 ;  VI,  273-275. 

Émulgentes  (Artères),  III,  529. 

Encanthis  (De  f).  Deux  espèces  :  bé¬ 
nins  et  malins;  ces  derniers  sont  in¬ 
curables;  manière  de  soigner  les 
premiers,  V,  458;  VI,  261. 

Encens  (De  1’).  Ses  propriétés  ;  sa  com¬ 
position;  qualités  de  l’écorce  et  de  la 
suie  d’encens ,  II,  657,  658;  V,  625  ; 
VI,  483. 

-  Son  rôle  dans  les  emplâtres,  V, 

94. 

-  Remède  composé  à  l’encens  ;  ses 

usages;  sa  composition,  V,  i34. 

-  (Écorce  d’).  Quelle  est  la  meil¬ 
leure;  falsifications;  manière  de  les 
reconnaître,  V,  74. 

Encens  mâle.  Son  aspect,  sa  cou.sis- 
tance;  falsifications;  manière  de  les 
découvrir,  V,  74. 

Encre  à  écrire  (Del’).  Son  action.  II, 
718. 

Endives  (Des).  Leurs  propriétés,  I, 

74. 

Enfant  nouveau-né  (De  1’).  Premiers 
soins  qu’il  faut  prendre  après  la 
naissance;  résection  du  cordon  om¬ 


bilical  ,  emploi  du  sel  pour  durcir  la 
peau,  emmaillottement :  lavage  et 
nettoyage  du  coi-ps;  première  nour¬ 
riture  qu’il  faut  lui  donner;  moment 
où  il  peut  commencer  à  teter  sa 
mère,  III,  117-120. 

Enfant  (De  1’).  Nature  et  tempérament 
de  l’enfant  de  sept  à  quatorze  ans; 
du  régime  qui  lui  convient,  et  énu¬ 
mération  des  principales  parties  de 
ce  régime,  III,  142 ,  i43. 

— —  Régime  qu’il  doit  suivre  quand 
il  a  dépassé  l’âge  de  quatorze  ans; 
précepte  d'Hippocrate;  explication 
de  ce  précepte;  nécessité  d’user  des 
exercices  et  de  l’alimentation  avec 
mesure  et  modération,  III,  i43- 
i45. 

-  Manière  de  le  relâcher  ou  de  le 

resserrer  par  la  nourriture  ;  enfant 
attaqué  du  rhume  de  cerveau;  pres¬ 
criptions  de  Mnésithée  d’Athènes  à 
ce  sujet,  III,  i53,  i54. 

-  Nourriture  qui  lui  convient; 

dangers  qu'il  y  a  à  lui  donner  de  la 
viande,  III,  i58. 

- Moment  où  il  faut  ajouter  au  lait 

quelques  aliments  solides,  III,  187, 
i38. 

-  Frictions  qu’il  faut  pratiquer  sur 

l’enfant  jeune;  moment  qu’il  faut 
choisir  pour  les  employer;  moment 
où  il  faut  le  baigner,  III,  i38-i4o. 

-  Emploi  des  exercices;  boissons 

qui  conviennent;  nécessité  de  ne  ja¬ 
mais  employer  le  vin  que  d’une  façon 
modérée;  dangers  que  présente  l’u¬ 
sage  immodéré  de  cette  boisson  ;  em¬ 
ploi  de  l’eâu  comme  boisson;  choix 
de  cette  eau,  III,  i4o-i42. 

-  Usage  des  bains  pour  l’enfant 


TABLE  DES 

déjà  avancé  en  âge;  manière  d’em¬ 
ployer  soit  l’eau  chaude  soit  l’eau 
froide,  III,  i45,  1/(6. 

Enfant.  Principe  :  il  faut  tenir  le  juste 
milieu  et  éviter  tous  les  excès  ;  un  excès 
dans  un  sens  est  corrigé  par  l’excès 
dans  un  autre  ;  application  de  ce  prin¬ 
cipe,  III,  i46etsuiv. 

_ Manière  de  réparer  l’excès  de 

maigreur,  III,  lây,  i48. 

-  Manière  de  réparer  l’excès  de  du¬ 
reté,  III,  i48. 

-  Manière  de  réparer  l’excès  de 

mollesse,  III,  i48,  149. 

-  Manière  de  réparer  l’excès  d’hu¬ 
midité  ou  de  sécheresse;  causes  de 
ces  deux  états;  moyens  de  les  faire 
disparaître,  III,  lég-iSa. 

- -  Emploi  des  bains;  manière  do 

les  administrer  ;  substances  qu’il  faut 
mêler  à  l’eau  ;  manipulations  et  fric¬ 
tions,  UI,  i54-i56. 

-  Aliments  tpii  lui  conviennent  tout 

d’abord  ;  du  miel  pour  purger  les  in¬ 
testins;  manière  de  lui  donner  à 
teter,  III,  i56,  iSy. 

Enfants  (Des).  Régime  des  jeunes  en¬ 
fants;  emploi  des  bains  prescrit  par 
Mnésitbée  d’Athènes ,  pendant  et 
après  la  première  année;  aliments, 
III,  i5Î.  i54. 

-  Signes  d’une  bonne  constitution 

de  l’enfant,  III,  lèy. 

-  Du  régime  des  enfants;  emploi 

du  vin,  recommandé  par  Rufus; 
pourquoi,  III,  i58,  iSg. 

-  De  leur  alimentation;  il  faut  en 

varier  la  quantité  suivant  la  consti¬ 
tution  du  sujet,  III,  iSg,  160;  V, 
202;  VI,  52. 

-  Moment  du  sevrage;  époque  de 


MATIÈRES.  085 

l’année  où  il  faut  s’y  décider,  III, 
160. 

Enfants.  Danger  qu’il  y  a  à  effrayer  les 
enfants;  manière  de  les  apaiser,  III, 
i6o,  161. 

- Régime  qui  convient  aux  enfants  ; 

alimentation  et  genre  de  vie;  dan¬ 
gers  d’une  alimentation  trop  nourris¬ 
sante,  III,  161,  162;  V,  208;  VI,  56. 

-  Âge  auquel  on  doit  commencer 

leur  éducation  libérale;  qualités 
qu’ Athénée  demande  au  maître  chargé 
de  cette  éducation;  nécessité  d’es¬ 
pacer  les  exercices  et  les  occupations 
intellectuelles ,  III ,  162,  i63;  V,  208; 
VI,  56. 

-  Matières  qui  doivent  faire  l’objet 

de  leur  éducation  libérale  depuis 
quatorze  ans  jusqu’à  vingt  et  un;  né¬ 
cessité  de  bien  entremêler  les  exer¬ 
cices  et  les  occupations  et  d’étudier 
la  médecine,  III,  (63,  i64;  V,  20S; 
VI,  56. 

-  Méthode  pour  élever  les  petits 

enfants;  choix  de  la  nourrice;  régime 
qu’il  faut  lui  imposer;  autres  pres¬ 
criptions,  V,  562,  563;  VI,  4o4, 
4o5. 

- —  De  la  dentition  chez  les  enfants; 

sub.stances  qui  calment  les  douleurs 
([U  elle  cause;  manière  de  faire  pous¬ 
ser  les  dents  plus  rapidement,  V, 
743;  VI,  58o. 

- Il  ne  faut  pas  saigner  les  enfants 

au-dessous  de  quatorze  ans  ;  à  partir 
de  cet  âge  on  peut  le  faire;  pré¬ 
cautions  qu’il  faut  observer,  II,  21; 
V,  (5,  811. 

Enflures  (Médicament  contre  les),  V, 
1(3  et  860. 

Engelures  (Des).  Remèdes  usuels ,  ca- 


686 


ORIBASE. 


taplasmes,  affusions,  IV,  620;  V, 
391;  VI,  187. 

Enragé.  Remèdes  pour  les  gens  mordus 
par  un  chien  enragé,  V,  147  et  886. 

Enragés  (Des  chiens).  De  la  morsure 
des  chiens  enragés  ;  signes  que  pré¬ 
sente  le  chien  enragé;  traitement 
général  de  la  morsure;  ouvrir  la 
plaie,  la  laver  avec  diverses  décoc¬ 
tions;  opinion  d’Apollonius  de  Per- 
game  sur  l’issue  de  la  maladie,  V, 
417-419;  VI,  221,  222. 

I  r  (De  1’)  chez  les  enfants; 
ses  causes;  soins  à  prendre,  VI,  54. 

Enroülement  (De  1’).  Maladies  dans 
lesquelles  il  faut  l’employer;  son  ac¬ 
tion,  II,  421. 

-  Manière  de  procéder  à  l’enroule¬ 
ment;  emploi  de  rouleaux  de  laine 
molle;  autre  méthode;  cas  où  il  faut 
maintenir  ou  défaire  les  bandes,  II, 
421,  422. 

- Il  faut  relâcher  les  bandes  lente¬ 
ment  et  graduellement;  symptômes 
qui  prouvent  que  fenroulement  a 
produit  un  bon  effet.  II,  422-424. 

Entaille  ad  crâne  (Del’).  Manière  de 
pratiquer  cette  opération;  cas  les 
plus  fréquents ,  IV,  i63. 

J  1  (Des).  Remèdes  contre  lès 
entorses,  V,  35o;  VI,  i48,  149. 

Épais  (Médicaments),  V,  60. 

Épaule  (De  1’).  Muscles  qui  servent  à 
mouvoir  l’épaule;  mouvement  que 
chacun  d’eux  imprime  au  bras ,  III , 
451-454. 

— - Luxations  de  l’épaule;  signes  qui 

permettent  de  les  constater;  diffé¬ 
rents  modes  de  réduction  ;  premier 
mode,  dans  lequel  le  malade  agit 
seul,  IV,  2  1 6,  217. 


ÉPADLE.  Deuxième  manière  de  réduire 
la  luxation  de  l’épaule  par  l’emploi 
de  la  main,  IV,  2 17-2  1  g. 

- Cas  où  la  luxation  de  fépaule  se 

répète;  sa  réduction  est  d’autant  plus 
facile;  le  malade  peut  f opérer  lui- 
même;  autres  modes  de  réduction 
décrits  par  Hippocrate ,  IV,  2 1 9-2  2  2 . 

-  Réduction  au  moyen  du  banc 

d’Hippocrate;  emploi  de  l’embout;, 
explication  de  quelques  particulari¬ 
tés  indiquées  parPasicrate,IV,  435- 

Épeadirb  (Du  grand  et  du  petit).  Pain 
d’épeautre;  manière  de  le  confec¬ 
tionner  [voj.  Tragos),  I,  27-29. 


- Petit  épeautre ;  ses  caractères,  I, 


- échauffant.  I.  aAg;  V,  180;  VI, 

^  34. 

ÉphÉlides  (Des).  Remèdes  contre  les 
éphélides;  cataplasmes ,  V,  44o;  VI, 

^  2^8. 

Ephé.mérum  (De  f  ).  Distinction  d’une 
espèce  vénéneuse  et  d’une  espèce, 
inoffensive;  action  et  propriétés  de 
cette  dernière,  II,  634,  635. 

Éphèsb  (Huîtres  d’).  Élève  d’huîtres 
que  fon  faisait  à  fembouchure  du 
Cayslre,  I,  147. 

Épi  (Dé  1’).  Manière  de  disposer  ce 
bandage;  sert  dans  les  luxations  de 
fépaule ,  IV,  Sog. 

-  pour  la  plante  du  pied;  manière 
de  le  faire,  IV,  829 ,  33o. 

Épiaire  (De  f  ).  Qualités  de  cet  arbris- 

^  seau.  H,  688. 

Épicdre.  Cet  auteur  se  montre  défavo- 

^  rable  au  coït,  I,  536. 

Épididyme  (De  f).  A  quoi  sert  cette 
partie  du  corps,  IH,  42. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


Épibidïme.  Son  utilité,  principalement 
durant  l’acte  générateur,  III,  48. 
ÉpiG.tsTMQUES  (Veines).  Leur.s  ramifi¬ 
cations,  III,  52  2. 

Épiglotte  (De  f).  Sa  position;  son 
utilité,  III,  3i8,  3ig. 

ÉpilaïOikes  (Des).  Leur  emploi  dans 
l’antiquité,  U,  887. 

- -  L’emplâtre  épilatoire  est  d’un 

usage  incommode ,  II ,  4 1 7. 

- —  Remède  épilatoire;  recette,  V, 

142,700,  701,881,  882;VI,533, 

534.  , 

Épilepsie  (De  1’).  Elle  est  souvent  gué¬ 
rie  par  l’intervention  de  la  lièvre 
quarte;  cas  de  Tpucpp  Cyzique, 
IV,  85,  86. 

- récente  ou  aigué,  et  epilopsie 

chronique;  traitement  à  l’ellébore  et 
à  la  coloquinte,  V.  4o4-4o6;  VI, 

-  Substances  qui,  croyait-on,  fai¬ 
saient  découvrir  l’épilepsie,  II,  888, 
889. 

-  Traitement;  régime  et  médica¬ 
ments  composés  contre  l’épilepsie, 

IV,  554,  556;  V,  4o3,  4o4;  VI, 
206,  207. 

- traitée  et  quelquefois  guérie  par 

le  régime  atténuant,  I,  i88. 

- Cas  où  le  coït  a  suspendu  l’épi¬ 
lepsie  au  moment  de  la  puberté,  I, 

54i. 

-  atténuée  par  la  purgation,  II, 

74. 

-  Fumiaations  a  employer  contre 

l’épilepsie,  II,  427. 

-  Remèdes  de  diverses  espèces 

contre  l’épilepsie,  IV,  543. 

- Médicaments  divers  ,1,667,668; 

V,  4o6-4o8;  VI,  209,  210. 


687 

Épileptiques.  Remède  composé  à  la 
scllle  pour  les  épileptiques,  V,  i48 
et  887. 

Épimédium  (De  1’).  Ses  propriétés ,  II , 
633. 

Épisë  du  dos  (De  1’).  Nombre  des  ver¬ 
tèbres  qui,  la  composent;  ses  diffé¬ 
rents  noms;  nombre  des  vertèbres 
qui  composent  chaque  partie;  ver¬ 
tèbres  flexibles  et  vertèbres  fixes;  li¬ 
gaments  qui  servent  à  les  relier; 
grosseur  décroissante  des  vertèbres, 
III,  4o4-4o7. 

-  Artères  de  l’épine  du  dos,  III, 

- Muscles  de  l’épine  du  dos;  sens  de 

leurs  fibres;  muscles  du  haut  et  du 
bas  du  corps,  III,  464-466. 

- Luxations  de  l’épine  du  dos  ;  ré¬ 
ductions  des  déviations  récentes  au 
moyen  des  machines,  IV,  flgé,  SgS. 

Épines.  Remèdes  qui  les  expulsent  de 
la  chair,  V,  35o,  35i;  VI,  lég,  i5o. 

Épinyotis  (De  1’).  Description  de  cet 
ulcère;  origine  de  son  nom;  médi¬ 
caments  à  employer,  III,  610;  V, 
386;  VI,  180-182. 

-  Remèdes  convenables,  V,  388, 

389;  VI,  i84. 

Épiploon  (De  1’).  Sens  de  cette  expres- 
.sion;  substance  et  forme  de  cet  or¬ 
gane;  points  d’adhérence  de  l’épi¬ 
ploon  avec  les  viscères ,  III ,  35i-353. 

Éponges  (Emploi  des)  pour  faire  des 
affusions  sur  le  corps  ou  sur  la  face, 

II,  334. 

- Manière  de  nettoyer  les  éponges  ; 

moment  de  la  fièvre  où  l’on  peut  em¬ 
ployer  les  éponges  imbibées  d’eau, 

11,336,337. 

- Traitement  que  les  anciens  fai- 


688 


ORIBASE. 


saient  subir  aux  éponges  avant  de  les 
employer,  II,  864. 

Eponges.  Pierres  des  éponges  ;  leurs  pro¬ 
priétés;  manière  de  les  reconnaître, 
_  II,  yn;  V,  625, 626;  VI,  484. 

Epuisement.  Le  coït  est  un  remède 
utile  contre  l’épuisement,  I,  542. 

Epülis  (De  r).  Afifection  des  gencives 
que  ce  nom  désigne;  remèdes,  V, 
745;  VI,  582. 

Epurge  (Del’).  Son  utilité  comme  pur¬ 
gatif,  II,  120,  121. 

- - Action  de  ce  purgatif  sur  la  bile; 

dose  à  employer,  IV,  697  et  646. 

Equitation  (De  i’).  Manière  de  la  pra¬ 
tiquer;  supériorité  de  l’équitation 
sur  la  promenade  en  voiture;  ses  ef¬ 
fets  sur  les  différents  organes,  I, 

478,  479. 

— - —  Peu  employée  dans  les  maladies; 
ses  effets  suivant  que  le  cbeval 
marche  doucement  ou  vite;  fatigue 
la  poitrine,  I,  819. 

Érasistratb  (Extraitd’),  V,  280,  281; 
VI,  70. 

- Son  opinion  sur  l’usage  de  l’eau, 

1,628. 

-  Collyre  d’Érasistrate  pour  les 

maladies  des  yeux;  sa  composition; 
ses  usages,  V,  i36,  187,  876,  877. 

Érésipèle  (Del’).  Description  de  cotte 
maladie  et  explication  de  ce  nom; 
nature  du  traitement  à  suivre,  III, 
649,  65o;  V,  878,  879;  VI,  178, 
174. 

- Il  faut  employer  successivement 

contre  l’érésipèle  les  médicaments 
refroidissants  et  les  médicaments  dis¬ 
sipants,  III,  65o-652;  V,  879,  880; 
VI,  174. 

-  Recettes  de  plusieurs  médica¬ 


ments  contre  l’érésipèie,  IH,  662- 
655;  V,  879,  38o;  VI,  174,  iy5. 

Erésipèle.  Signes  qui  montrent  qu’un 
érésipèle  est  dangereux,  III,  655. 

-  Indication  de  quelques  médica¬ 
ments  composés  bons  contre  l’érési- 
pèle,  IV,  616;  V,  118  et  862. 

Érétrie  (De  la  terre  d’).  Son  action; 
action  de  l’eau  et  du  feu  sur  elle, 
II,  705,  706. 

Éricide  (De  1’).  Utile  aux  gens  faibles, 

I,  284. 

- Préparation  de  ce  mets,  I,  285. 

Errhins  (Des).  Énumération  de  plu¬ 
sieurs  errhins;  manière  de  les  em¬ 
ployer,  II,  187,  188. 

Ers  (Del’).  Ses  propriétés,  II,  671;  V, 
63o;  VI,  494. 

— —  Cas  où  on  l’emploie;  mode  de 
préparation,  I,  4o. 

- -  Préparation  du  précipité  d’ers; 

son  utilité  en  médecine;  manière  de 
l’administrer,  I,  295. 

- Cataplasme  d’ers  ;  ses  propriétés; 

manière  de  le  préparer,  II,  358. 

Érysimum  (De  1’).  Ses  propriétés,  I, 
4i,  288,  249;  V,  175,  .81;  VI,  27, 
34. 

- De  la  graine  d’érysimum  ;  ses  qua¬ 
lités,  analogues  à  celles  du  cresson 

d’Alep.H,  634. 

Escargots  (Des).  Leur  usage;  leurs 
propriétés;  modes  de  préparation,  I, 
95,  96,  24i,  242,  265;  II,  781;  V, 
177;  VI,  29. 

- Leur  usage  dans  l’antiquité;  parcs 

d’escargots,  I,  586. 

-  Cendres  d’escargots;  leurs  pro¬ 
priétés,  II,  787,  788. 

Esculape  (Panacée  d’).  Échauffe,  II. 
5o3. 


TABLE  DES 

Espaces  vides  (Des)  dans  la  structure 
(lu  corps;  Galien  en  admet  quelques- 
uns  qui  ne  sont  accessibles  qu’au  rai¬ 
sonnement,  IV,  609,  660. 

Espadon  (De  1’).  Manière  de  l’apprêter; 
qualités  de  sa  chair,  I,  12  g. 

Espagne  (Genêt  d’).  Attractif,  II,  58i. 

- -  Pariétaire  d’Espagne;  employée 

pour  des  onguents  contre  le  sommeil , 

I,  447- 

- sudorifique,  II,  191,  SyA. 

-  Purge  par  la  bouche,  II,  553. 

- caustique,  II,  575. 

— — Qualités  de  sa  racine,  II,  678;  V, 
633;  VI,  498,  499. 

-  Saponaire  d’Espagne  ;  dessé¬ 
chante,  II,  522. 

- Favorise  la  perspiration,  II,  584. 

- Racine  de  saponaire  ;  échauffe  au 

troisième  degré,  II,  5o8. 

- Salaisons  de  cogniols  d’Espagne, 

I,  i55. 

Espakcette  (De  I’).  Ses  propriétés,  II, 
670. 

Esprit  (De  1’).  Effets  favorables  du 
coït  sur  l’esprit,  I,  54 1. 

Essences.  Remède  délassant  aux  cinq 
essences;  recette,  V,  126  et  868. 

-  Remède  délassant  aux  dix  es¬ 
sences;  recette,  V,  126  et  868. 

Estomac  (De  i’).  De  l’appétit;  causes 
de  cette  sensation;  nerfs  qui  la  font 
naître,  III,  34o. 

- Place  de  l’estomac  ;  viscères  qui 

f entourent  et  le  soutiennent,  III, 

34o,34i. 

- Sa  forme;  on  peut  ne  considérer 

festomac  que  comme  un  prolonge¬ 
ment  de  l’œsophage,  III,  34i-343. 

-  Tuniques  intérieures  de  l’esto¬ 
mac;  propriétés  de  leurs  fibres;  ac- 


M  ATI  ÈRES.  689 

tion  de  ces  fibres  sur  l’œsophage 
pendant  la  déglutition,  III,  343- 

345.  . 

Estomac.  Faiblesse  d’estomac;  recettes 
diverses,  IV,  555,  556. 

- Recettes  contre  le  manque  d’ap¬ 
pétit,  IV,  556. 

- Recettes  de  médicaments  contre 

les  désordres  causés  par  la  bile  dans 
l’estomac,  IV,  556. 

-  Remèdes  composés  et  recettes 

diverses  contre  le  développement  de 
gaz  à  l’orifice  de  l’estomac,  IV,  fiSy- 
559. 

- Cataplasme  préparé  spécialement 

contre  les  affections  de  l’orifice  de 
festomac,  IV,  557. 

- Remèdes  contre  la  salivation  à 

forifice  de  festomac,  IV,  55j. 

- Remèdes  contre  foppres.sion  de 

forifice  de  festomac,  IV,  557. 

- Inflammation  de  l’orifice  de  fes¬ 
tomac;  traitement,  V,  479,  48o, 
48i;  VI,  287,  288. 

-  Emploi  du  jaspe  vert  à  fexté- 

rieur,  V,  48i;  VI,  288. 

-  Cas  où  l’orifice  de  festomac 

pèche  par  le  chaud;  traitement  in¬ 
térieur  et  extérieur;  médicaments 

composés,  V, 48 1,482;  VI,  288, 2 89. 

- -  Cas  où  festomac  pèche  par  le 

froid;  traitement  échauffant  et  inci¬ 
sif;  médicaments  composés,  V,  482  , 
483;  VI,  289,  290. 

- Cas  où  les  aliments  s’aigrissent 

dans  festomac;  médicament  com¬ 
posé  au  poivre ,  V,  483;  VI,  290. 

-  Cas  où  festomac  est  distendu 

par  les  gaz  et  par  la  bile  noire;  appli¬ 
cation  d’éponges  à  l’extérieur,  V. 
483;  VI,  291. 


ORIBASE. 


690 

Estomac,  (jas  où  l’orifice  de.  l’estomac 
se  renverse;  boissons,  V,  483,^84; 
VI,  292. 

- Moyens  de  reconnaître  le  tempé¬ 
rament  de  l’estomac,  V,  2,11,  282; 
VI,  83,  84. 

- Manière  de  reconnaître  si  le  tem¬ 
pérament  de  l’estomac  tient  à  une 
mauvaise  constitution,  à  la  maladie 
ou  à  une  accumulation  d'humeurs, 

V,  262,  253;  VI,  84. 

- Des  différents  tempéi'aments  de 

l’estomac;  traitement  de  ses  mala¬ 
dies,  suivant  la  nature  de  l’humeur 
dont  il  est  rempli,  V,  267,  268;  VI, 

93,  94. 

- Signes  qui  prouvent  la  présence 

d’un  excès  de  pituite  dans  l’estomac  ; 
exemple  donné  par  Galien ,  V,  2  3  5  ; 

VI,  73. 

- Ulcères  de  l’estomac  ;  médicament 

composé  de  Philumène,  V,  i33. 

-  Remèdes  et  recettes  diverses 

contre  les  maux  d’estomac ,  VI , 
423. 

-  Emplâtre  utile  pour  l’estomac, 

V,  120  et  864. 

-  Action  du  lait  aigre  sur  l’esto¬ 
mac,  I,  i64,  i65. 

- L’équitation  renforce  i’ orifice  de 

l’estomac,  I,  619. 

- Aliments  favorables  à  forifice  de 

l'estomac,  I,  226;  V,  170,  171;  VI, 

- Aliments  nuisibles  à  l’orifice  de 

festomac,  I,  228;  V,  171;  VI,  22. 
- des  animaux;  ses  propriétés  nu¬ 
tritives,  î,  io3,  io4. 

- des  oiseaux;  ses  qualités  nutri- 

- de  quelques  oiseaux;  fausse  opi¬ 


nion  sur  ses  qualités  nutritives,  I, 
224  ;  V,  169;  VI,  19,20. 

Esturgeon  (Del’).  Ses  qualités,  I,  i3i. 

Eté  (De  1’).  Soins  qu’il  faut  prendre  de 
son  corps  pendant  le  cours  de  l’été- 

régime,-III,  1 8 5- 1 88  ;  V,  5 7 9  ;  VI,  4 1  g! 

Eternument  (De  1’).  Remèdes  contre 
les  éternuments  trop  frequents,  IV, 
559;V,  732,733;VI,  567. 

Ethiopie  (Climat  de  1’) ,  II,  298. 

-  Fontaine  merveilleuse  d’Éthio¬ 
pie,!,  63i. 

- Cumin  d’Éthiopie,  II,  129. 

- - Provoque  un  écoulement  blanc, 

II,  599. 

- Eau  rouge  d’Éthiopie,  I,  334. 

- Graine  de  l’olivier  d’Ethiopie;  fa¬ 
vorise  la  perspiration,  II,  689. 

- Pierre  d’Éthiopie  ;  détersive,  II, 

563. 

ÉTHiOPiEavs  (  Pays  des  ).  Son  climat  est 
le  plus  chaud  que  l’on  connaisse ,  II , 
3i2. 

Étolie  (Ellébore  d’),  II,  io3. 

Étrangleur  (Du  lacs)  proprement  dit, 
IV,  269,  270. 

- - Figure,  IV,  69i,n“20. 

Étuves  naturelles  (Des).  Leur  bon 
effet  sur  le  corps;  utiles  contre  les 
maladies  difficiles  à  guérir  ou  deve¬ 
nues  chroniques;  leur  action,  II, 

468-470. 

Eubée  (Noix  d’).  Voy.  Châtaignes. 

EuÉnor,  médecin  grec  qui  employait 
l’urine  de  bouc  pour  donner  la  fièvre , 
IV,  85. 

Eunape.  Exprime  à  Oribase  son  désir 
de  posséder  un  manuel  de  médecine 
et  d’hygiène  permettant  de  se  passer 
des  praticiens  dans  la  plupart  des 
cas,  V,  557,  558;  VI,  4o3,  4o4. 


TABLE  DES 

Eupatoibb  (De  1’).  Ses  propriétés ,  II, 
634;  V,  612;  VI,  470. 

Euphorbe  (De  I’).  Manière  de  l’em¬ 
ployer  comme  purgatif,  II ,  111, 
121,  122,  634;  V,  27,  612,  819; 
VI,  470. 

_ Quel  est  le  meilleur  euphorbe , 

V,  71- 

- -  épineux;  maladies  dans  lescpielles 

on  peut  l’employer  comme  purgatif; 
manière  de  s’en  servir,  II ,  116,  117. 

- -  monnoyer;  ses  propriétés,  II, 

702.-' 

Euporistes  (Des).  Utilité  de  ce  traité; 
l’ancien, traité  des  Euporistes  de  Ga¬ 
lien  a  été  perdu,  V,  SSg. 

- Plan  de  cet  ouvrage  ;  but  qu’Ori- 

base  se  propose  en  l’écrivant;  ses 
divisions  ;  matières  traitées  dans 
chaque  livre,  V,  56o,  56i;  VI,  4o4- 

- Plan  et  matières  du  IIP  livre,  V, 

648. 

- Préambule  du  livre  IV ;  matières 

qu’il  doit  renfermer,  V,  685;  VI, 
526,  527. 

Eurymène  de  Samos ,  athlète ,  1 ,  5 1 . 

Eüstathiüs,  fils  d’Oribase;  celui-ci  lui 
dédie  sa  Synopsis,  V,  i-3,  800, 
801. 

Évacuante  (De  la  faculté).  Significa¬ 
tion  de  cette  expression,  II,  55o- 
552. 

Évacuation  ou  Saignée.  Doit  être  em¬ 
ployée  en  cas  de  pléthore  (voy.  ce 
mot) ,  II ,  3.- 

- par  les  frictions ,  les  onguents  et 

les  boissons;  cas  où  elle  convient, 
II,  8. 

-  Galien  distingue  deux  espèces 

d’évacuation  :  la  saignée  et  les  fric¬ 
tions  ou  autres  exercices  ;  cas  où  il 


MATIÈRES.  691 

faut  appliquer  chacune  d’elles,  II, 
i2,i3;V,  12,  13,809,810. 

Évacuation  ou  saignée.  Emploi  de  l’é¬ 
vacuation  en  cas  d’inflammation  ;  dif¬ 
férentes  manières  de  l’employer,  III, 

534,  535;  V,  366;  VI,  162. 

-  Manière  dont  il  faut  régler  l’u¬ 
sage  des  évacuations  chez  les  per¬ 
sonnes  en  bonne  santé  ;  opinion  des 
anciens  médecins  à  ce  sujet,  V,  672- 
574;VI,4ii-4i3. 

Exanthèmes  (Des).  Remèdes  contre  les 
exanthèmes  accompagnés  de  déman¬ 
geaisons,  IV,  622  et  649. 

-  du  menton;  onctions  à  faire,  V, 

735,  736;  VI,  571. 

Excès  (Des)  de  table.  Dans  certains 
cas  ils  peuvent  ne  pas  nuire;  quand 
ils  nuisent ,  il  faut  remédier  soit  à  la 
plénitude ,  soit  à  la  malignité  des  hu¬ 
meurs,  V,  572  ;  VI,  4io,  4i  1. 

Excoriations  (Des). Médicaments  utiles 
pour  les  cicatriser,  V,  332 ,  333  ;  VI , 
i35,  i36. 

Excrbments  (Diagnostic  des).  Com¬ 
ment  on  peut  en  user  pour  recon¬ 
naître  quelle  est  la  partie  du  système 
digestif  qui  est  attaquée,  II,  222, 
223. 

- Leurs  qualités  en  général;  em¬ 
ploi  de  chaque  espèce;  influence  du 
tempérament  de  l’animal  sur  leurs 
propriétés  et  influence  des  aliments, 
II,  729, 730;  V,  620,  621;  VI,  455- 
457. 

-  Propriétés  attractives  des  excré¬ 
ments;  ces  propriétés  varient  d’in¬ 
tensité  avec  l’animal  qui  les  a  four¬ 
nis,  II,  58o,  58i. 

Exercices  (Des).  Ce  qu’on  doit  appeler 
exercice;  conditions  auxquelles  il 


692 


ORIBASE. 


doit  répondre;  effets  bons  et  mau¬ 
vais  de  tout  exercice,  I,  464-466. 

Exercices.  Recherche  du  moment  le 
plus  favorable  pour  faire  les  exer¬ 
cices,  I,  467-469;  V,  3-5,  801, 
802, 

-  Différentes  espèces  d’exercices; 

leurs  qualités  communes;  qualités 
spéciales  aux  exercices  de  force; 
énumération  de  ces  exercices  et  des 
exercices  rapides,!,  473-475. 

- Énumération  d’exercices  spéciaux 

pour  les  bras,  les  jambes,  le  corps 
en  général,  I,  476. 

-  violents;  c’est  un  exercice  à  la 

fois  de  force  et  rapide:  énumération 
des  exercices  violents  ;  exercices  pro¬ 
pres  des  jambes,  des  bras,  des  reins , 
de  la  poitrine  et  du  poumon,  I, 
477,  478. 

- Distinction  des  exercices  actifs  et 

passifs;  énumération  de  ces  der¬ 
niers;  exercices  mixtes;  effets  des 
exercices  de  la  respiration  et  de  la 
voix,  I,  478,  479. 

- Manière  de  s’exercer;  emploi  de 

la  friction  préparatoire  ;  signes  aux¬ 
quels  on  reconnaît  qu’il  faut  cesser 
fexercice,  I,  480-482. 

- Rapport  de  l’exercice  et  de  l’apo- 

thérapie  (voy.  ce  mot),  I,  482, 
483. 

- préparatoires;  cas  où  il  faut  les 

employer  comme  remèdes  (  voy. 
Coït),  I,  538,  530. 

- propres  à  favoriser  le  coït;  énu¬ 
mération  de  ces  exercices;  leur  ca¬ 


ractère  général;  exercices  moins 
propres  au  coït,,  I,  543,  544- 

Exercices.  Du  coït  avant  les  exercices  , 

I.  547. 

- Action  des  exercices  sur  la  diges¬ 
tion,  III,  170,  171. 

- Diverses  espèces  d’exercices;  leur 

effet  en  général;  propriétés  particu¬ 
lières  de  chacun  d’eux;  exercices 
particuliers,  violents  et  rapides;  mo¬ 
ment  où  il  faut  les  cesser;  soins  à 
prendre  après  les  exercices ,  V,  5,6, 
8o2-8o4. 

- - -  Dans  certains  cas,  les  exercices 

après  les  repas  incommodent  ;  traite¬ 
ment  suivant  la  nature  de  l’affection , 
V,  571;  VI,  4io. 

Exophthalmie  (De  1’).  Ses  causes; 
principaux  remèdes,  V,  456;  VI, 
269,  260. 

Exostose  (De  1’).  Sa  place  la  plus  fré¬ 
quente;  manière  de  l’extirper;  em¬ 
ploi  du  scalpel;  cas  où  l’excroissance 
est  spongieuse  et  cas  où  elle  est  os¬ 
seuse,  IV,  204-3o6. 

Expiration  (De  1’).  Organes  qui  ser¬ 
vent  à  la  produire;  elle  peut  être  ra¬ 
pide  ou  lente,  III,  228-225. 

-  Énumération  des  cinq  espèces 

d’expiration;  muscles  et  parties  de 
la  poitrine  qui  produisent  chacune 
d’elles,  ni,  225,  226. 

— . Rôle  des  muscles  de  l’bypocondre 

dans  le  mouvement  d’expiration, 
111,226,227. 

- Action  des  muscles  de  la  poitrine 

dans  l’expiration,  III,  226,  227. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


f)9T 


F 


Paim  canine  (De  la).  Ses  causes  et  ses 
e/l/îts;  traitement;  alimentation  à 
donner,  une  fois  la  première  crise 
apaisée,  V,  667,  668. 

_ _ 'Remèdes  c(intre  la  faim  canine 

et  méthode  de  guérison,  IV,  556, 
557;  V,  3i4,  476,  477;  VI,  119, 
120,  284  et  286.  —  Voy.  Boulimie. 

Faleene  (Vin  de),  I,  202,  217,  348, 
352;  V,  160,  166;  VI,  7,  16. 

_  Poisson  du  lac  de  Falerne,  I, 

127. 

Famine.  Affaiblissement  produit  par  la 
famine;  médicaments,  II,  428,  429. 

Faeine  sémidalique ,  servant  à  préparer 
les  aliments;  ses  effets  sur  la  rate  et 
les  reins;  farine  de  froment  prise 
avec  du  lait,  I,  237;  V,  175-,  VI, 
27. 

— - Pains  de  farine  pure  ;  leur  prépa¬ 

ration,  I,  256,.  257. 

Faustien  (Vin),  I,  346,  638. 

Favus  (Du).  Différence  entre  cette  af¬ 
fection  etl’achore,  V,  704,  706;  VI, 
536. 

- Remèdes  divers  contre  les  favus, 

IV,  6 1 1 .  —  Voy.  Achore. 

Fébricitants.  Le  mouvement  passif 
dans  le  lit  et  dans  une  litière  est 
utile;  moment  de  faccès  qu’il  faut 
choisir,  I,  5 16,  617. 

Fébrifuge  (Médicament) ,  V,  1 1 9 ,  1 20 , 
863,864. 

Fébrile.  Remède  composé  contre  la 
chaleur  fébrile,  V,  118  et  862. 

Fêlure  (De  la)  du  crâne.  Ses  causes, 

IV,  178,  179- 

Femmes  (Des).  Régime  des  femmes;  il 


doit  se  baser  sur  leur  tempérament; 
elles  doivent  employer  les  exercices 
modérés  en  évitant  f excès,  qui  est 
dangereux;  promenades,  frictions, 
lutte,  bain,  exercice  de  la  voix,  III, 
89-91. 

Femmes.  Aliments  qui  leur  conviennent , 
111,91-96. 

- -  Sommeil;  purgations,  III,  96, 

97- 

- Tempérament  des  femmes ,  sui¬ 
vant  Athénée;  régime  qu’il  leur  pres¬ 
crit  d’après  ces  données;  abstinence 
du  vin;  exercices  particuliers;  occu¬ 
pations  domestiques  et  surveillance 
intérieure,  III,  97,  98. 

- Maladies  des  femmes,  IV,  629- 

637. 

-  Suivant  leur  tempérament,  il 

faut  appliquer  aux  femmes  la  scari¬ 
fication  ou  la  saignée  en  cas  de  ré¬ 
tention  des  règles,  II,  i5,  16. 

Fémorales  (Artères),  III,  53o. 

Fémur  (Du).  Grandeur,  place  et  forme, 

111,416,417. 

-  Luxations  du  fémur;  elles  sont 

au  nombre  de  quatre;  points  d’appui 
à  prendre  suivant  les  cas,  IV,  dgè- 

397- 

Fenouil  (Du).  Distinction  de  ses  diffé¬ 
rentes  espèces,  II,  661;  V,  627;  AT, 
487. 

- de  mer  (Du).  Ses  qualités,  II, 

652. 

- de  porc  (Du).  Propriétés  de  sa 

racine  et  de  son  suc,  11,674. 

- Manière  d’en  choisir  le  suc,  V, 


77- 


694  ORIBASE. 


Fendgrec  (Du).  Ses  propriétés  cléter- 
sives;  son  usage;  manière  de  l’ac¬ 
commoder,  I,  36, 87,  228;  II,  693, 
69/1;  V,  171,  638,  689;  VI,  22, 
5ii,  5i2. 

-  échauffant,  I,  249;  V,  180;  VI, 

34. 

- Bouillon  de  fenugrec  ;  relâche  le 

ventre;  manière  de  le  faire,  I,  241; 
V,  177;  VI,  29. 

-  Lavement  au  fenugrec  ;  ses 

usages,  II,  207;  V,  3i,  828. 

usage  rare;  manière  de  le  rendre 
plus  efficace  en  le  mélangeant  avec 
du  miel,n,  35i,  352. 

— — -  Médicament  composé  au  fenu¬ 
grec,  V,  120  et  864. 

Fer  (Sulfate  de).  Comment  il  faut  le 
choisir,  V,  81. 

Ferment  (Du).  Ses  propriétés  ;  son  ac¬ 
tion,  II,  636;  V,  612  ;  VI,  477. 

- Cataplasme  de  ferment;  ses  ef¬ 
fets;  manière  de  le  préparer,  V,  42, 
43, 832. 

-  Substances  employées  comme 

ferments  dans  l’antiquité,  I,  562. 

Fers  de  chevaux.  Inconnus  aux  an¬ 
ciens;  comment  on  y  suppléait,  I, 
616. 

Férule  (De la  gi-aine  de).  Ses  qualités, 
II,  668. 

Fesses  (Des).  Traitement  chii-urgical 
des  abcès  des  fesses,  III',  678. 

Feu  (Du).  Son  emploi  dans  le  traite¬ 
ment  de  quelques  maladies;  il  faut 
mettre  les  parties  malades  presque 
en  contact  avec  les  objets  chauffés, 
II,  4o8. 

Fèves  (Des).  Leur  tempérament;  leurs 
propriétés ,  II ,  653;V,  628;  VI,46o. 


Fèves.  Purée  de  fèves;  manières  de  la 
préparer;  son  usage;  ses  propriétés, 

I,  33,  34,23i;  V,  172;  VI,  24. 
- Farine  de  fèves;  manière  de  lui 

faire  perdre  scs  m.iuvajses  qualité»  ; 
ses  emplois  divers  ;  substances  qu’on 
peut  y  mêler,  I,  296,  297. 

-  Cataplasme  de  purée  de  feves; 

modes  de  préparation;  son  utilité, 

II,  355. 

- torréfiées  ;  passent  lentement ,  I , 

287;  V,  175;  VI,  27. 

- lupine;  qualités  de  la  fève  elle- 

même  et  des  rameaux  de  l’arbre,  II, 
687. 

- Graine  de  fève  lupine;  amère  et 

Fiel  (Du).  Son  utilité  suivant  Oribase; 
son  rôle  dans  la  distribution  du  sang, 

III,  35. 

Fièvre  (De  la).  Cas  oii  la  fièvre,  venant 
compliquer  une  autre  maladie ,  peut 
être  une  cause  de  guérison,  IV,  84, 
85. 

- Cas  où  il  est  utile  de  donner  la 

fièvre  aux  malades;  exemple,  IV,  85. 

- —  La  fièvre  préserve  de  l’épilepsie 

et  peut  en  guérir;  exemple  de  Teu- 
cer  de  Cyzique,  IV,  85 , 86. 

- De  la  fièvre  quarte  ;  elle  guérit  de 

la  mélancolie,  de  l’asthme,  de  la 
lèpre;  exemple  de  ce  dernier  cas, 

IV,  86,87. 

- Manières  de  la  guérir,  IV,  87,  88. 

- Remède  composé  de  Galien  contre 

les  fièvres  quartes,  V,  147  et  886. 
- ardente;  distinction  de  deux  es¬ 
pèces  de  fièvre;  l’une  guérit  l’autre, 
IV,  88,  89. 

- Comment  il  faut  juger  l’appari¬ 
tion  de  f  ictère  dans  une  fièvre ,  IV,  9 1 . 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


695 


FiÈvKES.  Utilité  et  danger  de  la  dyssen- 
terie  en  temps  de  fièvre;  pronostic 
qu’il  faut  tirer  des  douleurs  de  la  ves¬ 
sie;  efflorescences  et  érésipèle;  abcès 
au  siège;  suppurations  internes;  tu¬ 
meur  de  la  rate,  IV,  gi-pS- 

_  Des  fièvres  éphémères;  manière 

de  les  reconnaître  tout  d’abord  par 
l’étal  des  urines  et  le  mouvement  des 
artères;  gens  qui  sont  sujets  à  ces 
fièvres,  V,  27!,  276;  VI,  loo. 

, _ Traitement;  il  diffère  suivant  l’o¬ 

rigine  de  la  fièvre;  régime  varié,  V, 
275-278;  VI,  100-102. 

-  (pu  tiennent  a  la  piilrelaction; 

elles  naissent  sans  causes  apparentes; 
état  du  pouls;  sensation  de  chaleur 
mordante;  état  des  urines,  V,  278, 
279;  VI,  102,  io3. 

- Des  fièvres  putrides;  leur  guéri¬ 
son;  emploi  de  la  saignée  et  des  éva¬ 
cuations;  vomissements;  substances 
évacuantes;  raréfaction  du  corps; 
emploi  d’un  vin  aqueux  et  de  bains  ; 
eau  froide,  V,  279-281;  VI,  io3. 
- Des  fièvres  tierces;  causes  et  ef¬ 
fets  ;  état  du  pouls ,  durée  de  l’accès  ; 
diverses  espèces  de  fièvres  tierces, 

V,  281,  282;  VI,  io3,  105. 

-  Traitement  des  fièvres  tierces; 

évacuations  et  dérivations;  bains; 
suppression  du  vin,  V,  282,  2  83; 

VI,  io4. 

- Des  fièvres  tierces  fausses  ;  traite¬ 
ment,  V,  284, 285;  VI,  104,  io5. 

- quarte;  diagnostic,  V,  285;  VI, 

io5. 

_  Traitement  des  fièvres  quartes; 

peu  de  médicaments  actifs;  lave¬ 
ments;  purgations,  V,  285-287;  VI, 
io5,  106. 


Fièvres.  Des  fièvres  quotidiennes;  dia¬ 
gnostic  des  fièvres  quotidiennes;  ab¬ 
sence  de  frissons;  temps  que  durent 
les  accès;  sueurs;  aspect  des  urines, 

V,  287,  288;  VI,  106. 

-  Traitement  des  fièvres  quoti¬ 
diennes;  régime  incisif;  vomisse¬ 
ments;  laxatifs,  V,  288;  VI,  106. 

_ Des  fièvres  continues;  rapport 

entre  les  fièvres  continues  et  les 
lièvres  intermittentes;  ce  que  c’est 
en  réalité  qu’une  fièvre  continue ,  V, 
288,  289;  VI,  106,  107. 

_ Traitement  des  fièvres  continues; 

emploi  de  la  saignée  jusqu’à  dé¬ 
faillance  ;  usage  de  médicaments  éva¬ 
cuants  et  cfeau  froide,  V,  290;  VI, 
107. 

_ Des  fièvres  ardentes;  diagnostic, 

V,  290,  291;  VI,  107. 

-  Tr.iitement;  nécessite  d’évacuer 

ou  d’éteindre  les  humeurs  bilieuses; 
régime;  emploi  des  bains,  V,  291, 
292  ;  VI,  108. 

- -  qui  tiennent  à  une  affection  érési- 

pélateiise  ;  traitement  de  ces  fièvres  ; 
pas  de  bains;  traitement  héroïque  à 
l’eau  froide-,  médicaments  réfrigé¬ 
rants,  V,  292  ,  293-,  VI,  108. 

-  Des  llevres  hectiques;  leur  ori¬ 
gine  ;  leurs  deux  espèces  ;  leurs  effets  ; 
comment  on  reconnaît  la  fièvre  hec- 
tîciue  devenue  marasme,  et  par  con¬ 
séquent  incurable,  V,  293-295;  VI, 

108,  109. 

_ _  Traitement  des  fièvres  hectiques; 

alimentation;  usage  de  l’eau  froide 
ou  tout  au  moins  de  réfrigérants; 
emploi  des  bains,  V,  295,  296;  VI, 

109. 

-  Manière  de  guérir  les  fièvres 


ORIBASE. 


sans  l’intervention  du  médecin;  fric¬ 
tions  d’huile;  ie  régime  doit  varier 
suivant  la  cause  de  ia  fifevre,  V,  648- 
65i. 

Fièvres.  Nourriture  qui  convient  à  ceux 
qui  souffrent  de  ia  fièvre  ;  il  faut  gé¬ 
néralement  proscrire  le  vin;  emploi 
de  boissons  froides,  V,  65i-653. 

- Cas  où  il  survient  une  dyssente- 

rie  pendant  ia  fièvre;  embrocations; 
médicaments  à  employer;  progres¬ 
sion  à  observer,  V,  653, 654. 

- Cas  où  ie  ventre  est  resserré  pen¬ 
dant  la  fièvre;  traitement  à  suivre; 
médicaments  recommandés,?,  654 , 
655. 

- -  tierce  légitime;  temps  qu’elle 

dure;  sa  cause  :  mouvement  de  la 
bile;  traitement  purgatif  approprié; 
emploi  de  bains;  vins  à  employer; 
alimentation,  V,  655-667. 

- quarte;  sa  nature;  sa  durée;  ré¬ 
gime;  traitement  aux  différents  mo¬ 
ments  de  la  fièvre  quarte;  frictions 
extérieures;  médicaments  composés , 
V,  667-659. 

-  quotidienne;  ses  causes;  traite¬ 
ment;  régime;  manière  de  recon¬ 
naître  le  temps  de  la  fièvre  quoti¬ 
dienne  d’après  les  urines,  V,  669, 
660. 

-  Des  fièvres  colliquatives  ;  excré¬ 
tions  qui  les  font  reconnaître;  dan¬ 
gers  que  le  malade  court;  traite¬ 
ment,  V,  660. 

- Emploi  de  l’eau  froide  contre  la 

fièvre;  raisons  de  ce  fait,  I,  319. 

-  Traitement  héroïque  des  fièvres 

par  l’eau  froide ,  1 ,  6/i  7,  648. 

- Boissons  qui  conviennent  pendant 

les  fièvres,  I,  689,  figo,  426  et  suiv. 


Fièvres.  Le  vin  aqueux  peut  être  admi¬ 
nistré  sans  danger  pendant  la  fièvre 
I,  34o. 

- Aliments  utiles  à  ceux  qui  ont  la 

fièvre,  I,  284  et  suiv. 

- On  combat  la  fièvre  par  le  mou¬ 
vement  passif  (voy.  ce  mot);  es¬ 
pèces  de  mouvements  passifs  qu’il 
faut  lui  appliquer  (voy.  Litière,  Lit 
SUSPENDU,  Chaise,  Char  X  bras)  I 
520,521.  ’  ’ 

-  Emploi  de  la  friction  pendant 

les  fièvres;  moment  qu’il  faut  choi¬ 
sir;  ses  effets;  signes  favorables 
prouvant  le  bon  effet  des  frictions, 
I’  'igy-'igg-  5oi,  502. 

- -  De  l’abondance  de  bile  jaune 

dans  la  fièvre ,  VI ,  1 2  8. 

- Manière  d’arrêter  ia  sueur  pen¬ 
dant  ia  fièvre,  VI,  127. 

- Moment  de  ia  fièvre  pendant  le¬ 
quel  la  saignée  convient, II,  42  etsuiv. 

-  Cas  où  un  lavement  âcre  peut 

remplacer  la  saignée  pendant  les 
fièvres;  signes  auxquels  on  recon¬ 
naîtra  qu’on  peut  l’employer,  II, 

-  Traitement  des  fièvres  par  les 

purgations;  cas  où  elles  conviennent 
mieux  que  la  saignée;  ingrédients 
qu’il  faut  employer  de  préférence; 
application  d’un  emplâtre  sur  l’hy- 
pocondre;  empiloi  des  suppositoires; 
médicaments  internes;  lavements, 
aliments;  moment  de  la  fièvre  où 
il  faut  purger  (voy.  Emplâtre, 
Suppositoire,  Mercuriale,  Colo¬ 
quinte),  II,  270-273. 

-  à  inflammation  violente;  l’eau 

froide  convient;  autres  cas  où  elle 

ne  convient  pas,  I,  320 , 32  1. 


TABLE  DES 

Fièvre  ardente;  Antyllus  recommande 
l’administration  de  l’eau  froide,  I, 
4i4,  4i5- 

_ - tierce;  cas  où  Galien  la  traitait 

par  une  purgation,  II,  76,  76. 

_ _  continue  ;  moment  où  il  faut  em¬ 
ployer  la  saignée,  II,  43,  44- 

Figdes  (Des).  Propriétés  des  figues 
fi-aîches  et  des  figues  sèches;  leur 
action  sur  les  viscères,  I,  48-5o. 

-  Qualités  nutritives  des  figues; 

leur  usage  ancien  comme  aliment 
pour  les  athlètes  (  voy.  Pythagore  ) , 
I,  5o,  5i. 

-  Leurs  qualités,  I,  212;  V,  i64; 

VI,  i3. 

-  sèches  et  vertes,  I,  216,  217, 

282;  V,  166,  172,  173;  VI,  i5, 

16,24. 

- Propriétés  détersives  des  figues; 

leur  action  sur  les  néphrétiques,  et 
action  des  figues  sèches  sur  les  reins , 
I,  234;  V,  173;  VI,  26. 

- sèches  et  vertes,  nuisibles  au  foie 

et  à  la  rate,  I,  236;  V,  174,  176; 
VI,  26,  27. 

- fraîches  et  sèches,  passent  facile¬ 
ment,!,  242;  II,  669;  V,  177;  VI, 
3o. 

-  Cataplasme  aux  figues:  diffe¬ 
rentes  manières  de  le  préparer  ;  son 
usage  et  ses  vertus,  II,  353-355. 

- Substances  qu’il  faut  y  ajouter, 

V,  43,  44,  125,  126,  882',  867, 

868. 

- Médicament  composé  aux  figues , 

contre  la  dyssenterie  et  la  colique, 
V,  149  et  887. 

- de  figuiers  sauvages  ;  leurs  pro¬ 
priétés;  emploi  du  bois  de  figuier; 
son  action,  II,  690;  V,  638. 


MATIÈRES.  697 

Figues.  Propriétés  des  figues  sèches  ;  ma¬ 
nière  de  les  préparer  en  boisson,  II, 
689,690;  V,  638;  VI,  507,508. 

-  Cataplasme  aux  figues;  manière 

de  le  préparer,  III,  554,  555;  V, 
372,  373-,  VI,  167. 

Figues.  Protubérances  qui  se  dévelop¬ 
pent  au  menton;  remèdes  indiqués, 
V,  448,  735;  VI,  249,  671. 

-  Nature  de  cette  excroissance, 

médicaments  propres  à  amener  sa 
chute,  V,  387,  388;  VI,  i83. 

-  Remèdes  contre  les  figues,  V, 

390;  VI,  i85,  i86. 

Figuier  (Suc  de).  Son  usage  dans  la 
cuisine  antique,  I,  617. 

-  Cataplasme  au  suc  de  figuier  sau¬ 
vage  ;  utile  contre  les  piqûres  de  scor¬ 
pions,  II,  366. 

Filles  (Du  régime  des).  Époque  à  la¬ 
quelle  il  faut  les  marier;  différences 
entre  leur  ancienne  manière  de  vivre 
et  leur  régime  au  temps  de  Rufus; 
dangers  qu’il  y  a  tant  à  bâter  le  ma¬ 
riage  qu’à  le  retarder;  nécessité  d’y 
remédier  par  le  régime ,  III,  82,  83. 

■ — —  Régime  des  filles  avant  et  au 
moment  de  la  puberté;  à  cette  épo¬ 
que  ,  il  faut  retarder  autant  que  pos¬ 
sible  faction  de  la  nature  ;  moyens 
à  employer;  boissons  avant  et  après 
la  puberté,  111,84,  85. 

Filtres.  Emploi  de  filtres  pour  puri¬ 
fier  feau,  I,  337. 

-  Leur  usage  dans  f antiquité; 

mots  qui  servent  à  les  désigner; 
filtres  en  toile,  en  jonc;  leur  forme, 
I,  633-637. 

Fissures  du  crâne  (Des).  Cas  où  il  est 
nécessaire  de  procéder  à  la  perfora¬ 
tion  du  crâne;  position  à  donner  au 


698 


ORIBASE. 


malade  pendant  l’opération;  place 
des  aides,  IV,  i55,  i56. 

Fissures  du  crâne.  Manière  de  prati¬ 
quer  la  perforation  au  moyen  de 
l’archet;  méthode  pour  arrêter  l’hé¬ 
morragie  ;  précautions  à  prendre  pour 
ne  pas  atteindre  laméningo,  IV,  iSy, 
i58. 

- Manière  de  pratiquer  l’excision 

de  l’os  ;  précautions  à  prendre  pour 
ne  pas  atteindre  le  cerveau,  IV,  i58- 
160. 

- Manière  d’enlever  l’os  une  fois 

excisé  et  d’égaliser  les  hords  de  l’ou¬ 
verture  osseuse;  avis  d’Archibius, 
de  Ménodore  et  de  Galien,  IV,  160- 
162. 

-  Précaution  à  prendre  pendant 

l’opération  quand  la  fissure  est  voi¬ 
sine  de  la  suture,  IV,  162. 

- Des  fissures  de  la  tête  ;  instru¬ 
ments  qu’il  l'aut  employer;  médica¬ 
ments  dits  céphaliques;  cas  oh  l’exci¬ 
sion  de  la  partie  malade  est  néces¬ 
saire,  IV,  179 ,  180. 

- DilFerentes  mamcros  dont  la  fis¬ 
sure  du  crâne  se  forme,  IV,  177, 
178. 

Fistule  (De  la).  Définition  de  ce 
terme,  III,  699. 

- Les  fistules  proviennent  d’un  ab¬ 
cès  iai.ssé  sans  soins;  leurs  espèces, 
leur  forme,  leur  siège;  parties 
qu’elles  attaquent,  III,  611,  612. 

- - Diagnostic  des  fistules  qui  ont  at¬ 
taqué  un  os ,  et  manière  de  recon¬ 
naître  l’état  de  celui-ci,  III,  612, 
6i3. 

- -  Cas  où  les  fistules  n’admettent 

pas  l’usage  de  la  sonde  ;  manière  de 
reconnaître  la  nature  de  la  partie 


attaquée  :  os,  muscle,  etc.,  par  la 
nature  du  liquide ,  III ,  6 1 3-6 1 5. 

Fistules.  Traitement  chirurgical  des  fis¬ 
tules;  ouverture  de  la  fistule  suivant 
quelle  est  tortueuse,  droite  ou  pro¬ 
fonde,  III,  6i5,  616. 

-  Traitement  chirurgical  des  fis¬ 
tules;  cas  où  la  fistule  a  pénétré  jus¬ 
qu’à  l’os  et  même  jusqu’à  la  moelle; 
nécessité  d’exciser  toutes  les  parties 
malades,  III,  616 ,  618. 

-  Cas  où  l’un  des  grands  os  des 

membres  est  attaqué;  manière  d’en 
faire  l’excision,  III,  618-620. 

• -  Traitement  chirurgical  des  fis¬ 

tules  des  dilférentes  parties,  du  corps; 
humérus,  articulations,  fémur,  ver¬ 
tèbres,  côte,  avant-bras,  aisselle, 
aine,  omoplate,  III,  620-622. 

- Des  fistules  qui  aboutissent  à  une 

veine  ou  à  une  artère;  manière  de 
les  traiter,  111,  626,  627. 

-  Des  fistules  qui  peuvent  être 

traitées  par  des  médicaments;  em¬ 
plâtres  et  substances  à  employer, 
III,  635,  636. 

-  Médicaments  divers  contre  les 

fistules,  III,  667,  638. 

-  Traitement  des  fistules  à  faide 

d’anses  de  fil;  manière  de  les  dispo¬ 
ser;  temps  quelles  doivent  rester 
dans  la  fistule;  avantages  et  désavan¬ 
tages  de  ce  mode  de  traitement,  III, 
635,638-640. 

-  Différentes  espèces  de  fistules; 

traitement  en  général;  médicaments 
composés,  VI,  342,  343. 

- Médicament  simple  contre  les  fis¬ 
tules  ,  III ,  599 , 600  ;  V,  376  ;  VI ,  1 7 1 . 

■ - -  Médicament  composé  contre  les 

fistules,  V,  376;  VI,  171,  172. 


TABLE  DES 

Fistules.  CoHyres  divers  contre  les  fis¬ 
tules,  IV,  6i4,  6i5. 

-  urinaire;  ses  causes;  elle  est 

incurable,  IV,  466. 

Flèches  (Du  poison  des).  Moyens  de 
le  reconnaître,  ses  effets  et  médica¬ 
ments  à  employer,  IV,  628. 

Flétan  (Du).  Ses  qualités,  I,  r32. 

Flbts  (Des).  Leurs  qualités,  I,  i3o, 
i3i. 

Flueürs  blanches  (Des).  Causes  de 
cette  affection;  ses  différentes  es¬ 
pèces;  traitement  desséchant;  pur¬ 
gation  générale;  principaux  médica¬ 
ments  à  employer,  V,  773,  774; 
VI,  620,  621. 

Flux  (Du)  des  femmes;  ses  causes;  ses 
deux  espèces;  symptômes  et  signes 
concomitants;  traitement  à  em¬ 
ployer,  IV,  636  et  656;  VI,  353, 
354. 

- utéi-in  ;  ses  effets  bons  et  mau¬ 
vais,  IV,  96. 

- Ses  causes,  sa  nature,  ses  diffé¬ 
rentes  espèces;  cas  où  il  y  a  ulcéra¬ 
tion;  remèdes  a  employer  pour  gué¬ 
rir  l’ulcère,  V,  54o,  54i;  VI,  353, 
354,  363,  364. 

-  Médicaments  simples,  V,  54 1; 

VI,  364. 

- Emplâtre  recommandé,  VI,  626. 

Fluxion  (De  la).  Définition  de  ce 
terme  ;  affections  auxquelles  on  peut 
l’appliquer,  III,  543,  544;  V,  367; 
VI,  i63. 

-  Traitement  qu’il  faut  employer 

en  cas  de  fluxion,  III,  544,  545;  V, 
367,  368;  VI,  i63,  i64. 

- Médicaments  qu’il  faut  employer 

quand  la  fluxion  est  accompagnée 


MATIÈRES.  699 

scarifications,  III,  545-547  ;  V,  368  , 
369;  VI,  168,  169. 

Fluxionnaire  (De  la  diathèse).  Ses 
causes  probables  ;  ses  conséquences  ; 
parties  du  corps  qui  y  sont  les  plus 
sujettes;  influence  du  tempérament 
sur  sa  production,  III,  538,  589. 

-  Traitement  de  la  diathèse;  il 

faut  le  modifier  suivant  les  sujets,  et 
la  nature  du  sang  qui  afflue,  III, 
539,  54o. 

- Traitement  à  employer;  il  faut 

prendre  garde  de  transformer  la  tu¬ 
meur  en  une  tumeur  squirreuse  ; 
quantité  variable  de  résidus  auxquels 
elle  donne  lieu,  III,  54i-543. 

-  Tumeurs  qui  proviennent  dans 

la  diathèse  fluxionnaire;  leur  traite¬ 
ment  (voy.  TuMEuns),  III,  55 1  et 
suiv.;V,  369etsuiv.;VI,  i64  etsuiv. 

Fœtus  (De  la  formation  du).  Ce  que 
devient  le  sperme  dans  la  matrice; 
formation  de  la  membrane  appelée 
chorion,lïï,  71-74. 

- Formation  et  utilité  de  la  mem¬ 
brane  allantoïde,  et  utilité  de  la 
membrane  dite  amnios;  sa  forma¬ 
tion,  III,  74-76. 

- Position  du  fœtus  dans  le  cbo- 

rion;  il  flotte  sur  les  eaux  cjui  y  sont 
contenues,  III,  76,  77. 

-  De  la  configuration  du  fœtus; 

moment  où  il  commence  à  être  di¬ 
visé  en  parties,  suivant  Athénée, 
Dioclès  et  Empédocle,  III,  78,  79. 

- Place  du  fœtus  mâle  et  du  fœtus 

femelle  dans  l’utérus;  comment  on 
peut  reconnaître  le  sexe  du  fœtus 
pendant  la  gestation  ;  opinions  d’Hip¬ 
pocrate  et  de  Galien  à  ce  sujet,  III, 


700 


ORIBASE. 


Fœtus  de  sept  mois,  III,  63  et  siiiv. 

-  de  liuit  mois;  certains  disent 

qu’iis  ne  sont  pas  viables;  opinion 
d’Aristote  à  ce  sujet;  exemple  de 
l’Égypte,  III,  63,  64. 

- de  sept  mois;  ils  sont  faibles  et 

peu  survivent;  à  huit  mois,  on  ne 
les  regarde  pas  comme  viables;  ex¬ 
ceptions  à  ces  règles,  particulière¬ 
ment  en  Égypte,  III,  64. 

- Remèdes  qui  expulsent  le  fœtus , 

IV,  632  et  65i.  —  Voy.  Abortifs, 
Avortement. 

Foie  (Du).  Son  rôle  dans  la  vie;  ses 
fonctions ,  III ,  218,  21g. 

-  Nature  spéciale  du  foie;  diffé¬ 
rences  entre  lui  et  le  cœur;  partie 
du  sang  qu’il  sert  à  former,  III,  33- 
35. 

- Théorie  de  la  transformation  du 

chyle  en  sang  dans  le  foie ,  III ,  34-36. 

- Variation  du  foie  pour  la  gros¬ 
seur  et  pour  le  nombre  des  lobes , 
suivant  les  individus;  place  du  foie; 
sa  forme,  III,  356-358. 

- Veines  qui  partent  du  foie;  de  la 

partie  appelée  portes,  III,  5o6-5o8. 

- Veines  qui  partent  des  lobes  du 

foie;  leurs  ramifications  dans  le 
ventre  et  dans  le  thorax,  III,  5o8- 
5io. 

-  Veines  qui  se  rendent  au  foie; 

substance  du  foie  ;  ses  fonctions  ;  li¬ 
gaments  qui  le  rattachent  aux  vis¬ 
cères  avoisinants,  III,  358-36o. 

- -  Manière  de  reconnaître  le  tem¬ 
pérament  du  foie,  V,  256-269;  VI, 
86-88. 

- Des  affections  du  foie;  inflamma¬ 
tion;  traitement  à  employer;  évacua¬ 
tions,  V,  496,  497;  VI,  309. 


Foie.  De  l’inflammation  du  foie;  ma¬ 
nière  d’en  reconnaître  la  nature  et 
le  siège,  VI,  292. 

-  Affections  du  foie  sans  fièvre; 

obstruction,  V,  497,  498;  VI,  Sog, 
3io. 

- -  Squirre  du  foie;  incurable  quand 

il  s’èst  prolongé ,  V,  498;  VI,  3io. 

- Squirre  du  foie;  il  est  incurable 

au  bout  d’un  temps  très-court;  médi¬ 
caments  efficaces  quand  la  maladie 
est  prise  à  temps,  V,  5o2  ,  5o3;  VI, 
3i4,3i5. 

- Affections  diverses  du  foie;  prin¬ 
cipaux  remèdes  pour  chacune  d’elles  ; 
médicaments  composés ,  V,  498-600; 
VI,  3ii-3i3. 

- Faiblesse  du  foie,  V,  498;  VI, 

3io,  3ii. 

- De  la  faiblesse  du  foie;  c’est  la 

cause  de  presque  toutes  les  affections 
de  cet  organe;  suites  diverses  de 
cette  faiblesse,  V,  5oo,  5oi;  VI, 
3i3,3i4. 

- Recettes  diverses  et  médicaments 

simples  et  composés  contre  toutes  les 
affections  du  foie,  IV,  500-562. 

- Abcès  du  foie;  traitement  à  em¬ 
ployer;  opération  à  faire;  ouverture, 
évacuation  du  liquide;  précautions, 
qu’il  faut  prendre  pendant  la  cicatri¬ 
sation;  cas  où  l’abcès  s’ouvre  à  l’inté¬ 
rieur;  manière  de  l’évacuer,  III, 
586,  587. 

- Emploi  des  purgatifs  par  Galien 

contre  les  maladies  du  foie,  II,  794, 

795. 

- Cas  où  elles  sont  guéries  par  des 

selles  sanguines,  IV,  97. 

-  Médicaments  pour  le  foie,  V, 

64. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


Foie.  Le  vin  sucré  aggrave  les  maladies 
du  foie,  I,  342. 

_ La  boisson  aux  coings  remédie  à 

l’humidité  excessive  du  foie,  I,  383. 

_ _ Action  détersive  de  l’oxymel  sur 

le  foie,  I,  392. 

. _ Le  malade  doit  se  coucher  sur  le 

côté  droit,  I,  438. 

Foie  (Du).  Ses  propriétés  alimentaires  ; 
ce  qu’on  appelle  \e  foie  sycoton;  ses 
qualités,  I,  102  ,  jo3. 

- - D’une  digestion  lente,  I,  287  ;  V, 

175-,  VI,  27. 

- Usage  des  foies  gras  dans  l’anti¬ 
quité;  manière  d’en  augmenter  le 
volume,  I,  587,  588. 

Fomentations  (Des).  Effets  quelles 
produisent  ;  fomentations  humides 
et  fomentations  sèches;  fomentations 
irritantes  et  non  irritantes;  règles  à 
suivre,  II,  SaS,  324;  V,  4o,  83o, 
83i. 

- Cas  où  les  fomentations  peuvent 

être  dangereuses;  cas  où  leur  emploi 
est  utile,  II,  324-326;  V,  4i,  83i. 

Fonctions  DiHECTflicES  (Des).  Défini¬ 
tion  de  cette  expression;  application 
de  leur  observation  au  cerveau  pour 
reconnaître  sa  conformation- bonne 
ou  mauvaise,  III,  2o5,  206. 

- naturelles,  III,  26  et  suiv. 

Force  altérative  (De  la).  Son  action 
produit  la  digestion  et  la  sanguifica¬ 
tion,  III,  3o. 

-  assimilatrice  (De  la).  Qu’est -ce? 

Le  sperme  ou  la  nature?  Discussion 
à  ce  sujet,  III,  29 ,  3o. 

Forces  naturelles  (Des),  III,  26  et 

- - nutritive  et  plastique ,  111 ,  27. 

Formation  (De  la).  Fonction  naturelle; 


701 

se  compose  d’altération  et  de  confi¬ 
guration;  explication  de  ces  termes; 
la  matière  doit  subir  l’aetion  de  la 
force  plastique,  III,  26,  27. 

Formicaires  (Des).  Leur  place;  leurs 
espèces;  opération  à  faire,  IV,  21. 

- Remèdes  contre  les  formicaires , 

IV,  621,  622;  V,  389,  390;  VI, 
'i85. 

Fortifiants  (Médicaments),  V,  60. 

Fosses.  Emploi  de  fosses  pour  purifier 
l’eau;  manière  de  l’y  conserver  pen¬ 
dant  longtemps,  I,  Sdy,  338. 

Foügère  (De  la).  Ses  propriétés;  fou¬ 
gère  mâle  et  fougère  femelle,  II, 
678;  V,  633;  VI,  498. 

FOdgerolk  (De  la).  Purgative,  II,  1 13; 

V,  25,  817,818. 

-  Ses  propriétés  dominantes,  II, 

677. 

Four  (De  la  terre  à).  Ses  qualités,  II, 
706. 

Fodrs  des  anciens  ;  note  sur  leur  cons¬ 
truction  et  leur  usage,  I,  563. 

Fractures  (Des).  But  du  traitement 
des  fractures;  réunir  les  parties  frac¬ 
turées  par  l’intermédiaire  du  cal, 
IV,  102. 

-  Le  traitement  des  fractures  s’o¬ 
père  de  quatre  façons ,  IV,  102. 

-  Extension;  manière  d’y  procé¬ 
der;  danger  à  craindre;  nécessité  de 
recourir  à  la  double  extension,  IV, 
i02-io4. 

- Moment  où  il  faut  recourir  à  l’ex¬ 
tension;  dangers  que  présente  l’ex¬ 
tension  exagérée,  surtout  chez  les 
adultes;  dangers  moindres  chez  les 
femmes  et  les  eunuques,  IV,  io4, 
io5. 

- Coaptation;  manière  de  la  rendre 


702 


ORIBASE. 


définitive;  application  des  bandes; 
règles  à  ce  sujet;  manière  de  régler 
la  compression,  IV,  loS-ioy. 

Fractures.  Médicaments  à  employer 
pour  empêcher  l’inflammation  dans 
les  fractures;  cérat  et  vin  (voy.  ces 
mots);  analyse  du  traitement  or¬ 
donné  par  Hippocrate,  IV,  i  i5-ii8. 

-  Emploi  des  bandes  contre  les 

fractures.  — Voy.  Bandes. 

-  Usage  des  compresses  pour  les 

fractures  ;  comment  elles  complètent 
l’usage  des  bandes  ;  cas  où  elles  peu¬ 
vent  seules  être  employées,  IV,  118, 
119. 

■ - Position  qu’il  faut  donner  au  ma¬ 

lade  en  cas  de  fracture;  manière 
d’appuyer  le  talon  et  les  autres  mem¬ 
bres,  IV,  122.  123. 

-  Position  du  patient;  emploi  du 

glossocome  et  d’oreillers;  opinion 
d’Hippocrate  à  ce  sujet,  IV,  laS, 
12,û. 

- Nécessité  de  bien  conserver  la  po¬ 
sition  naturelle  du  membre  blessé; 
position  normale  pour  le  bras  et  pour 
la  jambe,  IV,  128,  126. 

- Époque  où  il  faut  lever  l’appa¬ 
reil  ;  soins  à  prendre  à  ce  moment  ; 
moment  où  il  faut  commencer  à  em¬ 
ployer  les  attelles,  IV,  1 27. 

-  Précautions  cpi’il  faut  prendre 

pendant  la  formation  du  cal;  ma¬ 
nières  de  la  favoriser,  IV,  i3o-i33. 

- -  Tumeurs  qui  apparaissent  pen¬ 
dant  le  traitement  des  fractures  ;  ma¬ 
nière  de  les  faire  disparaître;  dissen¬ 
timents  des  médecins  à  ce  sujet,  IV, 
i33,  i34. 

- Traitement  des  fractures  compli¬ 
quées  de  plaies;  afl'usions;  dangers 


que  la  pourriture  fait  courir;  médi¬ 
caments  à  employer,  IV,  i3/i ,  i35. 

Fractures.  Comment  on  peut  prévoir 
qu’une  partie  de  l’os  atteint  doit  tom¬ 
ber;  sensations  du  malade;  aspect  de 
laplaie,IV,  i35,  i36. 

- - -  Emploi  du  vin  dans  les  affusions, 

IV,  i36-i38. 

- Temps  que  doivent  durer  les  af¬ 
fusions  de  vin  suivant  Galien;  opi¬ 
nion  d’Hippocrate  à  ce  sujet,  IV, 
■  38. 

•  - Cas  où  des  esquilles  d’os  sont  ex¬ 

pulsées  naturellement;  emploi  de  la 
scie,  IV,  i38,  iSg. 

•  - Cas  où  la  coaptation  a  été  mal 

faite;  manière  de  réparer  l’erreur 
commise,  IV,  i/io. 

— - — •  Médicaments  composés  contre  les 
fractures,  V,  11 3,  856  et  858. 

Fragon  racÉmeux  (Du).  Son  tempéra¬ 
ment,  II,  627. 

Frankénie  poudreuse  (De  la).  Purgatif, 
II,  ii4. 

Frénésie  (De  la).  Ses  causes;  ses  ef¬ 
fets  ;  traitement  à  employer,  VI ,  2  o3 , 
2o4. 

Frénétiques.  Leur  position  dans  le  lit , 
I,  437. 

Frictions  (Des).  Leur  utilité  et  leur 
emploi  ;  nécessité  de  se  les  faire  soi- 
même,  III,  172  ,  178. 

- De  la  friction  préparatoire;  son 

but;  résultat  qu’il  faut  en  attendre, 

V, 3  et  801. 

-  Nécessité  de  lui  faire  précéder 

l’exercice;  manière  d’y  procéder; 
friction  avec  un  linge ,  puis  avec  de 
l’buile;  effets  de  la  friction;  manière 
de  frictionner  suivant  fâge  et  le 
tempérament,  I,  470-472. 


703 


TABLE  DES  MATIERES. 


Frictions  (Des).  Il  ne  faut  pas  que  la 
friction  soit  trop  rude  chez  le  jeune 
homme;  théorie  de  la  friction;  con¬ 
ditions  auxquelles  doit  répondre  la 
chambre  où  on  la  fait,  I,  472.  dyd. 

_ _  employée  à  la  suite  de  l’exer¬ 
cice  ( apothérapie )  ;  manière  de  pra¬ 
tiquer  la  friction;  utilité  de  l’huile 
dans  la  friction,  I,  483 , 484. 

— -  Friction  avec  les  bandes;  ma¬ 

nière  de  la  combiner  avec  la  friction 
ordinaire,!,  485,486. 

_ Étude  de  la  quantité  et  de  la  qua¬ 
lité  de  la  friction;  distinction  entre 
la  friction  préparatoire  et  la  friction 
apothérapeutique;  distinction  de  six 
espèces  de  frictions  suivant  leurs  ef¬ 
fets,!,  487-489. 

-  De  la  friction  modérée,  rude  et 

douce,  !,  489 ,  490. 

- Théorie  de  la  friction  d’après  Hip¬ 
pocrate;  classification  et  tableau  de 
ses  effets,  !,  490-492. 

- Effets  différents  de  la  friction  du 

matin  ou  du  soir.  —  Voy.  ces  mots. 

- employées  comme  moyen  curatif; 

moment  où  il  faut  en  user  pen¬ 
dant  la  fièvre;  symptômes  bons  et 
mauvais;  manière  de  pratiquer  la 
friction  sur  les  differents  individus, 
!,  496-600. 

- Symptômes  qui  prouvent  que 

l’emploi  de  la  friction  a  été  utile  au 
malade,  I,  5oo,  5oi. 

- Cas  où  il  faut  suspendre  les  fric¬ 
tions,  I.Soi. 

- Moyen  de  reconnaître  les  cas  où 

les  frictions  auraient  été  employées  à 
contre-temps,!,  5o2 ,  5o3. 

- employées  contre  le  sommeil,  !, 


Frictions  (Des).  Effets  de  la  friction; 
comment  il  faut  la  varier  suivant  le  ré¬ 
sultat  qu’on  en  attend,  V,  7, 8o4 , 8o5. 

- Médicaments  qu’on  emploie  dans 

les  frictions  pour  guérir  les  maladies 
de  peau,  !!,  429,  43o. 

-  Ingrédients  qu’on  emploie  dans 

les  frictions ,  effets  qu’on  en  attend, 
II,  429 ,  480., 

Frigidarium  (Du).  Sens  de  cette  ex¬ 
pression,  II,  871. 

Frisson  (Du).  Cas  où  le  frisson  n’est 
pas  suivi  de  chaleur;  ses  causes;  mé¬ 
dicaments  réchauffants,  V,  421;  VI, 

224. 

Froid.  Sensation  produite  par  l’ap¬ 
proche  des  corps  froids,  analogue  à 
celle  que  produit  la  présence  des 
corps  chauds;  diffère  avec  le  degré 
de  froid ,  II,  499 ,  5oo. 

- Médicament  contre  le  froid,  indi¬ 
qué  par  Galien,  V,  128  et  866. 

— —  Distinction  de  quatre  degrés  de 
froid  dans  les  médicaments  simples, 
II,  497,  498. 

- -  Des  tempéraments  froids  ;  ils  sont 

do  trois  espèces;  traitement  et  ré¬ 
gime  qui  convient  à  chacun  d’eux, 

V,  261,  262;  VI,  89,  90. 

Fromages  (Des).  Leurs  différentes  es¬ 
pèces  et  leurs  propriétés  compara¬ 
tives;  maniéré  de  distinguer  les  fro¬ 
mages  de  diverse  qualité,!,  i63,  i64.. 

-  Manière  dont  le  fromage  se 

forme;  qualités  des  diverses  espèces 
de  fromages,  II,  724,  726. 

- - fraîchement  salés  ;  leurs  proprié¬ 
tés,  II,  497. 

- Le  fromage  nouveau  avec  du  miel 

passe  facilement,  I,  242;  V,  177; 

VI,  3o. 


446. 


704 


ORIBASE. 


Fkomage.  Le  fromage  vieux  est  échauf¬ 
fant,  I,  249;  V,  i8i;  VI,  35. 

- employé  comme  assaisonnement , 

I,  276. 

Froments.  Propriétés  des  diverses  es¬ 
pèces  de  froments ,  quantité  de  subs¬ 
tance  alimentaire  que  chacune  four¬ 
nit,  I,  5,  6. 

- Propriétés  nutritives  du  froment; 

diverses  espèces  de  froments;  quali¬ 
tés  de  chacune  d'elles,!,  10,  11. 

-  Sols  propres  et  contraires  à  la 

culture  du  froment;  influence  des 
lieux,  de  la  saison,  de  la  tempéra¬ 
ture,  de  la  durée  de  conservation  sur 
les  qualités  du  froment,  I,  1 1-1 4. 

- bouilli,  1,16. 

-  Bouillie  de  froment  au  lait;  ses 

propriétés ,  1 ,  21,  22. 

- Propriétés  du  froment;  de  l’ami¬ 
don  fait  avec  le  froment;  du  cata¬ 
plasme  de  pain  de  froment,  II,  678  ; 
V,  633;  VI,  499. 

- torréfié  et  écrasé;  convient  aux 

gens  faibles,  I,  284. 

- Pain  de  froment  ;  échauffant ,  I , 

249;  V,  180;  VI,  34. 

-  Cataplasme  de  farine  de  fro¬ 
ment;  son  utilité  dans  le  traitement 
des  abcès,  III,  556,  567. 

Front  (Du).  Traitement  chirurgical 
des  abcès  du  front,  III,  671. 

- - Colobome  du  front;  opération  à 

faire,  IV,  67. 

Fruits.  Manière  d’en  éprouver  la  qua¬ 
lité,  I,  4. 

- astringents;  leur  action  différente 

suivant  qu’on  les  prend  avant  ou 
après  le  repas,  I,  176,  176. 

- ayant  des  propriétés  atténuantes , 

I.  198;  V,  i58;  VI,  5, 


Fruits  d’été;  manière  de  les  manger,  I, 
238,  239;  V,  176;  VI,  28. 

-  refroidissants,  I,  260,  25i;  V 

181;  VI,  35. 

- humectants,  I,  2  54;  V,  i83;VI, 

37. 

- qu’on  peut  donner  aux  malades , 

I,  286. 

- Médicament  composé  au  suc  des 

fruits;  recette,  V,  796  ,  797. 

Fumarolbs  (Des).  Leur  emploi  dans 
l’antiquité  et  au  moyen  âge;  traités 
français  et  latins  sur  ce  sujet,  II, 

894,  895. 

Fümeterre  (De  la).  Qualités  et  action 
de  cette  graine,  II,  689,  64o,  642; 

V,  616;  VI,  448. 

-  âcre,  amère  et  astringente,  II, 

492. 

- vrillée  ;  détersive ,  incisive  et  as¬ 
tringente,  II,  491. 

Fumigations  (Des).  Malades  auxquels 
elles  sont  utiles  ;  moment  où  l’on 
peut  les  employer;  manière  d’y  pro¬ 
céder,  II,  186,  187. 

- On  emploie  les  fumiaations  pour 

certaines  maladies  des  femmes;  ma¬ 
nière  de  procéder  aux  fumigations 
suivant  que  la  malade  peut  ou  ne 
peut  pas  s’asseoir;  recettes  de  fumi¬ 
gations,  II,  424,  426. 

- Manière  de  pratiquer  les  fumiga¬ 
tions  en  cas  de  chute  de  l’utérus,  d’é¬ 
pilepsie,  d’asthme,  II,  426,427. 

Furoncles  (Des).  Leurs  causes;  leurs 
différentes  espèces;  médicaments  à 
employer,  III,  678,  674;  V,  388; 

VI,  i83. 

-  Recettes  diverses  contre  les  fu¬ 
roncles,  III,  674,  675;  V,  388;  VI, 
i83, i84. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


705 


Gaillet  (Du).  Se.s  propriétés,  II,  624. 
Galatib.  Excision  de  l’utérus  des 
-truies  pratiquée  dans  ce  pays,  III, 
'377. 

- - Ellébore  de  Gaiatie  ;  ses  qualités 

et  son  aspect  extérieur,  II,  i65-i57. 
Gaia'xias,  nom  d’un  poisson  fort  es¬ 
timé  des  Romains ,  1 ,  1 1  y. 

Galbanum  (Du).  Ses  propriétés,  II, 
699;  V,  78,79,  64o;  VI,  476. 

— —  Manière  de  le  faire  cuire,  V, 

93,94. 

Galène  (De  la).  Ses  propriétés,  II ,  718. 
-  Manière  de  la  préparer,  V,  81, 

Galien.  Ses  écrits  servent  à  Oribase 
pour  sa  Collection  médicale,!,  1. 

- Eloge  de  Galien,  1,2. 

- Extraits  de  Galien ,  1 ,  3  et  suiv. 

16, 26-27,  5i,  74,  169  et  suiv.  16g 
et  suiv.  173  et  suiv.  i86,  266,  3o6 
et  suiv.  338  et  suiv.  356,  358,  36o- 
363,  871  et  suiv.  Sgi  et  suiv.  489 
et  suiv.  464  et  suiv.  536  et  suiv.;  II, 
1  et  suiv.  5i  et  suiv.  67,  78  et  suiv. 
i84  et  suiv.  191  et  suiv.  264  et 

323  et  suiv.  369  et  suiv.  Sgo  et 
suiv.  470  et  suiv.  478  et  suiv.  555 
et  suiv.  567  et  suiv.  669  et  suiv. 
574  et  suiv.  679  et  suiv.  5gi  et  suiv. 
600-602,  728  et  suiv.;  III,  1  et 
suiv.  26  et  suiv.  4o  et  suiv.  71  et 
suiv.  98  et  suiv.  log  et  suiv.  ii3  et 
suiv.  i34  et  suiv.  198  et  suiv.  278 
et  suiv.  3g2  et  suiv.  53 1  et  suiv. 
538  et  suiv.  691  et  suiv.  64o  et  suiv. 
649  et  suiv.  655  et  suiv.;  .IV,  1  et 


suiv.  44,  45.  59  et  suiv.  102  et  suiv. 

1  76  et  suiv.  209  et  .suiv.  270  et  suiv. 
354  et  suiv.  459  et  suiv.  499  et  suiv. 
Sig  et  suiv.  620  et  suiv.;  V,  12  et 
suiv.  22  et  suiv.  Sg  ,  4o  et  suiv.  5i, 
225  et  suiv.  235  et  suiv.  3o3  et  suiv. 
3i2,  3i9,_32  2  et  suiv.  365,  867, 
370  et  suiv.  384,  385, 4o6  et  suiv. 
4 16  et  suiv.  44o  et  suiv.  445  et  suiv. 

.  448,  45i,  462  et  suiv.  466  et  suiv. 
471  et  suiv.  478  et  suiv.  484  et 
.suiv.  490  et  suiv.  494  et  suiv.  5o2 
et  suiv.  5o8  et  suiv.  520,  548  et 
suiv.  801  et  suiv.  808  et  suiv.  8i5, 
816,  83o  et  suiv.  837,  838;  VI, 
73  et  suiv.  112,  n3,  117,  123  et 
suiv.  161,  i63,  i65,  167,  178, 
179,  209,  210,  221  et  suiv.  248  et 
suiv.  254,  256,  268  et  suiv.  271- 
278,  275  et  suiv.  280  et  suiv.  284 
et  suiv.  293  et  suiv.  298  et  suiv.  809 
et  suiv.  3i4  et  suiv.  32  3  et  suiv. 
335,  388  et  suiv. 

Galien. CommentGalien  mettait  enpra- 
tique  les  principes  de  la  révulsion, 

II,  194,  195. 

- Expériences  de  Galien  sur  l’effi¬ 
cacité  des  affusions  de  vin  dans  les 
fractures,  IV,  187,  i38. 

- Opinion  de  Galien  sur  l’emploi 

du  diacode,  I,  876. 

- Médicament  dit  de  Galien,  contre 

l’inflammation  de  l’orifice  de  l’esto¬ 
mac  ;  sa  composition ,  V,  121,  122, 
865. 

- - Purgatif  amer  de  Galien ,  V,  1 5o , 

i5i,  792, 889. 

Galle  (De  la  noix  de).  Sa  composi- 


45 


706 


ORIBASE. 


tion;  ses  qualités;  noix  de  galle 
verte  et  noix  de  galle  jaune;  leur 
action  sur  le  corps,  II,  6/I7,  648;  V, 

619;  VI,  453. 

Ganglion  (Du).  Cas  où  il  est  doulou¬ 
reux;  ganglion  du  carpe;  manière 
de  faire  cesser  la  douleur,  IV,  i5. 

' - Nature  de  cette  tumeur,  IV,  1 5 , 

16. 

- Traitement  de  cette  tumeur  à  la 

tête  et  au  front  ;  incision  à  faire ,  IV, 

16. 

—  aux  jambes  et  au  carpe;  traite¬ 
ment  à  suivre;  emploi  du  plomb, 
IV,  17;  V,  391;  VI,  186,  187. 

-  Médicament  préparé  pour  dis¬ 
soudre  les  ganglions  tuméfiés,  IV, 

Gangrène  (De  la).  Définition  de  ce 
mot;  danger  cjue  cet  accident  fait 
courir  au  malade  ;  différences  entre  la 
gangrène  et  le  sphacèle,  III,  64o, 
64i;  V,  370,  371;  VI,  i65,  166. 

- Traitement  de  la  gangrène;  sai¬ 
gnée;  médicaments;  cautérisation, 

III,  643-645;  V,  371,  372;VI,  160- 
167. 

- Médicaments  qui  cicatrisent  ;  cas 

où  la  saignée  est  inutile,  III,  645, 
646. 

- Aspect  des  parties  attaquées  par 

la  gangrène;  différentes  espèces  de 
gangrène;  dangers  qu’elle  fait  courir 
au  malade,  III,  646,  647. 

-I - Traitement  de  la  gangrène;  sai¬ 

gnée  ,  scarification ,  cataplasmes ,  on¬ 
guents  ;  médicaments  à  employer 
quand  f ulcère  se  retire,  III,  647- 

649. 

- Médicaments  composés  contre  la 

gangrène,  V,  ii3,  ii4,858. 


Gants.  Usage  des  gants  dans  l’antiquité 
pour  les  artisans;  textes  à  l’appui,  I, 
667,  658. 

G.arancb  (Delà  racine  de).  Ses  qualfi 
tés,  II,  634. 

Gakde-aine  (Du).  Manière  de  félablir; 

son  emploi,  IV,  3i8,  Sig. 
Gargarisme  (Duj.  Ses  qualités  et  ses 
défauts,  I,  4i4. 

Garon  (Du).  Son  usage  et  sa  confection 
dans  l’antiquité,  I,  568,  569. 
GAteadx  frits.  Manière  de  les  préparer; 
leurs  propriétés,  I,  18,  19. 

- au  miel;  gâteaux  d’îtria  au  miel  ; 

leurs  propriétés  ,1,19-21. 

- Resserrent  le  ventre,  I,  2  48;  V, 

180;  VI,  34. 

— — purgatif;  recette,  V,  i5i,  889. 
Gattilier  (De  la  graine  de).  Ses  pro¬ 
priétés  anaphrodisiaques,  I,  43, 44; 
II,6o5;V,  598,599;VI,425,426. 

- Origipe  du  nom  grec  du  gattilier; 

action  à  f  état  sec  et  à  l’état  naturel , 

VI,  426. 

Gaüles  (Résine  des).  Favorise  la  pers¬ 
piration.  Il;  585. 

Gaulois.  Supportent  dilEcilement  les 
lavements  âcres,  II,  21 3. 

-  (Onguent).  Recette,  V,  i42  et' 

881. 

Gaurien  (Vin),  I,  34 1,  352,  687  et 
638. 

Gaz  (Des).  Accumulation  de  gaz  dans 
l’estomac;  ses  causes;  chaleur  trop 
faible;  médicaments  à  employer,  V, 
484-486;  VI,  293-295. 

-  Principaux  remèdes  à  employer, 

IV,  574, 5,75. 

Gencives  (Des).  Fistules  des  gencives; 
manière  de  les  traiter;  cas  où  il  faut 
arracher  la  dent,  III,  627. 


TABLE  DES  MATIERES. 


Gencives.  Inflammation  des  gencives; 
remèdes,  IV,  647. 

_ Autres  médicaments  contre  l’in¬ 
flammation  et  ia  corrosion  des  gen¬ 
cives,  IV,  547. 

- Médicaments  composés  contre  les 

gencives  saignantes,  IV,  547. 

- Affections  des  gencives;  inflam¬ 
mation,  flux,  corrosion;  onctions  et 
fomentations  diverses;  emploi  de 
l’huile  de  lentisque  pure,  V,  744, 
745;VI,  58i,58a. 

-  sanguiiioleiiies:  onction.s  lO;  re¬ 
mèdes  recommandés,  V,  745;  VI, 
582,  583, 

- Des  ulcères  venus  sur  les  gen¬ 
cives;  il  faut  recourir  à  l’incision  et 
même  à  l’ablation  d’une  partie  de 
l’os  atteint,  VI,  Sga. 

Génékateüh  (De  l’acte).  Traitement 
qu’il  faut  suivre  avant  de  s’y  iiv?ter; 
état  moral  et  état  physique;  in¬ 
fluence  de  l’état  çle  santé  du  père, 
au  moment  de  la  génération ,  sur  les 
enfants  qu’il  engendre;  régime  qu’il 
doit  suivre;  régime  de  la  femme;  il 
faut  espacer  les  differentes  concep¬ 
tions,  III,  107-iog. 

— —  Que,  dans  l’acte  générateur,  le 
membre  viril  de  moyenne  grandeur 
n’atteint  pas  l’orifice  de  l’utérus ,  III , 
382,  —  Voy.  Coït. 

Genêt  anthOoladb  (Du).  Ses  qualités, 
11,618,  619;  V,  6o4;VI,438. 

. —  Sa  couleur;  son  odeur,  V,  70. 

- astringent  et  âcre,  II,  490. 

- d’Espagne;  qualités  des  fruits  et 

du  suc  des  rameaux  de  cette  plante, 

11,68,8. 

Genévrier  (Du).  Qualités  de  ses  fruits 
et  de  la  plante  en  général,  II,  617. 


Genevribr  (Baies  de).  Leurs  propriétés , 
L  59,  228;  V,  171;  VI,  22. 

-  Leur  action  .sur  le  foie  et  les 

■  reins,  I,  234;  V,  173,  174;  VI,  25. 

-  Échauffantes,  I,  249;  V,  i8o- 

VI,  34. 

Génitales  (Des  parties).  Ulcères  des 
parties  génitales;  manière  de  les 
guérir;  emploi  d’affusions;  lini- 
ments,  V,  392,  893;  \T,  188. 

-  Enumération  de  quelques  re¬ 
mèdes  composés,  IV,  602. 

Genou  (Du).  Muscles  qui  meuvent  l’ar¬ 
ticulation  du  genou;  leur  action  sur 
la  jambe  et  la  cuisse,  III,  474-477. 

— ^  Luxations  du  genou;  elles  sont 
de  trois  espèces;  méthode  de  réduc¬ 
tion  par  ia  machine,  IV,  dgS, 

— ^ —  Emploi  du  banc  d’Hippocrate 
pour  les  réduire,  IV,  455 ,  456. 

Genouillet.  Ses  propriétés.  II,  égS. 

- —  Son  goût;  son  usage,  II,  676. 

Gentiane  (De  la  racine  de).  Ses  quali¬ 
tés,  II,  625. 

Géranium  (Médicament  au).  Ses  usa¬ 
ges;  recettes,  V,  100,  101,  §52. 

GermandeÉb  aquatique,  II,  496,  687; 
V,  687;  VI,  5o6. 

- lucide;  Ses  propriétés,  II,  699, 

Gesses  (Des).  Leurs  propriétés;  mode 
de  préparation,  I,  38,  89. 

-  chiches;  en  quoi  elles  diffèrent 

des  gesses  ordinaires;  leurs  proprié¬ 
tés.  I,  39. 

-  Purée  de  gesses  chiches;  ses 

mauvaises  qualités,  I,  298. 

— à  fleurs  jaunâtres;  leurs  proprié¬ 
tés  ;  manière  de  le.s  accomrhoder,  I , 
37,  38. 

Gb.station  (De  la).  Elle  dure  le  temps 


708 


ORIBASE. 


qu'il  faut  pour  l’évolution  complète, 
(lu  fœtus;  elle  cesse  quand  la  force 
expuisive  succède  à  la  force  réten- 
trice,  III,  57,  58. 

Gestation.  Comment  on  peut  en  cal¬ 
culer  la  durée  ;  expériences  et  obser¬ 
vations  de  Galien  à  ce  sujet,  III,  61, 
62. 

Gesticulation  (De  la).  Ses  effets;  per¬ 
sonnes  et  cas  auxquels  elle  convient, 

I,  526. 

Gingembre  (De  la  racine  de).  Son  ac¬ 
tion  comparée  à  celle  du  poivre  ;  sa 
nature;  son  emploi,  II,  635,  636. 

Gingididm  (Du).  Ses  propriétés,  I,  81, 

- Manière  de  l’apprêter,  1 ,  2  3  7  ;  Il , 

625;  V,  170;  VI,  21. 

Girelles  (Des).  Leurs  qualités,  I,  128. 

Giroflée  (De  la).  Propriétés  de  l’ar¬ 
brisseau  en  général ,  des  fleurs 
fraîches  et  desséchées ,  et  des  fruits , 

II,  657;  V,  624,  625;  VI,  482, 
483. 

Glaïeul  (De  la  racine  de).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  669. 

Glandes  (Des).  Leurs  propriétés  en  gé¬ 
néral  (voy.  Mamelles,  Testicules), 

1,98-99- 

- de  la  bouche  et  du  larynx;  leur 

rôle  dans  la  production  de  la  voix; 
leur  dusposition,  III,  244,  245. 

- - -  Inflammations  et  abcès  des  glan¬ 
des;  leurs  causes;  exemple  (voy. 
Aines);  .traitement  à  suivre;  III, 
6oo-6o2;V,  376,  377;  VI,  172. 

- -  Traitement  à  observer  quand 

l’inflammation  est  atténuée;  traite¬ 
ment  de  l’abcès,  III,  6o2-6o5;  V, 
377,  378;  VI,  172,  178. 

— —  Manière  d’arriver  à  rendre  égale 


la  surface  cicatrisée  au  moyen  de 
médicaments  desséchants ,  puis  cica¬ 
trisants,  III,  6o5,  606. 

Glandes.  De  la  glande  pinéale  ;  sa  subs¬ 
tance  ;  points  de  contact  avec  les  par¬ 
ties  voisines;  forme  de  toute  cette 
partie  du  cerveau,  III,  279-282. 

Glands  (Des).  Leurs  propriétés;  leurs 
espèces  suivant  les  lieux  où  on  les 
trouve,  I,  187. 

- -  D’une  digestion  lente,  I,  288; 

V,  175;  VI,  27. 

Glauoias  (Du  rhombe-phalère  de).  Ma¬ 
nière  de  former  ce  bandage;  com 
vient  aux  joues  et  aux  yeux,  IV,  3o8. 

Glaucium  (Du).  Composition  de  cette 
substance;  ses  qualités,  II,  626;  V, 
608;  VI,  475. 

Glaucome  (Du).  Différences  entre  le 
glaucome  et  la  cataracte  d’après  les 
anciens;  le  glaucome  est  incurable, 
V,  252,  253;  VI,  257. 

Glossocome  (Du).  Description,  cons¬ 
truction  et  usages  de  cette  machine; 
époque  de  son  invention ,  IV,  124, 
125. 

-  Utile  pour  aider  la  formation 

du  cal  ;  description  de  cette  machine 
et  manière  de  la  mettre  en  mouve¬ 
ment,  IV,  355,  356. 

- de  Galien.  Figure,  IV,  692. 

- de  Nymphodore.  Figure,  IV,  694, 

695. 

Glotte  (De  la).  Rôle  de  la  glotte  dans 
la  production  de  la  voix,  III,  24o, 
24i. 

- Sa  substance;  sa  place;  son  uti-‘ 

lité,  son  rôle  dans  l’exercice  ap¬ 
pelé  rétention  du  souffle;  action  de 
l'air  sur  la  glotte,  III,  3 1 5-3 18. 

Glu  (De  la).  Sa  composition;  ses  quali- 


TABLE  DES 
lés;  son  action,  II,  689;  V,  6 14;  VI, 
479- 

Glu.  Caractères  extérieurs  de  ia  meil¬ 
leure  glu ,  V,  7 1 . 

Glycymarides  (Des).  Manière  de  les 
apprêter;  leurs  propriétés,  I,  i38. 

Glycyside  ou  Pivoine  (De  la).  Ses  qua¬ 
lités,  U,  626;  V,  608;  VI,  475, 
476. 

Gnide  (Climat  tempéré  de),  II,  294. 

. -  (Baies  de).  Employées  en  Uni¬ 

ment  contre  le  sommeil,  I,  447. 

-  Leur  utilité  comme  purgatif; 

noms  de  l’arbrisseau  qui  les  produit; 
emploi  de  ses  feuilles  comme  purga¬ 
tif,  U,  109-111;  V,  24,  25,  817. 

- Médicament  purgatif;  explication 

de  la  manière  dont  il  agit,  II,  548. 

-  Purgent  par  la  bouche,  II,  553, 

554. 

- Médicament  sudorifique,  II,  874. 

- Caustique,  II,  578. 

-  Favorisent  la  perspiration,  II, 

- En  possaire,  elles  provoquent  les 

règles,  II,  597. 

- Provoquent  un  écoulement  blanc , 

II,  599. 

— ^ — Garou  de  Guide,  II,  102. 

GoÎires  (Médicament  contre  les),  V, 
ii3,858. 

Gomme  (De  la).  Ses  propriétés,  II, 
65o;  V,  620;  VI,  454. 

- Ses  différentes  espèces  ;  sa  forme 

et  son  aspect,  V,  72. 

- adragant;  ses  propriétés;  son  ac¬ 
tion,  II,  694;  V,  689;  VI,  5i3. 

- Quelle  est  la  meilleure  gomme 

adragant,  V,  78. 

-  ammoniaque;  ses  propriétés,  II, 

6i3;V,  601;  VI,  433. 


MATIÈRES.  709 

Gomme.  Quelle  est  la  meilleure  gomme 
ammoniaque,  V,  69. 

Gonflement  de  la  gorge  chez  les  en¬ 
fants,  VI,  54. 

Gonorrhée  (De  la).  Sens  de  ce  mot; 
médicaments  refroidissants  à  em¬ 
ployer;  onctions,  IV,  58o;  V,  525, 
526;  VI,  329,  33o. 

- Le  malade  doit  se  coucher  sur  le 

côté  ;  pourquoi ,  1,437. 

— - La  course  est  utile  contre  la  go¬ 

norrhée  ,  1 ,  5 1 1 . 

- Remèdes  contre  la  gonorrhée,  V, 

768,  769;  VI,  617. 

Gosier  (Du).  Des  arêtes  et  des  os  fixés 
dans  le  gosier;  ddlcreuts  moyens 
de  les  extraire,  V,  ySS,  764;  VI, 

594. 

Goudron  (Du).  Manière  de  le  préparer 
pour  la  confection  des  emplâtres ,  V, 
92. 

- (Vin  au).  Manière  de  le  préparer; 

ses  qualités  et  son  action,  I,  4o3, 
4o4. 

Gouet  (Du).  Ses  propriétés  variables, 
suivant  les  pays;  manière  de  l’ap- 
. prêter,  I,  84,  85. 

- Composition  de  cette  plante  ;  ses 

qualités,  II,  618;  V,  6o3,  6o4;  VI, 
437. 

- Son  origine,  VI,  437.  ^  . 

- -  Racine  de  gouet  ;  ses  propriétés 

alimentaires,  I,  2  33;  V,  178;  VI, 
25. 

- Manière  de  l’apprêter,  I,  2  63. 

Goutte  (De  la)  et  de  la  podagre,  IV, 
98.  99- 

- Traitement  de  la  goutte;  il  doit 

être  dissipant  ;  humeurs  qui  causent 
la  goutte;  évacuants,  V,  549-55 1; 
VI,  388-390. 


710 


ORIBASE. 


Goutte.  Hemèdes  préservatifs  contre  ia 
goutte,  V,  554,  555;  VI,  394. 

- Guérie  quelquefois  par  le  régime 

atténuant,  I,  187. 

- Cas  où  la  purgation  peut  en  arrê¬ 
ter  le  développement.  II,  74. 

- Topique  contre  la  goutte,  à  em¬ 
ployer  un  peu  avant  l’accès,  V,  782  , 
783;  VI,  625. 

-  Enumération  des  remèdes  les 

plus  efficaces  contre  la  goutte,  V, 
788;  VI,  625.  —  Voy.  Podagre. 

Graines.  Nature  et  qualités  des  diverses 
espèces  de  graines;  manière  de  les 
consei-ver,  I,  6 ,  7. 

- (Des  enveloppes  des).  Leurs  pro¬ 
priétés,  I,  182 ,  r83. 

- farineuses  que  l’on  peut  donner 

en  boisson  aux  malades,  I,  286. 

- Cuisson  des  graines,  I,  298. 

- Médicament  aux  graines  ;  recette , 

V,  ngetSeS. 

Graisse  des  animaux.  Elle  échauffe 
plus  ou  moins  suivant  l’animal  qui  ia 
fournit,  II,  5o5. 

-  Différences  entre  la  graisse  et 

l’axonge;  animaux  qui  fournissent 
chacune  d’elles  ;  graisse  de  porc ,  de 
chèvre ,  d’oie ,  de  poule,  des  animaux 
mâles  et  des  animaux  femelles,  des 
individus  châtrés,  de  taureau,  de 
veau,  de  houe,  de  lion;  qualités  de 
chacune  d’elles;  leur  emploi  dans  le 
traitement  des  maladies;  action  du 
temps  sur  1  es  qualités  de  la  graisse ,  Il , 
73i-734;V,636,637;VI,5o4,5o5. 

- De  la  graisse  molle  et  compacte  ; 

qualités  de  chaque  espèce,  I,  102. 

Gratteron  (Du).  Ses  qualités,  II,  6i5. 

Grémil  dApulie  (Du).  Ses  propriétés , 
11,687. 


Grenades  (Des).  Leurs  propriétés,  i 
64. 

- Ont  la  même  action  sur  le  ventre 

que  les  pommes,  I,  246;  V  170- 
VI,  33. 

- Leurs  qualités  refroidissantes ,  1 

25o;V,  i8r;VI,  35. 

— —  Leurs  propriétés  générales  ;  leurs 
différentes  espèces;  des  noyaux  de 
grenade,  de  leur  écorce,  des  fleurs 
de  grenadier,  II,  681,  682. 

- Boisson  aux  grenades;  mode  de 

préparation;  ses  qualités,  I,  428. 

- Vin  aux  grenades;  manière  de  le 

préparer;  ses  propriétés,!,  4oi. 

Grenadier  sauvage  (Fleurs  de).  Leur 
action  ;  leurs  qualités ,  II ,  6  2  1  ;  V, 
6o5;  VI,  442. 

Grenooillette  (De  la).  Remède  com¬ 
posé,  IV,  548. 

Grossesse  (De  la).  Précautions  qu’il 
faut  prendre  pendant  les  deux  pé¬ 
riodes  de  la  grossesse,  III,  61. 

- Elle  est  douloureuse  surtout  pen¬ 
dant  le  quatrième  et  le  huitième 
mois;  époques  où  l’avortement  est 
mortel;  elle  ne  dure  jamais  plus 
que  le  temps  commun;  l’opinion 
contraire  provient  de  faux  calculs, 
III,  64 ,  65. 

-  Accidents  qui  peuvent  arriver 

pendant  ia  grossesse;  régime  qu’il 
faut  faire  suivre  aux  femmes  en¬ 
ceintes  ,  III,  89. 

- Régime  qu’il  faut  suivre  pendant 

les  premières  semaines  de  la  gros¬ 
sesse  et  plus  tard;  accidents  gas¬ 
triques,  III,  100-102. 

-  Faut-il  s’abstenir  complètement 

du  coït  pendant  ia  grossesse?  Il  faut 
en  user  modérément,  III,  102. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


Grossesse.  Dangers  que  court  la  femme 
pendant  le  huitième  mois;  précau¬ 
tions  à  prendre;  usage  des  bains; 
éviter  les  sternutatoires  et  les  catar¬ 
rhe^,  III,  103 ,  io3. 

_ Accidents  qui  arrivent  le  plus  fré¬ 
quemment  pendant  la  grossesse  ;  re¬ 
mèdes  contre  ces  accidents  ;  médica¬ 
ments,  cataplasmes';  moyens  mo¬ 
raux,  III,  io3-io5. 

. - Des  envies  pendant  la  grossesse; 

manière  de  les  combattre  ;  emploi  de 
la  récitation  et  du  chant  comme  exer¬ 
cices  pendant  la  grossesse,  III,  io5 , 
106. 

- Des  envies  de  grossesse;  noms 

grec  et  latin  de  cette  affection;  leur 
nature  et  leurs  différentes  espèces;- 
leurs  causes,  VI,  48. 

- Nécessité  de  suivre  un  régime  sé¬ 
vère  pour  éviter  les  accidents  de 
grossesse;  remèdes  contre  le  gonfle¬ 
ment  des  pieds,  III,  106,  107. 

-  Accidents  de  grossesse;  énumé¬ 
ration  de  ceux  qui  sont  les  plus 


711 

fréquents;  régime  à  suivre;  médica¬ 
ments  et  alimentation,  V,  19O  ,  ;  97  ; 

VI,  48,49. 

Grüe  (De  la).  Ce  bandage  diffère  de 
l’épi  et  sert  dans  les  luxations  de  l’é¬ 
paule,  IV,  3 10. 

Guède.  Elle  dessèche  sans  irriter;  son 
u.sage.  II,  5 18. 

-  cultivée;  ses  propriétés  compa¬ 
rées  à  celles  de  la  guède  sauvage; 
leur  action  réciproque,  II,  689;  V, 
6i5;  VI,48i. 

Guêpes  (Des).  Remèdes  contre  leurs  pi¬ 
qûres,  IV,  6  2  5,62  6;  V,  680;  VI,  5  3  3. 

Gvsinase  (Du).  Ses  exercices  convien¬ 
nent  surtout  aux  jeunes  gens;  les 
personnes  plus  âgées  doivent  les 
remplacer  par  des  frictions,  III,  172. 

Gymnaste.  Distinction  du  gymnaste  et 
dupédotribe,  I,  654,  655. 

Gypse  (Du).  Ses  pi-opriétés  spéciales; 
manière  de  l’employer,  brûlé  et  dans 
l’eau  vinaigrée,  II,  714  ;  V,  609. 

-  Regardé  comme  un  poison  par 

les  anciens,  I,  644,  645. 


Habitude  (De  1’).  Sa  définition;  son 
action  dans  la  santé  et  dans  la  mala¬ 
die;  exemples  de  la  puissance  de 
l’habitude,  111,  80,  81. 

Haltères  (Jeu  des).  Gens  auxquels  il 
convient;  manières  de  s’y  exercer; 
effets  divers  que  produisent  les  diffé¬ 
rentes  espèces  d’haltères,!,  532, 533. 

- Emploi  des  haltères  combiné 

avec  la  marche  sur  un  terrain  acci¬ 
denté,  I,  534. 

-  Différentes  espèces  d’haltères  et 

leur  usage,  I,  665. 


Hanche  (De  la).  Muscles  qui  meuvent 
l’articulation  de  la  hanche;  fonctions 
de  chacun  d’eux;  leur  place  sur  le 
pubis,  la  fesse  et  la  cuisse;  mouve¬ 
ments  de  la  cuisse  et  de  la  hanche 
qui  résultent  de  leur  action,  III, 

471-474. 

- Luxation  de  la  hanche;  suite  du 

déplacement  du  fémur:  formation 
d’une  fausse  articulation;  liquide 
qui  s’y  dépose  ,  IV,  282  ,  233. 

-  Cas  où  le  fémur  se  désarticule 

avec  arrachement  des  ligaments;  la 


712 


ORIBASE. 


réduction  est  alors  inefficace  et  ne 
peut  empêcher  le  retour  de  l’acci¬ 
dent;  emploi  de  médicaments  dessé¬ 
chants  pour  le  prévenir,  IV,  2  33- 
235. 

Hanches.  Fissures  des  hanches;  re¬ 
mèdes,  V,  778;  VI,  623. 

- Enflures  des  hanches  ;  remèdes , 

V,  778;  VI,  623. 

Haricots  (Des).  Leurs  différents  noms; 
leurs  propriétés ,  1 ,  4o. 

-  Passent  lentement,  I,  288;  V, 

175;  VI,  27. 

- Purée  de  haricots;  ses  mauvaises 

qualités,  I,  298. 

HÉdha  (De  i’).  Définition  de  cette  ma¬ 
ladie;  ses  causes,  IV,  176,  177. 

Hédyosme  (De  1’)  ou  menthe  odorifé¬ 
rante;  distinction  de  cette  plante  et 
de  la  calaminthe;  leurs  propriétés 
respectives.  H,  636,  687;  V,  61  3; 

VI,  477-  V 

Hélène,  I,  3B5. 

HÉliodorb  (Extraits  d’),  III,  670  et 
.suiv.  578,  6i5  etsuiv.;IV,  10,  11. 
i5,  16,  21,  44,  147  et  suiv.  187  et 
suiv.  2o4  et  suiv.  ik'],  281  et  suiv. 
333  et  suiv.  857  et  suiv.  463  et 
suiv.  466  ,  472  et  suiv. 

- -  (Du  déplaceur  d’).  Ce  bandage 

sert  quand  le  nez  a  été  distordu; 
comment  Hippocrate  y  suppléait; 
bandage  imaginé  par  Galien,  IV, 

=  97-299- 

-  De  l’attache  d’Héliodore;  sert  à 

retenir  les  fragments  du  nez  brisé; 
manière  de  la  faire,  IV,  2gg-3oi. 

- Du  garde-lèvres  d’Héliodore  ;  ma¬ 
nière  de  l’appliquer  à  chacune  des 
lèvres,  IV,  3oi,  3o2. 

Hémagogues  (Des  médicaments).  Cas 


où  leur  emploi  est  utile  (  voy.  Règles  )  ; 
énumération  de  quelques  médica¬ 
ments  hémagogues;  emploi  de  pes- 
saires,  II,  189,  190. 

Hématite  (De  la  pierre).  Ses  proprié¬ 
tés,  U,  707;  V,  626;  VI,  483,  484. 

- Quelle  est  la  meilleure,  V,  80. 

■ - -  Médicaments  dans  lesquels  elle 

entre,  V,  107,  108. 

Hémicranie  (Trochisque  contre  1’),  V, 
i3iet87i. 

HémitritÉes  (Des  fièvres).  Pourquoi 
on  donne  ce  nom  aux  fièvres  tierce 
et  quarte  réunies;  caractère  de  la 
fièvre  hémitritée;  ses  effets,  V,  296- 
298;  VI,  110. 

Hémoptysie  (De  1’).  Nécessite  l’emploi 
d’un  lavement  émollient,  II,  206. 

Hémorragie  (Del’).  Position  Indiquée 
par  les  anciens  comme  propre  à  ar¬ 
rêter  l’hémorragie,  II,  858,  889. 

- De  l’hémorragie  nasale;  remèdes 

à  employer,  IV,  546. 

Hémorroïdes  (Des).  Quand  elles  sont 
arretees,  la  saignee  de  printemps 
convient,  II,  9. 

-  Maladies  que  les  hémorroïdes 

préviennent  ou  guérissent;  suites  de 
leur  suppression;  cas  où  leur  excès 
peut  amener  l’hydropisie,  IV,  gS, 
96. 

- Dangers  qu’il  y  a  à  ce  que  les 

hémorroïdes  laissent  écouler  trop  de 
sang;  traitement  à  employer;  néces¬ 
sité  de  ne  pas  les  supprimer  entière.-, 
ment;  hémorroïdes  dites  borgnes,  V, 
528,  529;  VI,  342. 

-  Remèdes  simples  et  composés 

contre  les  hémorroïdes,  VI,  3o5- 
3o8. 

-  Principaux  remèdes  contre  les 


TABLE  DES 

hémorroïdes  excessives,  VI,  609, 
610. 

Hémorroïdes.  Des  hémorroïdes  inter¬ 
nes;  manière  de  ies  faire  sécher,  VI, 
610. 

Hémostatiques  (  Des  médicaments  ). 
Différentes  espèces  d’hémostatiques; 
énumération  des  principaux  médica¬ 
ments  de  chaque  classe;  gradation 
qu’il  faut  observer  dans  leur  emploi, 
II,  43o,43i. 

-  Chaque  classe  de  ces  médica¬ 
ments  convient  à  une  partie  du 
corps;  exemples,  II,  43i,  432. 
Hépatiques.  Maladies  qui  portent  ce 
nom  dans  Galien,  I,  638. 

HÉraclÉe  (Du  nœud  d’ ).  Manière  de  le 
faire,  IV,  261. 

- Figure,  IV,  691,  n-S. 

- Autre  nœud  d’Héraclée,  figure, 

IV,  691,  n»io. 

Herbages  propres  à  préparer  au  coït 
(voy.  Navets,  Roquette),  I,  545. 
Herbes  (Des  mauvaises).  Leurs  diffé¬ 
rentes  espèces;  leur  origine^  suivant 
Galien  ;  lieux  où  naît  chaque  espèce , 

I.7V8. 

- potagères  sauvages;  de  leur  usage 

dans  r  antiquité ,  1 ,  5  8 1 . 

Hercule  (Extrait  d’),  IV,  2  53  et  suiv. 

-  (Panacée  d’).  Échauffe,  II,  5o2. 

- Suc  et  racines  de  cette  plante, 

V,  77. 

Hérissons  (Cendres  de).  Leurs  quali¬ 
tés,  II,  787. 

Hernie  (De  la).  Elle  peut  être  produite 
soit  par  allongement,  soit  par  déchi¬ 
rement  du  péritoine;  manière  de  re¬ 
connaître  chaque  espèce  par  la  direc¬ 
tion  de  la  tumeur;  chez  les  enfants, 
ce  signe  n’a  pas  grande  valeur; 


MATIÈRES.  713 

pourquoi;  autres  signes,  IV,  477- 
479- 

Hernie.  Manière  de  réduire  la  hernie; 
détails  de  l’opération ,  IV,  48 1-484. 

-  Soins  qu’il  faut  prendre  après 

f opération;  régime;  appareil  à  ap¬ 
pliquer,  IV,’  490-492. 

- Signes  qui  indiquent  que  le  ma¬ 
lade  est  hors  de  danger;  fièvre,  IV, 

493. 

- Signes  qui  indiquent  que  f  opéré 

est  en  danger;  écoulement  de  sang; 
accidents  nerveux  sympathiques; 
symptômes  ;  accidents  différents  sui¬ 
vant  les  jours;  symptômes  qui  pré¬ 
sagent  la  mort,  IV,  493-495. 

- Cas  où  l’opération  est  suivie  de 

perte  de  sang;  il  faut  lier  le  vaisseau 
ou  bassiner  la  partie;  médicaments 
Remployer,  IV,  496,  496. 

- Cas  où  ies  malades  sont  atteints 

d’affections  sympathiques  nerveuses  ; 
soins  à  prendre;  médicaments  à  em¬ 
ployer,  IV,  497,  498. 

- inguinale;  médicament  composé, 

.  V,  117  et  861. 

Hérodote  (Extraits  d’),  I,  4o6  et  suiv. 
4 1 7  et  suiv.  496  et  suiv.  5 1 9  et  suiv.  ; 
II,  42  et  suiv.  62,  i63  et  suiv.  i65, 
166,  181,  182,  386  et  suiv.  4o3  et 
suiv.  419  et  suiv.  420  et  suiv.  46 1 
et  suiv.;  IV,  617,  647;  V,  3i2  et 
suiv.;VI,  ii7et  suiv. 

- Extrait  d’Hérodote  sur  les  clys- 

tères,  V,  844  et  suiv. 

Hérodote,  mécanicien  qui  modifia  lé¬ 
gèrement  la  forme  du  plinthium  de 
Nilée,IV,  358. 

Hérophile,  eité  par  Galien  au  sujet  de 
la  conformation  du  cerveau,  III, 
278. 


ORIBASE. 


714 

HÉnopiiiLE.  Cité  à  propos  du  sens  du 
mot  Duodénum,  III,  Sig. 

-  Citation  des  ouvrages  d’Héro- 

phiie  à  propos  du  foie ,  III ,  SSy,  358. 

- Cité,  III,  367. 

Herpès  (De  1’).  Son  origine;  ses  deux 
espèces  ;  herpès  ordinaire  et  herpès 
miliaire  ;  différence  entre  l’herpès  et 
l’érésipèle,  III,  655-657;  Y,  38o, 
38i;  VI,  175,  176. 

— —  Affections  qui  ressemblent  à 
l’herpès,  III,  657. 

- Traitement  qui  convient  à  l’her¬ 
pès;  purgation  générale;  remèdes  ré- 
percussifs,  III,  657-659;  V,  38i; 
VI,  176. 

- Le  traitement  de  l’herpès  est  ana¬ 
logue  à  celui  de  l’érésipèle,  mais  les 
médicaments  ne  sont  pas  les  mêmes , 
III,  eSg,  660;  V,  38i;  VI,  176. 

- Luurneration  de  médicaments 

composés  contre  l’herpès;  vins,  eau 
vinaigrée,  III,  6Go-662;V,  382;  VI, 
176. 

-  Cas  où  l’ulcère  de  l’herpès  est 

superficiel;  emploi  de  divers  médi¬ 
caments,  III,  662,  663;  V,  38i; 
VI,  176. 

- Recettes  de  médicaments  compo¬ 
sés  contre  l’herpès,  III,  663,  664; 
V.  38i,  382;  VI,  176,  177. 

Hésiode.  Citation  d’un  vers  de  ce  poète 
sur  l’époque  à  laquelle  il  faut  ma¬ 
rier  les  jeunes  filles,  III,  82. 

- Remarque  .sui-  ce  vers,  III,  698. 

Hiérapolis  (Gouffre  d’),  II,  281. 

Hippocrate.  Discussion  sur  le  sens  de 
l’un  de  ses  aphorismes  relatif  à  l’eau , 
I,  307. 

- Explication  de  ce  qu’il  appelle 

eau  de  saison,],  3io. 


Hippocrate.  Opinion  d’Hippocrate  sur 
la  nature  de  l’eau  et  sur  son  emploi  ‘ 
dans  les  maladies ,  1 ,  3 1 3 ,  3 1 4. 

- Opinion  d’Hippocrate  sur  le  mo¬ 
ment  où  il  faut  donner  de  feau  au 
malade,  I,  3i5, 3i6. 

- Opinion  d’Hippocrate  sur  les  fric¬ 
tions,  I,  490. 

- Opinion  d’Hippocrate  sur  le  saut 

à  la  Iiacédémonienne  et  sur  ses  ef¬ 
fets,  I,  528,  52g. 

— - -  Sentiment  d’Hippocrate  sur  le 

coït,  I,  542. 

- Boissons  recommandées  par  Hip¬ 
pocrate  dans  les  maladies  aiguës,  I, 
628. 

- Opinion  d’Hippocrate  sur  l’usage 

de  la  ptisane  après  la  purgation,  II, 
86,  87. 

- Cas  où  Hippocrate  employait  l’el- 

léhore  noir  comme  purgatif,  II,  108. 

-  Explication  donnée  par  Galien 

d’un  passage  des  ouvrages  d’Hippo- 

■  •  crate  relatif  à  l’usage  de  l’elléhore 

hianc.  II,  187,  i38. 

- - Cité  à  propos  de  l’iléus.  II,  289, 

24o. 

- Cité  à  propos  de  la  nature  des  ex¬ 
créments,  II,  248. 

— =-  Cité  à  propos  de  f  emploi  de  fa- 
loès,  II,  266. 

- Théorie  des  éléments  dans  Hip¬ 
pocrate,  III,  1-3. 

-  Citation  d’Hippocrate  à  propos 

du  régime  des  jeunes  gens,  III,  i44. 

-  Maladie  à  hubons  dont  Hippo¬ 
crate  parle;  conjecture  à  ce  sujet, 
m,  608. 

■  - Cité  à  propos  du  terminthe,  Ufidog. 

- Théorie  des  accidents  dans  Hip¬ 
pocrate,  IV,  84. 


TABLE  DES 

Hippociute.  Traitement  des  fractures 
selon  Hippocrate ,  IV,  n5-ii8. 

- Opinion  d’Hippocrate  sur  la  po¬ 
sition  à  donner  aux  malades  dans  le 
traitement  des  fractures",  IV,  128, 
124. 

- Manière  dont  Hippocrate  opérait 

la  réduction  de  la  luxation  de  l’é¬ 
paule  ,  au  moyen  de  l’échelle  et  de 
l’ambe,  IV,  221,  222. 

- Explication  et  analyse  d’un  pas¬ 
sage  d’Hippocrate  sur  les  nœuds  et 
la  manière  de  les  placer  dans  les 
bandages,  IV,  33o-332. 

-  Avis  d’Hippocrate  sur  le  poids 

de  l’eau,  V,  igd;  VI,  44. 

- Banc  d’Hippocrate  ;  nom  que  lui 

a  donné  son  inventeur;  nom  que 
lui  ont  donné  les  médecins  posté¬ 
rieurs  ;  description  de  cette  machine 
et  pièces  qui  la  composent,  IV,  432  , 

433. 

- Figure ,  IV,  698. 

HtppoDAME  (Vin  d’),  I,  346. 

Hirohdelles  (  Huîtres  des  îles  des  ) ,  I , 
147. 

Hiver  (Del’).  Dangers  que  l’hiver  fait’ 
courir  au  tempérament  ;  soins  et  pré¬ 
cautions  à  prendre,  III,  i83-i85. 

- Régime  à  suivre  en  hiver;  il  dif¬ 
fère  suivant  la  température,  V,  678  ; 
VI,4i5,4i6. 

Holosteum  (Del’).  Ses  propriétés,  II, 
669. 

Homards.  Leurs  qualités,  I,  280;  V, 
176;  VI,  28. 

Homme  (Remèdes  contre  les  morsures 
d’),  V,  681;  VI,  524. 

Hommes  faits  (Des).  Régime  qui  leur 
convient,  III,  1 65,  i66;V,  20g;  VI, 
56. 


MATIÈRES.  715 

Honteuses  (Veines).  Leurs  ramifica¬ 
tions,  III,  522. 

Hoquet  (Du).  Ses  causes  diverses  ; 
guéri  par  le  vomissement  ou  par  une 
évacuation’ générale,  V,  3 19,  820; 
VI,  123,  124. 

-  Boissons  à  ordonner;  médica¬ 
ments  à  appliquer  à  l’extérieur,  V, 
477,  478;  VI,  284,  285.. 
Horripilations  (Des).  Leurs  causes, 
II,  371. 

Huiles  (Des).  Qualités  des  différentes 
huiles;  manière  de  reconnaître  les 
qualités  de  chaque  espèce  d’huile, 

V,  610,  611,  628-682;  VI,  467. 
-  végétales;  ramollissantes  et  res¬ 
serrantes  ,  Il ,  49 1 . 

— ^ —  Qualités  que  doit  avoir  l’huile 
pour  les  bouillies  et  les  mets,  I, 

299- 

- Emploi  de  l’huile  dans  les  fric¬ 
tions;  son  utilité;  manière  de  s’en 
servir,  I,  483,  484. 

-  Substances  qui  peuvent  rempla¬ 
cer  l’huile  dans  les  bouillies,  V,  i  8q  ; 

VI,  4o. 

- Rôle  de  l’huile  dans  les  médica¬ 
ments  ;  proportions  qu’il  doit  y  avoir 
entre  l’huile  et  la  cire  dans  les  médi¬ 
caments,  V,  83,  84. 

- Moment  oh  l’huile  doit  être  mise 

à  cuire  pour  la  confection  des  em¬ 
plâtres;  des  huiles  parfumées,  V, 
90,  91. 

- Différentes  espèces  d’huiles  em¬ 
ployées  dans  les  médicaments,  V, 
79*  • 

- Du  bain  d’huile;  cas  où  il  con¬ 
vient;  époques  de  la  vie  et  de  la  ma¬ 
ladie  où  l’on  peut  l’employer.  II, 

461,462;  V,  5o,  887.  . 


716 


ORIBASE. 


Huile  (Du  bain  d’).  Manière  de  le 
préparer;  température  que  l’huile 
doit  avoir;  manière  de  le  prendre, 
II,  462-464. 

- Effets  du  bain  d’huile  quand  le 

malade  en  est  sorti;  temps  qu’il  doit 
durer;  manière  d’en  faire  sortir  le 
malade;  comment  il  faut  le  traiter 
au  sortir  du  bain,  II,  464-466. 

-  Du  bain  d’huile  avec  mélange 

d’eau;  manière  d’en  user;  propor¬ 
tions  du  mélange,  II,  466;  V,  5o, 
5i,  887. 

-  Lavement  d’huile;  son  utilité; 

plantes  que  l’on  peut  y  mêler,  II, 
209  ;  V,  32 , 824. 

-  Lavement  d’huile  et  d’eau;  son 

utilité;  maladies  auxquelles  il  faut 
l’appliquer,  II,  210. 

Huîtres  de  haute  mer  ;  leurs  qualités  ; 
endroits  où  les  huîtres  sont  les  meil¬ 
leures;  localités  célèbres  pour  leur 
production,  I,  147. 

- - Manière  d’élever  les  huîtres  ;  lieux 

où  se  pratique  cette  industrie  ,1,147. 

- La  chair  des  huîtres  resserre  le 

ventre,  I,  247;  V,  180;  VI,  33. 

- Manière  d’apprêter  les  huîtres, 

I,  273,  274. 

Humérus  (Luxation  de  1’).  Méthode 
pour  la  réduire  à  l’aide  du  plin- 
thium;  position  du  malade  sur  l’é¬ 
chelle;  place  et  action  de  la  ma¬ 
chine,  IV,  36 1-366. 

- Réduction  à  l’aide  du  plinthium  et 

du  mouvement  réflexe, IV,  366 ,867. 

- Opinion  d’Héliodore  sur  la  réduc¬ 
tion  par  la  traction  vers  le  haut; 
pourquoi  il  n’approuve  pas  cette  mé¬ 
thode  ;  de  même  pour  la  double  trac¬ 
tion,  IV,  368-370. 


Humérus.  Luxations  de  l’humérus  en 
avant  et  en  arrière;  méthode  de  ré¬ 
duction  au  moyen  du  plinthium  ;  pré¬ 
ceptes  et  description  détaillée,  IV, 
370-374. 

- Manière  de  réduire  les  luxations 

de  l’humérus,  le  malade  étant  glissé 
et  en  employant  la  machine,  IV, 

383,  384. 

- Luxation  de  l’humérus  en  avant 

et  en  arrière  ;  position  à  donner  au 
malade;  pourquoi  il  faut  donner  aux 
liens  une  direction  oblique;  explica¬ 
tion  de  cette  particularité  par  les  dif¬ 
férents  auteurs  ;  points  d’appui  à  ob¬ 
tenir  ;  description  de  l’opération ,  IV, 
385-387. 

- Cas  où  la  luxation  de  l’humérus 

est  compliquée  de  fracture;  opinion 
des  différents  auteurs  sur  la  manière 
de  guérir  cet  accident;  méthode  à 
suivre  et  précautions  à  prendre,  IV, 
387-390. 

- Réduction  des  luxations  de  l’hu¬ 
mérus  par  le  glossocome’de  Nympho- 
dore,  IV,  404-4.07. 

- Réduction  de  la  luxation  de  f  hu¬ 
mérus  par  la  machine  de  l’Artisan  ; 
position  du  malade;  méthode  pour 
obtenir  l’extension  soit  par  en  haut , 
soit  par  en  bas,  IV,  420-424- 

- Réduction  de  la  luxation  de  l’hu¬ 
mérus  à  faide  de  la  tortue;  avan¬ 
tages  et  inconvénients  de  ce  procédé , 
IV,  427,  428. 

-  Cas  où  la  luxation  de  fhumérus 

a  eu  lieu  soit  en  avant,  soit  en  ar¬ 
rière;  méthode  de  réduction  par  la 
machine  de  f  Artisan,  IV,  424-427. 

- compliquée  de  fracture  ;  nécessité 

de  faire  alors  deux  opérations  à  la 


fois  ;  réduction  et  coaptation;  pré¬ 
cautions  à  prendre,  IV,  44o,  44 1. 

Humeurs  mauvaises;  leurs  espèces,  I, 
2i7;V,  i66;VI,  i6.  ' 

- Définition  de  ce  qu’on  appelle  la 

turgescence  des  humeurs,  II,  84-86. 

_ de  la  tête;  doctrine  des  anciens  à 

ce  sujet;  témoignages  des  auteurs; 
distinction  de  sept  fluxions  venant 
de  la  tête  par  Hippocrate;  opinions 
des  écrivains  postérieurs,  II,  812- 
8i4. 

Humide  (Remède)  contre  l’encanthis  et 
affections  semblables,  V,  i4o  et  879. 

Hyacinthe  (De  la  racine  d’).  Ses  qua¬ 
lités;  qualités  du  fruit  de  cette 
plante,  II,  696;  V,  64o. 

Hyblée  (Miel  du  mont),  I,  173. 

Hydrocéphale  (De  1’).  Origine  de  cette 
maladie;  ses  trois  espèces  suivant  la 
position  de  la  tumeur;  signes  pro¬ 
nostics  de  chaque  espèce  ;  cas  où  il 
y  a  écartement  des  sutures,  IV,  200- 
2o3. 

-  Traitement  à  appliquer  suivant 

la  place  de  la  tumeur;  cas  où  on 
peut  évacuer  le  liquide  avec  des  inci¬ 
sions;  cas  où  la  guérison  est  impos¬ 
sible,  IV,  2o3,  2o4. 

Hydromel  des  anciens;  manière  de  le 
préparer  avec  de  l’eau  de  pluie, 
suivant  Dioscoride ,  I,  365. 

- Ses  usages ,  1 ,  4 1 6. 

Hydromélon.  Manières  de  le  préparer  ; 
ses  qualités,  I,  4oo,  4oi. 

Hydropisie  (De  1’).  Cas  où  l’bydropisie 
est  un  mauvais  signe  et  peut  en¬ 
traîner  la  mort,  IV,  100. 

- Causes  de  l’hydropisie  ;  refroidis¬ 
sement  du  foie;  trois  espèces  d’by- 
dropisie  :  ascite,  tjmpanite  et  ana- 


717 

V,  5o4,  5o5;  VI,  3i6, 

317. 

Hydropisie.  Traitement  médical  de 
l’hydropisie;  cataplasmes,  boissons 
et  onguents,  V,  5o5,  5o6;  VI,  817, 

318. 

- Énumération  des  principaux  re¬ 
mèdes  et  médicaments ,  tant  simples 
que  composés,  contre  l’hydropisie, 
IV,  565,  566;  VI,  3i8-32o. 

- La  natation  convient  contre  l’hy- 

dropisie,  I,  52  3. 

Hydro-rosat,  boisson  composée  de 
miel,  d’eau  de  source  et  de  roses,  I, 
432. 

Hygiène  (De  1’).  Son  but;  causes  de 
ruine  et  de  dccrepitude  pour  le 
corps;  nécessité  de  se  conformer, 
pour  le  régime,  aux  avis  du  méde¬ 
cin,  III,  ii3-ii5. 

Hygiéniques  (Remèdes)  de  Galien; 

leur  usage  et  leur  portée,  I,  642. 
Hymette  (Miel  du  mont),  I,  172. 
Hypocondres  (Des).  Danger  qu’il  y  a  à 
échauffer  les  hypocondres  avec  des 
cataplasmes  ou  des  fomentations ,  II , 

324-326;  V,  4i,  83i. 
Hypogastriques  (Veines).  Leur  trajet, 
III,  522,  523. 

Hypopions  (Des).  Substances  dont  il 
faut  les  fomenter  ;  médicaments 
contre  les  hypopions  invétérés,  V, 
733;  VI,  569. 

-  Contre  les  hypopions  commen¬ 
çants;  médicaments  divers  à  em¬ 
ployer  ;  fomentations  ;  remèdes  contre 
les  hypopions  qui  saignent,  V,  788, 
734;  VI,  569,  570. 

HypOspadias  (De  1’).  Ce  que  c’est  que 
cette  affection;  elle  peut  être  amenée 
par  la  fermeture  du  canal  urinaire 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


718 


ORIBASE. 


ou  exister  natureilement;  place  du 
trou  de  la  verge,  IV,  463,  464. 

Hypospadias.  Dans  certains  cas ,  on  peut 
remédier  à  l’hypospadias  au  moyen 
de  l’opération  par  résection  ;  descrip- 
tioil  de  cette  opération;  suites  de 
l’hypospadias;  l’opération  n’empêche 
pas  la  reproduction,  IV,  464,  465. 


Hysope  (De  1’).  Ses  qualités,  II,  ôgy; 
V,  64o;  VI,  5i4. 

-  (Cataplasme  d’).  Manière  de  le 

préparer;  son  utilité.  II,  364, 
365. 

Hystérie  (De  1’).  Emploi  des  respira¬ 
toires  contre  les  étouffements  pro¬ 
duits  par  l’hystérie,  II,  428. 


Ip  (De  1’).  Ses  exhalaisons  sont  mor¬ 
telles,  II,  3i  4. 

- Ses  propriétés,  II,  687. 

- Opinions  contradictoires  des  an¬ 
ciens  à  son  sujet,  II,  861,  862. 

Iléus  (De  1’).  Causes  et  effets  de  cette 
maladie;  son  siège;  remèdes  à  em¬ 
ployer,  II,  238-24 1. 

-  Gravité  de  cette  maladie;  ses 

symptômes;  remèdes  à  employer; 
boissons,  V,  498,  494;  VI,  3o3, 
3o4. 

- Principaux  remèdes  tant  simples 

que  composés,  IV,  SyS,  Syô. 

Iliaques  (Veines),  III,  820,  621. 

-  (Artères),  III,  53o. 

Illitions  (Des).  Leur  emploi;  leurs 
propriétés;  énumération  des  médica¬ 
ments  illitifs  par  espèce.  II,  456- 

459. 

Illyrie  (Côte  d’).  Peignes  de  la  côte 
d’Illyrie,  I,  idg. 

-  (Oreilles  d’),  I,  i54. 

Imperporation  (Del’).  Ce. que  c’est  en 
réalité;  discussion  à  ce  sujet,  III, 
38o,  38 1. 

Impuissance  virile  (De  1’).  Ses  causes; 
moyens  d’y  remédier,  IV,  58 1 . 

-  (Remèdes  contre  1’),  V,  217, 

218;  VI,  62,  63. 


Inappétence  (De  1’).  Ses  causes;  ma¬ 
nières  d’y  remédier,  V,  3i5;  VI, 

Indf.  (Bernicles  de  1’),  I,  i45. 

-  (Climat de!’),  II,  298. 

- Fontaine  merveilleuse  de  l’Inde, 

I,63i. 

Indigo.  Quel  est  le  meilleur,  V,  7g. 
Inpirolation  (Del’).  Manière  de  la  pra¬ 
tiquer,  IV,  476-477. 

Inflammation  (De  1’).  Comment  se 
forment  toutes  les  inflammations; 
douleurs  locales  et  chaleur,  III,  53 1, 
532  ;V,  365;  VI,  161. 

-  Traitement  de  l’inflammation; 

but  qu’il  doit  atteindre;  cas  où  une 
seule  série  de  remèdes  suffit,  III, 

532,  533;  V,  365,  366;  VI,  161, 
162. 

-  Traitement  de  l’inflammation 

commençante  et  déjà  avancée,  III, 

533,  534;  V,  366;  VI,  162. 

- Début  de  l’inflammation  ;  phases 

par  lesquelles  elle  passe,  III,  535, 
536;  V,  365,  366;  VI,  162. 

- Traitement  de  l’inflammation  à 

son  déclin;  cas  divers  qui  se  pré¬ 
sentent;  médicaments  qui  convien¬ 
nent,  III,  535-538;  V,  366,  867; 
VI,  162,  i63. 


TABLE  DES  MATIERES.  719 


Inflammation.  Causes  de  l’inflamma- 
lioi  l  L  1  II  I  livre,  III,  558, 
569, 

- Traitement  de  rinflammatioii  des 

organes  intérieurs;  cas  où  l’inflam¬ 
mation  est  squirreuse  ;  cas  où  il  faut 
pratiquer  l’incision  ou  l’excision  de 
la  partie  enflammée;  manière  de 
guérir  la  plaie  produite  par  l’inci- 
sion,  III,  559-562. 

- Dans  le  traitement  de  l’inflamma¬ 
tion,  il  faut  mettre  en  pratique  le 
principe  de  la  révulsion  ,  lU,  502. 

-  Traitement  des  inflammations 

brûlantes,  de  l’inflammation  avec 
ulcère,  de  l’inflammation  suite  d’une 
blessure,  Itl,  502-564. 

-  Principaux  remèdes  simples  et 

compo,sés,  IV,  608,  609. 

Ingrat  (Collyre  dit).  Ses  usages;  re¬ 
cette,  V,  i34et  874. 

Inguinal  (Du  bandage).  On  l’appelle 
aussi  crabe  pour  Vaine;  manière  de 
le  faire,  IV,  817,  3 18. 

- double  ;  manière  de  le  faire  ;  son 

emploi,  IV,  3i8. 

In  ccnoNî  (Des).  Cas  où  elles  con¬ 
viennent;  manière  d’y  procéder,  II, 
223. 

-  dans  l’utérus  et  dans  le  vagin  ; 

manière  de  les  employer,  II,  442, 

443. 

- contre  la  purgation  utérine  ex¬ 
cessive,  IV,  635,  636, 655. 

Insolation  (De  1’).  Elle  se  produit  chez 
les  enfants;  remèdes,  V,  690,  691; 
VI,  528. 

Insomme  (De  1’)  provenant  de  la  fièvre; 
manière  de  la  combattre  par  le  mou¬ 
vement  passif  (voy.  Fièvres),  I, 


Insomnie  (De  1’).  Autres  remèdes,  V, 
3i2;VI,ii7. 

- Manière  de  la  guérir  au  déclin 

de  l’accès;  décoction  et  cataplasme 
de  pavot  ;  suc  de  pavot  et  de  mandra¬ 
gore,  V,  3i2,  3i3;  VI,  117,  118. 

- Traitement  général  de  toutes  les 

affections  accompagnées  d’insomnie, 
V,  4oi. 

Inspiration  (De  T)  sans  violence  et 
avec  violence;  muscles  et  organes 
qui  servent  à  produire  chacune 
d’elles,  III,  2  2  3. 

In'  t  (Artères),  III,  828, 
529. 

Intercostaux  (Abcès  des  espaces).  Ma¬ 
nière  de  les  opérer;  traitement  de  la 
plaie  après  l’opération,  III,  679, 

580. 

- Signes  qui  prouvent  au  médecin 

que  l’état  du  patient  est  désespéré ,  au 
cours  de  l’opération;  signes  con¬ 
traires,  III,  58o,  58i. 

-  Injections  qu’il  faut  faire  dans 

l’ouverture;  cas  où  il  faut  exciser  les 
côtes  (voy.  ce  dernier  mot),  III, 

581, '  582. 

Intestins  (Des).  Leurs  fonctions;  pour¬ 
quoi  ils  font  tant  de  circonvolutions; 
leur  double  tunique  et  son  utilité, 
UI,  346-348. 

- Noms  des  parties  du  gros  intes¬ 
tin  ,  et  distinction  des  deux  intestins , 
du  grêle  et  du  gros,  III,  348,  849. 

- Cas  où  une  fistule  aboutit  aux  in¬ 
testins;  traitement  à  suivre,  III, 
626. 

- - Chute  de  l’intestin  ;  médicaments 

composés,  V,  1 1 1  et  887. 

- Fluxions  des  intestins:  lavements 

qui  conviennent,  II,  216,  217. 


ORIBASE. 


720 

Intestins.  Ulcérations  des  intestins  ;  lave¬ 
ments  à  employer,  II,  218;  V,  33, 
825. 

- des  quadrupèdes  ;  leurs  proprié¬ 
tés  nutritives,  I,  io3,  io4. 

Ionie  (Golfe  d’).  Peignes  qu’on  y 
trouve ,  l,  iSg. 

- -  Oreilles  du  golfe  d’Ionie,  I,  i54. 

Iris  (Del’).  Employé  comme  purgatif, 
II,  io3. 

- gigot;  propriétés  tant  de  sa  ra¬ 
cine  que  de  ses  graines,  II,  669. 

Isis  (Emplâtre  d’)  ou  d’Épigone;  ori¬ 
gine  de  cette  dénomination,  III,  708. 

Isthme  (Agourre  de  1’),  II,  102. 

Italie  [Sitaniiim  d’),  I,  9. 

Italiens.  Supportent  difficilement  les 
lavements  actifs.  II,  21 3. 


Jacques,  médecin  inventeur  d’un  re¬ 
mède  contre  les  blessures  et  les 
autres  affections  des  nerfs,  VI,  160  , 
161. 

Jais.  Quel  est  le  meilleur,  V,  80. 

Jambe  (Os  de  la).  Leur  forme,  III, 
417,  4 1 8. 

- Muscles  circulaires  de  la  jambe; 

muscles  postérieurs  et  muscles  anté¬ 
rieurs;  rapports  entre  ces  muscles, 
le  pied,  le  talon  et  les  doigts,  III, 
477-480. 

- -  Nerfs  des  jambes  issus  de  la 

moelle  épinière ,  III ,  5o4,  5o5. 

- Veines  de  la  jambe;  leurs  ramifi¬ 
cations;  leur  trajet,  III,  523-525. 

-  Luxation  de  la  jambe  sur  le 

pied  ;  la  réduction  est  à  peu  près  im¬ 
possible  ;  pourquoi  ;  traitement  à  em¬ 
ployer,  IV,  2  35,  2  36. 


îrpix.  Note  sur  la  signification  de  ce 
mot,  I,  562. 

Itrion.  Utile  dans  les  fièvres  aiguës; 
manière  de  l’apprêter,  I,  3o4. 

IvETTE  (De  r).  Ses  propriétés,  II,  702. 

Ivraie  (De  1’).  Ses  qualités,  II,  607; 
V,  599;  VI,  429,  478. 

- Cataplasme  de  faiine  d’ivraie; 

maladies  contre  lesquelles  il  est  effi¬ 
cace;  manière  de_le  préparer,  II, 
36o, 36i. 

Ivresse  (De  f  ).  Effets  immédiats  et  mé¬ 
diats  de  l’ivresse;  son  influence  sur 
l’esprit  et  sur  le  corps,  I,  355, 
356. 

- -  Il  faut  vomir  immédiatement 

après,  prendre  un  bain  et  se  repo¬ 
ser,  V,  233;  VI,  71. 


Jambes.  Varices  desjambe's;  opération  à 
faire;  position  du  patient;  instru¬ 
ments  à  employer,  IV,  3i-33. 

- Manière  d’arriver  à  la  varice  ;  cas 

où  elle  est  profondément  située ,  IV, 

34,35. 

- Excision  de  la- varice;  différents 

cas  qui  peuvent  se  présenter  au  cours 
de  l’opération,  IV,  35-4o. 

- Cas  où  l’excision  des  varices  est 

impossible  ;  nécessité  d’enlever  exac¬ 
tement  tous  les  caillots  de  sang;  trai¬ 
tement  consécutif  pour  cicatriser  la 
plaie,  IV,  4o-42. 

Jambes  (Des)  et  des  côtés,  parties  des 
machines;  sens  de  chacun  de  ces 
termes;  utilité  de  ces  parties,  IV, 
338,  339. 

Jambonneaux  (Des).  Lieux  où  on  trouve 
les  meilleurs  ;  qualités  des  jambon- 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


721 


neaux  suivant  la  taille  et  la  saison  ; 
modes  de  préparation,  I,  i48,  i/ig. 

Jaksead  (Du).  Ses  mauvaises  qualités; 
son  usage,  I,  44;  II,  620. 

Jaspe  (Du).  Son  origine;  ses  proprié¬ 
tés  ;  cas  où  il  se  résout  en  un  liquide , 
II,  709. 

- Emploi  de  colliers  de  jaspe  vert 

contre  les  affections  de  l’estomac 
II,  712;  V,  48i;  VI,  288. 

Jaunisse  (De  la).  Recettes  de  médica¬ 
ments  composés  contre  la  jaunisse  ; 
traitement  de  cette  maladie  en  géné¬ 
ral,  IV,  563-565. 

-  Cas  où  la  jaunisse  arrive  par 

crises;  traitement,  V,  765-,  VI,  610. 

-  produite  par  l’obstruction  du 

foie;  remèdes  à  employer,  V,  765, 
766;  VI,  610,  611. 

JÉRICHO  (Dattes  de) ,  I,  65. 

Jeunes  gens  (Des).  Régime  qui  leur 
convient;  il  faut  arriver  à  pondérer 
l’usage  des  forces,  III,  i64-i66;  V, 
208,  209;  VI,  56. 

Jeunesse  (De  la).  Maladies  à  craindre  à 
la  sortie  de  l’enfance;  alimentation 
et  exercices  convenables;  il  faut  va¬ 
rier  les  aliments;  soins  à  prendre 
pour  éviter  la  constipation  et  le  re¬ 
lâchement  du  ventre,  V,  564-566; 
VI,  4o5,  4o6. 

Jonc  aigu  (Fruits  du).  Leurs  proprié¬ 
tés;  leurs  effets,  II,  496. 

- fleuri;  ses  propriétés ,  II ,  688. 

-  de  marais;  ses  différentes  es¬ 
pèces;  leurs  qualités,  11,691,  692. 

-  odorant;  ses  propriétés;  qualités 

respectives  de  la  racine  et  de  la 
fleur,  II,69i;VI,5o8. 

-  Vin  aux  fleurs  de  jonc  odorant; 

mode  de  préparation,  1,  434. 


Joubarbe  (De  la).  Distinction  de  deux 
espèces  de  joubarbe;  leur  action, 
II,  607;  V,  599;  VI,  428. 

Joues  (Des).  Muscles  qui  font  mouvoir 
les  joues;  place  de  ces  muscles  et 
particulièrement  du  peaussier;  ma¬ 
nière  dont  ils  agissent;  leur  rôle 
dans  les  convulsions ,  III ,  422, 
423, 

- Traitement  chirurgical  des  abcès 

des  joues,  III,  672. 

Jour.  Division  du  jour  et  de  la  nuit 
chez  les  anciens,  I,  65o. 

Judée  (Baume  de).  Échauffe  au  second 
degré,  II,  5o6. 

- Médicament  subtil,  II,  53o. 

- Desséchant,  II,  52 1. 

- Purge  le  foie  par  les  urines,  II, 

566. 

-  sudorifique,  II,  674. 

- Favorise  la  perspiration,  II,  588. 

- Bitume  de  Judée,  II,  12g. 

-  Pariétaire  de  Judée;  refroidit, 

II,  5io. 

- Favorise  la  perspiration,  II,  égi. 

-  Pierre  de  Judée;  son  origine; 

ses  qualités,  II,  709. 

Jujubes  (Des).  Leurs  propriétés,  I, 

70- 

Julien,  empereur.  Oribase  lui  dédie  sa 
collection  médicale,  I,  1. 

- Il  ordonne  à  Oribase  de  compo¬ 
ser  cet  ouvrage,  V,  1  et  799. 

JpNOiV  (Remède  dit  de)  contre  les  ul¬ 
cères  envahissants,  V,  129  et  870. 

JusQuiAME  (De  la).  Ses  différentes  es¬ 
pèces;  leurs  propriétés,  II,  697;  V, 
64o;  VI,  5i3,  5i4. 

- Manière  de  la  choisir,  V,  78. 

-  Médicament  à  la  jusqniame,  V, 

99  et  85i . 


46 


ORIBASE. 


UIAME  (De  la).  Empojsouiiement  Justds,  Sur  les  clystères,  V,  84i  et  s 

,r  la  jusquiame;  recettes  de  lave-  -  (Médicament  de).  Son  ac 

ents,  II,  2  11.  purgative;  .son  utilité;  sa  comp 

JS  (Extrait  de),  VI,  agg-Soa,  tion,  II,  276. 

-  sur  les  lavements,  V,  826.  -  (Purgatif  sacré  de) ,  II,  27g. 

K 

ov.  Note  sur  le  sens  de  ce  mot,  I,  553,  554. 

L 


E  (Estomac  du).  Propriétés  qu’on 
[attribue,!,  109,  588,  589. 

DM  (Du).  Sens  de  cette  expression 
ns  Vitruve,  II,  86g. 

DÉMONIENNES  (Saut  des).  Ses  ef- 
;s  sur  la  gestation,  I,  827,  628. 
NTCUM  (Du).  Sens  de  ce  terme; 
scriptions  et  figures;  manière  de 
baigner,  II,  865-868. 

■  On  le  transformait  quelquefois 
un  bain  de  vapeur,  II,  878,  879. 

TMATOIRES  (Des).  Leur  utilité; 
1rs  principales  espèces;,  manière 
les  employer,  II,  188. 

NUM  (Du).  Sa  provenance;  aspect 
,  meilleur,  V,  72. 

ERIE  chez  les  porcs  ;  son  influence 
r  les  qualités  de  la  viande  ;  manière 
în  prévenir  les  mauvais  effets,!, 
1,  272. 

■  Comment  les  anciens  reconnais- 
ent  la  ladrerie  des  porcs,  I,  616, 
7- 

3  (De  la).  Son  emploi  en  médecine 
en  chirurgie  pour  le  traitement 
s  plaies  ;  emploi  de  la  laine  brû- 
[,V,  612;  VI,  469. 

(Du).  Ses  mauvaises  qualités;  ma- 


et  une  alimentation  bien  entend 
III,  125-128. 

Lait.  Méthode  pour  augmenter  la  qi 
'  tité  du  lait,  III,  125-128;  V,  2 
201;  VI,  5i,  52. 

-  Qualités  du  meilleur  lait; 

nières  de  l’éprouver,  III,  i3i-i 
V,  .99,  200;  VI,  5i. 

-  Nécessité  d’éprouver  le  lait  ; 

pect  et  signes  du  hon  et  du  mau 
lait;  manière  de  corriger  ses  défi 
en  agissant  sur  le  sang  de  l’anin 
III,  1 34-1 36. 

- Plantes  qui  donnent  du  lait; 

lation  entre  la  production  du  lai 
l’écoulement  des  règles,  III,  1 
187,  877,  878. 

-  Médicaments  qui  donnent 

lait,  II,  596;  V,  68. 

-  Moyens  de  donner  du  lait 

femmes  qui  n’en  ont  pas,  IV,  63 
65o;VI,  388. 

- Cas  où  le  lait  est  en  quantité 

suffisante;  il  faut  examiner  la 
ture  du  sang  et  y  approprier  le 
gime  et  les  médicaments,  II,  5 

594. 

- Qualités  du  meilleur  lait;  conc 


TABLE  DES 

menteuses;  emploi  du  "petit  lait  et 
ses  qualités,  II,  728,  72/1;  V,  606, 
607;  VI,  472, 473. 

Lait-  Qualités  du  lait;  elles  varient 
avec  l’état  de  santé  de  l’animal  ;  ma¬ 
nière  d’obtenir  le  lait  caillé,  V,  606  , 

607;  VI,  472,  473. 

_ Manière  de  distinguer  le  bon  lait 

du  mauvais,  V,  563;  VI,  4o4,  4o5. 
_ Manière  de  boire  le  lait;  mo¬ 
ment  od  il  faut  le  prendre;  emploi 
du  lait  bouilli,  V,  190-192  ;  VI,  42  , 

43. 

- Ses  propriétés  diverses  suivant 

l’animal  qui  le  donne,  suivant  les 
saisons,  I,  iSg,  160. 

- Nature  du  lait  ;  proportions  de  la 

partie  grasse  suivant  les  animaux ,  I , 
160,  161. 

-  Influence  des  pâturages  sur  les 

qualités  du  lait,  I,  161,  162. 

- Influence  du  lait  sur  les  dents  et 

sur  les  gencives,  I,  162. 

- Manières  diverses  de  décomposer 

le  lait,  I,  162  ,  i63. 

- Manière  de  boire  le  lait,  I,  i65, 

167. 

- Usage  du  lait  contre  les  humeurs 

corrosives  et  extravasées,  et  contre 
la  dyssenterie,  I,  167,  168. 

- bouilli;  manière  de  le  préparer, 

I,  168,  169. 

- Ses  qualités  nutritives ,  1 ,  2 1 2  ; 

V,  i64;VI,i3. 

• - Son  action  sur  l’estomac  ,1,228; 

V,  171;  VI,  22. 

- Son  action  sur  la  tête,  I,  280; 

V,  172  ;  VI,  23. 

- Partie  séreuse  du  lait;  ses  pro¬ 
priétés,  I,  234;  V,  178;  VI,  25. 

- - séreux,  non  obstruant;  lait  non 


MATIÈRES.  723 

séreux;  son  action  sur  le  foie  et  les 
reins,  I,  235;V,  174;  VI,  26. 

Lait  aqueux;  relâche  le  ventre,  I, 
242;  V,  177;  VI,  3o. 

- Astringent  quand  le  sérum  en  a 

été  séparé;  différentes  manières  de 
le  faire  disparaître  ;  ingrédients  qu’il 
faut  y  ajouter,  I,  2  46,  2  47;  V,  179; 
VI,  33. 

-  dans  la  bouillie  d’alica  et  dans 

toutes  les  bouillies ,  I,  292. 

- Petit  lait;  relâche  le  ventre;  ma¬ 
nière  de  remployer  en  y  ajoutant  du 
miel  ou  du  sel ,  1 ,  2 42  ;  V,  1 77  ;  VI , 
3o. 

- Du  lait  employé  comme  médica¬ 
ment,  I,  6o4. 

-  Lavements  de  lait;  cas  où  ils 

conviennent,  II,  209,  210;  V,  82, 
33. 

-  L’usage  prolongé  du  lait  peut 

nuire  aux  dents  ;  pourquoi  ;  manière 
d’éviter  cet  inconvénient,  I,  i64, 
i65;V,  596, 597;  VI,  422,  423. 

-  coagulé;  médicaments  à  em¬ 
ployer  pour  le  dissoudre,  IV,  628. 

-  EtoulFement  par  le  lait  caillé 

dans  l’estomac;  remèdes,  V,  680; 
VI,  523. 

-  Origine  de  la  croyance  à  des 

qualités  vénéneuses  dans  le  lait,  II, 
833,  834. 

Laitehon  (Du).  Composition  de  cette 
plante;  ses  qualités,  II,  688. 

Laitue  (De  la).  Ses  propriétés,!,  74; 
n,  638;  V,  6i4;  VI,  5io,5ii. 

- Catapla.sme  de  laitue;  utile  contre 

les  douleurs  de  tête;  on  l’emploie 
avec  du  vinaigre,  II,  364. 

-  de  mer;  sa  composition;  ses 

qualités,  II,  624. 


ORIBASE. 


MBDOÏDE  (De  l’os).  Sa  place;  sa 
forme;  sa  substance,  III,  4o3,  4o/i. 

—  Paires  de  muscles  qui  lui  sont 
propres  ;  leur  place  ;  leur  action ,  III , 
444,  445. 

MELLAIRE  (De  la  pierre).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  707,  708. 

MiUM  STRIÉ  (Du).  Ses  propriétés, 
II,  656. 

MPETTE  (De  la).  Employée  comme 
purgatif;  manière  de  l’administrer, 

viPOURDE  (De  la  graine  de).  Ses  pro- 
ariétés,  II,  669. 

TOUS  (De  la).  Nature  de  sa  tunique 
îxtérieure;  son  aspect;  cas  où  il  est 
lécessaire  de  couper  le  frein  de  la 
angue  pour  lui  rendre  toute  sa  li- 
lerté,  III,  3o9,  3 10. 

—  Manière  dont  la  racine  de  la 
angue  est  attachée  aux  parties  voi- 
mes,III,  3ii. 

—  Rôle  de  la  langue  dans  la  masti- 
lation ,  III,  3 1 1 ,  43o  ,  43 1 . 

~  Muscles  qui  servent  à  mouvoir 
a  langue;  mouvements  produits  par 
haque  muscle,  III,  445-447. 

—  Nerfs  de  la  langue;  leur  origine 
:t  leurs  ramifications,  III,  487, 

—  Membranes  qui  attachent  la 
mgue  aux  différentes  parties  de  la 
louche;  contracture  de  la  bouche; 
ominent  elle  se  produit;  ses  effets 
ur  la  prononciation;  opéi'ation  à 
tire,  IV,  23-25. 


Langüe.  Tumeurs  et  affections  de 
langue;  médicaments  convenable 
ulcérations  sous  la  langue;  trait, 
ment,  VI,  591,  692. 

Lard.  Usage  de  la  couenne  de  iai 
dans’  l’antiquité ,  1 ,  6 1 3 ,  6 1 4. 

Larmes  (De  l’écoulement  des).  Méd 
caments  qui  le  répriment,  V,  455 
VI,  261. 

Larynx  (Du).  Tuniques  et  cartilagf 
qui  le  composent;  leur  dispositior 
muscles  qui  le  rallient  aux  parti; 
voisines,  III,  3ii-3i4. 

- Mouvements  que  le  larynx  do 

nécessairement  posséder  ;  mouv; 
ments  particuliers  de  chaque  cart 
lage;  rôle  de  la  glotte.  III,  3i/| 
3i5. 

- Influence  de  l’état  du  larynx  su 

la  voix,  III,  238,  289. 

- Rôle  du  larynx  dans  l’emissioi 

de  la  voix,  III,  232-235. 

-  Muscles  propres  au  larynx;  leu 

place  et  leurs  fonctions,  III,  442 

443. 

L(  E  L  1  1)  |.  Propriétés  d. 

sa  graine  et  de  sa  racine,  II,  658. 

Lassitude  (De  la)  en  général;  princi 
paux  remèdes,  IV,  58 1. 

-  Cas  où  la  lassitude  est  amené; 

par  une  fatigue  excessive;  traitemen 
pour  ramener  le  malade  à  l’état  nor 
mal  et  pour  prévenir  la  fièvre,  V 
567,  568;  VI,  407,  4o8. 

-  ulcéreuse,  tensive.  inflamma- 


—  Paralysie  de  la  langue;  remèdes 
'énéraux  et  remèdes  locaux,  IV, 
i85  et  64o. 

- Manière  de  faire  disparaître  les 

rugosités  de  la  langue;  traitement. 


toire;  causes  de  chacuije  d’elles;  ré¬ 
gime  et  médicaments,  V,  209-211; 
VI,  56-58. 

- Des  lassitudes  spontanées;  leurs 

causes  ;  régime  ;  manière  de  ramener 


TABLE  DES 

de  garder  le  repos ,  V,  3 1 2  -2 1 4  ;  V.l , 
59,  60. 

Lassitude.  Les  lassitudes  spontanées 
amènent  une  tension  de  l’hypocondre; 
médicaments  recommandés  ;  diffé¬ 
rentes  espèces  de  lassitudes  et  leurs 
causes,  V,  2i4,  2i5;  VI,  60,  6i. 

Latium  (feignes  du),  I,  iSg. 

Laurier  (Du).  Qualités  et  action  de 
ses  feuilles,  de  son  fruit  et  de  l’é¬ 
corce  de  ses  racines.  II,  627;  V, 
609  ;  VI,  464. 

— —  Racine  de  laurier;  détersive  et 
astringente,  II,  491. 

- Médicament  aux  baies  de  laurier; 

ses  usages;  sa  composition,  V,  122 
et  865. 

-  rose;  ses  propriétés  en  général; 

son  action  vénéneuse,  II,  681. 

Lavande  à  toupet  (De  la).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  688,  689. 

Lavements  ou  Injections  (Des).  Dis¬ 
tinction  des  lavements  émollients  et 
des  lavements  âcres;  énumération 
des  lavements  de  chaque  espèce ,  II , 

- émollients;  cas  oi  ils  conviennent 

comme  traitement  préparatoire,  II, 
2o5;  V,  3i,823. 

- emollients;  tempéraments  aux¬ 
quels  ils  conviennent,  II,  207;  V, 
31,823. 

- Du  lavement  à  l’eau;  ses  usages; 

manière  de  l’employer,  II,  207;  V, 
3i,  823. 

- Enumération  de  quelques  es¬ 
pèces  de  lavements,  II,  208. 

- Nécessité  de  donner  de  la  nourri¬ 
ture  au  malade  après  le  lavement, 
II,  208;  V,  32,  834. 

-  Recette  de  lavement  contre  la 


MATIÈRES.  725 

rupture  d’un  abcès  intérieur,  II, 

2ii;V,  33,824. 

Lavements.  Manière  de  régler  la  dose 
des  lavements;  circonstances  parti¬ 
culières  à  considérer;  méthode  pour 
donner  les  lavements,  II,  211,  212. 

-  âcres;  cas  où  Us  conviennent; 

moments  de  la  maladie  ou  de  l’an¬ 
née  où  il  faut  les  éviter;  races 
d’hommes  qui  peuvent  le  mieux  les 
supporter,  II,  212-214. 

— — —  qui  expulsent  du  s  111  h  li 
où  ils  conviennent,  II,  21 4. 

- convenant  en  cas  de  psore  ou  de 

lèpre,  en  cas  de  douleurs  du  côté, 
de  fluxions,  de  céphalalgie,  d’épi¬ 
lepsie,  d’obscurcissement  de  la  vue, 
II,2i4,2i5. 

- Recettes  de  lavements;  lavements 

simples  sur  formules,  II,  2i5,  216. 

- âcres;  moment  où  il  faut  les  ad¬ 
ministrer  dans  les  maladies  apyré¬ 
tiques,  dans  les  affections  chro¬ 
niques  et  dans  les  fièvres,  II,  219, 
220;  V,  34, 35, 825. 

- Manière  de  préparer  le  .  corps  à 

un  lavement  âcre  par  un  autre  lave¬ 
ment  émollient;  règles  à  observer, 

-  Nécessité  de  changer  les  canules 

suivant  les  affections;  raisons  qui 
doivent  faire  employer  chaque  es¬ 
pèce  de  canules  ,  II ,  2  2 1 . 

-  Emploi  des  lavements  contre  la 

dy.ssenterie ,  II,  2  2  5-2  34. 

- Manière  d’en  varier  l’emploi  et  de 

les  échelonner,  II,  2  33. 

- -  Qualités  qu’ils  doivent  avoir,  II, 

233,234. 

- contre  lady  c  n  t 

et  recettes,  II,  228  ,  280,  281,  282. 


ORIBASE. 


.De  l’administration  des  lave-  Légumes  et  fruits  qui  passent  1 
cas  où  l’on  peut  donner  le  la-  ment,  I,  242;  V,  177;  VI,  3o 

,  moment  qu’il  faut  choisir,  -  échauffants,  I,  2/19;  V, 

247.  181;  VI,  34,  35. 

id  faut  if  recourir  aux  lave-  - -  desséchants ,  1 ,  262,  26; 

11,248,249.  182;  VI,  36. 

ion  du  patient  suivant  la  ma-  -  secs  qui  préparent  au  co 

irécautions  à  prendre,  II,  546. 

10.  Lemnos  (De  la  terre  de).  Ses  pr 

quelles  manières  les  lave-  tés,  II,  706  ;  V,  607  ;  VI,  474 

leuvent  échouer;  causes  de  - Dessèche  sans  irriter,  II,  5 

;s  dans  chaque  cas;  com-  Lenticulaires  (Des  taches).  Rei 
peut  l’éviter,  II,  250-254-  ù  employer  pour  les  faire  dispar 

r  emploi  dans  le  cas  d’une  V,  44o;  VI,  2  48. 
n  restée  sans  effet,  II,  Lentilles  (Des).  Propriétés  cont 
de  la  peau  et  de  la  chair; 
ittes  de  lavements  contre  les  usage;  manières  de  les  apprête 

s  du  rectum,  II,  286.  fet  des  lentilles  sur  la  vue,  I,  2 

ittes  de  lavements  contre  le  -  Propriétés  des  lentilles  et 

sec,  II,  287.  priétés  de  la  lentille  de  marai 

;e  l’iléus,  II,  24o,  24i.  697;  V,  64i;VI,  671. 

e  l’inflammation  de  la  ma-  - privées  de  leur  écorce  ;  pi 

>  342.  lentement,  I,  287;  V,  175-,  V’ 

is  de  maladies  de  la  vessie,  -  Relâchent  le  ventre,  I,  2  4 

,  244.  176  ;  VI,  28,  29. 

ployer  contre  les  vers  intes-  - -  bouillies  deux  fois  ;  resseiTi 

manière  de  les  administrer,  ventre,  I,  247;  V,  i8o;  VI,  33 

245.  - sans  écorce,  cuites  deux  fois 

tifs;  ce  qu’il  faut  entendre  serrent  le  ventre;  manière  d 
ffection  dans  laquelle  il  faut  apprêter,  I,  2  48;  V,  180;  VI,  i 

oyer;  composition  de  ces  la-  - -  desséchantes  et  nuisibles 

;  manière  de  les  adminis-  vue,I,  2  52  ;  V,  i83;  VI,  36. 

245,  246.  - Mauvaise  manière  d’accomn 

loi  des  lavements  nutritifs  les  lentilles ,  1,362. 

mciens.  Il,  887.  - Bouillie  de  lentilles;  manié 

iployer  pendant  les  fièvres,  la  préparer;  ses  qualités,  I, 
272.  263. 

lemède  composé),  V,  1 18  et  - Fruits  qu’on  peut  utilemen 

1er  à  la  bouillie  de  lentilles  ;  soi 
licament)  et  purgatif  pour  tion  sur  les  selles  ;  plantes  qu 


TABLE  DES  MATIÈRES.  727 


Leviers  (Des).  Leur  rôle  dans  quelques 
machines,  IV,  343. 


Lentilles.  Décoction  de  lentilles;  ses 
vertus  purgatives ,11,  261,  262. 

_ Précipité  de  lentilles;  mode  de 

préparation;  ses  propriétés,  I,  396. 

_ Cataplasme  de  lentilles;  modes 

de  préparation;  ses  usages,  II,  356, 

357. 

- - Cataplasme  aux  lentilles  cuites , 

employé  contre  les  tumeurs  dans  la 
diathèse  fluxionnaire ,  III,  552  ;V, 
370;  VI,  i65. 

Lbntisqde  (Du).  Sa  composition;  ses 
propriétés;  qualités  des  différentes 
parties  de  cette  plante,  II,  691;  V, 
638;  VI,  5o8. 

Léontins  (Eau des). Vénéneuse,!, 334- 

Lèpre  (De  la).  Ses  causes;  remèdes 
principaux,  IV,  194;  V.  894,  89 5; 
VI,  190,191. 

- Différences  entre  la  lèpre  et  la 

psore;  remèdes  composés,  IV,  194, 
195. 

Lesbos  (Vin  de),  I,  202 , 354;  V,  160; 
VI,  7. 

- Vin  odorant  et  paillet  de  Lesbos , 

I,  348. 

Lessive  (De  la).  Quelle  est  la  plus  dé- 
tersive,  II ,  65o;  V,  620;  VI,  454. 

Léthargie  (De  la).  Ses  causes;  traite¬ 
ment  à  suivre ,  VI ,  2o4, 2o5. 

Léthargüs.  Emploi  de  lavements,  II, 

217- 

Leucas  (Huîtres  de  l’île),  I,  147- 

LeucÉ  (De  la).  Humeur  qui  la  produit; 
remèdes  à  employer,  IV,  194;  V, 
393,  394;  VI,  189-191. 

Leucoma  (Du)  ou  taie  sur  les  yeux; 
remèdes,  V,  712  ,  718  ;  VI,  545. 

Levconotvs  (Du).  Vent  qu’Aristote 
désigne  sous  ce  nom;  opinions  des 
anciens  à  son  sujet,  II,  85o-852. 


Lèvres  (Des).  Muscles  des  lèvres;  leur 
nombre;  leur  place;  fonctions  de 
chacun  d’eux;  leur  action  sur  les 
lèvres,  III,  420,  421. 

- Remèdes  contre  les  gerçures  des 

lèvres,  IV,  549;  V,  ^^9;  VI,  248. 
— —  fendues;  recettes  d’onguents,  V, 

788;  VI,  573, 574. 

- Remède  composé  contre  les  cre¬ 
vasses  des  lèvres,  V,  i45  et  884. 
Levure  (De  la).  Aigre  et  putride,  II, 
491. 

- Cataplasme  de  levûre;  ses  pro¬ 
priétés,  son  emploi;  diverses  ma¬ 
nières  de  le  préparer;  ingrédients 
qu’on  peut  y  ajouter  pour  accroître 
ou  modifier  ses  propriétés,  II,  344, 

345. 

Lézards  marins  (Chair  des),  I,  116. 
Libye  (Climat  maritime  de  la).  H, 

294. 

- Huîtres  des  golfes  de  Libye ,  I , 

i48. 

- - Thapsie  de  Libye,  II,  102. 

Libyens  nomades  (Des).  Passage  d’Hé¬ 
rodote  sur  leurs  recettes  médicales , 

IV,  663. 

Lichen  (Du).  Ses  qualités;  différentes 
espèces  de  lichens,  II,  624,  656; 

V,  626;  VI,  485. 

Lichens  (Des).  Causes  de  cette  affec¬ 
tion;  les  lichens  féroces;  médica- 
„  ments  à  employer  suivant  l’âge  du 
malade  et  la  nature  du  mai ,  IV,  1 94  ; 
V,  395, 396. 

-  Distinétion  de  quatre  espèces  de 

lichens;  aspect  de  chaque  espèce; 
place  où  ils  se  développent  ;  •  re¬ 
mèdes,  VI,  193-195. 


728  ORIBASE. 


Lichens.  Méthode  pour  faire  disparaître 
les  lichens,  V,  SSg;  VI,  i55,  i56. 

Licou  (Du).  Employé  pour  les  luxa¬ 
tions  d’un  seul  côté  de  la  mâchoire 
et  pour  le  spasme  cynique  ;  sa  dispo¬ 
sition,  IV,  3o4. 

- proprement  dit  ;  ses  usages  ;  ma¬ 
nière  de  l’appliquer,  IV,  3o5. 

Lienterie  (De  la).  Nature  de  cette  ma¬ 
ladie;  principaux  remèdes,  IV,  67 1, 
572. 

-  Lavements  recommandés,  II, 

217. 

Lierre  (Du).  Sa  composition;  ses  qua¬ 
lités,  II,  65o;  V,  619,  620;  VI, 

453,454. 

- astringent,  âcre,  aqueux  et  tiède, 

II,  492. 

- Remède  composé  au  lierre  contre 

toutes  les  affections  des  muscles  et 
des  nerfs,  V,  127,  128,  869. 

Lièvre  (Chair  de).  Ses  qualités,  I,  93. 

-  Resserre  le  ventre,  I,  248;  V, 

180;  VI,  34. 

Lièvre  (Du)  sans  oreilles,  bandage 
pour  la  tête.  Manière  de  l’appliquer, 
IV,  289,  290. 

- avec  oreilles ,  autre  bandage  pour 

la  tête;  manière  de  le  faire,  IV,  290 , 
291. 

Ligaments  (Des).  Incision  des  liga¬ 
ments  ;  elle  est  inoffensive  ou  dan¬ 
gereuse  suivant  leur  nature,  V,  388  , 
389;  VI,  182. 

Limaçons  (Des).  Leurs  différentes  es¬ 
pèces;  qualités  de  chacune  d’elles; 
manière  de  les  préparer,  I,  i43, 
i45. 

Lin  (De  la  graine  de).  Ses  propriétés, 
L,  42,  43;  II,  658;  Y,  626;  VI, 
485. 


Lin.  Cataplasme  à  la  graine  de  lin; 
ses  usages;  mode  de  préparation,  R, 
35o,  35i. 

- Lavement  à  la  graine  de  lin;  ses 

effets,  II,  207,  208;  V, -Si,  823. 

- Médicament  à  la  farine  de  lin- 

usage  et  effets,  V,  io3,  853,  854. 

Linairb  (De  la).  Ses  propriétés,  II 
632. 

Liniments  employés  contre  le  sommeil 
I,  446. 

Liquide  (Médicament).  Recette,  V 
786. 

Lis  (Du).  Ses  qualités  et  ses  proprié¬ 
tés;  ses  usages,  V,  626,  627;  VI, 
486. 

- De  la  fleur  de  lis;  sa  composition; 

ses  propriétés,  II,  652, 653;  V,  622; 
YI,  458,  459. 

- bulhifère;  répercussif,  II,  491. 

- Qualités  de  sa  racine,  II,  687. 

Liseron  (Du).  Qualités  de  sa  racine  et 
de  sa  graine,  II,  663. 

- lisse  et  épineux;  qualités  de  leurs 

feuilles.  II,  665. 

-  Médicament  an  liseron;  ses 

usages  en  divers  cas;  recettes,  V, 
io4,  io5,  854. 

Lit  (Du  mouvement  passif  dans  le). 
Antyllus  en  distingue  deux  espèces; 
cas  où  l’on  doit  l’employer,  I,  5i5, 
5i6. 

-  Manière  de  calculer  le  temps 

qu’il  doit  durer,  I,  620. 

Lits  suspendus  (Des).  Leur  usage  dans 
l’antiquité,  I,  661. 

- en  berceaux;  leur  usage,  I,  661, 

662. 

Lithargb  (De  la).  Ses  qualités  moyen¬ 
nes;  ses  usages,  II,  716,  717;  V, 
626;  VI,  484. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


729 


Litharge  (De  ia).  Quelle  est  la  meil¬ 
leure,  V,  8o. 

- Manière  de  faire  cuire  cette  subs¬ 
tance  pour  la  mettre  dans  les  em¬ 
plâtres,  V,  87,  88. 

Litière  (Du  mouvement  dans  une). 
Antyllus  en  distingue  deux;  son  em¬ 
ploi  dans  la  fièvre;  litières  décou¬ 
verte  et  fermée,  I,  5 1 5-5 17. 

- Manière  de  le  régler;  son  usage 

en  cas  de  fièvre,  I,  519,  Sao. 

Livie  (Remède  dit  de).  Ses  usages;  sa 
composition,  V,  i33,  i34,  873, 

874. 

Localités  (Des)  au  point  de  vue  médi¬ 
cal.  Des  localités  élevées;  des  locali¬ 
tés  basses  ;  des  localités  voisines  de 
la  mer,  de  l’intérieur;  des  localités 
voisines  des  mines;  influence  du  sol 
sur  les  localités,  II,  3oi,  3o2. 

-  Influence  des  cours  d’eau  sur  le 

climat  des  localités;  ils  ne  doivent 
être  ni  trop  rares  ni  trop  nombreux  ; 
des  localités  qiarécageuses  ;  localités 
maritimes  et  localités  centrales,  II, 
3o2-3o6. 

Loches  de  jier  (Des).  Qualités  varia¬ 
bles  de  leur  cbair,  comparée  à  celle 
des  rougets,  I,  1 14. 

Loirs  (Des).  Usage  de  leur  cbair  dans 
l’antiquité,  I,  606,  607. 

Lombes  (Des).  Nerfs  issus  de  la  moelle 
épinière ,  qui  se  rendent  aux  lombes , 
m,  5o3,  5o4. 

-  Veines  des  lombes,  III,  52 o, 

521. 

Lotions  (Des).  Emploi  des  lotions  dans 
les  fièvres  ardentes;  leurs  dangers; 
lotions  d’eau  vinaigrée.  II,  335, 
336. 

Lotus  (Du).  Qualités  de  cette  plante  à 


l’état  cultivé  et  à  l’état  sauvage;  pays 
où  l’on  trouve  le  lotus  sauvage,  II, 
659,  660;  V,  626;  VI,  485. 

Loup  (Du  lacs  appelé).  Manière  de  le 
faire;  action  qu’il  exerce;  employé 
pour  la  réduction  de  la  hernie  intes¬ 
tinale,  IV,  260,  261. 

- Figure,  IV,  691,0°  7. 

Lucrin  (Lbc).  Pélorides  et  cames  du 
lac  Lucrin,  I,  i38. 

- Huîtres  du  lac  Lucrin,  I,  147. 

Luette  (De  la).  Son  rôle  dans  l’émis¬ 
sion  de  ia  voix;  effets  de  sa  suppres¬ 
sion;  elle  ferme  le  larynx,  III,  3 19, 
320. 

-  Affections  de  la  luette;  inflam¬ 
mation;  traitement  suivant  sa  nature 
et  sa  force  ;  manière  d’appliquer  les 
médicaments;  comment  et  quand  on 
doit  pratiquer  l’excision  do  ia  luette; 
cicatrisation  de  la  plaie  après  l’exci¬ 
sion,  V,  760,  751;  VI,  587-589. 

- Remède  composé  contre  la  chute 

de  la  luette;  recette,  V,  i44,  i45, 
882, 883. 

Lune.  Influence  du  cours  mensuel  de 
la  lune  sur  l’air;  distinction  de 
quatre  saisons  mensuelles  répondant 
aux  phases  de  la  lune  ;  chaque  saison 
mensuelle  correspond  à  une  saison 
de  l’année;  influence  de  ces  périodes 
sur  la  santé,  II,  287-289. 

- Note  à  ce  sujet,  II,  842 ,  843. 

Lupins  (Des).  Leurs  propriétés;  ma¬ 
nière  de  les  aceommoder,  I,  36. 

-  Passent  lentement,  I,  238;  V, 

i75;V1,  27. 

-  Qualités  tant  du  lupin  domes¬ 
tique  que  du  lupin  sauvage;  leur  ac¬ 
tion,  II,  638;  V,  6i3;  VI,  609, 
5io. 


730 


ORIBASE. 


Lupins.  Cataplasme  de  lupins;  mode  de 
préparation  et  propriétés ,  II,  356. 

Lutte  (De  la).  Différentes  espèces  de 
luttes;  leurs  effets  respectifs  sur 
chaque  partie  du  corps,  I,  524 , 525. 

Luxations  (Des).  Leurs  causes  les  plus 
ordinaires  ;  manière  de  les  réduire  ; 
examiner  l’état  de  l’os  avant  d’es¬ 
sayer  la  réduction,  IV,  aog,  211. 

-  Causes  les  plus  ordinaires  des 

luxations;  témoignage  d’Hippocrate; 
cas  observés  par  Asclépiade  de  Bi- 
thynie,  IV,  243,  244- 

- Différentes  méthodes  pour  la  ré¬ 
duction  des  luxations  ;  méthodes  dites 
de  la  palestre,  procédés  dits  métho¬ 
diques;  emploi  des  machines;  utilité 
de  chaque  procédé,  IV,  333,  334. 

- Utilité  d’une  inflammation  locale 

après  la  réduction  d’une  luxation,  IV, 

98. 

Luxuriante  (De  la  chair).  Comment 
on  peut  la  reconnaître  dans  les  af¬ 
fections  du  crâne;  manière  de  l’enle¬ 


ver;  remèdes  et  traitement  après  son 
ablation,  IV,  igh-igy. 

Luzerne  (De  la).  Qualités  des  feuilles 
de  la  luzerne  en  arbre.  II,  655;  V, 
624;  VI,  462. 

Lycanthropie  (De  la).  Ses  effets; 
symptômes;  régime  à  suivre;  médi¬ 
caments  spéciaux ,  V,  4i4,4i5;Vl, 
2i5,2i6. 

Lycium  (Du).  Subtil,  chaud  et  astrin¬ 
gent,  II,  4g2. 

Lycüs  (Extrait  de),  II,  226  et  suiv. 
262,  263,  344  et  suiv.;  III,  382; 
V,  42  et  suiv.  832. 

-  Purgatif  de  Lycus,  V,  i53  et 

891. 

Lynceste  (Ellébore  de).  II,  io3. 

Lyncestes  (Eau  enivrante  chez  les), 
I,  335,  632. 

Lyres  de  l’antiquité;  nombre  de  cordes 
qu’elles  comportaient,  I,  662. 

Lysimachie  (De  la).  Anecdote  sur  la 
découverte  de  cette  plante  par  le  roi 
Lysimaque;  ses  propriétés,  II,  65g. 


M 


Macédoine  (Sources  de).  D’un  bon 
usage  contre  l’éléphantiasis ,  IV, 

74. 

Maoer  (Du).  Ses  propriétés.  H,  660. 

Maceron  (Du).  Ses  propriétés,  I,  80. 

Machines  (Des).  Leurs  differentes  es¬ 
pèces;  division  qu’en  donne  Hélio- 
dore;  machines  dites  de  traction, 
mécaniques;  machines  droites  et 
machines  sur  lesquelles  on  s’assied , 
IV,  334,  335. 

- Matières  qui  composent  les  ma¬ 
chines;  choix  de  la  matière;  entre¬ 
tien  de  la  machine,  IV,  336,  337. 


Machines.  Pièces  qui  composent  les 
machines  ;  leur  énumération ,  IV, 
338. 

— - —  Distinction ,  entre  les  pièces  com¬ 
posant  les  machines ,  de  pièces  im¬ 
mobiles  et  de  pièces  mobiles,  IV, 
353,  354. 

— —  Indication  des  machines  les  plus 
usuelles,  IV,  354,  355. 

MAchoire  (De  la).  Os  de  la  mâchoire 
supérieure;  leur  forme;  leur  place, 
III,  399-401. 

- inférieure  ;  preuve  que  l’os  de  la 

mâchoire  inférieure  n’est  pas  simple; 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


manière  dont  ii  s’articule  avec  les 
os  de  la  face,  III,  4o2. 

Mâchoire  (De  la).  Muscles  qui  font 
mouvoir  lamachoire inferieure  :  noms 
de  leurs  quatre  paires;  rôle  de  cha¬ 
cune  d’elles  dans  l’opération  masti¬ 
catoire,  III,  4 28-43 1. 

-  Fracture  de  la  mâchoire  infé¬ 
rieure;  il  faut  amener  la  double  ex¬ 
tension  des  parties  fracturées;  déli- 
gation  et  redressement ,  IV,  1 4  2  , 1 4  3. 

-  Luxation  de  la  mâchoii’e  infé¬ 
rieure  ;  théorie  de  sa  réduction  ;  ma¬ 
nière  de  reconnaître  si  la  réduc¬ 
tion  a  réussi;  différentes  espèces  de 
luxations  de  la  mâchoire,  IV,  211- 
2i3. 

-  Réduction  au  moyen  du  banc 

d’Hippocrate;  position  du  malade; 
bandage  à  employer,  IV,  434,  435. 

-  Bandage  fendu  pour  la  mâchoire 

et  les  joues;  manière  de  le  faire;  son 
emploi,  IV,  3o3. 

— —  Traitement  chirurgical  des  fis¬ 
tules  de  la  mâchoire,  III,  623. 

Magnésie  (Pierre  de).  Sens  de  cette 
expression  dans  l’antiquité;  emploi 
de  la  substance  quelle  servait  à  dé¬ 
signer,  II,  798,  799. 

-  Quelle  est  la  meilleure,  V,  80, 

81. 

MagnÈte  (Du)  ou  pierre  d’Héraclée; 
ses  propriétés  en  médecine,  II,  710. 

Main  (Gérât  dit  la),  V,  1 18  et  862. 

Main  (De  la).  Division  de  la  main  en 
carpe,  métacarpe  et  doigts,  III,  4i4 

-  Muscles  qui  sont  propres  à  la 

main;  muscles  propres  aux  doigts; 
muscles  du  métacarpe;  fonctions  de 
tous  ces  muscles,  lit,  460,  46 1. 


731 

Main.  Veines  de  la  main,  III,  5i3, 

'  5i4. 

Malacia.  Animaux  que  ce  nom  sert  à 
désigner,  I,  690,  591. 

Malades  (Aliments  des),  I,  3oo  et 

Maladies  aiguës.  Il  faut  se  coucher 
pendant  leur  cours,  I,  436. 

-  chroniques.  Il  faut  se  coucher 

pendant  les  accès,  I,  436. 

— —  Manière  de  prévoir  l’issue  pro¬ 
bable  d’une  maladie  qui  commence , 
VI,  423. 

Malagmes  (Des).  Différentes  espèces 
de  malagmes,  II,  448. 

-  faits  de  substances  sèches;  ma¬ 
nière  de  les  apprêter;  leurs  usages, 
II,  448-45o. 

- à  la  graisse  et  aux  sucs  naturels  ; 

leur  emploi,  II,  45o. 

Malléole  (Luxation  de  la).  Ses  diffé¬ 
rentes  espèces;  méthode  de  réduc¬ 
tion  parla  machine,  IV,  898,  899. 

- Déplacements  delà  malléole;  ré¬ 
duction  par  le  banc  d’Hippocrate, 
IV,  457,  458. 

-  Bandage  pour  entourer  la  mal¬ 
léole;  manière  de  le  faire,  IV,  32  8. 

Mamelles  (Des).  Sympathie  entre  elles 
et  l’utérus  pendant  la  grossesse;  ob¬ 
servation  â  ce  sujet,  III,  877,  878. 

- Érosions  malignes  des  mamelles  ; 

remèdes  composés  indiqués  tant  par 
Archigène  que  par  d’autres  prati¬ 
ciens,  IV,  629,  63o. 

- Des  abcès  des  mamelles  ;  opéra¬ 
tion  chirurgicale  ;  position  à  donner 
à  la  partie  après  l’opération;  em¬ 
plâtres  à  employer,  IV,  63o,  649, 
65o. 

- Remèdes  pour  empêcher  les  ma- 


732 


ORIBASE. 


meiles  de  grossir,  quelle  que  soit  la 
cause  de  cette  affection,  IV,  63i;  V,‘- 
475,  476;  VI,  283. 

Mamelles.  Grumeaux  des  mamelles  ;  re¬ 
mèdes  dissipants,  IV,  63 1;  V,  476; 
VI,  283. 

-  Remèdes  qui  dissolvent  le  lait 

transformé  en  fromage  après  l’accou¬ 
chement,  IV,  63i;  V,  475;  VI,  5o, 
283. 

- Inflammations  des  mamelles,  V, 

474 ,  476  ;  VI,  283; 

- Affections  diverses  des  mamelles , 

V,  474-476;  VI,  283. 

- Fissures  des  mamelles  ;  remèdes , 

V,  778;  VI,  623. 

-  Gonflement  des  mamelles  après 

l’accouchement;  ses  causes;  médi¬ 
caments  à  employer,  V,  5o. 

- Affections  des  mamelles  ;  inflam¬ 
mation;  lait  coagulé;  remèdes  pour 
arrêter  une  croissance  exagérée  ;  gra¬ 
nulations  des  mamelles  ;  gonflement 
lacté;  remèdes  divers  et  traitement, 

VI, 6o3,6o4. 

- Inflammation  des  mamelles  ;  trai¬ 
tement  et  principaux  remèdes  à  em¬ 
ployer,  VI,  384,  385. 

- -  Duretés  des  mamelles;  cata¬ 
plasmes  à  employer,  VI,  385. 

-  Remèdes  divers  contre  la  dou¬ 
leur  et  l’enflure  des  mamelles,  VI, 

■  385,386. 

-  Remèdes  qui  tarissent  le  lait 

dans  les  mamelles,  VI,  388. 

-  des  animaux;  leur  usage  dans 

l’alimentation;  leurs  propriétés,  I, 
98,  99. 

Mandragore  (De  la).  Refroidissante, 
humide ,  assoupissante ,  II ,  492, 
493. 


Mandragore.  Qualités  particulières  de 
la  racine  et  de  son  écorce,  II,  661; 

V,  627;  vr,  487. 

Manie  (De  la).  Son  traitement  générai 
est  le  même  que  celui  de  la  mélan¬ 
colie;  remèdes  spéciaux,  V,  .4i3; 

VI,  2i4,  2i5. 

Manivelles  (Des).  Servent  à  mettre 
les  axes  eu  mouvement  dans  les  ma¬ 
chines,  IV,  342 , 343. 

Manne  (De  la).  Son  emploi  pour  la  ci¬ 
catrisation  des  plaies  produites  par 
l’ouverture  d’abcès ,  III,  6o4,  6o5. 

Maquereaux  (Salaisons  de).  Leurs 
qualités,  I,  i56. 

- (Des)  bâtards.  Leurs  qualités,  I, 

128. 

Marasme  (Du).  Il  provient  d’une  fièvre 
hectique  prolongée  ;  il  est  incurable  ; 
a.spect  du  corps ,  des  yeux ,  de  la  face , 
du  ventre,  V,  294,  298;  VI,  109. 

Marathon  (Miel  de),  I,  172. 

Marc  d’iiüile  (Du).  Sa  composition; 
sa  préparation  et  son  usage ,  II ,  6 1 2  ; 
V,  601;  VI,  432. 

Marche  (De  la)  sur  un  terrain  acci¬ 
denté  ;  ses  effets  ;  combinaison  de  cet 
exercice  avec  l’emploi  des  haltères 
(voy.  ce  mot),  I,  534. 

Marins  (  Lacs  des  ) .  Manière  de  le  faire  ; 
bon  pour  produire  une  traction  iné¬ 
gale;  ses  usages,  IV,  255,  256. 

- Figure  ,  IV,  691,  n”  2. 

Marinus  ,-  auteur  cité  par  Galien ,  III , 
488,  491. 

Marjolaine  (De  la).  Ses  propriétés, 
II,  117,  682;VI,43o,  43i. 

Marques  (Médicaments  contre  les),  V, 
116,  117,  860. 

Marrube  (Du).  Ses  propriétés;  son  ac¬ 
tion,  II,  677;  V,  633;  VI,  498. 


TABLE  DES 

Mars  (Remède  dit  de],  pour  les  affec¬ 
tions  des  yeux,  V,  lag  et  870. 

Marseille  (Séseli  de).  Sudorifique, 
11,  191. 

- Echauffe,  II,  5o/i. 

Marses  (Vin  du  pays  des),  1,  35 1. 

Mastication  (De  la).  Rôle  de  chaque 
paire  de  muscles  de  la  mâchoire  in¬ 
férieure  dans  la  mastication  ;  rôle  de 
la  langue,  III,  429-43i. 

Masticatoires  (Des).  Leur  utilité; 
leur  action.  II,  i83,  184. 

- Liste  de  masticatoires ,  V,  6 1 . 

Mastix  (Du).  Distinction  de  différeijtes 
espèces  de  mastix;  qualités  de  chaque 
espèce,  II,  661;  V,  627;  VI,  487. 

Matin.  De  la  friction  du  matin;  dans 
quels  cas  il  faut  l’employer;  cas  où 
il  faut  la  combiner  avec  l’huile  ;  fric¬ 
tion  molle  et  friction  rude;  frictions 
sèches  avec  les  gants,  les  mains 
nues  ou  le  coton,  I,  492-494. 

- Du  coït  du  matin,  I,  547. 

Matrice  (De  la).  Veines  qu’il  faut  in¬ 
ciser  en  cas  d’affection  de  la  ma¬ 
trice,  II,  3i. 

-  Relation  entre  la  matrice  et  le 

colon;  lavements  qui  conviennent 
en  cas  d’inflammation  de  la  matrice , 
II,  242. 

- Description  anatomique  de  la  ma¬ 
trice  et  des  parties  adjacentes  con¬ 
nues  par  Galien  sous  le  nom  de  tes- 
ücnles,  III,  49,  5o. 

- De  la  chute  de  la  matrice;  fumi¬ 
gations  à  employer,  II,  425,  426. 

- Chute  de  la  matrice;  il  faut  com¬ 
mencer  par  des  lavements  et  des  ca¬ 
théters  ;  position  à  donner  à  la  ma¬ 
lade  ;  emploi  d’un  tampon  de  laine  ; 
ventouses;  temps  que  l’appareil  doit 


MATIÈRES.  733 

rester  en  place,  V,  547-549;  VI, 
387,  388. 

Matrice.  Principaux  remèdes  et  mé¬ 
thode  d’application,  V,  778,  776; 
VI,  621. 

-  Chute  et  inclinaisons  de  la  ma¬ 
trice;  directions  dans  lesquelles  f ac¬ 
cident  peut  avoir  lieu;  manière  de 
reconnaître  chaque  cas  d’après  la 
douleur  éprouvée;  traitement  géné¬ 
ral  et  traitement  spécial;  malagme, 
emplâtre,  VI,  36 1,  362. 

- De  f  inflammation  de  la  matrice  ; 

signes  auxquels  on  en  reconnaît 
fexistence,  III,  56,  57. 

-  Ses  causes;  symptômes;  com¬ 
ment  on  peut  reconnaître  la  partie 
de  la  matrice  atteinte  d  inflamma¬ 
tion:  traitement.  1\.  636,  687,  656, 
657;  V,  542,  543;  VI,  365-367- 

- Bains  de  siège;  fumigations  et 

pessaires,  V,  774,  776;  VI,  621. 

- -  Cas  où  la  matrice  est  fermée; 

manière  de  fouvrir;  la  matrice  peut 
aussi  être  plus  béante  que  d’habi¬ 
tude;  remèdes  en  ce  cas,  V,  587, 
538;  VI,  357,358. 

-  Distorsions  de  la  matrice;  ma¬ 
nière  d’y  remédier,  V,  538;  VI,  358. 

- Abcès  de  la  matrice;  il  faut  en 

favoriser  la  suppuration;  médica¬ 
ments  à  employer;  f  abcès  peut  se 
rompre  dans  plusieurs  directions, 
V,  543;  VI,  869-371. 

- Ulcères  de  la  matrice:  traitement 

en  général;  médicaments  spéciaux 
recommandés,  V,  543,  544;  VI, 
873-375,  379,  38o. 

- Ulcérations  de  la  matrice;  médi¬ 
caments  ,  775;VI,6i2,62i. 

-  Carcinomes  de  la  matrice;  ils 


734 


ORIBASE. 


sont  incurables  ;  traitement  pour 
adoucir  les  douleurs,  V,  545;  VI, 
375,  378. 

Matrice.  Fissures  de  la  matrice  ;  traite¬ 
ment  adoucissant,  V,  545,  546;  VI, 
378,  379. 

-  gonflée  par  les  gaz;  suites  de 

cette  maladie  ;  tuméfaction  du  ventre; 
traitement,  V,  546,  547;  VI,  38o- 
383. 

- Piétrécissement  du  col  de  la  ma¬ 
trice;  ses  causes;  traitement  à  em¬ 
ployer;  bain.s  de  siège  et  pessaires 
émollients,  V,  546;  VI,  38o. 

— - Mordications  de  la  matrice;  re¬ 

mèdes  et  injections,  V,  776;  VI, 
621. 

- Squirre  de  la  matrice  ;  il  provient 

d’une  inflammation  antérieure;  ses 
différentes  espèces;  traitement  à  em¬ 
ployer;  divers  médicaments  compo¬ 
sés,  V,  371-373. 

- Tymes  de  la  matrice;  leur  place; 

if  faut  employer  le  fer  pour  les  ex¬ 
tirper  ;  poudre  desséchante  ;  médica¬ 
ments  à  employer,  VI,  383. 

- Voy.  Utérus. 

-  des  quadrupèdes;  ses  propriétés 

nutritives,  I,  io4. 

Mauvais  tempéraments  (Des).  Signes 
auxquels  on  les  reconnaît;  état  des 
muscles  et  des  os;  quantité  plus  ou 
moins  grande  d’humidité  contenue 
dans  les  parties,  III,  200-202. 

Mauve  (De  la).  Distinction  de  trois  es¬ 
pèces  de  mauve  :  sauvage,  cultivée 
et  en  arbre  ;  leurs  propriétés ,  II , 
660,  661;  V,  627;  VI,  486,  487. 

- Manière  de  l’apprêter,  I,  yS. 

- Passe  facilement,  I,242  ;V,i77; 

VI,  3o. 


Mauve.  Manière  de  la  manger  ;  bouillie 
de  mauve,  I,  3o4. 

- -  Cataplasme  de  mauve;  manière 

de  le  préparer;  son  usage  dans  les 
inflammations,  II,  367. 

-  Lavement  à  la  mauve;  cas  où  il 

est  d’un  emploi  utile ,  II,  207,  210. 

- - sauvage;  ses  propi-iétés,  VI,  466, 

467. 

Maux  de  tête  (Des).  Il  faut  employer 
divers  médicaments ,  suivant  la  cause 
du  mal,  V,  424, 425;  VI,  227-229. 

- Distinction  des  maux  de  tête  ré¬ 
cents  et  chroniques;  causes  ordi¬ 
naires  de  ces  derniers;  traitement, 
V,  426,  427;  VI,  228-281. 

-  Pronostics  et  symptômes;  con¬ 
clusions  qu’il  faut  en  tirer;  traite¬ 
ment,  V,  428;  VI,  229-282. 

- Indication  de  quelques  remèdes 

contre  les  maux  de  tête  ;  huiles ,  ca¬ 
taplasmes,  etc.,  IV,  542;  VI,  282- 

234. 

Maza.  Nature  et  préparation  de  cette 
boisson,  I,  258. 

-  Ses  qualités  et  ses  propriétés; 

pain  de  maza,  I,  26,  27. 

Médecine  (De  la).  Décadence  de  la 
médecine  au  temps  d’Oribase;  igno¬ 
rance  des  praticiens  de  son  époque , 

V,  558,559. 

Médecins  (Des).  Exhortation  aux  mé¬ 
decins  qui  doutent  de  leur  art;  légi¬ 
timité  de  la  médecine;  raisons  de 
cette  légitimité  tirées  de  la  structure 
du  corps  et  de  la  vie  elle-même,  III, 
2i3. 

- De  la  nécessité  pour  les  médecins 

de  perseverer  dans  le  traitement 
commencé,  III,  214. 

-  Qu’il  faut  déclarer  minutieuse- 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


735 


ment  au  médecin  tous  les  accidents  dont  Galien  n’a  pas  indiqué  le  degré 

qui  paraissent  graves;  exemples,  V,  de  chaleur.  Il,  5oi-5o6;  V,  53. 

788-786;  VI,  625,  626.  Médicaments  échauffants  au  premier 


Médée  et  ses  poisons,  I,  334. 

Mèdes  (Lac  chez  les).  S’enflamme  au 
contact  du  feu,  I,  334. 

Ml  icr  itNi  (Des).  Cas  où  un  médica¬ 
ment,  donné  dans  l’intention  de 
guérir,  produit,  au  contraire,  des 
désordres;  soins  à  prendre,  IV,  629. 

- Choix  des  médicaments  simples , 

V,  69  et  suiv. 

- Pour  déterminer  les  qualités  élé¬ 
mentaires  des  médicaments,  il  faut 
observer  les  résultats  de  leur  appli¬ 
cation  à  une  nature  tempérée;  exem¬ 
ples,  II,  47. 

-  De  l’utilité  des  médicaments; 

leur  action  diverse,  II,  476,  477. 

- Manière  de  reconnaître  par  l’ex¬ 
périence  les  qualités  des  médica¬ 
ments;  par  le  contact;  médicaments 
chauds  et  froids;  leur  usage,  II, 
484-488. 

— —  simples;  que  ces  médicaments 
sont  composés  de  molécules  dis¬ 
tinctes  ;  des  corps  homoïomeres  ;  défi¬ 
nition  de  ce  terme,  II,  488-490. 

- - Certains  médicaments  sont  com¬ 
posés  de  particules  différentes;  énu¬ 
mération  détaillée  de  ces  corps,  II, 

490-497. 

-  Nécessité  pour  le  médecin  de 

connaître  leur  force  et  leur  degré  de 
chaud  ou  de  froid  (voy.  ces  mots), 

II,  497,  498. 

— - qui  tiennent  le  milieu  entre  les 

refroidissants  et  les  échauffants  ;  énu¬ 
mération  de  ces  médicaments,  II, 
5oo,  5oi;  V,  53. 

- — —  échauffants;  énumération  de  ceux 


degré,  II,  5o6;  V,  54. 

-  1  ff  t  ond  degré,  II, 

5o6,  507;  V,  54. 

- échauffants  au  troisième  degré, 

II,  507,  5o8;  V,  54. 

- - échauffants  au  quatrième  degré, 

II,  509;  V,  54,  55. 

-  refroidissants,  sans  que  Galien 

ait  indiqué  à  quel  degré  ;  énuméra¬ 
tion  de  ces  médicaments,  II,  500- 
5ii;V,  55. 

-  refroidissants  au  premier  degré, 

II,  5ii;V,  55. 

- refroidissants  au  second  degré , 

II,  5ii,5i2;  V,  55. 

- refroidissants  au  troisième  degré, 

II,  5i2;  V,  56. 

- desséchants  en  général,  II,  5i2- 

5i7;V,  56. 

- desséchant  sans  irriter,  II,  5i8- 

520;  V,  56. 

- qui  dessèchent  au  premier  degré , 

II,  520;  V,  57. 

- qui  dessèchent  au  second  degré, 

II,  520-52  2;  V,  58. 

- qui  dessèchent  au  troisième  de¬ 
gré,  II,  522,  523;  V,  58. 

- -  qui  dessèchent  au  quatrième  de¬ 
gré,  II,  523;  V,  58. 

- humectants  en  général,  II,  523, 

524;  V,  58,59. 

-  doués  d’un  froid  aqueux,  II, 

524;  V,  59. 

- qui  humectent  au  second  degré , 

11,  524;  V,  59. 

- tenant  le  milieu  entre  les  dessé¬ 
chants  et  les  humectants,  II,  52  5; 
V,  58. 


736 


ORIBASE. 


Médicaments  subtils  et  à  parties  gros¬ 
sières  ;  propriétés  de  chacune  de  ces 
espèces  ;  influence  de  la  préparation 
sur  les  propriétés  des  médicaments  ; 
exemples  de  ce  fait,  II,  5 2 5-5 2 8. 

-  subtils;  énumération.  II,  628- 

53i;  V,  59,  60. 

-  formés  de  particules  grossières; 

énumération,  II,  53i,  532;  V,  60. 

- maturatifs,  II,  532  ;  V,  60. 

- renforçants,  II,  532  ;  V,  60. 

- suppuratifs;  leur  action  sur  l’or¬ 
ganisme;  exemples;  conditions  dans 
lesquelles  il  faut  les  employer;  qua¬ 
lités  suppuratives  des  différentes  sub¬ 
stances,  II,  533-538. 

-  Énumération  de  quelques  médi¬ 
caments  suppuratifs,  V,  60. 

- ramollissants;  qualités  de  ces  mé¬ 
dicaments;  énumération,  II,  538- 
5/ii;  V,  60,  61. 

-  endurcissants;  qualités  qu’ils 

doivent  posséder  ;  distinction  de  plu¬ 
sieurs  espèces  d’endurcissants  ;  ma¬ 
nière  dont  ils  opèrent,  II,  54i-544; 
V,  61. 

- emplastiques  ;  manière  de  les  re¬ 
connaître  par  le  goût  ;  indication  de 
quelques  médicaments  emplastiques  ; 
ils  tiennent  le  milieu  entre  les  ré- 
pprcussifs  et  les  détersifs,  II,  545- 

547- 

- purgatifs  ;  théorie  de  leur  action 

sur  le  corps;  exemples  à  l’appui,  II, 
547,  548. 

-  béchiques  ;  distinction  de  deux 

espèces  :  les  uns  sont  atténuants ,  les 
autres  incrassants,  II,  55o,  55 1. 

-  qui  attirent  l’humidité  par  la 

bouche;  énumération,  II,  553;  V, 


Médicaments  qui  attirent  l’humidité 
par  le  nez  ;  énumération ,  II ,  5  5  4  ;  V, 

61. 

-  qui  attirent  l’humidité  par  les 

yeux;  énumération,  II,  554,  555; 
V,  61. 

-  qui  attirent  l’humidité  par  les 

oreilles;  énumération,  II,  555;  V, 

62. 

-  désobstruants,  détersifs  et  atté¬ 
nuants  ;  contraires  des  emplastiques  ; 
ils  doivent  avoir  des  propriétés  ni¬ 
treuses;  médicaments  extérieurs  et 
intérieurs,  II,  555-558. 

- désobstruants  et  dépuratifs  ;  énu¬ 
mération  de  ces  médicaments;  ma¬ 
nière  dont  iis  agissent,  II,  558-56o; 
V,  62. 

- détersifs;  énumération,  II,  56o- 

563;  V,  62. 

- qui  purgent  la  rate  par  les  urines  ; 

énumération,  II,  566;  V,  63. 

- qui  purgent  le  foie  par  les  urines  ; 

énumération,  II,  566,  667;  ’V^,  64. 

-  qui  purgent  les  reins  par  les 

urines;  énumération,  II,  667;  V, 
64. 

-  qui  purgent  la  poitrine  et  les 

poumons;  énumération;  comment 
ils  doivent  agir,  II,  667,  568  ;  V,  64. 

-  qui  chassent  les  humeurs  du 

poumon;  énumération.  II,  568, 
569. 

-  qui  purgent  les  reins;  qualités 

qu’ils  doivent  avoir,  II,  669,  670; 
V,  64,  65. 

- raréfiants  et  apéritifs;  leur  défi¬ 
nition;  leur  nature;  leurs  contraires 
sont  les  condensants  et  les  resser¬ 
rants,  II,  570-673. 

- apéritifs,  raréfiants,  condensants 


TABLE  DES 

^  et  resserrants;  énumération,  11, 
571-573;  V,  65. 

Médicaments  sudorifiques  ;  énuméra¬ 
tions  de  Galien  et  de  Zopyre,  II, 
578,  57/1. 

. - caustiques  ;  différentes  classes  de 

ces  médicaments  suivant  leur  action; 
énumération,  II,  674-576,  578;  V, 

65. 

- putréfactifs  ;  leur  action  ;  énumé¬ 
ration,  II,  576;  V,  65. 

-  destructifs;  définition  de  ce 

terme;  action  de  ces  médicaments; 
énumération,  II,  676,  677;  V,  65, 

66. 

- cicatrisants  ;  leur  action  ;  énumé¬ 
ration,  II,  577,  5.78;  V,  66. 

- attractifs  et  répercussifs  ;  défini- 

lion  de  ces  termes;  action  de  chaque 
espèce;  énumération,  II,  579-582; 
V,  66. 

-  qui  favorisent  la  perspiration; 

leur  nature;  énumération,  II,  582- 
586  ;V,  67. 

-  astringents;  énumération,  II, 

586,  587;  V,  67,  68. 

-  qui  favorisent  la  perspiration, 

employés  en  cataplasme  ou  en  affu¬ 
sion;  énumération,  II,  588-591. 

-  qui  provoquent  les  règles,  sous 

forme  soit  de  boissons,  soit  de  pes- 
saires,  II,  598. 

-  qui  amènent  un  écoulement 

blanc  par  la  matrice,  II,  594-899; 
V,  68. 

- qui  donnent  du  lait;  leur  nature 

(voy.  Lait);  énumération,  II,  89 1- 
594,  596;  V,  68. 

-  simples;  importance  de  leur 

étude  pour  la  pratique  de  la  méde¬ 
cine;  énumération  de  ces  médica¬ 


MATIÈRES.  737 

ments  par  ordre  alphabétique,  II, 
6o3,  6o4;  V,  698  et  suiv. 

Médicaments  simples  et  composés  ;  rai¬ 
son  de  l’emploi  de  ces  derniers  ; 
exemples  à  l’appui;  règle  des  con¬ 
traires,  II,  741,  742. 

- composés  ;  manière  dont  les  mé¬ 
decins  anciens  en  rédigeaient  la  for¬ 
mule,  II,  879. 

MÉdie  (Eaux  naphteuses  de  la)  ou  de 
Médée  ;  témoignages  des  auteurs  an¬ 
ciens,  I,  63o,  63i. 

- Suc  de  Médie;  attractif,  II,  58i. 

- Du  pommier  de  Médie  ou  citron¬ 
nier;  qualités  du  fruit  de  cet  arbre, 
de  sa  semence,  de  son  écorce,  du 
noyau,  de  ses  feuilles.  II,  664 , 665  ; 
V,  628. 

Médiqüe  (Médicament  composé  dit 
le);  sa  composition,  V,  i35,  876. 

Mégès  (Extrait  de),  III,  635  et  suiv. 

- Collyre  de  Megès  employé  contre 

les  fistules,  III,  636,  687. 

Mélampds,  fils  d’Amylhæon,  Emploie 
l’ellébore  noir  pour  guérir  les  filles 
de  Prœtus,  II,  108. 

Mélancolie  (De  la).  Ses  différentes  es¬ 
pèces;  symptômes  précurseurs;  ré¬ 
gime  et  traitement;  il  faut  traiter  la 
mélancolie  tout  d’abord,  sinon  elle 
devient  incurable,  V,  4o9-4ii;VI, 

-  Remèdes  à  employer  contre  la 

mélancolie,  V,  4ii-4i3;  VI,  2i3, 
2i4. 

- Le  coït  est  un  remède  contre  la 

mélancolie  et  les  idées  fixes,  I, 

54i. 

- -  La  purgation  est  utile  en  cas  de 

mélancolie;  observation  de  Galien, 

II,  74,  75, 


ORIBASE. 


738 

Mélicékis  (Des)  ou  Mélicérides.  Carac¬ 
tères  communs  des  mélicéris  et  du 
stéatome  ;  nature  du  liquide  contenu 
dans  les  mélicéris;  opération  à  prati¬ 
quer,  IV,  7-9. 

- Opération  du  mélicéris  au  coude, 

à  l’olécrane,  aux  paupières,  IV,  10, 

- Remèdes  à  employer,  IV,  609. 

■ -  Remèdes  contre  les  mélicérides 

indiqués  par  Adamantins ,  V,  1 1 2  et 
857. 

Mélilot  (Du).  Ses  qualités  et  son  ac¬ 
tion,  II,  662  ;  V,  628 ;  VI,  488. 

-  Resserre  et  amène  à  maturité, 

II,  493. 

- Sa  provenance,  V,  76. 

- Médicament  composé  au  mélilot, 

V,  788. 

Méi.inet  (Du).  Ses  propriétés,  II,  ôgS. 
Mélisse  (De  la).  Ses  propriétés,  II, 
662. 

Mélitite  (Vin).  Mode  de  préparation; 
maladies  auxquelles  il  convient,  I, 

398,  399. 

Melliïe  (De  la  pierre).  Ses  propriétés, 

II,  707- 

Meloks  (Des).  Leurs  propriétés  compa¬ 
rées  à  celles  des  pastèques,  I,  47. 

- - ^Refroidissants,  I,  2  5o;V,  181; 

VI,  35. 

Mélos  (Alun  de).  Purge  la  rate  par  les 
urines,  II,  566. 

- Réalgar  de  Mélos  ;  favorise  là  per¬ 
spiration,  II,  590. 

Membranes  (Des).  Différences  de  leur 
tissu  avec  celui  des  tuniques,  III, 

Membri.  -upeiieur  (Du).  Ses  trois  par¬ 
ties  :  bras ,  avant-bras  et  main ,  III , 
411. 


Membre  génital  ou  viril  (Du).  Ses  fi.s- 
sures;  elles  peuvent  se  former  au 
prépuce  à  la  suite  d’une  opération  ; 
manière  de  les  guérir,  IV,  476. 

-  Maladies  du  membre  viril  ;  dou¬ 
leurs,  thymes,  fissures  (voy.  Verge)  , 
V,  523, "^524;  VI,  SSy,  338. 

Membres  (Des).  Luxation  des  os  des  ex¬ 
trémités  des  membres  ;  cause  de  cet 
accident ,  qui  est  fort  rare  ;  réduction  ; 
appareil  à  employer,  IV,  23g-242. 

-  De  la  paralysie  des  membres  ; 

frictions,  IV,  586  et  64 1. 

- -  Inflammations  des  membres  ;  cas 

où  beau  froide  est  utile;  cas  où  elle 
est  nuisible,  I,  822. 

Mémoire  (De  la).  Perte  de  la  mémoire; 
.ses  causes;  traitement,  V,  4oo;VI, 
202 ,  2o3. 

— ^ —  Remèdes  divers  contre  la  perte 
de  la  mémoire,  VI,  2o3. 

Mendole  salée  (Tête  de).  Propriétés 
de  ses  cendres,  II,  785. 

MÉnémaque  (Extrait  de),  II,  72,  78, 
417  et  suiv. 

VIenstruation  (De  la).  Époque  où  elle 
s’établit  généralement  ;  signes  qui  ac¬ 
compagnent  sa  première  apparition , 
IV,  63i  et65o. 

-  Temps  quelle  dure  en  général; 

âge  où  elle  cesse  ou  diminue,  IV, 
63i,  632,  65o,  65i. 

-  Nécessité  de  l’activer  dans  cer¬ 
tains  cas;  remèdes  qui  remplissent 
cet  office,  IV,  632  et65i. 

Menstrues  (Des).  Leur  rôle  dans  la  gé¬ 
nération,  III,  62. 

- Méthode  pour  provoquer  les  mens¬ 
trues  ;  saignées  et  scarifications ,  bois¬ 
sons,  pessaires;  principaux  médica¬ 
ments,  V,  770,  771;  VI,  618. 


TABLE  DES 

Menstrues  (Des).  Causes  les  plus  ordi¬ 
naires  de  la  suppression  des  mens¬ 
trues  ;  traitement  approprié  à  chaque 
cas,  V,  771,  772  ;  VI,  618,  619.  — 
Voy.  Règles. 

Menthe  (Cataplasme  de).  Manière  de 
le  préparer  et  son  emploi,  II,  365, 
366. 

MiATOn  (Du).  Bandage  fendu  pour  le 
menton;  manière  de  le  faire,  IV, 
3o2. 

Méotis  (Pays  voisins  du  Palus).  Leur 
climat,  II,  293. 

Mercure  (Du).  Effets  que  son  absorp¬ 
tion  produit  sur  le  système  digestif; 
boissons  à  prendre  pour  l’expulser, 

IV,  628. 

Mercuriale  mâle  et  femelle  (De  la). 
Leur  usage;  personnes  et  malades 
auxquels  elles  conviennent,  II,  1 1  2  ; 

V,  25,  817. 

- -  Emploi  de  la  mercuriale  comme 

purgatif  intérieur  dans  la  fièvre,  II, 
271. 

Merles  (Des).  Leurs  qualités  nutri¬ 
tives,!,  i32. 

Merlus  noir  (Du).  Ses  qualités,  I, 
i3i. 

Mésentère  (Du).  Sa  place,  sa  nature, 
son  utilité  et  sa  forme,  III,  353, 

354. 

Messine  (Mélilot  de).  Détersif,  II,  562. 

-  En  boisson,  il  provoque  les 

règles,  II,  598. 

-  Tient  le  milieu  entre  les  subs¬ 
tances  refroidissantes  et  les  subs¬ 
tances  échauffantes,  II,  5oi. 

Mesures  (Des).  Leur  valeur  et  leurs 
noms,V,  84,85. 

- Méthode  pour  évaluer  leur  capa- 


MATIÈllES.  739 

Métacarpe  (Du).  Os  qui  le  composent, 
III,  4i5. 

Métasyncritiques  (Des  médicaments). 
Cas  où  il  faut  les  employer;  médica¬ 
ments  employés  par  Galien;  c’est, 
pour  certains  médecins,  une  der¬ 
nière  ressource,  II,  470,  471;  V, 
5i,  837,  838. 

Mets  rôtis,  bouillis  ou  cuits  sur  le  plat; 
leurs  qualités  respectives,  I,  2  53; 

V,  182,  i83;  VI,36,  37. 

Miel  (Du).  Ses  propriétés;  manière  de 
f adoucir;  comparaison  entre  le  miel 
et  le  sucre,  II,  662;  V,  627,  628; 

VI,  488. 

-  Du  meilleur  miel;  caractères 

qu’il  doit  présenter;  localités  qui  le 
produisent,!,  169,  172,  178. 

-  Qualités  réchauffantes  du  miel; 

convient  aux  tempéraments  froids 
et  à  la  vieillesse,  I,  dgd. 

- Emploi  du  miel  pour  arriver  à  re¬ 
coller  les  sinus  ;  substances  diverses 
qu’il  faut  y  mêler,  III,  697,  598. 

- InlluenCe  des  plantes  sur  les  qua¬ 
lités  du  miel;  manière  de  recon¬ 
naître  le  miel  falsifié,  I,  170. 

- Manière  de  manger  le  miel;  ses 

qualités  nutritives  suivant  les  âges, 
I,  170,  171,  228;V,  171;  VI,  22. 

-  et  de  l’eau  miellée;  leurs  pro¬ 
priétés,  I,  2  34,  2  35;  V,  174;  VI, 
25,26. 

- ^  Relâche  le  ventre,  s’il  n’est  pas 

cuit,  I,  244,  245;  V,  178;  VI,  3i. 

-  Croyances  des  anciens  relative¬ 
ment  à  l’origine  du  miel,  I,  6o5. 

- Addition  de  miel  au  diacode ,  I , 

373. 

- Utilité  du  miel  ;  on  en  met  dans 

la  bois.son  aux  coings,  I,  383,  4oo. 


ORIBASE. 


740 

Miel  aux  pommes;  ses  usages,  I,  4i6. 

le  diacode  peut  être  utile  ,1,378,379. 

-  Ses  propriétés;  maladies  pour 

lesquelles  il  convient,  I,  SSS-Sgo. 

- au  verjus;  à  mélanger  au  diacode 

dans  certains  cas;  effets  qu’il  peut 
produire,  I,  379. 

-  Mode  de  préparation;  cas  dans 

lesquels  il  convient;  maladies  aux¬ 
quelles  il  s’applique,  I,  384-388. 

- Eau  de  rayons  de  miel;  saison  où 

on  peut  la  boire;  personnes  aux¬ 
quelles  elle  convient;  manière  de  la 
préparer;  noms  que  les  anciens  lui 
donnaient,  I,  363,  364. 

- Période  de  la  maladie  où  il  faut 

la  boire,  avant  le  déclin  de  la  fièvre 
et  après  la  coction,  1,  365-367- 

- Nécessité  de  la  conserver  quelque 

temps  avant  de  la  boire;  qualités 
quelle  prend  en  vieillissant,  I,  368- 
371,  4 16. 

- Emplâtre  au  miel,  V,  787. 

- amer;  doué  de  propriétés  mélan¬ 
gées,  II,  494. 

Miellé  (Vin).  Diverses  manières  de  le 
préparer  ;  choix  du  miel  et  du  vin , 

I,  399. 

- - -  Rarement  employé,  I,  4 16. 

Miellée  (Eau).  Manière  de  la  prépa¬ 
rer  pour  les  gens  bilieux;  il  faut  la 
défendre  à  ceux  qui  souffrent  de  tu¬ 
meurs  des  viscères;  explication  théo¬ 
rique  de  cette  défense,  I,  36o-363; 
V,  190;  VI,  4i. 

■  -  Maladies  où  elle  est  utile;  cas 

où  elle  est  contraire;  bien  inférieure 
à  l’oxymel ,  I,  391,  392. 

■  - -  Employée  dans  les  fièvres,  I, 

426,  427. 


Miellée  (Eau).  Son  usage  dans  le  cas 
de  saignées  répétées,  II,  17. 

Miettes  (Remède  composé  aux),  V, 
120  et  864. 

Migraine  (De  la).  Ses  causes;  médica- 
mentation  topique;  recette-S  appro¬ 
priées;  injections  dans  les  oreilles, 

V,  693, 694;  VI,  53o, 53i. 

- Remèdes  divers,  IV, ‘542  ,  543. 

- Purgation  et  saignée;  traitement 

à  suivre;  remèdes  spéciaux ,  V,  429; 

VI,  235,  236.  —  Voy.  Hémicranie. 
Milet  (Miel  de),I,  172. 

- Jeune  homme  de  Milet;  sa  mala¬ 
die;  particularités  qu’il  éprouvait 
pendant  le  coït;  régime  ordonné; 
guérison,  I,  55o,  55 1. 

Millepertuis  (Du).  Ses  propriétés,  11, 
607. 

- Son  action;  sa  composition,  II, 

697- 

Millet.  Du  grand  et  du  petit  millet; 
pain  de  millet;  manières  diverses 
d’employer  le  millet;  ses  qualités, 
I,  3o,  3i. 

-  Resserre  le  ventre,  I,  2  48;  V, 

180;  VI,  34. 

-  Refroidissant,  I,  260;  V,  181; 

VI,  35. 

- Leur  emploi  pour  ceux  qui  ont 

abondance  de  bile,  I,  287. 

- -  Boisson  de  millet;  manière  de  la 

-  Du  grand  millet;  ses  différents 

noms;  ses  propriétés,  II,  633;  V, 
611;  VI,  468. 

- Du  petit  millet;  ses  qualités,  H, 

645. 

- —  Ses  qualités  différentes  suivant  la 

manière  de  le  préparer,  I,  299, 3 00 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


MtLLBT.  Bouillie  de  petit  millet;  cas  où 
elle  est  utile;  manière  de  l’accom¬ 
moder,  I,  2  go. 

- Cataplasme  de  petit  millet;  son 

utilité;  diverses  manières  de  le  pré¬ 
parer,  II,  353. 

Mines  (Des).  Influence  des  mines  sur 
la  nature  de  l’eau,  I,  33o. 

Mnaseus  (Malagme  de).  Recette,  V, 
119, 787  et  863. 

- (Pastille  de).  Indiquée  par  Philu- 

mène;  recette  et  recommandations, 

V,  122,  123, 865. 

Mnésithée  (Extraits  de) ,  II,  182  ,  i83 , 
2  5o  et  suiv.  III,  2  3  et  suiv. 

-  d’Athènes  (Extraits  de),  I,  177 

et  suiv.;  III,  iS3,  i54., 

-  de  Cyzique  (Extraits  de),  I, 

278  et  suiv.;  III,  129  et  suiv. 

Moelle  (De  la).  Ses  propriétés  ;  moelles 
des  différents  animaux;  qualités  de 
chacune  d’elles,  II,  735;  V,  629; 

VI,  490. 

-  Diverses  espèces  de  moelles  ; 

leurs  qualités  respectives;  manière 
de  les  préparer,  V,  75,  76. 

- Usage  de  la  moelle  dans  l’alimen¬ 
tation;  ses  qualités,  1,  101,  270. 

- épinière;  ses  tuniques;  manière 

dont  elle  se  rattache  au  cerveau; 
suites  de  son  incision  dans  ses  diffé¬ 
rentes  parties,  III,  290-294. 

- -  Nerfs  qui  partent  de  la  moelle 

épinière,  III,  496-5o5. 

-  Ses  propriétés  alimentaires;  sa 

nature,  I,  101,  102. 

- d’une  dige.stion  lente,  I,  287;  V, 

176;  VI,  27. 

Mois  GRECS  (Des).  Étaient  ancienne¬ 
ment  des  mois  lunaires;  preuves  de 
ce  fait,  II,  806,  807. 


741 

Môle  (De  la).  Explication  de  ce  terme; 
recherches  sur  les  causes  de  cette 
maladie;  cas  nombreux  où  fon  croit 
à  tort  à  l’existence  de  la  môle ,  III , 

65-67. 

■  - Signes  qui  permettent  do  distin¬ 

guer  la  môle  des  aütres  états  mor¬ 
bides  de  l’utérus,  III,  67,  68. 

- Sens  de  ce  terme  chez  les  an¬ 
ciens  et  chez  les  modernes,  III,  692. 

MolÈne  (De  la).  Qualités  des  racines 
des  différentes  espèces  de  molène, 
II,  698. 

Mollusques  (Des).  Ce  qu’on  entend 
par  là;  qualités  nutritives  de  ces  ani- 

-  Propres  ,4  préparer  au  coït,  I, 

545. 

Morelle  (De  la).  Ses  propriétés  astrin¬ 
gentes,  I,  78. 

-  Refroidissante ,  I,  i5i;V,  182; 

VI,  36. 

- Différentes  espèces  de  morelles  ; 

qualités  de  chacune  d’elles;  morelle 
vénéneuse;  son  action,  II,  6g5, 
696;  V,  639;  VI,  5i3. 

Motelles  (Chair  des).  Ses  qualités;  in¬ 
fluence  de  l’alimentation ,  1 ,  1 1 5  , 
i33. 

Moules  (Des).  Grandes  moules;  leurs 
propriétés;  leurs  usages;  manières 
de  les  apprêter,!,  i45,  i46. 

-  Petites  moules  ;  leurs  propriétés , 

I,  i46. 

-  de  rivage;  leurs  propriétés,  I, 

i46,  147. 

Mouron  (Du).  Distinction  de  deux  es¬ 
pèces  de  mouron  ;  leurs  qualités ,  II , 
6i3;  V,  601;  VI,  433. 

■  - Manière  de  l’employer,  VI,  433,. 

434. 


742 


ORIBASE. 


Mouron.  Resserre  le  ventre ,  1 ,  2  45  ;  V, 
179;  VI,  33. 

Moutarde  (De  la).  Ses  qualités,  U, 
656,  668. 

- Cataplasmes  de  moutarde,  em¬ 
ployés  contre  le  sommeil  ,1,  447. 

— —  Ancienneté  de  l’emploi  de  la 
moutarde  comme  rubéfiant;  témoi¬ 
gnages  à  ce  sujet.  II,  885,  886. 

Mouton  (Viande  de).  Époque  où  l’on 
peut  en  user,  I,  i5. 

Mouvement  passif  (Du).  Ses  effets  en 
général  ;  différentes  espèces  de  mou¬ 
vement  passif  (voy.  Lit,  Litière, 
Voiture,  Navire,  Équitation),  I, 
5i3-5i5. 

- Quel  est  le  mouvement  passif  qui 

convient  dans  les  fièvres;  manière 
d’en  calculer  la  durée  (voy.  Litière, 
Chaise,  Char,  Fièvre,  Insomnie), 
I,  519-521. 

Muflier  (De  la  tleur  de).  Son  action 
sur  le  foie,  II,  700. 

Muges  (Des).  Leurs  différentes  es¬ 
pèces;  leurs  qualités,  I,  i3i,  182. 

- Salaison  de  muges  ;  ses  qualités , 

1,159. 

-  Chair  des  muges;  muges  d’eau 

bourbeuse,  d’eau  pure,  d’eau  cou¬ 
rante,  d’eau  stagnante,  de  rivière; 
manière  de  les  apprêter;  qualités  de 
chaque  espèce ,  1 ,  111. 

Muguet  multiflore.  Répercussif,  II, 
491. 

Mûres  (Des).  Leurs  mauvaises  quali¬ 
tés;  manières  de  les  manger,!,  67, 
58. 

- Leurs  propriétés  contraires  selon 

qu’ elles  sont  mangées  après  ou  avant 
d’autres  aliments,  I,  243;  V,  177; 
VI,  3o. 


Mûres.  Relâchent  le  ventre,  I,  2  43;  V, 
177;  VI,  3o. 

- Resserrent  le  ventre,  I,  2  45;  V, 

179;  VI,  33. 

-  Humectantes,  I,  2  54;  V,  i83; 

VI,  37. 

-  Suc  de  mûres;  ses  propriétés 

émollientes,  II,  260. 

- Remède  de  Galien  composé  aux 

mûres;  recette.  Y,  i43,  i44,  882. 

Mûrier  (Du).  Resserrant  et  purgatif; 
propriétés  de  chacune  des  parties  de 
cet  arbre,  II,  494. 

- Propriétés  de  son  fruit,  II,  665, 

666  ;  V,  629  ;  VI,  490. 

Musaraigne  (De  la).  Remèdes  contre 
les  morsures  de  la  musaraigne,  V, 
681;  VI,  524. 

Muscles  (Des).  Leurs  fonctions,  leur 
forme,  leur  union;  manière  dont  ils 
agissent;  difficulté  de  s’en  rendre  un 
compte  exact;  action  des  nerfs  sur 
les  muscles;  exemples  à  l’appui,  III, 
248-250. 

— —  Composition  des  muscles;  leur 
rôle  propre;  pourquoi  l’on  ne  peut 
les  regarder  comme  des  organes  de 
la  sensation,  TII,  2 5 1-2 5 3. 

- qpi  ne  mettent  pas  d’os  en  mou¬ 
vement,  in,  256,  267. 

- Du  mouvement  des.muscles;  Ga¬ 
lien  en  distingue  deux  :  flexion  et 
extension;  expériences;  exemples  ti¬ 
rés  de  l’incision  anatomique  et  des 
maladies  des  muscles;  distinction 
entre  le  mouvement  spontané  du 
muscle  sain  et  le  mouvement  invo¬ 
lontaire  du  muscle  malade,  III, 
257-259. 

- Nature  du  mouvement  des  mus- 

rles;  il  n’est  pas  une  suite  de  leur 


743 


TABLE  DES 

activité  propre  ;  hypothèse  tl’un  mou¬ 
vement  indépendant  de  ia  volonté, 
m,  360,  361. 

Muscles  (Des).  Distinction  de  quatre 
espèces  de  mouvement  des  muscles , 
III,  361-263. 

_ _  Manière  dont  les  muscles  sont 

implantés  sur  l’os  ;  proportion  entre 
le  volume  des  muscles  et  celui  des 
os  qu’ils  font  mouvoir;  action  réci¬ 
proque  des  os  et  des  muscles,  et 
leur  rôle  dans  la  production  du  mou¬ 
vement,  III,  263-266. 

_  De  ia  position  que  les  muscles 

prennent  dans  les  dilférents  mouve¬ 
ments;  distinction  de  ia  position 
moyenne  absolue  et  de  la  position 
moyenne  relative;  pronation,  supi¬ 
nation,  extension  et  flexion,  III, 
265-268. 

- Théorie  de  la  position  moyenne 

absolue  pour  le  bras  et  pour  la 
jambe;  manière  de  la  découvrir,  III, 
267-269. 

-  Position  moyenne  absolue  pour 

les  muscles  internes  du  siège,  de  la 
langue,  du  diaphragme;  développe¬ 
ment  au  sujet  de  ce  dernier  muscle, 
III,  269-272. 

_ Déchirures  des  muscles;  leurs 

suites;  médicaments  à  employer  sui¬ 
vant  la  gravité  du  cas,  IV,  58 1;  V, 
348,  349;  VI,  147,  i48. 

MüSE  (Remède  composé  dit  la),  V, 
129  et  870. 

- (Pastille  dite  la),  V,  788. 


Nacelle  (De  la)  ou  kiosque  de  Dioclès; 
manière  de  faire  ce  bandage;  con- 


MATIÈRES. 

Mydriase  (De  la).  Ses  différentes  es¬ 
pèces;  leurs  causes;  traitement  par 
la  saignée  et  par  les  médicaments 
dissipants,  V,  45o;  VI,  255. 

Myle  (De  la).  Ses  qualités,  II,  666. 
Myopie  (De  la).  Sens  de  ce  mot;  l’af¬ 
fection  est  incurable,  V,  467,  458; 
VI,  260,  261. 

Myrrhe  (De  la).  Ses  qualités;  myrrhe 
de  Béotie,  II,  687,  688;  V,  687; 
VI,  5o6. 

-  Différentes  espèces  de  myrrhe; 

manière  de  la  choisir,  V,  77,  78. 

- Moment  où  il  faut  incorporer  la 

myrrhe  aux  emplâtres,  V,  94. 

Myrte  (Du).  Propriétés  contraires  des 
différentes  parties  de  cette  plante; 
emploi  du  suc,  des  jeunes  pousses, 
des  feuilles,  des  excroissances,  II, 
493, 494, 667  ;V,  629;  VI,  490, 491- 

_  Baies  de  myrte;  resserrent  le 

ventre,  1 ,  245  ;  V,  179  ;  VI,  33. 

-  Refroidissantes  et  astringentes, 

I,  25i;  V,  181,  1S2;  VI,  35. 

-  Boisson  aux  baies  de  myrte; 

mode  de  préparation  ;  ses  propriétés , 
I,  428. 

_ Vin  aux  baies  de  myrte  ;  manière 

de  le  préparer;  son  action  sur  l’esto¬ 
mac,  I,  4o3. 

- Médicament  au  myrte,  V,  99  et 

85i. 

_ Huile  et  vin  de  myrte;  manière 

d’obtenir  deux  huiles  différentes  du 

myrte,  II,  835,  836. 

Mytilène  (Peignes  de),  I,  189. 

N 

vient  en  cas  de  solution  de  continuité 
transversale  du  bregma,  IV,  289. 


OKIBASE. 


llik 

Nahbonne  (Huîtres  de),l,  i/iy. 
Narcisse  (De  la  racine  de).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  668;  V,  63o. 

Nard  (De  fépi  de).  Sa  composition; 
ses  propriétés;  du  nard  celtique  et 
du  nard  de  montagne,  II,  667,  668; 

V,  629,  63o;  VI,  491. 

-  Caractères  de  l’épi  de  nard  de 

bonne  qualité  ;  falsifications  qu’il  su¬ 
bit  dans  le  commerce,  V,  76. 

-  Médicament  composé  au  nard; 

recette,  V,  i35  et  876. 

Narines  (Des).  De  l’obstruction  des  na¬ 
rines  ;  traitement ,  V,  459,  460;  VI, 

262. 

-  Flux  de  sang  par  les  narines; 

traitement  de  cette  affection  suivant 
sa  cause,  VI,  564,  565. 

Natation  (De  la).  Ses  effets,  son  em¬ 
ploi;  de  la  natation  en  mer;  mala¬ 
dies  auxquelles  elle  est  favorable 
(voy.  Hïdropisie,  Dartres,  Élé- 
PHANTiASis);  de  la  natation  dans 
l’eau  douce  ;  ses  effets  ;  de  fa  natation 
dans  les  eaux  minérales  :  ses  effets  ; 
précautions  c[u’il  faut  prendre  avant 
d’user  de  la  natation,  I,  523,  52  4. 
Nature  (De  la).  Comment  elle  opère 
la  nutrition  par  les  forces  rétentive 
et  propulsive,  III,  3o. 

Nausées  (Des).  Leurs  causes  diverses; 
traitement  approprié,  V,  478,  479; 

VI,  285-287. 

- - pendant  les  fièvres  ;  leurs  causes  ; 

manière  d’y  remédier,  V,  3 1 8  ;  VI,  121. 
-  Remèdes  contre  la  nausée,  IV, 

557. 

Navet  (Du).  Ses  propriétés;  manière 
de  le  manger,  I,  83,  84. 

- - Manière  d’apprêter  les  navets ,  I , 

263. 


Navets  (  Des).  Préparentau  coït,  I,  545. 

-  De  la  racine  et  de  la  graine  de 

navet;  leurs  qualités,  II,  626;  V, 
608;  VI,  476. 

Navire  (Du  mouvement  sur  un).  Ses 
effets  suivant  que  le  navire  est  à 
voiles  ou  à  rames,  que  la  mer  est 
agitée  ou  tranquille,  I,  5i5,  517, 
5i8. 

Naxos  (Pierre  à  aiguiser  de).  Refroidit, 

II,  5n. 

- Qualités  de  sa  poussière ,  Il ,  7 1 1 . 

Nèfles  (Des).  Leurs  propriétés;  leurs 
usages,  I,  64,  65. 

Néflier  (Du).  Propriétés  de  son  fruit, 
de  ses  jeunes  pousses  et  de  ses 
feuilles,  11,662,  663;  V,  628;  VI, 
488. 

- - de  Germanie  ;  propriétés  de  cette 

plante  et  de  ses  fruits,  II,  633. 

Neige  (De  la).  Mauvais  effets  de  l’u¬ 
sage  prolongé  de  la  neige  comme  ra¬ 
fraîchissant  pendant  l’été,  V,  56g, 
570;  VI,  409. 

Nénuphar  (Du).  Propriétés  de  sa 
graine  et  de  sa  racine,  II,  668, 
669;  V,  63o;  VI,  492. 

NÉpÊte  (Sources  de),  en  Italie.  D’un 
bon  usage  contre  l’éléphantiasis ,  IV, 

74. 

Nerfs  (Des).  Leurs  fonctions;  leur 
origine;  tous  viennent  du  cerveau, 
soit  par  la  moelle  épinière,  soit  di¬ 
rectement,  III,  482-485. 

- venant  directement  du  cerveau; 

caroncules  mamillaires  ou  nerfs  de 
l’odorat,  III,  483. 

- optiques;  leur  point  de  départ; 

leur  épanouissement  ;  leur  substance , 

III,  483,  484. 

- des  yeux,  destinés  à  assurer  leur 


TABLE  DES 

mouvement;  leur  place,  III,  484, 
485. 

Nerfs  issus  du  iferveau  et  descendant  le 
long  de  l’artère  carotide,  III,  485. 

- issus  du  cerveau  et  allant  se  ra¬ 
mifier  dans  la  bouche ,  à  la  tempe , 
sur  la  face  et  à  la  langue,  III,  485- 
487. 

-  issus  du  cerveau  et  descendant 

aux  viscères  ;  destinés  à  l’accomplis¬ 
sement  des  fonctions  animales  ;  nerfs 
des  Intestins,  de  l’estomac,  du  la¬ 
rynx  et  du  pharynx;  leurs  ramifi¬ 
cations;  leurs  embranchements  avec 
les  nerfs  provenant  de  l’épine  dor¬ 
sale,  III,  491-494. 

- provenant  du  cerveau  et  se  ren¬ 
dant  à  la  langue ,  à  l’os  thyroïde ,  à 
l’os  lanibdoïde ,  etc.  ;  leur  substance , 

ui,  494-496. 

-  issus  de  la  moelle  épinière;  ca¬ 
ractère  commun  de  quelques-unes 
de  leurs  paires,  III,  498-600. 

- Importance  des  nerfs  dans  l’éco¬ 
nomie;  leur  rôle  dans  le  mouvement 
des  muscles;  exemples,  III,  260. 

- Suites  de  l’incision  de  tel  ou  tel 

nerf  et  de  la  moelle  épinière,  III, 
25o,25i. 

— - Dérivations  et  ramifications  des 

nerfs  le  long  du  trajet  des  muscles; 
s’unissent  à  la  fibre  musculaire  pour 
former  le  tendon,  III,  253,  254. 

-  Indication  des  principaux  em¬ 
plâtres  à  employer  contre  les  affec¬ 
tions  des  nerfs,  IV,  6o5-6o8. 

-  Maladies  des  nerfs;  onguent  re¬ 
commandé,  V,  119  et  862. 

- Médicaments  propres  à  amener 

le  recollement  d’un  nerf  coupé,  V, 
327;  VI,  i3i. 


MATIÈRES.  745 

Nerfs.  Des  blessures  des  nerfs;  traite¬ 
ment  à  employer  pour  obtenir  le  re¬ 
collement  du  nerf  blessé;  médica¬ 
ments  utiles,  V,  360-363;  VI,  i56- 
169. 

-  Piqûre  des  nerfs;  médicament 

spécial,  V,  363-365;  VI,  iSg,  160. 

- —  optiques;  leur  forme;  leur  trajet; 

manière  dont  ils  fonctionnent;  rap¬ 
ports  entre  chacun  d’eux,  III,  3o3, 

3o4. 

Nerprun  (Du).  Ses  propriétés,  II,  679. 

-  Du  petit  nerprun;  qualités  de 

son  suc,  n,  658,  669. 

Nbslie  paniculée  (Graine  de).  Qualités 
de  l’huile  qu’elle  fournit,  II,  666. 

Nettoyants  (Médicaments),  V,  62 , 63. 

Neuf  médicaments  (Emplâtre  aux). 
Ses  usages  et  ses  effets;  recette,  V, 
96  et  849. 

Ne7.  (Du).  Conformation  intérieure  du 
nez;  communication  avec  le  cerveau 
et  avec  la  bouche  ;  nature  de  la  mu¬ 
queuse  intérieure;  rôle  du  nez;  sui¬ 
vant  Galien ,  il  expulse  les  résidus  so¬ 
lides  du  cerveau,  III,  3o4-3o6. 

- Muscles  du  nez  ;  leur  place  ;  mou¬ 
vement  particulier  qu’ils  peuvent  lui 
donner,  III,  42  3. 

. — . —  Nerfs  intérieurs  du  nez,  se  ren¬ 
dant  aux  papilles  nerveuses;  leur 
place  et  leur  disposition,  III,  490, 

491.  • 

-  Colobome  du  nez;  opération  à 

faire  à  l’extrémité,  à  la  cloison,  à 
l’aile,  IV,  58,  Sg. 

- De  la  fracture  du  nez  ;  manière 

de  faire  le  bandage;  préparations  à 
employer  contre  l’inflammation  ;  mé¬ 
thode  pour  obtenir  la  coaptation, 
IV,  i4o-i42. 


746 


ORIBASE. 


Nez.  Bandage  pour  le  nez ,  pour  les  ailes 
et  pour  le  cartilage ,  IV,  zgS,  296. 

- Bandage  fendu  pour  le  nez  ;  ma¬ 
nière  de  l’appliquer;  employé  en  cas 
d’opération  à  l’intérieur  des  narines , 

IV,  296,  297. 

- Traitement  chirurgical  des  abcès 

du  nez,  m,  571. 

- Abcès  de  la  cloison  du  nez  ;  trai¬ 
tement  à  suivre;  médicaments,  III, 
590. 

- Des  affections  du  nez,  V,  728  et 

suiv.;VI,  56i  et  suiv. 

_  Saignements  de  nez;  énuméra¬ 
tion  des  principaux  remèdes,  tant 
simples  que  composés ,  IV,  6o4 , 6o5  ; 

V,  357-359;VI,  i54,  i55. 

- Cas  où  il  a  lieu  goutte  à  goutte; 

ce  qu’il  indique;  comment  Philu- 
mène  le  traitait,  V,  323,  324;  VI, 
126,127. 

- Ce  qu’il  faut  faire  en  pareil  cas  ; 

manières  d’arrêter  le  sang,  VI,  127. 

- Remèdes  contre  la  mauvaise  odeur 

du  nez,  IV,  545,  546;  V,  438;  VI, 
247. 

- Médicaments  pour  le  nez,  V,  61. 

Nielle  (De  la).  Ses  propriétés,  II, 
661,  662  ;V,  627;  VI,  487,  488. 

Nil  (Influence  du)  sur  la  température 
de  l’Égypte ,11,  3i2,  3i3. 

- Bolty  du  Nil,  I,  127,  iSg. 

- Eau  du  Nil;  ses  qualités;  son  ac¬ 
tion  sur  le  ventre;  son  emploi,  I, 
329. 

- Salaisons  du  Nil;  leurs  espèces; 

leurs  noms;  leurs  usages,  I,  i58, 
159. 

NilÉe  (Collyre  de)  aux  roses,  trouvé 
par  Démosthène;  sa  composition,  V, 
1 35  et  875. 


Nilée.  Plinthium  de  Nilée;  description 
de  la  machine  dans  son  ancien  état, 
IV,  357,  358.  * 

- Modifications  apportées  au  plin¬ 
thium  par  un  mécanicien  nommé 
Hérodote,  IV,  358. 

- Forme  particulière  du  plinthium 

observée  par  Pasicrate  à  Sidon,  IV, 
358,  359. 

- Modifications  apportées  par  les 

médecins  postérieurs ,  et  en  particu¬ 
lier  par  Héliodore,  à  la  forme  du 
plinthium,  IV,  359-36 1. 

- —  Action  et  emploi  du  plinthium 

de  Nilée;  nécessité  d’y  ajouter  une 
échelle  pour  en  rendre  l’action  plus 
complète  ;  manière  de  disposer  cette 
échelle,  IV,  36 1,  362. 

- Le  plinthium  de  Nilée  sert  à  ré¬ 
duire  la  luxation  de  l’humérus  (voy. 
ce  mot),  IV,  362. 

- Manière  d’employer  le  plinthium 

de  Nilée  quand  le  malade  est  couché 

chelle  doit  être  placée  horizontale¬ 
ment,  IV,  382,  383. 

- Figure,  IV,  693. 

Nitre  (Du).  Ses  emplois,  VI,  485. 

- Fleur  de  nitre;  qualités  diverses 

de  cette  substance .  i^I ,  44o. 

Nœuds  (Des).  Place  des  nœuds  suivant 
Hippocrate;  point  où  leur  présence 
peut  être  nuisible;  explication  d’un 
passage  d’Hippocrate  à  ce  sujet,  IV, 
330-332. 

-  Du  lacs  appelé  nœud  simple; 

quelques-uns  l’appellent  périnée;  ma¬ 
nière  de  le  faire  ;  action  qu’il  exerce , 
IV,  259,  260. 

- Figure,  IV,  691,  n”  6. 

Noisette  (De  la),  appelée  aussi  noix 


TABLE  DES 

du  Pont.  Ses  qualités  comparées  à 
celles  de  la  noix,  I,  67,  68;  II,  644, 
645;  V,  618. 

Noisettes  mêlées  aux  bouillies,  I,  291. 

Noix  (Des).  Leurs  propriétés;  noix 
vertes  et  noix  fraîches;  leurs  quali¬ 
tés  respectives,  1,67,  68,  226, 243; 
V,  170,  177;  VI,  21,  3o. 

Nombril  (Du).  Contre  la  proéminence 
du  nombril  après  l’accouchement; 
remèdes,  V,  779  ;  VI,  628,  624. 

Nonnat  (Du).  Ses  qualités,!,  127,  128. 

Nodrwce  (De  la).  Choix  de  la  nour¬ 
rice  ;  son  âge  ;  sa  constitution  ;  forme 
et  complexion  des  seins  ;  importance 
de  ce  détail,  III,  120-122,  129- 
i3i;V,  i98,562,563;VI,5o,4o4. 

-  Régime  que  la  nourrice  doit 

suivre;  espèces  d’aliments  qui  lui 
conviennent;  aliments  et  plantes 
qu’elle  doit  éviter,  III,  i22-i25;V, 
198;  VI,  5o. 

_  La  nourrice  doit  s’abstenir  du 

coït;  effets  du  coït  sur  le  lait,  III, 
125;  V,  199;  VI,  5o. 

- Dangers  du  coït  pendant  l’allaite¬ 
ment,  .surtout  si  la  grossesse  sur¬ 
vient,  III,  128,  129. 

-  Exercices  que  la  nourrice  doit 

prendre,  et  qui  auront  une  bonne 
influence  sur  la  constitution  de  l’en¬ 
fant  quelle  allaite,  III,  125;  V, 
199;  VI,  5o. 

-  Manière  de  corriger  les  mau¬ 
vaises  qualités  du  lait  et  d’en  aug¬ 
menter  la  quantité,  III,  i25-i  28;  V, 
200,  201;  VI,  5i. 


MATIÈRES.  747 

Nourrice  (De  la).  Manière  de  remé¬ 
dier  à  la  petitesse  des  seins  et  ma¬ 
nières  de  donner  du  lait,  III,  i33, 
i34.  —  Voy.  Lait. 

Noyer  (Du).  Qualités  des  jeunes  pous¬ 
ses,  des  feuilles  et  de  l’écorce;  em¬ 
ploi  de  la  cendre  d’écorce  de  noyer, 
II,  644;  V,  617,  618;  VI,45o. 

Nuit  (Sommeil  de  la).  Utile  surtout 
dans  les  maladies  continues,  I, 
445.  ‘ 

- Du  coït  au  milieu  de  la  nuit,  I, 

547. 

Nutrition  (De  la).  Définition  de  cette 
fonction  naturelle;  conséquences  de 
la  force  nutritive;  elle  procède  par 
altération,  III,  27,  28. 

- Elle  s’opère  par  les  organes;  dis¬ 
tinction  de  différentes  nutritions  ; 
leur  utilité,  III,  28,  29. 

Nnx.  Note  .sur  le  sens  de  ce  mot  (voy. 
Kdpuor),!,  553,  554. 

Nyctalopie  (De  la).  Sens  de  ce  terme 
suivant  Gahen  :  traitemcn  i  ;  remèdes , 
V,  45i,  452;  VI,  256,  457. 

- Ce  qu’on  entend  par  là  ;  remède 

recommandé,  V,  709,  710;  VI, 

54i. 

Nymphodore  (Glossocome  de).  Pièces 
qui  le  composent;  il  a  été  perfec¬ 
tionné  par  Aristion,  père  de  Pasi- 
crate;  pièces  qu’il  y  ajouta;  valeur 
de  ces  modifications,  IV,  Sqg-âofi. 

- Mode  d’action  du  glossocome  de 

Nymphodore  ;  luxation  de  l’humé¬ 
rus  ;  dilférentes  manières  d’employer 
cette  machine,  IV,  4o3-4o7. 


748 


ORIBASE. 


0 


Obscurcissement  des  yeux  (Collyre 
contre  l’),V,  i38,  iSg,  878. 

Océan  (Thons  de  1’),  I,  i56. 

Odeurs  (Des).  Leur  présence  indique 
un  corps  chaud;  différentes  odeurs 
et  caractères  qu’elles  présentent; 
elles  sont  peu  utiles  pour  recon¬ 
naître  la  nature  des  corps,  II,  48i- 
483. 

- Moyens  de  donner  au  corps  une 

bonne  odeur;  poussières  et  médica¬ 
ments,  V,  218;  VI,  63. 

Odorat  (De  1’).  L’organe  apparent  de 
l’odorat  semble  être  le  nez;  expé¬ 
riences  qui,  suivant  Galien,  prou¬ 
vent  le  contraire;  hypothèse  à  ce 
sujet;  exemples  tirés  des  malades 
que  l’on  opère  au  cerveau,  III,  3o6- 
Sog. 

OEchalie  (Miel  d’),  en  Béotie,  I,  178. 

OEdéme  (De  1’).  Ses  causes;  parties  où 
il  se  forme  ;  traitement  à  suivre ,  III , 
671-678;  V,  384,  385;  VI,  178, 
*79- 

OEil  (De  1’).  Muscles  de  l’œil;  muscle 
de  la  base  de  l’œil  ;  sa  fonction  ;  cas 
où  l’œil  est  saillant  ;  explication  de  ce 
fait,  III,  424  ,  425. 

- Ruptures  dans  l’œil;  traitement, 

V,  7i5;  VI,  547.  —  Voy.  Yeux. 

-  Du  bandage  fendu  pour  l’œil; 

manière  de  remployer  ;  on  peut 
l’appliquer  aux  deux  yeux,  IV,  291- 

293. 

-  simple;  bandage  que  quelques- 

uns  appellent  œil  d'Hippocrate  ; 
manière  de  l’appliquer,  IV,  298, 

294. 


OEil  double;  en  quoi  il  diffère  de 
fœil  simple;  son  emploi,  IV,  294. 

OEsophabe  (De  f).  Action  de  ses  pa¬ 
rois  sur  le  larynx,  III,  819. 

— —  Position  et  points  d’appui  de  l’œ¬ 
sophage,  III,  338-340. 

-  Mouvements  propres  de  l’œso¬ 
phage;  théorie  de  la  déglutition  et 
du  vomissement;  preuves  à  1  appui 
de  cette  théorie,  III,  344-346. 

OEta  (Ellébore  del’),!!,  io3. 

-  Son  aspect;  sa  description;  ses 

qualités,  II,  ibb-iby. 

OEdfs  (Des).  Qualités  des  œufs  de 
chaque  espèce  d’oiseaux;  œufs  frais, 
peu  cuits,  durs,  etc.;  différentes 
manières  d’apprêter  les  œufs ,  1 , 1  og  , 

-  durs,  cuits  sous  la  cendre  et 

frits;  passent  lentement,  I,  287, 
238,  3o5;  V,  175;  VI,  27. 

- Qualités  des  diverses  parties  des 

œufs;  mauvaises  propriétés  des  œufs 
vieillis  ;  qualités  des  œufs  de  poule , 
II,  786,  787;  V,  64i;  VI,  5i2, 
5i3. 

Oie  (Chair  d’).  Ses  qualités  nutritives, 
I,  106,  107. 

-  Du  foie  d’oie;  manière  de  le 

rendre  plus  agréable  au  goût,  I, 
108. 

- Manière  d’engraisser  les  oies,  I, 

588. 

Oignons  (Des).  Leurs  propriétés,  I,  89, 
90. 

- Leurs  qualités  et  leur  composi¬ 
tion,  II,  653;  V,  622,  628;  VI, 
4  60. 


TABLE  DES 

Oignons  de  vaccet;  leurs  propriétés,  I, 
e33;V,  173;  VJ,  aS. 

- Vomitif;  ses  qualités ,  Il ,  6  2  i  ;  VI , 

444- 

OisEADX  (Des).  Espèces  d’oiseaux  dont 
la  cliair  convient  dans  chaque  sai¬ 
son,  I,  i5,  16. 

- Chair  des  oiseaux;  ses  propriétés 

en  général;  qualités  de  la  chair  de 
chaque  espèce  d’oiseaux,  I,  io5. 

■ -  Manière  do  faire  cuire  les  oi¬ 

seaux,  I,  273. 

- Ailes  des  oiseaux;  leurs  qualités 

nutritives,  I,  107. 

Oisiveté  (De  1’).  Ses  effets  nuisibles; 
danger  qu’il  y  a  à  ne  pas  faire 
d’exercices  corporels,  I,  466,  467. 

Oisons  (Des).  Parties  des  machines  des¬ 
tinées  à  réunir  les  axes ,  IV,  343. 

OlÉandre  (De  1’).  Ses  qualités;  son 
emploi  sous  forme  de  cataplasme, 
II,  668. 

Olives  (Des).  Leurs  propriétés  et  ma¬ 
nières  diverses  de  les  préparer,  I,  66, 
67. 

-  Qualités  des  différentes  espèces 

d’olives;  manière  de  les  accommo¬ 
der  et  de  les  conserver,  I,  i84,  i85. 

-  salées  et  conservées  dans  le  vi¬ 
naigre;  leurs  propriétés,  I,  226. 

- salées  ;  prises  avec  du  garon ,  re¬ 
lâchent  le  ventre,  I,  24i;V,  177; 
VI,  29. 

- purgatives  ;  manière  de  les  prépa¬ 
rer  et  leur  emploi,  II,  277,  278. 

- -  Différentes  espèces  d’olives  con¬ 
nues  dans  l’antiquité;  manières  di¬ 
verses  de  les  conserver,  I,  609-611. 

Olivier  (De  1’).  Qualités  de  ses  ra¬ 
meaux  et  de  ses  fruits,  soit  mûrs, 
soit  verts,  II,  628;  V,  610;  VI,  467. 


MATIÈRES.  74l9 

Olivier  nain;  son  emploi  comme  pur¬ 
gatif,  II,  120. 

Olïmpe  (Scammonée  du  mont),  II, 

Omelette  (De  1’).  Son  emploi  comme 
purgatif,  II ,  Il 4 ,  1 1 5. 

Omoplates  (Des).  Leur  place;  leurs  at¬ 
taches;  leur  forme;  leurs  points  do 
jonction  avec  les  parties  voisines ,  III , 
4io,4ii. 

-  Muscles  allant  de  la  tête  aux 

omoplates;  leur  distribution;  leur 
forme ,  leur  place ,  III ,  43 1,  432. 

- Leur  forme  chez  les  athlètes;  ac¬ 
tion  de  ces  muscles  dans  les  mouve¬ 
ments  de  l’omoplate,  III,  432  ,  433. 

- Muscles  qui  servent  proprement 

à  mouvoir  l’omoplate;  leur  nombre, 
leur  longueur  et  place  de  chacun 
d’eux;  leur  rôle  respectif  dans  les 
mouvements  de  l’omoplate,  III, 

433-435. 

-  Fistule  entre  l’omoplate  et  les 

parties  inférieures;  manière  de  la 
soigner,  III,  622. 

Omphace  (Vases  d’),  I,  870. 

Ongles  incarnés  (Des).  Remèdes  qui 
conviennent;  traitement  à  suivre, 
IV,  62o;V,  352,  353;VI,  i5i. 

-  raboteux;  médicaments  à  em¬ 
ployer,  IV,  620,  621; V,  352;  VI, 
i5i. 

- attaqués  de  psore  ;  médicaments 

composés,  V,  117,  860,  861. 

- De  la  contusion  des  ongles;  re¬ 
mèdes  à  employer,  V,  35 1,  352  ;  VI, 
i5o,  1 5i. 

Onguents  (Des).  Emploi  des  onguents; 
cas  où  il  faut  s’en  servir  au  lieu  de 
cataplasmes  ou  d’embrocations,  II, 
443,  444. 


750 


ÜRIBASE. 


Onguents.  Recettes  d’on  guents ,  II ,  4  4  4 . 

-  Action  de  différents  onguents; 

onguents  contre  les  efflorescences 
de  la  peau,  contre  les  ^ssures  des 
lèvres,  contre  les  ecchymoses,  les 
boursouflures ,  l’inflammation  des 
oreilles,  les  efflorescences  à  la  tête, 
les  érésipèles,  II,  445,  446. 

-  Emploi  d’onguents  contre  les 

gonflements  locaux ,  l’embonpoint 
exagéré,  les  myrmécies,  les  épinyc- 
tis,  la  psore,  la  paronychie,  les  en¬ 
gelures  ,  le  psoriasis ,  les  démangeai¬ 
sons,  les  figues,  les  excroissances  à 
l’anus  et  aux  parties  génitales,  II, 
446-448. 

- composés  pour  les  plaies ,  V ,  1 1 8 

et  86i. 

Onosme  (De-T).  Composition  de  cette 
plante,  II,  670. 

Onyx  (Provenance  du  meilleur) ,  V,  77. 

Opération.  En  cas  d’opération,  les  la¬ 
vements  émollients  conviennent ,  Il , 
206. 

Ophiasis  (De  1’).  Ses  causes;  médica¬ 
ments  à  employer,  V,  43o-432. 

- Origine  de  ce  nom  ;  ressemblance 

de  cette  maladie  avec  l’alopécie  ;  trai¬ 
tement  d’après  la  nature  des  hu¬ 
meurs,  causes  de  la  maladie;  médi¬ 
caments  à  employer,  classés  d’après 
leur  nature  ;  manière  de  s’en  servir, 
V,  694-697;  VI,  53i,  532. 

Ophthalmie  (De  1’).  Nature  de  cette 
maladie  ;  traitement  recommandé  ; 
collyres  au  blanc  d’œuf  et  au  nard; 
fomentations  plus  ou  moins  nom¬ 
breuses  ,  suivant  l’intensité  de  la  dou¬ 
leur,  V,  441,442;  VI,  24.9. 

- - -■  causée  par  la  neige;  remèdes  re¬ 
commandés,  V,  712;  VI,  544. 


Opopanax  (De  1’).  Sa  cuisson,  V,  gS. 

Orghis  (Racine  d’).  Humide  et  chaude; 
qualités  respectives  des  deux  parties 
de  cette  racine;  manière  de  la  man¬ 
ger,  II,  495,  671;  V,  635;  VI,  5o2, 

-  homme  pendu;  son  tempéra¬ 
ment;  action  de  la  partie  liquide,  II, 
683; V,  635. 

Oseille  (Du  lacs  appelé).  Utile  dans 
les  luxations  de  la  tête  et  de  la  mâ¬ 
choire  inférieure,  IV,  268. 

*  - Figure,  IV,  691,  n°  19. 

Oreilles  (Des).  Médicaments  pour  les 

maladies  des  oreilles,  II,  469, 46o. 

- Description  de  l’oreille  ;  utilité  du 

rocher  et  de  ses  cavités,  III,  809. 

- Os  des  oreilles;  leur  forme  mul¬ 
tiple;  le  rocher,  III,  898. 

- -  Nerfs  acoustiques  et  autres  nerfs 

se  rendant  aux  oreilles;  leurs  ramifi¬ 
cations  sous  la  joue,  le  cou  et  le  cuir 
chevelu,  III,  488-490. 

- Nerfs  partis  de  la  moelle  épinière 

qui  viennent  se  ramifier  derrière  les 
oreilles,  III,  497,  498. 

- Colobome  des  oreilles  ;  opération 

à  faire,  IV,  5g. 

•  - -  Des  maladies  des  oreilles,  V,  718 

etsuiv.;  VI,  55 1  et  suiv. 

- Remèdes  et  recettes  diverses ,  IV, 

545. 

-  Remèdes  contre  l’humidité  des 

oreilles  chez  les  enfants,  V,  207  ;  VI, 
55. 

-  De  la  douleur  des  oreilles;  elle 

est  causée  par  le  froid  ou  par  le 
chaud  ;  emploi  de  différentes  huiles , 
V,  719;  VI,  552. 

- De  l’eau  contenue  dans  les  oreilles  ; 

manière  de  l’expulser  à  l’aide  de 
médicaments  ou  d’un  changement  de 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


751 


jiosition,  V,  719,  720;  VI,  554, 
555. 

Oreilles  (Des).  De  l’inflammation  des 
oreilles  ;  quand  la  douleur  est  grande , 
il  faut  employer  les  insensibilisants 
et  le  médicament  au  pavot  et  au  vin; 
usage  des  fomentations ,  V,  7  2  o ,  7  2 1  ; 

VI,  553,  554. 

-  L’inflammation  peut  être  causée 

par  une  obstruction  gazeuse  ou  so¬ 
lide;  manière  de  la  reconnaître  ;  mé¬ 
dicaments  recommandés,  V,  721, 
722;  VI,  554,  555. 

— —  Inflammations  qui  atteignent  la 
partie  extérieure  de  l’oreille;  médica¬ 
ments  à  ordonner,  V,  722  ;  VI,  555. 

-  Des  oreilles  ulcérées  et  puru¬ 
lentes;  il  faut  employer  des  remèdes 
déplus  en  plus  énergiques;  cas  où 
l’ulcération  provient  de  blessure,  V, 
728;  VI,  555,  556. 

-  meurtries  ou  brisées;  médica¬ 
ments  divers,  V,  728,  724;  VI, 
556, 557. 

- De  l’bémorragie  des  oreilles;  hé¬ 
mostatiques  les  plus  efflcaces  dans 
ce  cas,  V,  724;  VI,  556,  567. 

_ _  Des  bourdonnements  dans  les 

oreilles;  ils  sont  spontanés,  persis¬ 
tants  ou  produits  par  une  maladie; 
différents  remèdes  dans  chaque  cas , 

V,  724,  725;  VI,  557. 

- Cas  où  une  substance  étrangère 

ou  un  insecte  pénètrent  dans  les 
oreilles;  manières  de  les  extraire; 
dangers  qu’il  y  a  à  laisser  l’oreille  oc¬ 
cupée,  V,  725, 726;  VI,  557,  558. 

_ Crasse  des  oreilles;  manière  de 

l’enlever,  V,  726;  VI,  550. 

_ Manière  de  gue'rir  les  oreilles  hu¬ 
mides,  V,  726;  VI,  559. 


Oreilles  (Des).  Remèdes  contre  les  ex¬ 
croissances  de  chair  qui  viennent 
dans  les  oreilles,  V,  726;  VI,  550. 
-  Médicaments  pour  les  oreilles, 

V,  62. 

-  Coquillages.  Leurs  propriétés; 

manière  de  les  apprêter,  I,  i54. 
Organes  (Dés).  Leur  utilité;  distinc¬ 
tion  des  organes  de  la  nutrition,  des 
résidus  de  la  nutrition  et  des  organes 
de  transport,  III,  28,  29. 

- Chaque  organe  contient  en  lui  un 

élément  constitutif  qui  lui  est  propre  ; 
exemples  à  l’appui,  III,  33. 

Orge  mondée;  manière  de  l’éprouver, 

I,  4. 

- Propriétés  et  qualités  de  l’orge, 

I,  6,  25. 

-  Propriétés  de  chaque  espèce 

d’orge,  I,  26. 

-  refroidissante,  I,  2  5o;  V,  180; 

VI,  35. 

-  Pain  d’orge;  sa  préparation,  I, 

25,  256. 

-  bouillie,  utile  aux  fébricitants; 

manière  de  l’apprêter,  I,  284, 
285. 

- torréfiée,  moulue  et  transloimee 

en  alpbiton:  utile  aux  lobricilants, 
I,  285. 

- Bouillie  faite  avec  forge  torréfiée  ; 

manière  de  f apprêter;  son  utilité,  I, 

-  Crème  d’orge  mondée,  utile 

dans  les  maladies  ;  manière  de  l’ap¬ 
prêter,  I,  3o2. 

-  Qualités  de  l’orge  comparées  à 

celles  de  l’alphiton ,  II,  652  ;  V,  622  ; 
VI,  458. 

_ _  Manière  de  préparer  la  boisson 

d’orge  pour  les  fébricitants  ;  on  peut 


752 


ORIBASE. 


aussi  la  faire  torrélier,  V,  i84,  i85; 
VI.  38,  39. 

Orge.  Médicament  à  l’orge  mondée;  re¬ 
cette,  V,  1 19  et  863. 

- —  Cataplasme  de  farine  d’orge;  ses 

usages  ;  diverses  manières  de  le  pré¬ 
parer;  comment  il  faut  y  incorporer 
l’huile,  II,  348-350. 

- Employée  contre  les  tumeurs  et 

contre  la  diathèse  fluxionnaire ,  III, 
552;V,  369,  370;  VI,  i64,  i65. 

ObgÉolets  (Des).  On  les  dissipe  avec 
de  la  cire  blanche  en  Uniment,  V, 
709;  VI,  54i. 

Ohibase.  Plan  de  sa  Collection  médicale; 
utilité  de  cet  ouvrage  ;  ordre  dans  le¬ 
quel  il  a  disposé  les  matières,  I,  2,3. 

- Orthographe  de  son  nom  en  grec, 

I,  553. 

Origan  (De  1’).  Purgatif,  II,  117. 

- Ses  propriétés,  II,  670,  671;  V, 

63o;  VI,  493,  494. 

Origandm  m-ARu  (De  1’).  Ses  propriétés, 

II,  6ii;VI,  478. 

Orme  (De  f  ).  Propriétés  des  feuilles  et 
des  racines  de  cet  arbre,  II,  677, 
678;  V,  633;  VI,  498. 

Ormin  (De  1’).  Manière  de  l’apprêter, 
I,  43. 

Ororanche  (De  1’).  Ses  qualités,  II, 
671. 

Ordre  (De  P).  Qualités  astringentes  de 
ses  racines,  II,  619. 

Orphies  (Des).  Leurs  qualités,  I,  128. 

Orpiment  (De  1’).  Ses  qualités;  ma¬ 
nière  de  le  traiter,  II,  718;  V,  6o4. 

- Qualités  du  meilleur  orpiment, 

V-  79- 

Orpin  rose  (De  1’).  Ses  propriétés,  II, 
681. 

Orteil.s  (Des).  Remèdes  contre  les  ger¬ 


çures  des  orteils,  IV,  621;  V,  891, 
392;  VI,  187,  188.. 

Orties  (Des).  Leur  emploi  comme  mé¬ 
dicament,  I,  81. 

- Manières  de  les  préparer,  I,  1 35 , 

i36,  233,  242;  V,  178,  177;  VI, 
25,  3o. 

- Propriétés  de  leurs  graines  et  de 

leurs  feuilles;  leur  emploi,  II,  609; 

V,  600;  VI,  429. 

Os  (Des).  Manière  dont  la  nutrition  s’o¬ 
père  dans  les  os,  III,  4o. 

- Définition  du  mot  squelette;  ma¬ 
nière  dont  les  os  se  joignent,  par 
articulation  et  par  symphyse;  dis¬ 
tinction  entre  la  jonction  naturelle 
et  la  jonction  artificielle,  III,  892, 

393’ 

- Noms  des  os  suivant  leur  forme  et 

leur  place;  rôle  des  os  dans  le  corps; 
leurs  cavités,  III,  398. 

- Epiphyses  des  os  ;  os  qui  en  ont 

et  os  qui  n’en  ont  pas;  distinction 
entre  l’épiphyse,  et  l’apophyse,  III, 

393,  394. 

-  De  l’os  qui  recouvre  du  pus; 

cette  affection  arrive  au  cerveau;  il 
faut  pratiquer  l’excision,  IV,  166, 
167. 

- Noirceur  des  os  de  la  tête;  il  faut 

distinguer  la  noirceur  produite  par 
les  médicaments  et  celle  qu’amène 
la  maladie;  traitement  et  médica¬ 
ments,  IV,  194  ,  195. 

Osier  fleuri  (De  1’).  Ses  propriétés, 
II,  669,  670. 

OsiRis  (De  l’).Ses  propriétés ,  II ,  671. 

OsTRACiTE  (De  la  pierre).  Ses  pro¬ 
priétés  ;  son  emploi  par  quelques  mé¬ 
decins,  II,  711. 

OsTREA.  Sens  réel  de  ce  mot 


t;  diffé- 


TABLE  DES 

reiits  animaux  qu’il  semble  désigner 
dans  les  auteurs,  I,  Sgo. 

O0ÏE  (De  la  dureté  de  1’).  Manière  de 
la  prévenir; 'il  faut  nettoyer  complè¬ 
tement  le  conduit  auditif,  V,  221, 
222;  VI,  65. 

- -  Elle  est  souvent  causée  par  l’a¬ 
mas  de  matières  dans  le  conduit,  V, 
718,  719;  VI,  55t,  552. 

OüRS  ( Chair  d’).  Ses  qualités,  I,  181. 

Outarde  (Chair  d’).  Ses  qualités  riutri- 
tives,  I,  107. 

Ovaires  (Des).  Galien  les  appelle  testi¬ 
cules  et  les  compare  à  ceux  de 
f homme;  leur  place,  leur  forme;  li- 
gajnents  suspenseurs  qui  s’y  implan¬ 
tent;  preuve  de  leur  existence,  III, 

374,  375. 

- Veines  des  ovaires;  leur  origine, 

leurs  ramifications,  III,  820. 

OxYGALA.  Différents  sens  de  ce  mot,  I, 
6o3 ,  6o4. 

OxYMEE  (De  1’).  Utile  dans  le  régime 
atténuant,!,  198;  V,  i58;VI,  5. 

- Expectorant  utile  dans  les  mala¬ 
dies  de  la  poitrine  et  du  poumon,  I, 
235;  V,  174;  VI,  26. 

- Effets  de  l’oxymel  sur  les  intes¬ 
tins,!,  245;  V,  178;  VI,  32. 


MATIÉIIES.  753 

OxYMEL  employé  de  préférence  à  l’eau 
pour  les  malades,  I,  3i4. 

- fort;  cas  où  il  peut  être  nuisible 

au  malade,  I,  3i4,  3i5. 

froid;  cas  où  il  faut  l’adminis¬ 
trer  en  été  contre  la  soif,  I,  32  3, 

324. 

- Mélange  de  l’oxymel  et  du  diacode 

pour  ceux  qui  souffrent  de  fièvres  ai¬ 
guës,  I,  377. 

-  Transformation  de  l’eau  miellée 

par  le  vinaigre  ;  ses  propriétés  déter- 
sives  ;  maladies  où  l’oxymel  est  utile  ; 
âges  auxquels  il  convient;  ses  pro¬ 
priétés  spéciales  quand  on  le  prépare 
avec  du  vinaigre  scillitique,  I,  Sgi- 

395. 

-  Manière  de  préparer  l’oxymel ,  1 , 

395-397. 

-  Employé  comme  médicament 

contre  les  maladies  de  poitrine  et 
l’empoisonnement  par  le  gypse,  les 
champignons  et  le  sang  de  taureau, 
I,  4i5,4i6. 

- employé  comme  boisson  dans  les 

fièvres,  I,  427. 

OzÈNBS  (Des).  Traitement  des  ozènes; 
médicament  à  l’anémone  et  aux  li¬ 
maçons,  V,  728;  VI,  56i,  562. 


Pagel  (Du).  Ses  qualités,  I,  i35. 

Pain  (Du).  Qualités  du  meilleur  pain; 
du  pain  lavé;  manières  de  cuire  le 
pain;  du  pain  d’épeautre,  I,  22- 

24. 

- léger,  très-cuit,  cuit  deux  fois,  I, 

24. 

-  lavé;  ses  qualités,  I,  262;  V, 

182;  VI,  36. 


Pain  de  grand  et  de  petit  épeautre;  sa 
préparation,  I,  2  56. 

-  De  la  préparation  du  pain ,  1 , 

280,  281. 

-  Choix  de  la  farine;  modes  de 

cuisson;  pain  cuit  sous  la  cendre; 
propriétés  de  ce  pain,  I,  280,  281. 

-  macéré,  utile  aux  gens  faibles, 

I,  284. 


48 


ÜRIBASE. 


754 

Pain  trituré  et  écrasé  dans  l’eau  miel¬ 
lée  et  avec  divers  ingrédients,  utile 
contre  la  fièvre,  I,  286,  287. 

-  Bouillie  de  pain;  manière  de 

l’apprêler  pour  ceux  qui  n’ont  pas  de 
fièvre  et  pour  les  fébricitants,  I, 
293,  294. 

- en  morceaux  dans  le  bouillon  de 

poulet,  utile  contre  la  constipation, 

I,  294. 

- lavé  avec  de  l’eau,  convient  aux 

malades;  froment  qu’il  faut  choisir; 
manière  de  le  préparer  et  de  le  faire 
cuire,  I,  3.01. 

- -  propre  à  préparer  au  coït ,  1 , 

545. 

- desancien.s,  1,  662,  563. 

- - de  son  ;  relâche  le  ventre ,  1 ,  2  4 1  ; 

V,  176;  VI,  29. 

■ - -  Cataplasme  de  pain;  utile  contre 

les  inflammations  ;  diverses  manières 
de  le  préparer;  ingrédients  qu’on  y 
mêle,  11,  345-347;  V,  i23,  124, 
866,  867. 

Palais  (Du).  Nerfs  du  palais,  III,  488. 
- Traitement  chirurgical  de  la  fis¬ 
tule  du  palais;  emploi  de  la  cautéri¬ 
sation  et  non  de  rescision,  III,  628- 
625. 

PÂLEUR  (De  la).  Remède  composé 
contre  la  pâleur,  V,  127  et  869. 

^ —  du  corps  ;  manières  de  fatténuer  ; 
aliments  et  onctions  ;  remèdes  ,à  mê¬ 
ler  à  feau  du  bain,  V,  219,  220; 

VI,  64. 

Panacée  d’Hbrcüle  (De  la).  Ses  pro¬ 
priétés;  propriétés  de  l’écorce  de  sa 
racine,  de  son  suc  et  de  son  fruit; 
panacée  de  Chiron  et  d’Esculape, 

II,  672;  VI,  493. 

Panais  (Du).  Ses  propriétés,  U,  632. 


Pancratiüm  (Du).  Propriétés  de  sa 
racine,  II,  671. 

Pancréas  (Du).  Nature  de  cette  glande; 
sa  place;  sa  fonction,  III,  354,  355. 

Pandémiqoes  (Des  maladies).  Ce  qu’on 
entend  par  là;  leurs  causes  ;  aliments 
ou  boissons,  excès  de  fatigue,  état 
du  sol  environnant,  état  de  l’air; 
préservatifs;  moyens  artificiels  de 
modifier  l’état  de  l’atmosphère,  V, 
298-300;  VI,  110,  111. 

Panic  (Boisson  au).  Manière  de  la  pré¬ 
parer,  V,  188;  VI,  39. 

Panicaut  (Du).  Ses  qualités  moyennes, 
II,  637;  VI,  478. 

Papyrus  (Du).  Usage  de  sa  cendre,  II, 
672. 

- Médicament  composé  au  papyrus 

contre  les  ulcères,  V,  1  29  et  870. 

-  Ses  usages;  sa  composition,  V, 

i32  et  873. 

Paralysie  (De  la).  Différentes  espèces 
de  paralysie;  traitements  général  et 
particulier;  saignées,  cataplasmes, 
emplâtres,  liniments,  IV,  583,  584  , 
638,  689. 

- Régime;  alimentation,  IV,  586, 

587,  642. 

- Remèdes  composés  contre  la  pa¬ 
ralysie,  IV,  587. 

-  Traitement  de  la  paralysie  par 

les  rubéfiants;  théorie  et  pratique  de 
ce  traitement,  IV,  687,  588,  642, 
643. 

- -Traitement  local  de  la  paralysie, 

IV,  588,  589,  643,  644. 

-  Distinction  entre  la  paralysie  et 

l’apoplexie;  causes  de  la  première 
de  ces  maladies;  traitement;  emploi 
du  médicament  sacré;  médicaments 
dissipants;  remèdes  spéciaux  pour  la 


TABLE  DES 

paralysie  de  la  face,  V,  /119,  4 20; 
VI,  221-224. 

Pabastates  glanddledx  (Des).  Leur 
utilité  dans  la  fonction  de  la  géné¬ 
ration;  observation  de  Galien,  III, 
5o,  5i. 

- A  quoi  ils  correspondent  .suivant 

Galien,  m,  691. 

Parpoms  (Recettes  de  divers),  V,  i54, 
i55, 892. 

PahiÉtaibe  d’Espagne  (De  la).  Ses  pro¬ 
priétés,  I,  227. 

- de  Judée;  ses  propriétés,  II,  633; 

V,  611;  VI,  468.' 

Parium.  Cas  de  luxation  observé  à  Pa- 
rium  par  Asclépiade  de  Bithynie, 
produit  par  un  alitement  de  trois 
mois,  IV,  244. 

- Maquereaux  de  Parium,  I,  i56. 

Parnasse  (Chiendent  du).  Diurétique, 
II,  565,  6o5. 

- Graine  de  chiendent  du  Parnasse; 

médicament  subtil,  II,  528. 

- Ellébore  du  Parnasse,  II,  io3. 

Paronïchie  (De  la)  ou  panaris;  re¬ 
mèdes  desséchants  et  traitement, 
IV,  620. 

- Manière  de  la  réduire  et  de  con¬ 
sumer  la  chair  contre  nature,  V, 
35i;  VI,  i5o. 

Paronîqüe  (De  la).  Ses  propriétés,  II , 
672. 

Parotides  (Des).  Méthode  de  traite¬ 
ment;  il  faut  employer  les  médica¬ 
ments  attractifs;  cas  où  il  faut  y 
joindre  les  émollients;  remèdes  di¬ 
vers,  V,  727,  728;  VI,  56o,  56i. 

Parties  (Des)  du  corps  qu’il  faut  re¬ 
trancher;  causes  qui  peuvent  en  ren¬ 
dre  l’ablation  néces.saire,  IV,  2  44, 

245. 


MATIERES.  755 

Parties  (Ablation  des).  Dangers  que 

de  la  faire;  ligature  des  vaisseaux; 
ablation,  cautérisation,  cataplasmes 
et  onctions,  IV,  245-247. 

-  du  corps;  distinction  dans  le 

coi-ps  de  quatre  espèces  de  parties, 
suivant  leur  rôle  dans  l’économie, 
III,  2o3,  2o4. 

-  Noms  des  diverses  parties  du 

corps  humain  ;  de  la  tête,  III,  383, 
384. 

- de  la  face  et  des  organes  des  sens, 

III,  384-387. 

- du  cou,  de  la  poitrine,  111,  887, 

388. 

- du  bras  et  de  la  main,  III,  388, 

389. 

-  du  ventre  et  du  dos,  III,  389, 

390. 

-  génitales  de  l’homme  et  de  la 

femme,  III,  890,  891. 

- de  l’épine  dorsale,  des  membres 

inférieurs  et  des  pieds, III,  Sgi,  892. 

-  génitales  de  la  femme;  leurs 

noms,  leur  forme;  vagin,  vulve; 
comparaison  entre  elles  et  les  parties 
génitales  de  l’homme,  III,  878, 

379' 

- Leur  place,  leur  forme;  déflora¬ 
tion,  III,  379.381. 

- Système  externe  ;  grandes  lèvres , 

clitoris,  UI,  38i. 

Pas  D’Ane  (Du).  Ses  propriétés,  II, 
628 ,  700. 

Pasicrate.  Son  témoignage  sur  une  ma¬ 
chine  qu’il  avait  vue  à  Sidon,  IV, 
358,  359. 

- Comment  il  réduisait  la  luxation 

de  l’humérus  compliquée  de  frac¬ 
ture,  IV,  887,  388. 


756 


ÜRIBASE. 


Pasicrate.  Modifications  qu’il  apporta  il 
la  construction  du  trispaste,  IV,  4i  i, 
4i2. 

Pasionos  (Trocliisque  de).  Recette,  V, 
iSoetSyi. 

Pastenague.  Passe  facilement,  I,  242; 
V,  177;  VI,  3o. 

Pastèques  (Des).  Leurs  propriétés  dé- 
tersives;  qualité.s  de  la  chair  et  des 
graines,  I,  46,  47- 

-  Leurs  effets  sur  l’estomac,  I, 

228;  V,  171;  VI,  22. 

Pastilles  (Des).  Distinction  de  trois 
espèces  de  pastilles,  suivant  qu’on  les 
administre  sous  forme  d’injection,  de 
boisson  ou  d’onguent,  II,  438. 

■ - -  en  injection  ;  leui-s  différentes 

espèces  ;  leur  emploi  ;  manière  de  les 
préparer;  il  faut,  avant  l’injection 
du  remède,  donner  un  lavement 
d’eau  salée,  II,  439,  44o. 

- Emploi  des  pastilles  sous  forme 

d’onguent;  principales  espèces;  leur 
utilité,  II,  44o,  44i. 

- Recette  d’une  pastille  purgative  , 

II,  277  ;  V,  i5i  et  889. 

Patience  (De  la).  Ses  propriétés;  pro¬ 
priétés  de  la  patience  sauvage,  I,  77, 
78. 

- sauvage  et  patience  de  marais; 

leurs  qualités  répercussives;  les  grai¬ 
nes  en  sont  astringentes,  II,  égS. 

- Qualités  de  la  patience  sauvage  et 

propriétés  de  la  patience  d’eau,  II, 
656;  V,  624;VI,  482. 

-  des  marais;  propriétés  de  ses 

feuilles  et  de  son  suc,  II,  624. 

Paume  (Du  jeu  de).  Ses  effets;  diffèrent 
suivant  la  grosseur  des  balles  em¬ 
ployées  (voy.  ce  mot),!,  628,  53i. 

-  chez  les  anciens,  I,  664. 


Paupières  (Des).  Muscles  des  pau¬ 
pières;  muscles  orhicnlaires  ;  leurs 
fonctions;  brisure  ou  distorsion  de 
la  paupière,  III,  425-427. 

- Muscles  de  la  paupière  inférieure  ; 

opinion  de  Galien  sur  l’existence  du 
muscle  du  grand  angle  de  l’œil,  III, 
427,  428. 

- Contre  les  tubercules  et  les  ex¬ 
croissances  des  paupières ,  V,  1 4o  et 
880. 

-  Remèdes  contre  les  ecchymoses 

de  la  paupière  inférieure,  V,  489; 
VI,  248. 

- De  l’anthrax  des  paupières  ;  trai¬ 
tement  de  cette  affection;  déplétion, 
purgation  ;  cataplasmes  plus  ou 
moins  actifs,  suivant  la  nature  de 
l’ulcère  et  l’époque  de  la  maladie,  V, 
448,  449;  VI,  253,  254. 

- -  Poils  des  paupières  qui  irritent 

les  yeux;  l’emploi  de  la  pince  à  épi¬ 
ler  ne  suffit  pas  ;  substances  aggluti- 
natives.V,  711;  VI,  542,543. 

-  Autres  remèdes  composés,  VI, 

543,  544. 

- glabres  et  sans  cils  ;  remèdes ,  V^ 

7. 2;  VI,  544. 

- Médicament  pour  rendre  les  pau¬ 
pières  belles  chez  les  gens  qui  ont  la 
chair  molle ,  V,  714,  7!5;VI,  547. 

- Remèdes  contre  l’épaississement 

des  paupières,  la  suffusion  sanguine  ou 
les  grains  de  millet,  V,  7i5;VI,  548. 

. - -  Remèdes  contre  la  lèpre  des  pau¬ 

pières,  V,  716. 

- dures  et  qui  se  meuvent  difficile¬ 
ment;  médicament  à  l’huile  de  roses, 

V,  716;  VI,  548,549. 

-  Collyre  pour  les  paupières,  V, 

i36  et  876. 


TABLli  DES  MATiÈBES: 


757 


PadpiÈkiss  (Des).  Onguent  sec  pour 
rendre  les  paupières  belles,  V,  iSg 
et  879. 

Pavot  (Du).  Qualités  générales  de 
toutes  les  espèces  de  pavots;  in¬ 
fluence  de  la  culture  sur  le  pavot 
sauvage;  son  action  vénéneuse;  du 
pavot  cornu,  II,  663;  V,  6a8;  VI, 
488,  489. 

— —  De  la  graine  de  pavot  ;  ses  pro¬ 
priétés  refroidissantes  et  sopori¬ 
fiques,  I,  42,  25i;  V,  181;  VI,  35, 
36. 

- Son  action  sur  la  poitrine ,  1 ,  2  67  ; 

V,  176;  VI,  27. 

- Suc  de  pavot;  manière  de  l’obte¬ 
nir,  I,  64i. 

- -  Manière  de  reconnaître  le  meil¬ 
leur  pavot;  falsifications  qu’on  lui 
fait  subir  et  manière  de  les  recon¬ 
naître,  V,  75. 

- Manière  de  le  préparer  pour  les 

emplâtres,  V,  94. 

- Suc  de  pavot  blanc  torréfié;  rem¬ 
place  l’huile  dans  les  bouillies,  1, 
291. 

-  Empoisonnement  par  le  pavot; 

recettes  de  lavements;  moment  où 
il  faut  les  administrer,  II,  211;  V, 

33,  824. 

-  Cataplasme  de  pavot;  diverses 

manières  de  le  préparer;  ses  usages, 
II,  361-363. 

— —  Emploi  du  pavot  comme  purga¬ 
tif;  II,  1 18 ,  1 19. 

- Clystère  au  pavot,  V,  843. 

- Médicament  aux  têtes  de  pavot. 

—  Voy.  Diacode. 

Pavs  M  %  I  d  1  n  il  1  s  1 1 
brité  d’un  pays;  l’auteur  prend  l’É¬ 
gypte  pour  exemple.  II,  3 1  4-3 16. 


Pays.  Moyens  de  reconnaître  l’insalu¬ 
brité  d’un  pays;  manière  d’atténuer 
les  mauvais  effets  de  cette  insalu¬ 
brité;  il  faut  habiter  des  los-cmenls 
élevés,  II,  3 16. 

- La  salubrité  d’un  pays  dépend  de 

son  orientation;  preuves  tirées  de  la 
qualité  des  fruits,  de  la  croissance 
des  arbres.  II,  817,  3i8. 

Peau  (De  la).  Médicaments  qui  res¬ 
serrent  la  peau ,  V,  65. 

-  Resserrement  de  la  peau;  ses 

causes;  aspect  pris  par  le  corps;  né¬ 
cessité  de  le  réchauffer;  modifica¬ 
tions  dans  les  exercices;  onctions, 

V,  2ii,2i2;VI,  58,  59. 

- Arrachements  de  la  peau;  soins 

à  prendre;  ne  jamais  la  détacher 
complètement;  médicaments  à  appli¬ 
quer,  V,  332  ,  333  ;  VI ,  i35 ,  i36. 

- Cas  où  la  peau  se  resserre  et  de¬ 
vient  dense;  traitement  de  cette  af¬ 
fection;  frictions  particulières  dans 
le  bain;  huiles  à  employer,  V,  870; 

VI,  469,  470. 

Pècheh  (Du).  Qualités  du  fruit,  des 
jeunes  pousses  et  des  feuilles.  11, 
664;  V,  628;  VI,  489. 

Pèches  (Des).  Leurs  mauvaises  quali¬ 
tés;  manière  de  les  manger,  1,  60. 

-  Se  corrompent  facilement,  1, 

238;  V,  176;  VI,  28. 

- Relâchent  le  ventre,  I,  2.43;  V, 

178;  VI,  3o. 

PÉDÉRASTIE  (De  la).  Ses  effets  compa¬ 
rés  à  ceux  du  coït  proprement  dit 
(voy.  ce  mot) ,  I,  54o. 

PÉDICDLAIRE  (De  la  maladie).  Ses 
causes  suivant  Oribase;  emploi  des 
médicaments  desséchants  et  éva 
citants,  V,  708 ,  704 ;  VI,  535 ,  536. 


758 


ORIBASE. 


PÉDOTRIBE  (Du).  Distinction  du  pédo- 
tribe  et  du  gymnaste,  I,  654 , 655. 

Pbganum  HAttMALA  (Du).  Propriétés 
de  la  racine  de  cette  plante,  II,  667. 

Peigne  (Emploi  du).  Remplace  avanta¬ 
geusement  la  friction  de  la  tête,  II, 
419. 

-  dans  les  maladies;  cas  où  il  faut 

le  défendre,  II,  419,  420. 

Peignes  (Des).  Leurs  dilférentes  es¬ 
pèces  ;  influence  du  temps ,  des  lieux , 
du  mode  de  préparation,  sur  leurs 
qualités,  I,  i3g-i4i. 

PÉLORIDES  (Des).  Leurs  qualités  et 
leurs  espèces,  I,  i38. 

- Endrpits  où  se  trouvent  les  meil¬ 
leures,!,  i48. 

PÉNIS  (Du).  Muscles  du  pénis;  leur 
place;  leurs  points  d’appui  respec¬ 
tifs;  leur  fonction,  III,  468,  469. 

-  Ulcération  du  pems:  traitement 

par  les  injections;  manière  d’y  procé¬ 
der,  II,  223,  224. 

-  Paralysie  du  pénis;  suites  de 

cette  maladie:  traitement  a  suivre; 
remèdes  locaux  et  aliments  à  pres¬ 
crire,  IV,  585,  64o,  64 1. 

Péplium  (Du).  Son  emploi  comme  pur¬ 
gatif,  II,  ii4,  ii5;IV,  597,646. 

Perçante  (  Médicament  pour  rendre  la 
vue).  Recette,  V,  i4o  et  879. 

Pergame.  Expériences  faites  à  Pergame 
par  Galien,  IV,  187. 

- (Miel  de),  I,  170. 

Péricarde  (Du).  Tunique  propre  du 
cœur;  sa  disposition;  points  d’adhé¬ 
rence,  III,  338. 

PériolÈs.  Observation  sur  la  forme  de 
■sa  tête,  III,  igS. 

Pébipneu.wonie  (De  la).  Remèdes  et  re¬ 
cettes  diverses,  IV,  552. 


Péritoine  (Du).  Sa  forme;  son  éten¬ 
due;  place  où  il  adhère  aux  nerfs; 
son  action,  III,  349-35i. 

- allongé;  dans  certains  cas,  il  con¬ 
tracte  des  adhérences  avec  l’intestin- 
diagnostic,  IV,  479-481. 

-  Isolement  du  péritoine  dans  les 

hernies  (voy.  Hernie),  IV,  48 1  et 

-  Manière  de  distinguer  le  péri¬ 
toine  du  dartos  épaissi  et  réciproque¬ 
ment;  aspect  de  chacune  de  ces  tu¬ 
niques,  IV,  484-487. 

- De  la  résection  du  péritoine  ;  cas 

où  elle  est  nécessaire  ;  étendue  de  la 
partie  dont  il  faut  faire  la  résection; 
comment  il  faut  y  procéder;  cas  où 
l’intestin  a  contracté  des  adhérences, 
IV,  487-490. 

- Abcès  du  péritoine  et  des  parties 

avoisinantes;  opération  qu’il  faut 
pratiquer;  traitement  détaillé,  Ilf, 
585. 

Péritrochasme.  Espèce  de  course;  ses 
effets,!,  5i3. 

PerpÉrine  (  Vin  de),  I,  349. 

Persée  (De  la).  Son  origine  fabuleuse; 
lieu  où  on  la  trouve,  1,72. 

-  Explication  et  histoire  de  ce 

nom,I,58i. 

- Propriétés  des  feuilles,  II,  678. 

Persil  (Du).  Qualités  de  sa  graine,  II, 
674;V,  63i,  632  ;VI,  496,496. 

Pessaires  (Des).  Leur  emploi;  leurs  es¬ 
pèces;  usage  de  chacune  d’elleà;  re¬ 
cettes  diverses;  manière  de  les  appli¬ 
quer,  II,  44 1,  442. 

- qui  provoquent  les  règles;  subs¬ 
tances  qui  peuvent  y  entrer,  II,  190 , 
597. 

- à  l’ellébore;  employé  par  queh 


TABLE  DES  MATIERES. 


759 


ques  anciens  comme  purgatif,  II, 
.43. 

Pkssaires  contre  l’excès  de  la  purgation 
utérine,  IV,  635,  655;  VI,  352. 

- pour  l’iiydropisie  de  la  matrice; 

pour  faire  concevoir,  purgatifs ,  adou¬ 
cissants,  etc.,  VI,  343-345. 

-  Diverses  recettes  de  pessaires  à 

employer  contre  l’inflammation  de  la 
matrice,  VI,  368,  869. 

Peste  (De  la).  Cas  de  guérison  par 
l’emploi  de  la  scarification,  II,  68. 

- Il  n’y  a  rien  de  spécial  dans  les  ac¬ 
cidents  que  la  peste  entraîne;  ses 
prihcipaux  effets;  manière  de  la  pré¬ 
venir  ;  régime  à  suivre  ;  ce  qu’il  faut 
fairé  quand  le  malade  a  la  fièvre,  V, 
3oo-362;  VI,  111,  112. 

Peuplier  noir  (Du).  Propriétés  de  ses 
feuilles,  de  sa  résine,  de  ses  graines, 
II,  607,  608;  V,  599;  VI,  429. 

- blanc;  sa  composition;  ses  pro¬ 
priétés,  II,  667. 

-  Médicament  composé  aux  fleurs 

de  peuplier,  V,  789,  790. 

Peur  (De  la).  Ses  causes;  ses  effets,  III, 

Phacoptisane.  Mélange  de  lentilles  et 
d’orge  mondée;  manière  de  la  pré- 

.  parer  et  de  l’assaisonner,  I,  261, 
262. 

PiiAGÉDÈNE  (De  la).  Cette  affection  res¬ 
semble  à  l’herpès;  son  traitement  est 
le  même  (voy.  Herpès),  III,  657. 

Phalère  (Du).  Il  faut  le  former  avec  le 
bandage  relâché,  IV,  3o8. 

Pharynx  (Du).  Rôle  du  pharynx  dans 
l’émission  de  la  voix,  III,  235, 
236. 

- Muscles  qui  donnent  le  mouve¬ 
ment  au  pharynx,  111,  447, 


Phasèles  (Des).  Leurs  propriétés  déter- 
sives;  manière  de  les  accommoder, 

I,  37,  38. 

- Purée  de  phasèles  ;  ses  qualités  et 

ses  défauts ,  1 ,  297. 

PhÉnée,  en  Arcadie.  Eau  du  Styx;  vé¬ 
néneuse,  I,  334. 

Philadelphie  (Vases  de) ,  I,  870. 
Philagrius  (Extrait  de),  V,  3n  et 
suiv.  876. 

- Des  boissons  agréables,  1,  365  et 

- Remède  de  Philagrius  contre  les 

aigreurs  de  l’estomac,  V,  i43  et  882. 

- Remède  de  t’hilagrius  contre  les 

squirres  de  la  goutte,  V,  554;  VI, 

,393. 

Philon  (Médicament  composé  de),  V, 

792- 

PiiiLOTiMB  (Extraits  de),  I,  182  et 

- Manière  dont  Philotime  purgeait 

par  l’ellébore,  II,  i44. 

- Purgatif  employé  par  le  médecin 

Philotime;  succès  qu’il  paraît  avoir 
obtenu  dans  l’antiquité,  II,  800. 
PtiiLUMÈNE  ou  PhilomÈne  (  Extraits  de), 

II,  268,  269;  rV,  65  et  suiv.;  V, 
617,  819,  821,  828,  4o3  et  suiv. 
4o8  et  suiv.  4i3,  4i6  et  suiv.  428  et 
suiv.  5o3  et  suiv.  689  et  suiv.  822, 
828;  VI,  121,  .28,  125,  206  et 

suiv.  226  et  suiv.  3.5  et  suiv.  822, 
828,  359. 

Phimosis  (Du).  Ses  deux  espèces;  le 
prépuce  recouvre  complètement  le 

causes  de  ces  deux  affections,  IV, 

.  466. 

- Opération  à  faire  pour  la  pre- 


760 


OllIBASE. 


rnière  espèce  de  phimosis;  cas  oh 
l’afiection  est  incurable,  IV,  467, 
468. 

Phlyctènes  (Des).  Manière  de  les  ou¬ 
vrir;  soins  à  prendre  pour  amener  la 
guérison,  V,  887,  838;  VI,  i4o. 

Phormidm  (Du).  Ses  propriétés,  U, 
699. 

Phhénitis  (Du).  Guérit  le  léthargus,  et 
réciproquement,  IV,  97. 

Phrygie  (Pierre  de)  ou  Phrygienne. 
Ses  propriétés;  dessèche,  II,  496, 
5i6,  709. 

Phthiriasb  (De  la).  Onctions,  V, ^35. 

-  Médicament  composé,  IV,  544; 

VI,  245. 

-  des  paupières;  traitement  pour 

faire  disparaître  les  pous,  V,  459; 
¥1,261,262. 

Phthlsie  (De  la).  Ses  causes;  traite¬ 
ment  à  suivre;  cataplasmes,  cérats, 

V,  469-471;  VI,  275,  276. 

- Médicaments  composés  contre  la 

phthisie, IV,  55 1,  552  ;  VI,  276 , 277. 

- des  yeux;  ses  causes;  traitement; 

onctions  et  médicaments  spéciaux, 
V,  45o,  45i;  VI,  256. 

- Collyre  contre  la  phthisie  des  yeux , 

V,  i38  et  878. 

Phygéthron  (Du).  Opinion  de  Praxa- 
gore  à  son  sujet;  place  et  description 
de  cet  ulcère ,  III ,  6 1 1 . 

Pied  (Du).  Os  du  pied;  forme  et  arti¬ 
culations  de  ces  os,  III,  4ig,  420. 

- Muscles  propres  du  dessus  et  du 

dessous  du  pied;  rapports  exacts 
entre  les  muscles  du  pied  et  ceux  de 
la  main;  muscles  de  la  plante  du 
pied,  III,  480-482. 

- - Veines  du  pied;  leurs  ramilica- 

tions;  leur  trajet,  III,  524,  525. 


Pieds.  Gonflement  des  pieds,  accident 
de  grossesse;  moyens  d’y  remédier, 
¥,197,198. 

- Piemèdes  contre  les  gerçures  du 

pied,  IV,  621;  V,  891,  892;  VI, 

Pie-mÈre  (De  la).  Ses  fonctions;  sa 
forme;  Galien  la  compare  au  cho- 
rion ,  III,  275 ,  276. 

Pierre  (Delà).  Levin  poivré  est  utile 
contre  la  pierre,  I,  433. 

Pierres  (Des),  II,  707  etsuiv. 

- Leur  action  en  général  ;  manière 

de  les  reconnaître  et  de  les  éprouver, 
II,  708. 

- Indications  sur  leurs  vertus  médi¬ 
cinales;  exemple  du  jaspe  vért.  II, 
712. 

- ponces  ;  caractères  des  meilleures , 

V,  80. 

-  poreuses  de  l’antiquité  et  noms 

qui  servaient  à  les  désigner,  I,  622, 
628. 

PiGAMON  (Du).  Ses  propriétés.  II,  638. 

Pignons  (Des).  Leurs  propriétés,  II, 

,  675. 

- Astringents ,  âcres  et  amers ,  Il , 

495. 

Pilés  (Des  grands  emplâtres).  Quan¬ 
tité  de  cire  qu’il  convient  d’y  mettre, 
suivantlebutqu’onsepropose,  V,  87. 

PiLÉDs  (Description  du),  I,  666. 

Pilules  purgatives  (  Recette  de)  bonnes 
pour  l’estomac  et  contre  les  fièvres 
d’accès,  II,  275,  276;  VI,  i52  et 
890. 

-  hygiéniques  et  purgatives  pour 

l’estomac;  recettes  diverses,  V,  i5i 
et  889. 

Piment  d’eau  (Du).  Ses  qualités.  II, 
696;  V,  64o;VI,  5i3. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


l’iMPRENELLE  épineuse  (De  la).  Pro¬ 
priétés  de  la  graine  et  des  feuilles  de 
cette  plante,  U,  688;  V,  687,  638; 
\T,  507. 

Piw  (Du).  Qualités  de  i’intlorescence  du 
pin  cultivé;  son  emploi,  II,  655  ;  V, 
624  ;  VI,  463. 

- Qualités  de  l’écorce  du  pin  ordi¬ 
naire,  du  pin  aux  torches  et  de  la 
pomme  de  pin,  II,  676;  V,  632  ;  VI, 

497- 

PiQDETTE  (De  la).  Ses  propriétés,  I,  54, 

'  359. 

- Manière  de  la  préparer  avec  du 

marc  de  raisin;  opinion  de  Dio.sco- 
ride  à  ce  sujet,  I,  35g. 

Pistaches  (Des).  Leurs  propriétés  ,1,69. 

- Leur  action  sur  le  foie,  I,  234; 

V,  174;  VI,  25. 

Pistachier  (Du).  Propriétés  de  son 
fruit,  II,  675. 

PiTYLiSER.  Exercice  spécial;  explica¬ 
tion  de  ce  terme,  I,  476 ,  476. 
Pityriasis  (De  la).  Ses  causes;  médica¬ 
ments  à  employer,  V,  434 ,  435  ;  VI, 
244. 

— —  produite  par  des  humeurs  mau¬ 
vaises,  V,  702;  VI,  535. 

- Médicaments  composés,  IV,  543; 

V,  702,7o3;VI,244,535. 

Plaies  (Des)  gangréneuses,  anciennes 

et  récentes,  V,  ii4-ti6,  858-86o. 

- simples;  leur  nature;  application 

de  handes;  si  la  plaie  est  grande,  il 
faut  un  médicament  pour  amener  la 
cicatrisation;  principaux  remèdes  ci¬ 
catrisants,  V,  325.327;  *30, 

- de  la  tète;  remède  spécial  contre 

les  plaies  de  la  tête,  V,  827,  828; 

VI,  182. 


Plaies  compliquées  de  douleurs  ;  re¬ 
mèdes  à  employer,  V,  828;  VI,  182, 
i33. 

-  Médicaments  cicatrisants ,  V , 

33o,  33i;  VI,  i34. 

- - à  chair  luxuriante;  médicaments 

recommandés  pour  amener  la  des- 
tniction  de  cette  chair  et  la  cicatrisa¬ 
tion,  V,  33 1  ;  VI,  i35. 

Plantain  (Du).  Son  action  sur  le  corps; 
propriétés  de  ses  feuilles,  II,  617, 
618;  V,  6o3;  VI,  436,  437. 

Plantes  (Des).  Leur  influence  généra¬ 
lement  mauvaise,  quelquefois  honne 
sur  les  eaux;  action  de  ces  eaux  sur 
les  urines,  I,  33o,  33 1. 

- Note  sur  la  croyance  des  anciens- 

à  la  transformation  des  plantes,  I, 
555,  556. 

- sauvages;  leurs  propriétés,  I,  78. 

- -épineuses;  leur  usage;  leurs  pro¬ 
priétés  ;  énumération  de  ces  plantes , 
1,79,  226,  227;V,  i7o;VI,  21. 

- ayant  des  propriétés  atténuantes , 

I,  193,  194-,  V,  i56;  VI,  2,  3. 

-  échauffantes,  I,  249;  V,  180, 

181;  VI,  34,  35. 

- refroidissantes,  I,  281;  V,  181, 

182;  VI,  35. 

-  humectantes,  I,  254;  V,  i83; 

VI,  37. 

Platane  (Du).  Ses  propriétés;  qualités 
de  son  écorce  et  de  ses  houles;  em¬ 
ploi  de  l'écorce  hrûlée;  mauvais  ef¬ 
fets  de  la  poussière  qu’on  trouve  sur 
les  feuilles  du  platane,  II,  676, 
676;  V,  632 ;  VI,  497. 

Platon.  Son  opinion  sur  la  distinction 
des  .saveurs,  II,  479. 

Plâtre  (Du),  Ses  qualités  suivant  qu'mi 


762 


ORIBASE. 


l’emploie  froid  ou  chaud,  V,  609; 
VI,  476. 

Pléiades  (Lever  des).  Marque  l’équi¬ 
noxe  du  printemps  sous  le  parallèle 
de  l’Heilespont,  II,  296. 

- -  (Coucher  des).  Marque  le  com¬ 
mencement  de  l’hiver.  II,  297. 

Plénitude  (De  la)  d’aliments.  Ses  dan¬ 
gers  quand  elle  devient  état  géné¬ 
ral  du  corps;  usage  du  vomissement 
pour  la  prévenir;  emploi  des  exer¬ 
cices,  V,  223-225;  VI,  66, 67. 

Pléthore  (Delà).  Distinction  de  deux 
espèces  de  pléthore;  symptômes  de 
chacune  d’elles;  sensations  quelles 
amènent  ;  remèdes  (  voy .  Évace  ation 
et  Saignée),  II,  i-4. 

-  Différentes  espèces  de  pléthore; 

comment  on  les  reconnaît;,,  types 
qu’il  faut  se  créer  pour  leur  rapporter 
chaque  cas,  II,  5,  6. 

- Cas  où  la  pléthore  laisse.les  forces 

intactes  ;  il  faut  employer  la  saignée , 

11,6,  7. 

-  appesantissante;  la  saignée  ne 

convient  pas  toujours;  cas  où  elle 
peut  être  dangereuse,  II,  7, 

-  sanguine;  explication  de  cette 

épithète,  II,  10. 

-  Théorie  de  la  pléthore  par  Ga¬ 
lien;  il  en  distingue  deux  espèces; 
opinions  modernes  à  ce  sujet;  dis¬ 
tinction  par  des  auteurs  contempo¬ 
rains  de  la  pléthore  morbide;  traite¬ 
ment  et  symptômes  de  la  pléthore, 

II,  760-754. 

- Signes  auxquels  on  reconnaît  la 

pléthore  quand  elle  provient  d’une 
alimentation  excessive;  manière  d’y 
remédier,  V,  565,  566;  VI,  4o5, 
4o6. 


Pleurésie  (De  la).  Amenée  par  l’usage 
des  eaux  de  lac  en  hiver,  I,  325. 

- La  pleurésie  résout  la  péripneu¬ 
monie,  IV,  96,  97. 

- Ses  causes  ;  sa  nature  ;  régime  et 

médicaments  à  employer  suivant  les 
cas,  V,  473 , 474  ;  VI,  280,  281. 

-  Remèdes  et  recettes  contre  la 

pleurésie,  IV,  552  ,  553. 

— —  Fomentations  et  évacuations,  V, 
760;  VI,  602. 

- Comment  il  faut  saigner  pendant 

la  pleurésie,  II,  786. 

Plèvre  (De  la).  Nature  de  cette  mem- 
b  O  e  t  11  et  le 

péritoine;  sa  place;  sa  forme;  mem¬ 
branes  transversales  qui  lui  sont 
jointes;  leur  utilité,  III,  323-325. 

Plexus  réticulé  (Du).  Ses  fonctions; 
sa  place  dans  l’appareil  cérébral;  sa 
structure;  ses  rapports  avec  le  sys¬ 
tème  artériel  du  thorax,  III,  286- 
289. 

PlintbiüS  (Du  lacs  appelé).  Manière 
de  le  faire  sur  les  doigts;  son  utilité; 
employé  pour  redresser  les  fractures 
du  menton ,  IV,  266 ,  266. 

-  à  quatre  cercles;  figures,  IV, 

691,  n”*  i4  et  i5. 

Plistonicus.  Manière  dont  ce  praticien 
employait  l’ellébore  blanc.  II,  i43. 

Plomb  (Du).  Ses  propriétés;  sa  compo¬ 
sition;  remarque  à  ce  sujet;  action 
du  feu  et  de  l’eau  sur  le  plomb ,  II , 
718,  719;  V,  628,  629;  VI,  489, 
490. 

Pnbumatose  (Delà).  Sens  probable  de 
ce  mot  dans  Galien  ,  III ,  690. 

Podagre  (De  la).  Différences  entre  la 
podagre  et  la  goutte;  ses  causes; 
traitement  qu’il  Huit  lui  appliquer; 


lABLE  DES  MATIERES.  763 


énumération  d’un  certain  nombre 
de  médicaments  composés,  IV,  Sgi- 
ogi. 

Podagre  (De  la).  Remède  composé 
contre  la  podagre,  V,  n8  et  862. 

- Traitement  de  la  podagre;  il  doit 

être  dis.sipant;  temps  qu’il  doit  du¬ 
rer,  V,  54g-55i;  VI,  388-3go. 

- Causes  de  la  podagre  ;  il  faut  ar¬ 
rêter  le  flux  des  humeurs,  V,  77g, 

780;  VI,  624. 

- Traitement  de  la  podagre  ;  dan¬ 
gers  que  fait  courir  la  podagre  à  la 
hanche,  V,  780,  781;  VI,  624 ,  625. 

- Cas  où  la  podagre  est  accompa¬ 
gnée  de  callosités  aux  articulations; 
remèdes  à  employer,  V,  781;  VI, 

625. 

- accompagnée  d’inflammation  ;  re¬ 
mèdes,  V,  781,  782  ;  VI,  626. 

- Cataplasme  pour  dissiper  les  dou¬ 
leurs  de  la  podagre,  VI,  3gi,  3g2. 

- Cérat  composé  contre  la  podagre, 

VI,3g2. 

- Remèdes  composés  contre  la  po¬ 
dagre,  dont  plusieurs  avec  formules 
magiques,  VI,  898-400. 

-  Boisson  prescrite;  recette,  VI, 

Poids  (Des).  Valeur  de  chaque  poids, 

'  V,  84. 

- Leurs  noms ,  V,  85,86. 

Poils  (Des).  Substances  qui  empêchent 
la  croissance  des  poils,  V,  702;  VI, 
535. 

Pointes  d’armbs  (Des).  Remèdes  qui 
les  expulsent  de  fa  chair,  V,  35o, 
35i;  VI,  lég,  i5o. 

PoiNTD  (Du  bandage)  de  Ménécrite; 
manière  de  le  former;  on  l’appuie 
sur  l’avant-bras  et  la  main,  IV,  3i6. 


P oiRBAüx  (Des) .  Leurs  propriétés  ;  du  poi¬ 
reau  de  vigne;  ses  propriétés,!,  89, 
90,184,  233,  234;  V,i73;VI,  26. 

-  Cataplasme  de  poireaux;  ses 

usages  et  sa  préparation,  II,  364, 

612;  VI,  479. 

Poires  (Des).  Leurs  propriétés,  I,  64. 

- non  mûres;  lentes  à  digérer,  I, 

238;  V,  175;  VI,’27. 

- Ont  sur  le  ventre  la  même  action 

que  les  pommes,  I,  246;  V,  179; 
VI,  33. 

- Qualités  refroidissantes  des  poires, 

I,25o;V,  i8i;VI,35. 

— ^ ^  mêlées  à  la  bouillie  de  lentilles , 
utiles  contre  la  diarrhée,  I,  289. 

-  Boisson  aux  poires;  mode  de 

préparation;  son  action;  son  usage 
dans  les  fièvres,  I,  427. 

. -  Catapla'sme  de  poires  sauvages; 

manière  de  l’appliquer;  utile  contre 
les  tumeurs  spongieuses  qui  se  for¬ 
ment  aux  articulations,  II,  36o. 

Poirier  (Du).  Propriétés  de  ses  feuilles 
et  de  ses  fruits,  II,  61 5  ,  616. 

Pois  (Des)  chiches.  Leurs  propriétés 
aphrodisiaques  et  détersives;  leur 
usage  dans  les  maladies  des  reins; 
leurs  differentes  espèces,  I,  35. 

- Leurs  propriétés  à  fétat  sauvage 

et  à  l’état  cultivé,  II,  633,  634;  V, 
611,  612;  VI,  468,469. 

- Cataplasme  de  pois  chiches;  ma¬ 
nière  de  le  préparer  ;  ses  usages ,  II , 
358. 

-  grecs;  leurs  propriétés  compa¬ 
rées  à  celles  des  fèves,  I,  34. 

- -  Passent  lentement,  1,  238;  V, 

175;  VI,  27. 

-  Purée  de  pois  grecs;  utile  aux 

malades,  1 ,  297. 


ORIBASE. 


764 

Poisons  (Des).  Cas  où  la  nature  du  poi¬ 
son  administré  est  inconnue;  princi¬ 
paux  remèdes  à  employer;  soins  à 
prendre,  IV,  627. 

- Enumération  des  principaux  poi¬ 
sons;  antidotes,  IV,  627. 

- Danger  qu’il  y  a  à  parler  des  poi¬ 
sons  ;  traitement  commun  contre 
tous  les  poisons;  emploi  des  lave¬ 
ments  quand  le  poison  est  descendu , 
V,  677,  678;  VI,  522. 

Poissons  (Des).  Moment  où  l’on  doit 
prélërer  chaque  espèce  de  poisson, 
I,  16. 

■ - rocheux;  qualités  de  leur  chair; 

énumération  de  leurs  différentes  es¬ 
pèces,  I,  1 13. 

- Mauvaises  qualités  des  poissons 

vivant  dans  les  eaux  troubles  ou 
chargées  d’immondices’,  1 ,  1 1 5 ,  n  6. 

- De  la  chair  des  poissons  mous; 

son  utilité  dans  certains  cas;  tempé¬ 
raments  auxquels  elle  convient,  I, 
116,117. 

- Manière  d’accommoder  les  [lois- 

sons  à  la  sauce  blanche ,  1 ,  117. 

- à  chair  dure  ;  énumération  et  pro¬ 
priétés  de  quelques-uns  d’entre  eux , 
1,117,118. 

-  Leur  rôle  dans  l’alimentation; 

leurs  qualités  diverses  suivant  leur 
nature,  le  lieu  qu’ils  habitent,  la  sai¬ 
son  où  on  les  mange,  leur  taille,  I, 
124,  125. 

- Valeur  de  leurs  différentes  par¬ 
ties,  I,  125,  126. 

- Manière  de  préparer  les  poissons , 

de  mer  et  d’eau  douce;  leurs 
qualités  respectives;  localités  où  les 
poissons  d’eau  douce  ont  bon  goût 


(voy.  Tibre,  Nil,  Rhin,  Anio,  Fa- 
lerne)  ,  I,  126,  127. 

Poissons.  Classification  des  poissons  et 
espèces  qu’Oribase  en  connaissait, 
I,  127. 

- de  mer  et  d’eau  douce;  leurs  qua¬ 
lités  nutritives ,I,2i3,2i4;V,  iG4, 
i65;VI,  i3,  i4. 

- propres  à  être  salés,  I,  266. 

-  Manière  de  les  cuire  et  de  les 

préparer,!,  273. 

- -  Manière  de  faire  cuire  ou  griller 

les  poissons;  assaisonnements  qu’il 
faut  y  mêler,  I,  299. 

-  propres  à  préparer  au  coït,  I, 

545. 

- Usage  des  poissons  dans  les  ma¬ 
ladies,  I,  589. 

- Colle  de  poisson  ;  aspect  que  pré¬ 
sente  la  meilleure,  V,  71. 

Poissons-scies,  partie  des  machines; 
origine  de  ce  nom;  usages  de  cette 
partie,  IV,  345. 

Poitrine  (De  la).  Os  de  la  poitrine; 
sternum ,  côtes  et  vertèbres  dorsales; 
manière  dont  ils  s’unissent  les  uns 
aux  autres  ;  forme  du  sternum  et  des 
côtes;  les  fausses  côtes,  III,  4o8- 
4 10. 

- Muscle  partant  de  l’omoplate  et 

servant  à  dilater  la  poitrine  ;  sa  place , 
ses  fonctions ,  son  point  de  départ  et 
route  qu’il  suit,  III,  45o,  45i. 

- -  Muscles  intercostaux  ;  manière 

dont  les  fibres  qui  les  composent 
sont  disposées  ;  muscles  des  côtes  en 
particulier;  autres  muscles  servant  à 
la  dilatation  de  la  poitrine,  III,  462- 
464. 

- Veines  de  la  poitrine;  leur  ori¬ 
gine,  leur  place,  leur  trajet;  veines 


765 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


prolundes  et  veines  supeiTicielles , 
m,  5i4-5i9. 

Poitrine  (De  la).  Mouvement  de  la 
poitrine;  est-il  nécessaire  pour  pro¬ 
duire  le  mouvement  du  poumon; 
discussion  à  ce  sujet;  exemples  tirés 
des  faits  naturels;  conclusion,  III, 
219-221. 

-  Enumération  des  muscles  qui 

mettent  la  poitrine  en  mouvement; 
rôle  de  chacun  d’eux  dans  la  respi¬ 
ration,  III,  227-229. 

- Bandelette  pour  la  poitrine;  ma¬ 
nière  de  la  faire ,  IV,  3 1 2 . 

- Des  fistules  de  la  poitrine;  cas 

où  elles  peuvent  être  soignées;  cas 
où  elles  sont  incurables,  III,  02  5, 
626. 

- Affections  de  la  poitrine  ;  remèdes 

qu’il  faut  associer  au  diacode,  sui¬ 
vant  quelles  sont  accidentelles  ou 
chroniques,  I,  38 1,  382. 

- Utilité  de  l’oxymel  dans  les  mala¬ 
dies  de  la  poitrine,  I,  892. 

- La  promenade  est  utile  dans  les 

alfections  de  la  poitrine,  I,  5o3. 

- L’équitation  est  nuisible  à  la  poi¬ 
trine,  I,  619. 

- Médicaments  pour  la  poitrine ,  V, 

64. 

Poivre  (Du).  Propriétés  du  poivre 
long,  du  poivre  blanc,  du  poivre 
noir;  manière  de  reconnaître  le  faux 
poivre,  II,  678;  V,  63i;  VI,  ùgS. 

- -  Espèces  de  poivre  connues  des 

anciens.  II,  904-906, 

- Manière  de  choisir  le  poivre,  V,  7  7. 

. — —  Médicament  composé  aux  trois 
poivres,  V,  i5o,  794, 888. 

Poivré  (Vin).  Modes  de  préparation; 
utile  contre  la  pierre,  I,  433, 434. 


Poix  (Delà).  .Ses  qualités;  propriétés 
tant  du  goudron  que  de  l’huile  de 
goudron  ,11,  674 , 675-,  V,  682  ;  VI, 
496. 

-  Manière  de  faire  cuire  la  poix 

pour  les  emplâtres ,  V,  92. 

-  De  l’emplâtre  de  poix;  manière 

de  la  préparer  et  de  l’employer  ;  in¬ 
grédients  qu’on  peut  y  ajouter  pour 
la  rendre  échauffante,  desséchante 
ou  irritante;  mode  d’application ,  Il , 
409,  4io;  V,  48,  835. 

PÔLE  (Du).  Place  assignée  au  pôle  par¬ 
les  différents  auteurs  anciens,  II, 
85o. 

- Partie  des  machines  ;  ses  usages , 

IV,  344,  345. 

POLEMONIDM  (Du).  Propriétés  de  cette 
plante,  II,  676. 

PoLiUM  (Du).  Ses  propriétés,  II,  676, 
677. 

-  De  la  meilleure  espèce  de  po- 

lium,  V,  77.  < 

Pollutions  (Des).  Le  meilleur  remède 
est  le  coït,  I,  542. 

- -  Manière  de  les  éviter  et  de  les  ré¬ 
primer;  médicaments  refroidissants, 

V,  526,  527;  VI,  34o,  34i. 

- -  Substances  qui  guérissent  les  pol¬ 
lutions  nocturnes,  V,  769;  VI,  617. 

POLTOS.  Sens  de  ce  mot;  opinions  de 
divers  savants  à  son  sujet,  II,  807- 
809. 

P0LY6ALA  (Du).  Ses  qualités  prédomi¬ 
nantes,  II,  676. 

PoLYiDB  (Pastilles  de),  II,  44o. 

- Médicament  composé  de  Polyide , 

V,  789. 

Polype  (Du).  Origine  de  ce  nom,  sui¬ 
vant  les  anciens;  remarque  sur  son 
orthographe,  IV,  670,  671. 


766 


ORIBASE. 


PoL-ïPE  (Du).  Remèdes  composés  contre 
les  polypes,  IV,  546. 

— —  On  emploie  principalement  le 
médicament  aux  grenades  sous  forme 
de  collyre;  autres  remèdes,  V,  728- 
780;  VI,  562  ,  563. 

POLYTWC  (Du).  Ses  qualités,  II, 

695. 

Pommes  (Des).  Propriétés  de  chaque  es¬ 
pèce;  usage  des  pommes  dans  les 
maladies,  I,  6i-63. 

- non  mûres  ;  d’une  digestion  lente, 

I,  238;  V,  175;  VI,  27. 

- astringentes  ;  resserrent  le  ventre , 

I,  245;  V,  179;  VI,  33. 

-  acides;  cas  où  elles  relâchent, 

cas  où  elles  resserrent  le  ventre,  I, 
245 ;V,  179;  VI,  33. 

-  aqueuses;  inutiles  au  corps,  I, 

246;  V,  179;  VI,  33. 

- sucrées  ;  comment  elles  sont  di¬ 
gérées,  I,  246;  V,  179;  VI,  33. 

- sucrées;  échauffantes,  I,  249;  V, 

180;  VI,  34. 

- Leurs  qualités  refroidissantes,  I, 

25o;V,  i8i;VI,  35. 

- -  Boisson  aux  pommes;  mode  de 

préparation  ;  son  usage  dans  la  fièvre , 
I,  427. 

Pommettes  (Des).  Traitement  chirurgi¬ 
cal  des  abcès  des  pommettes,  III, 
571,  572. 

- Colobome  des  pommettes  ;  opéra¬ 
tion  à  faire;  cas  où  le  colobome  a  pé¬ 
nétré  jusqu’à  l’os,  IV,  57. 

Pommier  (Du).  Ses  différentes  espèces; 
leur  composition,  II,  663,  664. 

Ponce  (De  la  pierre).  Ses  qualités  mul¬ 
tiples;  manière  de  l’employer,  II, 
710,  711,  715.  —  Voy.  Pierre. 

Pont  (Peignes  du),  I,  iSg. 


Pont.  Ombrines  du  Pont  ;  salaisons ,  1 , 
267. 

-  Climat  maritime  du  Pont,  II, 

294. 

- Chair  du  castagnoi  du  Pont;  favo- 

ri.se  la  perspiration,  II,  69 1. 

- - Noix  du  Pont.  —  Voy.  Noisettes. 

PopANAS  (Des).  Manière  de  les  accom¬ 
moder  pour  les  malades,  I,  286, 
287. 

-  Manière  d’en  faire  une  bouillie , 

I,  292 ,  293. 

Porc  (Chair  de).  Ses  qualités,!,  170, 
i8o,2i5;  V,  i65;VI,  i4,  i5. 

- Usage  de  la  chair  de  porc  dans 

l’antiquité,  I,  584, 585. 

Pores  (De  l’élargissement  des).  Néces¬ 
sité  de  les  dilater  pour  augmenter  la 
force  de  la  voix;  manière  d’arriver  à 
ce  résultat,  I,  437-459. 

PosiDONius.  Témoignage  de  cet  auteur 
sur  les  bubons  pestilentiels  de  Libye , 
111,607,608. 

Potage  parfumé  (Recette  d’un),  V, 
i54,  892. 

PoTAMONiANüs.  Personnage  auquel  est 
dédié  un  traité  de  Rufus  sur  le  vo¬ 
missement,  II,  197. 

PoTAMOT  (Du).  Ses  propriétés,  II,  677. 
Poudres  sèches  (Médicaments  compo¬ 
sés  aux).  Leurs  usages;  différentes 
recettes,  V,  182  ,  872. 

Poulet  (Bouillon  de).  Ses  propriétés, 

II,  788. 

Poulies  (Des).  Leur  usage  dans  la' 
construction  des  machines,  IV,  343, 

344. 

PouLiOT  (Du).  Ses  qualités,  II,  626; 
V,  608;  VI,  475. 

- jaune;  ses  propriétés,  II,  692. 

-  Cataplasme  de  pouliot;  se  pré- 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


pare  comme  celui  d’hy.sope  et  s'em¬ 
ploie  dans  les  mêmes  maladies ,  II , 
365. 

Poulpes  (Des).  Propres  à  préparer  au 
coït,],  545. 

Poumons  (Des).  Le  vin  sucré  ne  leur 
nuit  pas  et  favorise  l’expectoration, 
I,  343. 

- Utilité  de  l’oxymel  dans  les  mala¬ 
dies  des  poumons,  I,  392. 

-  Affection  des  poumons,  guérie 

par  la  scarification,  II,  67. 

- Le  poumon  a-t-il  un  mouvement 

propre  ou  dépend-il,  à  ce  point  de 
vue,  de  la  poitrine?  Discussion  à  ce 
sujet;  expériences;  conclusion,  III, 

- Place  et  fonctions  des  poumons; 

nécessité  et  but  de  la  respiration, 
suivant  Galien,  III,  326. 

- Composition  des  poumons;  rami¬ 
fication  des  vaisseaux,  tant  artériels 
que  veineux,  venant  du  cœur;  énu¬ 
mération  des  principaux  vaisseaux 
qui  se  rattachent  au  cœur,  III,  627- 
329. 

— —  Nombres  de  lobes  tant  du  pou¬ 
mon  droit  que  du  poumon  gauche; 
rôle  de  ce  que  Galien  appelle  le  cin¬ 
quième  lobe,  III,  329,  33o. 

— — ■  Nature  de  la  chair  des  poumons, 
suivant  Galien,  III,  33o,  33 1. 

-  Tuniques  qui  composent  leur 

substance;  raisons  que  Galien  donne 
pour  expliquer  leur  di.sposition  par¬ 
ticulière,  III,  334,  335. 

-  Dvx  tempérament  des  poumons; 

manière  de  le  reconnaître  par  cer¬ 
taines  sensations  de  soif;  moyens  d’y 
remédier  quand  cette  soif  vient  de 
la  poitrine,  V,  2  53 , 2  54  ;  VI,  84,  85. 


767 

Poumons.  Ulcères  des  poumons  ;  saignée  ; 
emploi  de  l’eau  vinaigrée  pour  arrê¬ 
ter  le  crachement  de  sang;  médica¬ 
ments  emplastiques  à  l’extérieur,  V, 
465,  466;  VI,  270,  271. 

- Qualités  nutritives  des  poumons, 

I,io3. 

PoDPARDS  (Des),  Leurs  qualités,  I, 
239;  V,  176;  VI,  28. 

Pourpier  (Du).  Ses  propriétés,  I, 
77- 

- Cas  oh  il  faut  l’employer,  H ,  6 1 4  ; 

V,  601, 602;  VI,  434. 

-  Lavement  au  suc  de  pourpier; 

convient  en  cas  d’ulcération  de  l’in¬ 
testin  ,  de  distension  du  .sphincter  et 
d’affection  érésipélateuse ,  II ,  209;  V, 

32,824. 

Pourpres  (Des  grandes).  Qualités  et 
propriétés  de  chacune  de  leurs  par¬ 
ties,  I,  i42  ,  i43. 

-  Se  corrompent  difficilement,  I, 

239;V,  176;  VI,  28. 

-  Leur  emploi  sous  forme  d’em¬ 
plâtres;  substances  qu’on  leur  asso¬ 
cie;  maladies  contre  lesquelles  elles 
sont  utiles,  II,  789,  qào. 

-  Médicament  composé  aux  pour¬ 
pres,  V,  120,  864. 

Poüs.  Substances  pour  tuer  les  pous 
des  paupières  et  des  cils ,  V,  717; 

VI,  549. 

Poussières  dont  les  athlètes  s’endui¬ 
saient  le  corps  ;  leurs  différentes  es¬ 
pèces,  I,  667. 

Praxagore.  Cité  à  propos  du  ter- 
minthe,  III,  60g. 

- Cité  à  propos  du  phygéthron ,  III , 

611. 

- Cité  à  propos  du  carcinome,  IV, 

64. 


768 


OKIBASE. 


Pkécipités  (Préparation  des),  1,  agi 

Prèle  (De  la).  Ses  qualités;  son  action, 
II,  689;  V,6i4,  6i5;  VI,  480. 

Prépuce  (Du).  Cas  où  le  prépuce  est 
trop  court;  extension  au  moyen  d’une 
languette  de  papyrus  collé;  on  peut 
aussi  employer  le  plomb  ou  enfin 
pratiquer  une  opération  chirurgicale , 
IV,  459, 460. 

- Le  prépuce  peut  être  trop  court 

naturellement  ou  par  suite  d’un  ac¬ 
cident;  dans  ce  dernier  cas, la  gué¬ 
rison  est  plus  difficile,  IV,  46o, 
46i. 

- Opération  à  faire;  précautions  à 

prendre;  médicaments  à  employer 
f  en  a  Ir  ns  re¬ 

collement,  IV,  46i-463. 

- Cas  où  le  prépuce  est  adhérent 

au  gland  ;  manière  de  détruire  les 
points  d’adhérence;  précautions  à 
prendre  pour  empêcher  qu’ils  ne  se 
reforment,  IV,  469. 

-  Pourquoi  les  anciens  essayaient 

do  remédier  à  l’insuffisance  du  pré¬ 
puce  par  une  application  de  thapsie, 
IV,  678. 

Présure  (De  ta).  Ses  propriétés  en  gé¬ 
néral,  II,  726;  V,  633,  634;  VI, 
499- 

Priapisme  (Du).  Sens  de  ce  mot;  causes 
de  cette  maladie;  médicaments  re¬ 
froidissants  à  employer;  traitement; 
évacuations,  V,  527,  628;  VI,  34i, 
342,  6i3,  6i4. 

PfiiAPisQUE  (Du).  Rôle  de  cette  pièce 
dans  les  machines;  ses  autres  noms, 
IV,  3,01,  352. 

Printemps  (Du).  C’est  la  saison  la  plus 
propre  au  coït,  I,  542. 


Printemps  (Du).  Régime  à  suivre  au 
printemps  ;  évacuations  ,  alimenta¬ 
tion,  occupations,  V,  578,  579;  VI, 
4i6. 

Phoclus  (Recette  de)  contre  la  podagre 
et  toutes  les  affections  semblables, 
V,  i3o,  i3i,  871. 

PiiOBCHiDs.  Médicament  inventé  par 
Proéchius  contre  l’érésipèle,  IV,  609. 

Progressif  (Du  saut).  Sa  définition; 
ses  effets,  I,  526 ,  527. 

Promenade  (De  la).  Différentes  es¬ 
pèces  de  promenade;  cas.  où  elle 
peut  etre  employée  comme  remède, 
I,  5o3,  5o4. 

-  apothérapeutique;  cas  où  elle 

peut  être  utile  ;  ses  effets  sur  l’orga¬ 
nisme;  différences  entre  elle  et  la 
promenade  simple ,  1 ,  5o4,  5o5. 

- employée  comme  moyen  de  trai¬ 
tement;  promenades  douce  et  forte; 
promenade  avec  tension  des  jambes , 
sur  la  pointe  du  pied,  en  montant  et 
en  descendant;  promenade  irrégu¬ 
lière,  I,  5o5-5o7. 

- Influence  des  lieux,  du  temps  et 

du  moment  sur  les  effets  de  la  pro¬ 
menade,  I,  507-5 1 1. 

- Cas  où  il  convient  d’en  user  beau¬ 
coup  ou  peu,  I,  5o8. 

- Excellence  des  promenades  pour 

la  digestion  des  aliments;  dangers 
des  promenades  trop  rapides  après 
le  repas,  III,  171. 

Promenoir  (Du).  Influence  du  prome¬ 
noir  sur  la  santé;  manière  de  s’y  pro¬ 
mener,  I,  507,  5o8. 

- des  anciens  ;  leurs  usages  et  leur 

construction,  I,  650,  660. 

Propolis  (De  la).  Ses  propriétés.  II, 
677;  V,  633;  VI,  498. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


769 


Propolis  (Delà).  Manière  de  la  pré¬ 
parer  pour  les  emplâtres,  V,  92  ,  g3. 

Protropuu  (Du).  Manière  de  faire  ce 
vin  et  discussion  sur  le  sens  exact  de 
cette  expression ,  I,  SgS,  696. 

Prunes  (Des).  Leurs  propriétés,  I,  6g. 

■ -  laxatives  ;  leurs  effets  quand  on 

les  mange  avec  de  l’eau  miellée  ;  ma¬ 
nière  de  les  manger,  I,  2  43  ;  V,  1  77 ; 
VI,  3o. 

- sauvages;  resserrent  le  ventre,  1, 

245;  V,  17g;  VI,  33. 

- de  Syrie;  leur  renommée ,  I,  58o. 

Psore  (De  la).  Remèdes  composés  à 
employer,  IV,  igâ,  igS. 

- Remède  détersif  contre  la  psore, 

IV,  623. 

-  Dilférence  entre  la  lèpre  et  la 

psore;  remèdes  contre  la  psore,  V, 
3g3 ,394;  VI,  190,  192,  193. 

-  Remèdes  contre  la  psore  des 

yeux,  V,  716;  VI,  548. 

PsoRicuM  (Du).  Ses  propriétés.  II, 
723. 

Ptarmiqüe  (Des  fleurs  de).  Leurs  pro¬ 
priétés;  qualités  de  la  tige  de  cette 
plante,  II,  677. 

PiBRïtîiON  (Du).  Cas  où  il  faut  recou¬ 
rir  à  la  chirurgie;  médicaments  qui 
peuvent  l’enlever,  V,  714;  VI,  546, 

547. 

Ptisane  (De  la).  Mode  de  préparation 
et  cuisson;  substances  qui  doivent  y 
entrer.  I,  259-261;  V,  i83,  i84;  VI, 
38,  39. 

- Mauvaise  manière  de  préparer  la 

ptisane ,  1 ,  261. 

-  Note  sur  le  sens  du  mot  ptisane 

et  passages  des  anciens  relatifs  à  sa 
confection,  I,  554,  555. 

- -  Emploi  de  la  ptisane  après  une 


purgation;  cas  où  il  est  utile  d’y  re¬ 
courir;  opinion  d’Hippocrate  à  ce 
sujet,  II,  86,87. 

Ptisane  (De  la).  Lavement  à  la  ptisane  ; 
cas  où  il  convient,  II,  208;  V,  32, 

823. 

Puberté  (De  la).  Elle  est  tantôt  en 
avance,  tantôt  en  retard;  signes  phy¬ 
siques  auxquels  on  reconnaît  le 
temps  où  elle  aura  lieu;  forme  du 
corps;  symptômes  qui  l’annoncent, 
III,  86,87. 

-  Régime  alimentaire  qu’il  faut 

suivre  quand  la  puberté  approche; 
éviter  l’emploi  des  pessaires  et  de 
tous  les  médicaments,  en  général, 
dont  l’usage,  chez  les  vierges,  peut 
devenir  dangereux,  III,  87,  88. 

PüLiCAiRE  (De  la  graine  de).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  703. 

- Cataplasme  de  pulicaire;  ma¬ 
nière  de  le  préparer  ;  utile  contre  les 
érésipèles  et  les  tumeurs  glandu¬ 
leuses,  II,  368. 

Purgatifs  (Des  médicaments).  Subs¬ 
tances  que  l’on  y  mêle  pour  éviter 
les  commotions  trop  fortes;  qualités 
que  doivent  avoir  les  ingrédients  em¬ 
ployés,  II,  88-90  ;  V,  23,  816. 

-  Nécessité  de  choisir  les  meil- 

ï  leures  espèces  ;  indication  des  lieux 
où  elles  croissent;  manière  de  les 
couper,  de  calculer  la  dose;  élé¬ 
ments  qui  peuvent  influer  sur  le  do¬ 
sage,  II,  J02 ,  ig3. 

- -  Nécessité  de  proportionner  la 

dose  à  la  force  des  malades;  énumé¬ 
ration  des  médicaments  purgatils 
qui  purgent  par  le  bas;  médicaments 
qui  purgent  par  le  haut,  II,  10/1* 
107. 


^9 


ORIBASE. 


PuRGATirs  qui  ont  une  action  douteuse , 
IR  107,  108. 

- Régies  pour  leur  mélange;  utilité 

qu’il  peut  avoir;  médicaments  pur¬ 
gatifs  qu’on  ne  peut  unir  sans  incon¬ 
vénients  ;  difficultés  matérielles  qu’on 
a  à  vaincre  dans  ces  mélanges,  II, 
124-126. 

— — -  Nécessité  de  changer  le  purgatif 
suivant  la  maladie;  exemples  cités 
par  Galien,  II,  126-128. 

- Exemples  de  mélangés  de  purga¬ 
tifs,  II,  127-129. 

- qui  purgent  par  le  haut  ;  énumé¬ 
ration;  qualités  de  chacun  d’eux, 
II,  1 36  et  suiv. 

— —  doux;  principales  préparations 
qu’on  peut  employer;  médicaments 
qui  préparent  le  ventre  à  la  purga¬ 
tion,  II,  261-263. 

- sacrés  à  la  coloquinte,  II,  273, 

274. 

- Recettes  diverses  de  médicaments 

purgatifs,  II,  278. 

- Recette  d’un  médicament  purga¬ 
tif  agissant  par  la  respiration,  II, 
279,  280. 

-  Ce  que  les  anciens  appelaient 

médicaments  purcjatifs  ;  théorie  de  leur 
action,  II,  792-794. 

- simples,  IV,  595-598, 644-646. 

- Recettes  de  médicaments  purga¬ 
tifs  simples  et  composés,  IV,  697, 
598. 

-  Médicament  purgatif  contre  la 

colique,  V,  162,  890. 

- Onguent  purgatif  pour  remuer  le 

ventre,  V,  i54,  891,  892. 

, —  recommandés  aux  vieillards,  V,, 
582-584;  VI,  417,  4i8. 

-  amers.  —  Voy.  Anois. 


Purgatifs  pendant  les  fièvres.  —  Voy. 
Fièvres. 

Purgation  par  des  fruits  astringents; 
cas  observé  par  Galien,  I,  176,  177. 

- -  Pendant  la  purgation,  il  faut 

s’abstenir  du  sommeil,  I,  446. 

- Pourquoi  elle  ne  convient  pas  aux 

gens  d’un  corps  sain;  malades  aux¬ 
quels  elle  peut  convenir  (voy.  Goutte  , 
Epilepsie  ,  Apoplexie  ,  Mélanco¬ 
lie,  etc.),  II,  73  et  suiv. 

-  Moment  le  plus  favorable  pour 

remploi  de  la  purgation.  II,  74, 
75;V,  23,816. 

- La  purgation  doit  changer  sui¬ 
vant  la  maladie  et  la  nature  des  hu¬ 
meurs  à  expulser,  II,  76. 

- Précautions  à  prendre  avant  de 

l’employer,  II,  76,  77. 

- par  les  vomitifs;  personnes  qui 

peuvent  et  personnes  qui  ne  peuvent 
pas  la  supporter,  II,  78,  79. 

- Influence  des  saisons  sûr  la  pur¬ 
gation;  de  l’âge,  des  habitudes,  de 
la  maladie;  manière  de  proportion¬ 
ner  la  purgation  à  la  maladie,  II, 
78-80. 

- Manière  de  procéder  à  la  purga¬ 
tion  suivant  le  moment  de  la  mala¬ 
die,  II,  81,  82. 

- Influence  bonne  et  mauvaise  de 

la  purgation  sur  forganisme  du  ma¬ 
lade  ;  conditions  requises  pour  quelle 
ait  un  bon  effet,  II,  82-84. 

- Comment  il  faut  proportionner 

la  purgation  aux  forces  du  malade; 
de  la  purgation  qui  convient  paiti- 
culièrement  dans  chaque  maladie; 
purgation  par  l’ellébore  (voy.  ce 

- - Raisons  diverses  qui  peuvent 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


771 


empêcher  l’évacuation  après  une 
purgation,  II,  88. 

Purgation.  Précautions  à  prendre  avant 
d’employer  la  purgation,  II,  90-92. 

- Cas  oi  la  purgation  par  en  haut 

est  préférahle  a  la  purgation  par  en 
bas,  et  réciproquement;  saisons  où 
chacune  d’elle  doit  être  employée, 
II,  98,  94. 

-  Symptômes  qui  indiquent  la  né¬ 
cessité  d’une  purgation,  II,  gh,  96. 

- -  Régime  pour  préparer  les  ma¬ 
lades  à  une  purgation,  II,  96-98. 

- Régime  qu’il  faut  observer  avant 

de  prendre  une  purgation;  précau¬ 
tions  à  prendre  avant,  pendant  et 
après,  II,  i29-i3i;  V,  28,  29, 819- 
821. 

- -  Cas  où  la  purgation  ne  produit 

pas  d’effet;  manières  de  lui  donner 
de  l’action  (voy.  Suppositoires,  La¬ 
vements)  ,  II,  i3i,  182. 

- Précautions  générales  qu’il  faut 

prendre  en  cas  d’indisposition  à  la 


suite  d’une  purgation  ;  régime  à 
suivre  après  la  purgation,  II,  i33- 
i36. 

Purgation  employée  en  cas  de  petites 
éruptions  cutanées;  usage  du  petit 
lait,  V,  SyS;  VI,  4i3,  4i4. 

- utérine;  purgation  excessive;  ses 

causes  naturelles  et  accidentelles, 
IV,  634,  635,  654,  655;  V,  53o, 
53i;VI,  350-352. 

- Remèdes  divers  à  employer,  VI, 

352,  353. 

PuRiA.  Sens  de  ce  mot  appliqué  au 
bain;  discussion  à  son  sujet,  II,  862  , 
863. 

Putréfiants  (Remèdes),  IV,  619, 
620;  V,  65. 

- Recette  d’un  médicament  putré¬ 
fiant,  V,  i32 ,  878. 

PïRÉNÉES  (Fritillaire  des),  I,  23i. 

Pyrite  (De  la).  Ses  propriétés,  II,  709. 

Pytiiagore.  Comment  il  nourrissait  les 
athlètes ,  1 ,  5 1 . 

Pythopolis  (Puits  de),  1,  332. 


Q 

Quadrupèdes  (Extrémités  des).  Leurs  Quenouillette  (De  la).  Ses  proprié- 
propriétés  en  général,  I,  96,  97.  tés;  son  action,  II,  700. 

-  Langue  des  quadrupèdes;  ses  Quintefeuille  (De  la).  Propriétés,  de 

qualités  alimentaires,  I,  97.  sa  racine,  II,  672,  678;  V,  63i; 

Quartz  laiteux  (Du).  Ses  propriétés,  VI,  496. 

n,  707- 


Racines  (Des).  Leurs  propriétés  com¬ 
parées  à  celles  des  semences,  I, 
178. 

Radis  (Du).  Ses  propriétés,  I,  89, 
234;  V,  174;  VI,  25. 


Radius  (Du).  Écartement  du  radius; 
symptômes  et  suites;  difficultés  dans 
l’extension  et  dans  la  flexion;  place 
du  bandage  ;  il  faut  éviter  la  produc¬ 
tion  d’une  ankylosé ,  IV,  281,  282. 


49. 


772 


ORIBASE. 


Radius  (Du).  Luxations  isolées  du  ra¬ 
dius;  emploi  de  la  machine;  règles 
suivant  la  direction  de  la  luxation  , 

IV,  379-381. 

Rage  (De  la).  Remèdes  contre  la  rage  ; 
emplâtre ,  boissons ,  etc.  IV,  623, 
624.  —  Voy.  Chiens. 

Raifort  (Du).  Emploi  du  raifort  pour 
provoquer  les  vomissements ,  II , 
i52,  i53. 

-  Propriétés  du  raifort  ;  qualités  de 

sa  graine,  II,  679;  V,  634;  VI,  5oo. 

-  Cataplasme  de  raifort;  manière 

de  le  préparer;  son  emploi,  II,  867, 
368. 

Raisins  (Des).  Leurs  propriétés  com¬ 
parées  à  celles  des  figues  ;  manière 
de  les  manger,  I,  5i,  Sa  ,  54. 

- Manières  de  les  conserver,  et  va¬ 
leur  de  chacune  d’elles  ;  qualités  de 
chaque  espèce  de  raisin,  I,  52-54. 

-  secs,  raisins  âpres  et  sucrés; 

leurs  propriétés;  manière  de  les 
manger;  raisins  sans  pépins;  leurs 
qualités,  I,  55-57. 

leurs  propriétés,  I,  226;  V,  170; 
VI,  21. 

- secs  âpres,  resserrent  le  ventre, 

I,  245;  V,  179,  VI,  32. 

- sucrés  et  raisins  se<;s  ;  echauffan  ts , 

I,  249;  V,  i8i;VI,  34. 

- -  Vin  de  raisins  verts  ;  manière  de 

le  préparer;  ses  qualités  astrin¬ 
gentes,  I,  4o3. 

- Boisson  aux  pépins  de  raisin;  ma¬ 
nière  de  la  préparer;  ses  propriétés, 
I,  428,  429. 

- Préparent  au  coït,  I,  546. 

- -  Manières  de  conserver  les  rai¬ 
sins,  I,  577. 


Raisins  sans  pépins  ;  manière  de  les  pré¬ 
parer,  I,  578. 

-  secs;  astringents,  II,  490,  61g; 

V,  6o4;  VI,  439. 

- Des  pépins  de  raisins  ;  leurs  qua¬ 
lités,  II,  626;  V,  608;  VI,  475. 

Rapette  (De  la).  Ses  propriétés,  IR 

666. 

Rasoir  (De  l’emploi  du).  Utilité  de  la 
tonsure  au  rasoir  suivant  Méné- 
maque,  II,  4i8,  419. 

Rate  (De  la).  Son  usage  dans  l’alimen¬ 
tation;  ses  propriétés,  I,  io3. 

- Son  rôle  dans  la  distribution  et 

dans  la  formation  du  sang,  III,  35. 

- ^  Ses  fonctions;  conduits  qui  la 

l’estomac;  substance  de  la  rate;  sa 
place  et  sa  forme,  III,  36o,  36i. 

— — -  Abcès  de  la  rate;  traitement  à 
suivre  et  opérations  à  pratiquer,  III , 
586,  587. 

- Médicaments  qui  purgent  la  rate 

par  les  urines ,  V,  63. 

-  Malagme  pour  la  rate,  V,  122 

et  865. 

- Inflammation  de  la  rate  ;  médica¬ 
ments  à  employer,  V,  5o6-5o8;  VI, 
320-323. 

- :  Recettes  et  médicaments  contre 

les  différentes  maladies  de  la  rate, 
IV,  562, 563. 

- Action  des  eaux  de  lac  sur  la 

rate,I,  325. 

- Action  mauvaise  du  vin  sucré  sur 

la  rate,  I,  343. 

- Action  utile  de  l’oxymel  sur  la 

rate,  1,392. 

Réalgah  (Du).  Ses  propriétés,  II, 
720;  V,  634,  635;  VI,  5oi,  5o2. 

- -  Quel  est  le  meilleur,  V,  82. 


773 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


Rectum  (Maladies  du).  Signes  qui  les 
font  reconnaître;  lavements  qu’il 
cqnvient  d’employer  en  pareil  cas, 
II,  234-236. 

- Abcès  du  rectum;  il  peut  s’ou¬ 
vrir  à  l’intérieur  ou  à  l’extérieur;  po¬ 
sition  du  patient;  manière  d’opérer 
les  femmes ,  les  enfants  et  les 
hommes,  III,  687,  588'. 

- Cas  où  le  renversement  du  siège 

est  impossible;  marche  à  suivre 
dans  l’opération  ;  soins  qu’il  faut 
prendre  pour  guérir  la  jilaie  inté¬ 
rieure,  III,  588,  589. 

- - Cas  où  f  abcès  est  trop  loin  à  l’in¬ 
térieur  pour  être  ouvert  ;  manière  de 
le  résoudre;  lavements, cataplasmes, 
affusions  et  lotions,  III,  SSg  ,  Sgo. 

- Paralysie  du  rectum;  ses  suites; 

remèdes  à  employer,  II,  216;  IV, 

586,  587,641. 

Refroidis.sanï  (Médicament)  à  em¬ 
ployer  après  le  bain,  V,  127,  868, 
869. 

Refroidissement  (Du).  Soins  à  pren¬ 
dre,  IV,  582;  V,  234;Vr,  72. 

-  Contre  les  refroidissements  qui 

arrivent  aux  vieillards  ;  remèdes ,  V, 
126,  868. 

Régime  (Du)  atténuant  et  incrassant; 
effets  de  l’un  et  de  l’autre;  leur 
usage  dans  les  differentes  maladies, 
I,  i86,  187. 

- - atténuant;  ses  effets  sur  la  santé; 

cas  où  il  faut  l’employer,  1,190,191. 

- incrassant;  son  action  sur  l’ homme, 

- approprié  au  coït  ;  distinction  de 

deux  parties  ;  exercices  modérés  ;  ali¬ 
ments  abondants  (voy.  Exercices  et 
Aliments),  I,  543-546. 


Régime  salubre,  III,  168-182. 

- - de  ceux  qui  mènent  une  vie  occu¬ 
pée  ;  principes  qui  doivent  guider  dans 
le  choix  du  régime;  emploi  d’exer¬ 
cices  variés;  il  faut  tenir  compte  de 
la  vie  antérieure  et  de  la  complexion 
du  sujet,  V,  225-227;  VI,  67,68. 

- Comment  il  faut  varier  le  régime 

suivant  les  saisons,  V,  578-680  ;  VI, 

415-417. 

Règles  (Des).  Leur  influence  sur  la 
conception,  III,  69,  70. 

- Rapport  qui  existe  entre  l’écou¬ 
lement  des  règles  et  la  production 
du  lait;  médicaments  communs  dans 
les  deux  cas;  remarques  à  ce  moment, 

III,  i36,  137. 

- - Cas  où  il  y  a  surabondance  ou  ra¬ 
reté  dans  f  écoulement  des  règles;  il 
faut  employer  des  médicaments 
chauds  et  incisifs;  indication  de  ces 
médicaments  ;  théorie  de  leur  action , 
11,  594-599;  V,  68. 

-  Apparition  des  règles;  précau¬ 
tions  qu’il  faut  prendre  à  ce  moment  ; 
époque  où  elles  paraissent  pour  la 
première  fois,  III,  85, 86. 

- Une  faut  pas  employer,  chez  :  les 

vierges,  les  médicaments  qui  pous- 
,  sent  aux  règles,  III,  88. 

- Irrégularité  et  rétention  des  règles  ; 

emploi  de  la  scarification;  ses  bons 
effets,  II,  66,  67. 

- Rétention  des  règles;  la  prome¬ 
nade  est  utile  en  pareil  cas,  I,  5o4. 

— ^ —  Emploi  des  médicaments  héma- 
gogues  (voy.  ce  mot),  II,  189,  igo. 

-  Traitement;  moment  où  il  faut 

employer  la  saignée;  purgation, 
exercices;  alimentation;  compres¬ 
sion  des  jambes,  IV,  633,  652 , 653. 


774 


ORIBASE. 


Règles.  Changements  qu’il  faut  apporter 
dans  le  traitement  de  la  rétention 
des  règles  au  moment  où  elles  de¬ 
vraient  se  produire,  IV,  633,  634, 
653. 

- Soins  à  prendre  après  l’époque 

des  règles;  purgations,  emplâtres, 
bains,  pessaires,  IV,  634,  653,  654- 

- Indication  des  principales  subs¬ 
tances  qui  favorisent  l’écoulement 
des  règles ,  IV,  634 , 654  ;  V,  38 ,  Sg , 
68,  829. 

- Signes  qui  accompagnent  la  ré¬ 
tention  des  règles  ;  régime  et  traite¬ 
ment  détaillé,  VI,  Sây-dâg. 

— —  Suppression  des  règles;  emploi 
de  la  saignée;  moyens  indiqués  par 
Galien  (voy.  Scabipication);  mem- 
bi-es  qu’il  faut  saigner;  cas  où  il  faut 
employer  la  saignée  ou  la  scarifica¬ 
tion  (voy.  Femmes),  II,  i4,  i5. 

- Cas  observé  par  Galien  de  guéri¬ 
son  de  la  suppression  des  règles  par 
la  saignée,  II,  16. — Vo\.  Mcastrui 

Réglisse  (De  la).  Ses  propriétés,  VI, 
476. 

- Utilité  tant  de  son  suc  que  de 

ses  racines.  II,  628,  626 ;V,  608; 
VI,  475. 

Reins  (Des).  Calculs  dans  les  reins, 
guéris  par  le  régime  atténuant,  I, 
187. 

-  Maladies  des  reins;  emploi  du 

diacode,  I,  38o. 

-  Affections  des  reins;  le  malade 

doit  se  coucher  sur  le  côté,  I,  487. 

- La  course  est  bonne  dans  les  ,ma- 

ladies  des  reins ,  1 ,  5 1 1 . 

- Veines  qu’il  faut  inciser  en  cas 

d’affections  des  reins ,  II ,  3 1 . 

- Relation  entre  les  maladies  des 


reins  et  celles  du  colon;  remèdes 
à  employer.  II,  242. 

Reins.  Rôle  que  les  reins  jouent,  sui¬ 
vant  Oribase ,  dans  la  transformation 
du  chyle  en  sang,  III,  87. 

- -Place  de  chacun  des  reins;  ca¬ 
naux  entre  les  reins  et  la  vessie;  sé¬ 
crétion  de  l’urine;  appareil  nerveux 
des  reins,  III,  862,  363. 

- Veines  des  reins;  leur  point  de 

départ  ;  leurs  ramifications ,  III ,  5 1 9- 
520. 

- Des  affections  des  reins  ;  remèdes 

et  traitement  à  employer;  recettes  de. 
quelques  médicaments  usuels,  IV, 
576,  577. 

- Médicaments  pour  les  reins ,  V, 

64-65. 

- Des  maladies  des  reins;  comment 

Galien  explique  la  formation  des  gra¬ 
viers;  traitement  incisif;  époque  de 
la  vie  où  les  calculs  se  forment,  V, 
5o8-5io;  VI,  323,  324. 

-  Inflammations  des  reins;  traite¬ 
ment  spécial;  il  faut  donner  peu  à 
boire,  V,  5io,  5ii;  VI,  324-326. 

-  Cataplasme  composé  contre  les 

inflammations  des  reins,  VI,  626.  ^ 

-  Abcès  des  reins;  symptômes  qui 

en  indiquent  l’existence;  signes  qui 
prouvent  qu’il  y  a  ulcération ,  V,  5 1 1 , 
5i2;  VI,  327. 

- Ulcères  des  reins  ;  manière  de  les 

distinguer  de  ceux  de  la  vessie,  par 
la  position,  la  fonction,  les  subs¬ 
tances  évacuées,  la  douleur,  V,  Si 2, 
5i3;  VI,  327,  328. 

tions  quelle  cause;  traitement  à  em¬ 
ployer,  V,  5i4;  VI,  829. 

- De  la  faiblesse  des  i-eins;  nature 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


775 


de  cette  maladie:  recommandations 
à  faire  aux  malades;  moyens  pour 
empêcher  l’écoulement  de  sâng;  sai¬ 
gnée,  V,  5i4,5i5;VI,  829,  33o. 

Reins  (Des).  Leurs  qualités  alimen¬ 
taires,  I,  99. 

Relâché  (Du  ibandage).  Se  compose  du 
lièvre  sans  oreilles  avec  quelques 
tours  de  plus,  IV,  Soy. 

Rémission  (De  la).  Cas  où  il  faut  .soi¬ 
gner  le  malade  au  moment  de  la  ré¬ 
mission,  II,  42. 

Renard  (  Chair  de  ) .  Ses  qualités ,  1 , 1 8 1 . 

- Son  usage,  I,  586. 

Renoncule  (De  la).  Qualités  de  ses 
quatre  espèces,  de  leurs  racines  et 
de  leurs  tiges,  II,  622. 

Renouée  (De  la).  Ses  qualités;  distinc¬ 
tion  de  la  renouée  mâle  et  de  la  re¬ 
nouée  femelle,  II,  676. 

Renouvelant  (Médicament  dit),  V, 
128  et  870. 

Repas.  Du  coït  après  et  avant  le  repas , 

1,546,547. 

- Noms  des  repas  chez  les  anciens; 

heures  auxquelles  on  les  prenait,  I, 
658. 

- —  Moment  où  doit  avoir  lieu  le  dé¬ 
jeuner;  nature  des  aliments  dont  il 
doit  se  composer,  III,  178,  174. 

- Du  dîner  ;  aliments  qu’on  peut  y 

prendre,  III,  175-177. 

-  Gens  qui,  pendant  l’hiver,  ne 

doivent  prendre  qu’un  repas  par 
iour;  aliments  uni  leur  conviennent, 
ni,  178-180. 

Repos  (Du).  Malades  auxquels  il  con¬ 
vient;  moment  où  il  faut  le  prendre, 
I,  438,  439. 

Requin.  Usage  de  la  chair  de  requin 
dans  l’antiquité,  I,  Sga. 


Réséda  blanc  (Du).  Ses  propriétés 
sont  analogues  à  celles  de  l’elléhore; 
noms  qu’on  lui  donne,  II,  684. 

Résine  (De  la).  Ses  propriétés;  quali¬ 
tés  des  différentes  espèces  de  résine; 
arbres  qui  les  produisent,  II,  679- 
681;  V,  634;  VI,  5oo,  5oi. 

- solide;  manière  de  la  faire  cuire 

pour  la  mettre  dans  les  emplâtres, 
V,  91,  92. 

Résolutifs  (Médicamrâts),  V,  65. 

Respiration  (De  la).  Distinction  de 
deux  espèces  de  respiration,  natu¬ 
relle  et  violente  ,111,  221. 

- naturelle;  cas  où  elle  se  produit; 

cas  où  elle  est  un  signe  d’affaiblisse¬ 
ment,  III,  221,  222. 

- Distinction  de  deux  mouvements  : 

in.spiralion  et  expiration  (voy.  ces 
mots),  III,  222,  223. 

- Organes  qui  prennent  part  à  la 

production  de  la  respiration  ;  rôle  de 
chacun  d’eux,  in,  229,  280. 

- Nécessité  et  but  de  la  respiration , 

suivant  Galien,  III,  826,  827. 

-  Perte  de  la  respiration  chez  les 

femmes;  il  faut  saigner  immédiate¬ 
ment;  régime  à  prescrire;  causes  de 
cette  maladie,  V,  538;  VI,  358, 
359. 

Respiratoires  (  Des  ).  Médicaments 
qu’on  peut  ranger  dans  cette  catégo¬ 
rie;  manière  de  les  employer;  mala¬ 
dies  qu’ils  servent  à  combattre.  II, 
428,  429. 

Resserrants  (Médicaments),  V,  65. 

Réveil  (Du).  Moment  où  il  doit  se  pro¬ 
duire;  soins  qu’il  faut  prendre  im¬ 
médiatement  après  le  réveil ,  III , 

Révulsif  (Savon).  Recette,  V,  i42 ,881 


776 


ORIBASE. 


Révulsion  (De  la).  Son  utilité;  exem¬ 
ples  de  révulsion  ;  emploi  de  la  ven¬ 
touse  comme  rçvulsif;  théorie  de  la 
révulsion,  U,  igd,  ig/j. 

- Histoire  de  ce  mode  de  traitement 

dans  l’antiquité;  passage  de  Galien  à 
ce  sujet;  différences  entre  la  révul¬ 
sion  et  la  dérivation  suivant  les  an¬ 
ciens;  opinions  des  modernes;  ma¬ 
nières  dont  les  anciens  employaient 
la  révulsion,  II,  817-829. 

Rhapontic  (Du).  Ses  propriétés;  Ga¬ 
lien  l’identifie  avec  la  grande  centau¬ 
rée,  II,  495,  496, 679;  V,  634;  VI, 

Rheumatiques  (Affections).  Sens  donné 
à  cette  expression  par  Galien,  III, 

Rhin  (Perche  du),  I,  127. 

Rhombe  d’Hippocrate  (Du).  Employé 
en  cas  d’écartement  des  sutures  du 
crâne;  manière  de  le  faire;  place  du 
nœud,  IV,  287,  288. 

- à  jamhes  égales;  s’applique  à  la 

cuisse;  sert  à  comprimer  la  plaie 
sans  la  couvrir,  IV,  SaS,  826. 

- à  jamhes  inégales  ;  manière  de  le 

faire,  IV,  826. 

Ricin  (Du).  Ses  différents  noms,  II, 
107. 

- De  la  graine  de  ricin  ;  ses  pro¬ 
priétés  et  propriétés  des  feuilles  de 
l’arbre,  II,  648. 

Ridés  (Des).  Rides  du  corps;  détersifs 
à  employer,  V,  2  18  ;  VI,  63. 

Riz  (Propriétés  et  usages  du),  I,  3i. 

— —  Resserre  le  ventre,  I,  248;  V, 

180;  VI,  34. 

Romains.  Ont  inventé  le  combat  en 
armes  ;  usage  primitif  de  cet  exer¬ 
cice;  son  utilité,!,  534,  535. 


Ronce  (De  la).  Qualités  des  differentes 
parties  de  cette  plante ,  II ,  6  2 1 ,  6  2  2  ; 
V,  6o5,  606;  VI,  442, 443. 

- Des  fruits  de  la  ronce;  leurs  pro¬ 
priétés  comparées  à  celles  des  mûres  ; 
manière  de  les  manger,  I,  58. 

Roquette  (De  la).  Ses  propriétés 
aphrodisiaques,  I,  81,  545. 

Roseau  à  balai  (Du).  Propriétés  de  sa 
racine,  de  sa  gaine  brûlée,  de  la  pa- 
nicule;  qualités  vénéneuses  de  cette 
dernière  partie,  II,  64 1,  642;  V, 
616;  VI,  447. 

- odorant;  sa  composition;  ses  pro¬ 
priétés,  II,  64 1, 

- Sa  couleur,  sa  forme,  ses  quali¬ 
tés,  V,  71. 

Roses  (Miel  aux).  Manière  de  le  prépa- 

— —  Vin  aux  roses  ;  mode  de  prépa¬ 
ration;  ses  qualités,  I,  4o2,  43i, 
432. 

— —  Vin  frais  aux  roses  ;  deux  recettes 
pour  le  préparer,  I,  432 ,  433. 

- Remède  aux  roses,  bon  pour  en¬ 
lever  les  excroissances  charnues,  V, 
i32,  873. 

— - —  Médicament  aux  roses  de  Diago- 
ras,  contre  toutes  les  affections  des 
yeux,  V,  i4i,  880. 

- Médicament  composé  à  l’huile  de 

rose,V,  789. 

Rosier  (Du).  Causes  de  son  astrin¬ 
gence  ;  qualités  de  ses  fleurs,  II,  496. 

-  Ses  propriétés;  qualités  de  la 

plante  en  elle-même  et  de  sa  fleur, 

II,  68i;V,  634;  VI,  5oi. 

Rôtis  (Mets).  Leurs  qualités,  I,  269. 

Rotule  (De  la).  Sa  place,  sa  forme, 
ses  fonctions  ;  noms  qu’on  lui  donne , 

III. 418,419. 


TABLE  DES  MATIERES.  777 


Rodes  (Des).  Leur  rôle  dans  les  ma¬ 
chines,  IV,  344. 

Rouget  (De  la  chair  de).  Influence  du 
lieu  où  il  habite  et  de  sa  nourriture 
sur  les  qualités  de  sa  chair,  I,  112, 
h3,i34,i35. 

- Vertus  prêtées  au  rouget  par  les 

anciens,  I,  S92. 

Royal  (Emplâtre). Recette, V,  96  et849. 

- Auti-e  emplâtre  royal  ;  ses  usages  ; 

sa  composition ,  V,  121,  864,  865. 

- Médicament  quadruple  dit  royal, 

V,  787. 

Rubéfiants  (Des  médicaments).  Énu¬ 
mération  de  ces  médicaments  ;  usage 
de  chacun  d’eux,  II,  471,  472;  V, 
5i,  52,838. 

Rue  sauvage  (De  la).  Ses  propriétés, 
II,  674;  V,  632;  VI,  496.’ 

-  Lavement  à  la  rue;  employé 

contre  le  choléra  sec  ;  manière  de  le 
préparer,  II,  287. 

Rupus  (Extraits  de),  I,  00,  5i,  i65  et 
suiv.  172,  173,  359,  36o,  54o  et 
suiv.;  II,  90  et  suiv.  197  et  suiv.  2o4 
et  suiv.  2  54  et  suiv.  278  et  suiv.  ;  III, 
82  et  suiv.  n2,  ii3,  i54  et  suiv. 


383  et  suiv.  607,  610,  655;  IV,  i5, 
17,  1 8,  63  et  suiv.  83  et  suiv.  482 
et  suiv.  517;  V,  9  et  suiv.  29  et 

3oo  et  suiv.  5i4,  5i6  et  suiv.  620 
et  suiv.  807  et  suiv.  828;  VI,  42 
et  suiv.  111  et  suiv.  267  et  suiv. 
32  1  et  suiv.  829,  336. 

Rdfus.  Extraits  du  traité  de  Rufus  sur  le 
Régime,!,  269  et  suiv.  824  et  suiv. 
354,  357-359. 

- Observations  de  Rufus  à  propos 

du  coit,I,  55o,  55i. 

- Théorie  des  accidents  ou  dépôts 

par  Rufus  ;  qu’il  y  en  a  quelques-uns 
qu’il  faut  exciter  et  encourager; 
exemples,  IV,  83,  84. 

-  Ouvrage  de  Rufus  destiné  aux 

gens  qui  ne  sont  pas  du  métier;  ses 
défauts,  V,  5 60. 

- Onguent  dit  de  Rufus,  V,  127  et 

869. 

- Savon  de  Rufus  contre  les  rugosi¬ 
tés;  recette,  V,  i43,  882. 

- Purgatif  sacré  de  Rufus,  V,  i53 , 

■  891. 

- Parfum  dit  de  Rufus,  V,  i54. 


S 

Sabine  (Vins  de)  ou  des  Sabins.  Leurs 
qualités,  I,  34i,  352. 

Sabine  (De  la).  Ses  qualités,  II,  628, 
624;  V,  606;  VI,  444,  445. 

Sabinus  (Extrait de),  R,  3io-3i3. 

Sable  (Du  bain  de).  Malades  auxquels 
il  convient  ;  il  est  bon  pour  tous  les 
âges,  sauf  pour  les  jeunes  enfants,  ■ 
II,  4o3. 

- Manière  de  le  prendre  ;  pendant  le 

bain ,  il  faut  éviter  les  rayons  du  soleil  ; 


positions  que  Ton  doit  donner  au  ma¬ 
lade  suivant  la  maladie,  II,  4o3-4o5. 

Sable  (Du  bain  de).  Après  le  bain,  il 
faut  donner  un  bain  d’eau  douce  au 
malade  et  terminer  par  des  allusions 
et  des  frictions  d’huile;  emploi  de  la 
natation,  II,4o5,  4o6. 

- Temps  que  doit  durer  l’usage  du 

bain  de  sable  dans  les  maladies; 
manière  de  le  remplacer  en  hiver, 
11,  4o6,  407. 


778  ORIBASE. 


Sacre  (Du  médicament).  Sens  de  ce 
terme,  II,  84o,  84 1. 

Sacrée  (Médicament  à  i’herbe) ,  autre¬ 
ment  dit  colombaire;  recettes,  effets, 
V, io3,  io4, 854. 

Sacrdm  (Du).  Sa  forme;  os  qui  le  com¬ 
posent;  différences  pour  la  forme 
entre  lui  et  les  vertèbres  proprement 
dites,  III,  407,  4o8. 

-  De  la  mortification  du  sacrum; 

soins  à  prendre  en  cas  de  rougeur, 
d’inflammation  et  d’ulcération,  V, 
321,  322;  VI,  125. 

Safran  (Du).  Sa  composition;  ses  pro¬ 
priétés,  II,  653;  V,  622;  VI,  459. 

-  Employé  comme  purgatif  avec 

l’aloès,  II,  264. 

- Quel  est  le  meilleur  safran;  ses 

qualités;  manière  dont  on  le  traite, 
V,  73.  ^ 

-  Médicament  composé  au  safran 

contre  certaines  affections  des  yeux, 
V,  i4i,  880. 

- Tourteau  de  safran  ;  manière  de 

le  fabriquer;  quel  est  le  meilleur,  V, 

73,74. 

-  Trocbisque  au  safran;  recette, 

V,.29,  872. 

Sagapène  (De  la  gomme).  Qualités  de 
son  suc,  II ,  682. 

- Manière  de  la  préparer,  V,  94. 

Saignée  (De  la).  Cas  où  il  faut  en  user; 
circonstances  à  examiner  avant  de 
l’employer  ;  elles  varient  avec  le  suj  et , 
le  lieu,  le  temps,  l’état  général  du 
malade,  son  tempérament,  II,  4,  5. 

- Ne  convient  ni  en  temps  froid  ni 

aux  gens  d’un  tempérament  froid, 
II,  7,  8. 

- de  printemps  ;  cas  où  elle  con¬ 
vient,  II,  8-10. 


Saignée  (De  la).  La  saignée  convient 
quand  une  maladie  grave  est  immi¬ 
nente;  circonstances  qu’il  faut  exa¬ 
miner  avant  de  l’employer,  II,  lo, 

- Maladies  graves  auxquelles  Ga¬ 
lien  applique  la  saignée ,  II ,  12. 

-  Application  de  la  saignée  aux 

femmes  en  cas  de  rétention  des 
règles  (voy.  ce  mot  et  Femmes),  II, 
i4-i6. 

- La  saignée  est  douée  d’une  action 

répulsive  suivant  Galien;  exemples, 
II,  16. 

- Cas  où  il  faut  diviser  la  saignée  ; 

temps  qu’il  faut  mettre  entre  deux 
saignées  consécutives,  II,  17  ;  V,  i4  , 

810. 

- Cas  où  une  saignée  abondante  et 

subite  est  nécessaire  ;  exemples  four¬ 
nis  par  Galien,  II,  17,  i8;  V,  i4, 

- Cas  où  il  faut  pousser  la  saignée 

jusqu’à  la  défaillance;  effets  quelle 
produit;  précautions  qu’il  faut  pren¬ 
dre  en  ce  cas,  II,  19,  20;  V,  i4, 

-  Signes  qui  déterminent  dans 

quelle  mesure  il  faut  pratiquer  l’éva¬ 
cuation;  il  faut  examiner  l’état  du 
malade ,  la  gravité  de  la  maladie ,  le 
tempérament,  l’âge,  II,  20,  21;  V, 
i5,  810,  811. 

- réitérée;  quantité  de  sang  qu’on 

peut  tirer  à  chaque  fois  ;  si  l’on  peut 
se  fier  au  pouls  pour  la  mesure  de 
l’évacuation,  II,  21,  22:  V,  i5,  16, 

811. 

- Signes  qu’il  faut  prendre  en  con¬ 
sidération  pendant  la  saignée;  gran¬ 
deur  du  pouls  et  couleur  du  sang; 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


779 


cas  où  la  saignée  a  lieu  dans  une 
partie  voisine  du  siège  d’une  inflam¬ 
mation,  n,  2  3-2  5;  V,  i6. 

Saignée  (De  la).  Cas  où  la  saignée  doit 
être  employée  avec  mesure,  II,  25. 

-  Impossibilité  de  fixer  une  me¬ 
sure  pour  l’évacuation  dans  la  sai¬ 
gnée;  observations  faites  par  Galien 
à  ce  sujet,  II,  25 ,  26. 

- -  Manière  d’employer  la  saignée 

contre  les  inflammations,  II,  82  ;  V, 
18. 

- locale,  à  la  langue,  à  l’œil,  au 

front,  II,  32.,  33. 

-  Manière  d’employer  la  saignée 

comme  traitement  préventif  et 
comme  traitement  déterminé,  II, 
33,  34;  V,  18. 

- Temps  opportun  pour  faire  la  sai¬ 
gnée;  moment  de  la  maladie;  mo¬ 
ment  du  jour;  espace  de  temps  qu’il 
faut  mettre  entre  deux  saignées  réi¬ 
térées,  II,  35-87 ;  V,  18,  19,  81 3. 

- pendant  la  fièvre,  II,  42-44. 

- Ce  qu’il  faut  faire  avant  la  sai¬ 
gnée;  manière  d’appliquer  les  bandes 
suivant  les  individus  et  les  sexes; 
autres  précautions  suivant  le  lieu  où 
l’on  saigne,  II,  44-47. 

- Manière  d’effectuer  la  saignée  en 

relevant  ou  en  enfonçant  l’instru¬ 
ment;  ouverture  du  vaisseau,  II,  47, 
48. 

- Dimensions  qu’il  faut  donner  à 

l’incision  suivant  la  maladie;  dis¬ 
tinction  de  trois  incisions  :  transver¬ 
sale,  droite  et  oblique,  II,  48,  49. 

- Manières  de  faciliter  l’écoulement 

du  sang ,  en  cas  d’incision  trop  petite . 
de  peur,  de  défaillance,  de  thrombus , 
de  refroidissement ,  II ,  5o ,  5 1 . 


Saignée  (De  la).  Inconvénient  qu’il  y  a 
à  répéter  la  saignée  plusieurs  fois 
par  an,  U,  64,  65. 

- Note  historique  sur  la  saignée, 

sur  son  origine,  ses  progrès  et  son 
emploi,  II,  747  etsuiv, 

-  Époque  à  laquelle  on  a  com¬ 
mencé  à  remployer  ;  témoignage 
d’Hippocrate  à  ce  sujet;  traditions 
sur  son  origine,  U,  747,  748. 

- Emploi  de  la  saignée  par  les  an¬ 
ciens  en  cas  de  pléthore  (voy.  ce 
mot),  II,  760. 

-  prophylactique;  son  emploi  au 

moyen  âge  et  de  nos  jours,  II,  754- 
756. 

- Cas  où  la  saignée  ne  doit  pas 

être  employée;  opinions  anciennes 
et  modernes  à  ce  sujet,  II,  766- 
758. 

- Moment  de  la  maladie  où  la  sai¬ 
gnée  doit  être  opérée  ;  connaissances 
des  anciens  à  ce  sujet;  expériences 
modernes  ;  règles  qui  doivent  déter¬ 
miner  la  mesure  de  l’évacuation ,  II, 

759-764. 

- Choix  du  vaisseau  à  ouvrir,  sui¬ 
vant  la  maladie  et  la  partie  ;  emploi 
de  la  saignée  locale,  II,  765-768. 

- Dangers  que  peut  entraîner  la 

pratique  de  la  saignee;  distinction 
de  trois  accidents  possibles  par  Ga¬ 
lien;  opinions  des  anciens  et  des 
modernes  à  ce  sujet,  II,  772-774. 

- Manuel  opératoire  de  la  saignée  ; 

précautions  indiquées  par  Antyllus; 
emploi  des  bandes;  dimensions  et 
direction  de  l’incision;  préceptes 
pour  la  saignée  des  différentes  par¬ 
ties  du  corps,  II,  774-779. 

- prophylactique;  son  emploi  et  ses 


780 


ÜRIBASE. 


effets  ;  son  usage  chez  les  animaux , 

II,  784,  785. 

Saignée  employée  en  cas  d’inflamma¬ 
tion;  parties  du  corps  où  il  faut  la 
pratiquer,  suivant  le  siège  de  l’inflam¬ 
mation,  lïï,  SSg. 

- Cas  multiples  où  la  saignée  con  ¬ 
vient;  faut-il  toujours  saigner  quand 
il  y  a  phéthore?  Moment  de  l’année 
où  il  faut  saigner,  V,  12  , 1 3, 808-8 10. 

- préventive;  moment  où  il  faut  la 

pratiquer;  dans  certains  cas,  on  peut 
se  contenter  de  la  scarification,  V, 
574,575;VI,  4i2,  4i3.  > 

- artérielle.  —  Voy.  ArtÈges. 

Saisons  (Des).  Qualités  de  chaque  sai¬ 
son;  de  l’hiver,  de  l’été,  du  prin¬ 
temps  et  de  l’automne  ;  maladies  qui 
se  forment  à  l’automne;  influence 
des  saisons  sur  les  tempéraments 
sains,  II,  283-287. 

- Division  de  l’année ,  par  quelques- 

de  ces  saisons,  II,  297,  298. 

-  Ancienne  division  des  saisons 

chez  les  Grecs;  époque  de  la  divi¬ 
sion  en  quatre  saisons;  division  des 
saisons  chez  les  Romains,  II,  862 
854. 


- -  Influence  des  saisons  sur  le  ré¬ 
gime,  III,  178. 

- Influence  des  saisons  sur  les  tem¬ 
péraments;  cas  où  elles  sont  tempé- 

III,  182,  i83.  ^ 

Saladelle  (De  la).  Propriétés  de  ce 
fruit,  II,  656. 

Salaisons  (Des).  Leurs  qualités;  di¬ 
verses  espèces  de  salaisons,  I,  i54, 
i55. 


Salaisons  communes,  I,  167,  i58. 

- de  poissons  de  rivière  et  de  lac; 

leurs  qualités  ;  leurs  espèces  ,1,  1 58 , 
159. 

- qu’on  mange  crues;  leurs  quali¬ 
tés;  leurs  différents  noms,  I,  159. 

-  Différentes  espèces  de  salaisons 

connues  de  l’antiquité,  I,  602, 6o3. 

Salicoqües  (Des).  Leurs  qualités,  I, 
239;  V,  176;  VI,  28. 

Salivaires  (Des  glandes).  Leur  posi¬ 
tion;  leur  rôle  et  qualités  du  liquide 
quelles  sécrètent,  III,  3io,  3 11. 

Salive  (De  la).  Ses  propriétés;  in¬ 
fluence  de  la  nourriture  sur  ses  qua¬ 
lités;  elle  est  plus  âcre  chez  ceux 
qui  ont  soufifert  de  la  faim  et  de  la 
soif;  opinion  de  Galien  à  ce  sujet, 
II,  728. 

Salone  (Peignes  de),  I,  189. 

Samos  (Terre  de).  Ses  propriétés,  II, 
704  ;  V,  607,  608;  VI,  474. 

- Intermédiaire  entre  les  médica¬ 
ments  échauffants  et  refroidissants, 
II,  5oi;V,  53. 

- Refroidissante ,  II ,  5 1 1 . 

- Détersive,  II,  563. 

- Favorise  la  perspiration,  II,  585.  . 

- -  Terre  étoilée  de  Samos;  médica¬ 
ment  emplastique,  II,  545. 

Sang  (Du).  Composition  du  sang  sui¬ 
vant  Galien;  proportions  dans  les¬ 
quelles  doivent  se  trouver  les  parties 
élémentaires,  II,  785. 

- Écoulements  de  sang;  indication 

d’un  certain  nombre  de  remèdes, 
IV,  6o4;  V,  356,  357;  VI,  i53, 
i54. 

-  Méthode  pour  les  arrêter;  posi¬ 
tion  à  donner  aux  malades  ;  compres¬ 
sion  du  vaisseau,  V,  354;  VI,  i52. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


781 


Sang  (Du).  Médicaments  à  employer; 
temps  que  l’appareil  doit  rester  en 
place,  V,  354-356;  VI,  iSa,  i53. 

- Crachement  de  sang;  emploi  de 

l’eau  vinaigrée,  I,  4i5. 

- Après  la  guérison,  la  saignée  de 

printemps  convient.  II,  8. 

-  Crachement  de  sang  à  la  suite 

d’un  catarrhe;  régime  à  suivre;  sai¬ 
gnée,  bains  espacés,  nourriture, 
médicaments  divers,  V,  462,  463; 
VI,  268,  269. 

- Crachement  de  sang  à  la  suite 

d’un  refroidissement  des  organes 
respiratoires  ;  médicaments  divers  et 
régime;  traitement  par  le  lait,  V, 
463-465;  VI,  269,  270. 

- En  quoi  le  crachement  de  sang  est 

dangereux  ;  médicaments  qui  sont 
bons  pour  l’arrêter  momentanément, 
IV,  55i;V,  466,467;VI,27i,  272. 

-  Du  vomissement  et  du  crache¬ 
ment  de  sang;  principaux  médica¬ 
ments,  végétaux  et  minéraux,  à  em¬ 
ployer,  VI,  602. 

- Du  flux  de  sang;  recettes  de  pes- 

saires,  de  cataplasmes  et  autres  re¬ 
mèdes  contre  cette  affection,  VI, 
352,  353. 

-  Remèdes  composés  pour  ceux 

qui  urinent  le  sang,  VI,  897,  398. 

Sangsues  (Des).  Manière  de  les  em¬ 
ployer;  précautions  à  prendre;  ma¬ 
nière  de  les  faire  servir  deux  fois ,  II , 
69,  70;  V,  21,  22,  8i5. 

- Soins  à  prendre  après  leur  appli¬ 
cation;  moyens  d’arrêter  l’hémor¬ 
ragie,  II,  70,  71;  V,  21,  22, 81 5. 

- Cas  où  on  emploie  les  sangsues 

de  préférence  à  la  scarification,  II, 


Sangsues  (Des).  Cas  où  il  faut  employer 
les  sangsues;  manière  de  les  appliquer 
et  de  les  faire  tomber,  II,  72 ,  78. 

- Opinions  des  anciens  sur  l’appli¬ 
cation  des  sangsues,  II,  772. 

-  Manière  dont  les  anciens  em¬ 
ployaient  les  sangsues;  préceptes  des 
modernes  à  ce  sujet;  élève  des 
sangsues;  accidents  amenés  par  leur 
application,  II,  781-783. 

- Depuis  quelle  époque  les  a-t-on 

regardées  comme  venimeuses;  expli¬ 
cation  de  cette  croyance,  II,  790, 

791- 

- Différentes  espèces  de  sangsues, 

connues  tant  des  anciens  que  des 
modernes,  II,  792. 

■ -  Dangers  qu’il  y  a  à  avaler  des 

sangsues  dans  l’eau;  gargarismes  et 
boissons  à  employer,  IV,  629. 

- Remèdes  contre  les  sangsues  ava¬ 
lées;  recette  particulière  à  Oribase, 
V,  680;  VI,  523. 

Sanguification  (De  la).  S’opère  dans 
le  foie,  III,  3i. 

Saponaire  (De  la).  Qualités  de  la  ra¬ 
cine  de  cette  plante,  V,  689. 

- d’Espagne;  qualités  de  sa  racine, 

II,  656. 

Sarcooolle  (De  la).  Qualités  et  com¬ 
position  de  cette  gomme,  II,  682, 
683. 

Sardes  (Gouffre de),  II,  281. 

-  Noix  de  Sardes.  —  Voy.  Châ¬ 
taignes. 

Satyriasis.  Le  malade  doit  se  coucher 
sur  le  côté;  pourquoi,  I,  487. 

-  Nature  de  cette  maladie;  ses 

causes  ;  remèdes  divers  à  employer, 
IV,  58o;  V,  525,  526;  VI,  329, 
33o. 


782 


ORIBASE. 


Satîmasis.  Ce  mot  s’applique,  dans  Ga¬ 
lien,  à  trois  maladies  différentes  ;  autre 
maladie  mentionnée  par  Aristote,  IV, 
661,  662. 

Sauce  blanche  (Manière  de  préparer 
la),  I,  268. 

- Recettes  de  sauces  purgatives ,  II , 

275. 

- Enumération  de  quelques  sauces  ; 

leurs  effets  sur  la  digestion,  I,  272. 

Sauge  (Delà).  Ses  propriétés,  II,  632. 

Saule  (Du).  Emplois  divers  des  feuilles 
de  cet  arbre,  de  son  écorce,  de  son 
suc;  son  utilité,  II,  64 o;  V,  61 5; 
VI,  48i. 

-  Médicament  au  saule;  son  au¬ 
teur;  recettes  et  emploi,  V,  io8, 
109,  854, 855. 

Saupes  (Des)  des  côtes  et  de  la  haute 
mer;  leurs  qualités,  I,  i3o. 
Sauromates  (Lac  des),  I,  334. 

Saut  (Du).  Définition  du  saut  simple; 
du  saut  progressif;  du  saut  des  La- 
cédémoniennes  (voy.  ces  mots);  ef¬ 
fets  de  chacun  d’eux,  I,  526-528. 

Saveurs  (Des).  Différentes  théories 
imaginées  par  les  anciens  à  leur  su¬ 
jet,!,  579. 

-  Opinion  de  Théophraste  sur  le 

nombre  des  saveurs;  il  y  ajoute  la 
saveur  grasse,  II,  479- 

- De  la  différence  et  de  l’efficacité 

des  saveurs;  suivant  Platon,  elles 
sont  au  nombre  de  huit,  II,  479. 

- Qualités  de  chacune  des  saveurs 

indiquées  par  Platon;  leurs  effets 
sont  conformes  à  leur  nature,  II, 
479-481. 

Savon  (Médicament  au).  Son  utilité; 
recette,  V,  1 17,  861. 

ScABiEUSE  (De  la).  Propriétés  de  sa  ra¬ 


cine,  de  sa  graine  et  de  ses  feuilles, 
11,678. 

ScABiEusE  (De  la).  Son  usage  comme 
purgatif,  II,  117. 

SoAMMONÉB  (De  la).  Son  usage  comme 
purgatif;  maladies  auxquelles  elle 
convient  ;  manière  de  l’employer,  II , 
123,  124;  V,  27,  28,819. 

- Manière  de  l’employer  avec  des 

coings  ;  utilité  de  cette  préparation , 
11,267. 

-  Manière  de  l’administrer;  ma¬ 
lades  auxquels  l’emploi  de  ce  purga¬ 
tif  est  interdit,  IV,  696,  645. 

-  Vin  à  la  scammonée;  mode  de 

préparation  ;  ses  qualités  purgatives , 
I,4o5. 

Scapulaire  (Veine).  Manière  de  l’inci¬ 
ser;  précautions  à  prendre,  II,  3o. 

ScARE  (Du).  Ses  qualités,  I,  i34. 

- Usage  de  ce  poisson  dans  l’anti¬ 
quité,  I,  592 ,  593. 

Scarification  (De  la).  Employée  contre 
la  rétention  des  règles;  dans  quels 
cas  (voy.  Femmes),  II,  i4,  i5. 

- Cas  où  la  scarification  convient  ; 

comment  il  faut  s’y  préparer  ;  parties 
du  corps  où  l’on  peut  la  faire  ;  ma¬ 
nière  d’y  procéder,  II,  63,  64. 

- Utilité  de  la  scarification  ;  cas  où 

elle  peut  remplacer  la  saignée ,  II , 
65,  66;  V,  20,  21,  8i4. 

-  Affections  auxquelles  elle  con¬ 
vient  (voy.  Règles,  Yeux,  Poumons, 
Peste),  II,  66-68;  V,  20,  21,  8i4, 

-  Usages  de  la  scarification  ;  ma¬ 
nière  d’y  procéder,  II,  67,  68. 

-  Emploi  de  la  scarification  par 

les  anciens;  précautions  à  prendre 
avant,  II,  770-772 , 780,  781. 


TABLE  DES 

ScABiFiOATiON  (Delà).  Ses  bons  effets 
comme  traitement  préventif,  V,  575; 
VI,4i3. 

Sciatique  (De  la).  Utilité  de  la  prome¬ 
nade  contre  la  sciatique,  I,  5o4. 

- La  course  est  un  remède  utile , 

I,  5i2. 

- Veines  qu’il  faut  inciser  en  cas 

de  sciatique ,  If ,  3 1 ,  32. 

- Énumération  des  principaux  re¬ 
mèdes,  simples  et  composés,  à  em¬ 
ployer  contre  la  sciatique,  IV,  589- 
591. 

— — —  Remède  composé  contre  la  scia¬ 
tique;  ses  effets,  V,  122,  127,  866, 
869. 

- Onguent  contre  la  sciatique,  V, 

128,  869 ,  870. 

-  Causes  de  la  sciatique;  traite¬ 
ment  général  et  particulier;  régime; 
ventouses  et  évacuants ,  V,  5  5 1 ,  5  5  2  ; 

.VI,  390,  391. 

- Remèdes  contre  la  sciatique ,  V, 

555,  556;VI,  3g4,  395. 

-  Remèdes  composés  de  diverse 

espèce  contre  la  sciatique;  boissons, 
emplâtres,  cataplasmes,  VI,  Sgb- 

397- 

- Voy.  Podagre  et  Goutte. 

SciLLE  (De  fa).  Ses  propriétés,  II,  687  ; 
V,  637;  VI,  5o5. 

-  Emploi  de  la  scille  comme  ru¬ 
béfiant;  maladies  dans  lesquelles 
elle  est  utile,  II,  4 16. 

SciLLiTiQUE  (Préparation  du  vinaigre). 
Manière  de  l’administrer,  I,  397. 

-  Vin  scilfitique;  sa  préparation; 

cas  dans  lesquels  il  nuit,  I,  398. 

ScLÉRÔME  (Du).  Nature  et  places  du 
sclérôme;  manière  de  l’opérer;  sclé- 
rôme  de  la  vessie,  IV,  i3-i5. 


MATIÈRES.  783 

Scolopendre  (De  la).  Ses  propriétés, 
II,  687,  699. 

- Astringente  et  amère,  II,  491. 

Scolopendre  (De  la).  Remèdes  contre 
les  piqûres  de  la  scolopendre,  V, 
681;  VI,  523. 

Scories  (Des).  Leurs  qualités  en  gé¬ 
néral;  propriétés  particulières  de 

-  Médicament  aux  scories;  ses 

usages;  sa  composition,  V,  i35, 

875. 

ScoHPÈNES  (Des).  Leurs  qualités,  I, 
i33, i34. 

Scorpion  (Piqûre  de).  La  course  est 
un  remède  utile ,  1 ,  5 1 2 . 

- Remèdes  contre  les  piqûres  de 

scorpion,  IV,  628,  626. 

Scrofules  (Des).  Leur  place;  leur  dia¬ 
gnostic;  manière  d’en  faire  l’opéra¬ 
tion  ;  cas  où  il  faut  se  refuser  à  opé¬ 
rer;  il  faut  n’opérer  d’abord  que 
l’un  des  côtés,  IV,  2  8-3i. 

- Remèdes  à  employer  contre  les 

scrofules,  V,  874,  876;  VI,  169- 

'171. 

Scrotum  (Du).  Abcès  du  scrotum;  in¬ 
ciser,  si  la  partie  attaquée  est  mince  ; 
extirper,  si  elle  est  épaisse,  III,  bgo. 

- Fistules  du  scrotum  ;  manière  de 

les  opérer;  position  du  malade,  III, 
633,  634. 

- Varices  du  scrotum  ;  on  peut  em¬ 
ployer  la  résection  ou  la  cautérisa¬ 
tion,  IV,  44. 

- Bandage  fendu  pour  le  scrotum  ; 

manière  de  l’appliquer,  IV,  822, 
323. 

-  Douleurs  du  scrotum  ;  cata¬ 
plasme,  VI,  61 3. 

-  Descente  des  intestins  dans  le 


784 


ORIBASE. 


scrotum  ;  remèdes  composés  indi¬ 
qués  par  Adamantins ,  V,  ni,  1 1  2  , 
857. 

SCYBÉLITE  (Vin)  ,  I,  349. 

SoYBÉLiTiQUES  (Raisins).  Note  sur  ieur 
origine,  I,  578. 

Scythes  (Pays  des).  Son  climat  est  le 
plus  froid  que  l’on  connaisse,  II, 
3i2. 

- Thon  des  Scythes;  salaisons  qu’on 

en  fait;  leurs  differents  noms,  I, 
i55,  i56. 

Secs  (Des  tempéraments).  Leurs  diffé¬ 
rentes  espèces;  traitement  à  em¬ 
ployer  dans  chaque  cas;  hains,  onc¬ 
tions,  régime,  V,  262-264;  VI,  90- 
92. 

- Cas  où  la  sécheresse  est  alliée  à 

un  tempérament  froid  ;  régime  par¬ 
ticulier,  V,  264,  265;  VI,  92,93. 

- Cas  où  la  sécheresse  est  combi¬ 
née  avec  une  certaine  chaleur;  ré¬ 
gime  et  traitement,  V,  266,  266; 
VI,  93. 

Seigle  (Pain  de).  Son  usage  chez  les 
anciens,  I,  61 5.  ‘ 

Seins  (Des).  Traitement  chirurgical 
des  ahcès  des  seins;  précautions  à 
prendre,  III,  672,  SyS. 

-  Bandage  cousu  pour  relever  le 

sein;  manière  de  le  disposer,  IV, 
3i2,  3i3. 

- Bandage  roulé  pour  le  sein  ;  ma¬ 
nière  de  le  disposer  par  entrecroise¬ 
ment,  IV,  3i4. 

- Maladies  du  sein ,  VI,  383  et  suiv. 

- Médicaments  qui  arrêtent  le  dé¬ 
veloppement  anomal  des  seins  chez 
les  vierges,  VI,  388. Voy.  Mamelles. 

Sel  (Du).  Usage  du  sel  pour  l’assaison¬ 
nement  des  viandes,  I,  270. 


Sel  (Du)  déroché  et  du  sel  marin  ;  leurs 
propriétés  respectives;  leurs  diffé¬ 
rences  et  leurs  ressemblances;  em¬ 
ploi  du  sel  brûlé  et  du  sel  non  brûlé, 
II,  712,  yiS;  V,  600,  601;  VI, 
43i,432. 

Sélaciens  (Des).  Etvmologie  de  ce 
nom;  leurs  différentes  espèces;  pro¬ 
priétés  générales  du  genre  et  parti¬ 
culières  de  chaque  espèce ,  1 ,  122, 
123. 

SÉLINONTE  (Terre  de).  Ses  propriétés, 
11,704;  V,  608. 

- Médicament  intermédiaire  entre 

les  échauffants  et  les  refroidissants, 
II,  Soi. 

- Détersive,  II,  563. 

Semences  (Des).  Leurs  propriétés  sui¬ 
vant  leur  ancienneté ,  I,  177,  178. 

SÉMIDALE  (Bouillie  de).  Manière  de 
l’apprêter,  I,  292. 

SÉMIDALIQUE  (Du  froment)  et  du  p^in 
fait  avec  cette  graine,  I,  256,  SSy, 
558. 

SENEÇON  (Du).  Ses  qualités.  II,  687; 
VI,  477. 

- Refroidissant,  II,  491. 

Sens  (Des).  Leurs  organes;  comment 
ils  peuvent  indiquer  la  bonne  con¬ 
formation  du  cerveau,  III,  2o5. 

Seepentaire  (De  la).  Qualités  tant  de 
sa  graine  que  de  sa  racine,  I,  85; 
II,  628;V,  609,  610;  VI,  465, 466. 

- Manière  d’apprêter  la  racine  de 

serpentaire,  I,  264. 

Serpentine  (De  la).  Propriétés  de  cette 
pierre,  II,  71 1. 

-  Croyance  à  son  efficacité  contre 

la  morsure  des  vipères,  II,  712, 

Serpents  (Des).  Onctions  préservatives 
contre  leurs  morsures,  IV,  626. 


785 


TABLE  DEJ 

Sebpekts  (Des).  Emploi  de  leur  chair 
comme  purgatif;  manière  de  la  pré¬ 
parer  ;  espèces  de  serpents  dont  il  faut 
éviter  l’usage  à  cause  de  la  soif  qu’ils 
occasionnent,  V,  612  ;  VI,  470,  471. 

Serpolet  (Du).  Ses  propriétés,  II, 
634;  V,  612;  VI,  469. 

Serrans  écriture  (Des)  et  des  serrans 
communs;  leurs  qualités,  I,  128, 
129. 

Seree.ment  (Du).  On  peut  employer  ce 
mode  de  traitement  avant  ou  après 
1  accès;  maladies  qui  en  demandent 
l’emploi,  II,  420,  421. 

Sésame  (Du).  Ses  propriétés,  I,  4i. 

- D’une  digestion  lente,  I,  288;  V, 

.75;  VI,  27. 

-  Échauffant,  I,  249;  V,  180;  VI, 

34. 

- Son  action;  qualités  de  son  huile, 

II,  684;  V,  635;  VI,  5o2. 

SÉsamoïde  blanc  (Du).  Purgatif,  II, 
119. 

SÉsÉLT  (Du).  Propriétés  de  la  racine  et 
de  la  graine  de  cette  plante,  II, 
684;  V,  635;  VI,  5o2. 

Severianüs  episcopvs,  auteur  médi¬ 
cal  cité  par  les  traductions  latines, 
VI,  600. 

Sexuels  (Des  excès).  Comment  il  faut 
y  remédier;  prendre  un  repos  pro¬ 
longé,  V,  233;  VI,  72. 

Sicile  (Thapsie  de),  II,  102. 

- Ellébore  de  Sicile  ;  ses  qualités  ; 

son  aspect  extérieur,  II,  ihS-iSy. 

- Miel  de  Sicile,  I,  172,  178. 

SiDÉ.  Lieu  où  Ton  se  procure  du  carpe- 
sium.  en  abondance,  II,  645. 

SiDÉRiTis  (De  la).  Composition  et  qua¬ 
lités  de  cette  plante,  II,  684,  685; 
VI,  507. 


)  MATIÈRES. 

Siège  (Du).  Muscles  du  siège;  sphinc¬ 
ters  externe  et  interne,  muscles  re- 
leveurs  de  l’anus;  suite  de  l’affaiblis¬ 
sement  ou  de  la  paralysie  de  ces 
derniers,  III,  469,  470. 

- Nerfs  du  siège  et  des  parties  avoi¬ 
sinantes,  III,  5o5. 

-  De  la  fistule  au  siège;  manière 

d’en  faire  l’opération;  cas  où  le 
sphincter  est  perforé;  manière  d’ex¬ 
ciser  dans  les  différents  cas,  III, 
627-629. 

- Cas  où  la  fistule  du  siège  se  rap¬ 
proche  de  la  hanche;  opération  à 
faire  et  précautions  à  prendre,  III, 
629,  63o. 

- Cas  où  la  fistule  est  tournée  vers 

,  la  vessie  ;  précautions  à  prendre  pour 
ne  pas  percer  le  col  de  ce  dernier 
organe,  III,  63o. 

- Cas  où  la  fistule  a  attaqué  le  sa¬ 
crum;  excision  à  faire,  III,  63o, 
63 1. 

- Cas  où  la  fistule  du  siège  est  pro¬ 
fondément  enfouie  dans  fintestin; 
manière  de  pratiquer  l’opération; 
précautions  à  prendre  et  remèdes  à 
employer  pour  amener  la  guérison 
complète,  III,  63 1-6 33.  —  Voy 
Rectum  (Abcès  du). 

• -  Bandage  cousu  pour  le  siège; 

parties  qui  le  composent;  cas  où  il 
faut  f employer,  IV,  820,  821. 

- Inflammation  du  siège  ;  remèdes 

composés,  V,  n3,  860. 

-  Onguent  pour  le  siège,  pour 

amener  f  évacuation  des  gaz ,  V,  1 62 , 

153,890. 

Affections  du  siège;  principaux 
remèdes,  tant  simples  que  compo¬ 
sés,  contre  les  inflammations,  les 


78Ü 


ORIBASE. 


chutes  du  rectum ,  les  hémorroïdes  ; 
suppositoires,  V,  igi-igG;  YI,  3o5, 
3o6. 

Siège  (  Du).  Affections  du  siège;  indica¬ 
tion  d’un  grand  nombre  de  médica¬ 
ments  composés,  IV,  601,  602. 

Sieste  (De  la).  Son  utilité  et  son  usage, 

m,  174. 

Signes  critiques  (Des).  Moment  où 
leur  apparition  est  de  bon  augure, 
V,  26g;  VI,  96. 

.SiGNiNS  (Vin  du  pays  des),  I,  35 1. 

Silène  (De  la  graine  de).  Ses  proprié¬ 
tés,  II,  7o3. 

SiLiGNiTES  (Pains),  I,  2  56. 

SiLPHiuM.  Employé  comme  assaisonne¬ 
ment;  -quel  est  le  meilleur,  I,  276. 

— - —  Qualités  du  suc  de  silphium  et 
des  différentes  parties  de  cette  plante , 
II,  686;  V,  635;  VI,  5o3,  5o4.  , 

Silures  '(,Pes).  Leurs  qualités,  I, 

Simple  (Câble);  figures,  IV,  691,  n°*  9 
et  12. 

-  (Du  saut).  Sa  définition;  ses  ef¬ 
fets;  maladies  et  tempéraments  aux¬ 
quels  il  convient,  I,  626,  527. 

- (Savon).  Recette,  V,  i42,  881. 

Sinapisme  (Du).  Ne  convient  pas  dans 
les  maladies  aiguës;  on  ne  peut  l'ap¬ 
pliquer  sur  les  parties  cartilagi¬ 
neuses  du  corps;  principales  mala¬ 
dies  pour  lesquelles  il  est  utile,  II, 

4io,4i2;V,  48,49,  835,836. 

- -  Emploi  du  sinapisme  contre  les 

états  morbides;  manière  de  recon¬ 
naître  s’il  a  de  l’action;  sinapisme 
réitéré,  II,  4i2,4i3;V,  49,  836. 

-  Mode  de  préparation  du  sina¬ 
pisme;  mélange  de  figues  sècbes  et 
de  moutarde;  proportions  de  ces 


deux  ingrédients ,  Il ,  4 1 3  ,  4 1 4  ;  V, 
49,  836. 

Sinapisme  (Du).  Manière  d’appliquer 
le  sinapisme  et  d’y  préparer  la  peau; 
emploi  des  bains  après  l’application 
du  sinapisme  ;  comment  il  faut  calmer 
les  douleurs  causées  par  son  emploi , 

II,  4i4-4i6;  V,  49,  5o,  836. 

- Mélange  de  moutarde  et  de  vi¬ 
naigre;  de  moutarde  et  de  pain; 
qualités  de  chacune  de  ces  prépara¬ 
tions,  II,  4i5,4i6. 

Singe.  Cas  observé  par  Galien  dans  la 
dissection  d’un  singe  ;  application  de 
ces  observations  à  fhomme,  II,  34, 
35. 

- Remèdes  contre  les  morsures  de 

singe,  V,  681;  VI,  624. 

SiNOPE  (Ocre  rouge  ou  minium  de). 
Favorise  la  perspiration,  II,  590. 

- Quel  est  le  meilleur,  V,  81. 

SINTIE  (Salaisons  de).  Leurs  qualités, 

I,  157,  i58. 

Sinus  (Du).  Définition  de  ce  terme; 
cas  où  il  y  a  sinus;  traitement  des 
sinus  ;  emploi  de  tuyaux  droits  ;  mé¬ 
dicaments,  III,  591,  592. 

- Cas  où  il  s’établit  dans  le  sinus 

un  bourgeonnement;  traitement  à 
suivre;  précautions  à  prendre  pour 
l’écoulement  de  fichor  ;  position  du 
malade;  injections,  III,  892-594. 

- Manière  d’appliquer  la  bande  sur 

le  sinus;  signes  auxquels  on  recon¬ 
naît  son  état;  médicaments  à  appli¬ 
quer,  III,  594-596. 

- Cas  où  il  faut  employer  un  médi¬ 
cament  humide  pour  recoller  le  si¬ 
nus;  recettes  diverses,  III,  696- 

598. 

- Cas  où  le  sinus  s’oblitère;  cas  où 


787 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


il 

ce  dernier  accident,  .III,  SgS ,  Sgg. 

SiRÆON  ou  vin  doux  cuit;  manière  de. 
le  préparer  suivant  Galien;  choix  du 
vin  à  employer,  I,  356. 

SiSïMBRiuM  (Du).  Ses  propriétés  et 
propriétés  de  sa  graine.  II,  686, 
687. 

Smyene.  Cas  de  luxation  du.  bras  ob¬ 
servé  à  Smyrne  par  Galien  ;  manière 

,  dont  il  s’y  prit  pour  réduire  cette 
luxation,  IV,  228,  224. 

- Ascidies  de  Smyrne,  I,  i5i. 

Smybnium  (Du).  Ses  propriétés,  I,  80; 
II,  688;  V,  687;  VI,  507. 

SoDOME  (Morelle  de).  Desséchante,  II, 
521. 

Soif  (De  la).  Causes  de  la  soif  légère; 
causes  de  la  soif  inextinguible;  ma¬ 
nière  d’y  remédier;  cas  de  mort  par 
la  soif,  V,  8i6,  817;  VI,  120,  121. 

-  Remèdes  extérieurs  contre  la 

soif;  embrocations;  racines  qu’on 
donne  à  manger,  V,  8 1 7  ;  VI,  121. 

- Pilule  et  boisson  contre  la  soif, 

V,  817,  3i8;  VI,  121,  122. 

Soin  (Friction  du).  Manière  de  la  com¬ 
biner  avec  le  régime  général;  pré¬ 
cautions  à  prendre  pour  ne  pas  inter¬ 
rompre  la  digestion,  I,  égB ,  4g6. 

Sol  (Du).  Influence  de  la  nature  du  sol 
sur  la  qualité  des  eaux;  eaux  de 
montagnes  et  de  plaines;  plaines  à 
efflorescences  nitreuses  et  salines ,  I , 
829. 

Soles  (Des).  Leurs  qualités ,  I,  3o,  3i. 

- Chair  des  soles ,  1 ,  1 1 6 . 

Soleil  (De  l’exposition  au).  Personnes 
auxquelles  elle  convient;  manière 
de  l’employer,  suivant  les  saisons,  II , 
407,  4o8. 


SoLENs  (Des)  mâles  et  femelles,  grands 
et  petits,  salés  et  frais;  qualités  de 
chaque  espèce;  modes  de  prépara¬ 
tion,!,  i5o,  i5i. 

Solipèdes  (Chair  des).  Son  usage;  ses 
qualités  diverses,  I,  178. 

oobWkil  (Du).  Ses  effets  généraux  et 
son  utilité,  I,  489,  44o. 

- Moment  de  la  maladie  où  il  peut 

être  dangereux;  moment  où  il  est 
toujours  favorable,  I,  44o-442. 

-  Inconvénients  du  sommeil,  I, 

442,  443. 

-  Effets  du  sommeil  comparés  à 

ceux  de  la  veille  sur  les  différents 
organes,!,  443. 

- Le  sommeil  est  nuisible  aux  gens 

refroidis  par  les  humeurs  ;  chez  eux 
il  faut  l’empêcher  de  se  prolonger, 

I,  443,  444. 

- Utilité  générale  du  sommeil  ;  mo¬ 
ment  de  la  maladie  où  il  faut  le 
prendre;  du  sommeil  pendant  l’aug- 
ment,  I,  444,  445. 

- Nécessité  de  prendre  un  peu  de 

sommeil  après  les  repas;  diverses 
positions  qu’on  peut  prendre  dans  le 
sommeil;  avantages  et  désavantages 
de  chacune  d’elles,  III,  177,  178. 

Somnifère  (Parfum  composé) ,  V,  1 55 , 
892. 

Son  (Pain  de).  Sa  préparation,  I,  2  56. 

- Cataplasme  de  son;  manière  de 

le  préparer;  son  emploi-,  utile  contre 
les  inflammations  des  testicules  ;  in¬ 
grédients  divers  qu’on  peut  y  ajou¬ 
ter,  II,  347,348;  V,  124,  125,  867. 

Songes  (Des).  Les  médecins  anciens  et 
quelques  médecins  modernes  y 
voyaient  des  symptômes  en  cas  de 
maladie,  II,  787,  788. 


se  remplit  de  nouveau  ;  suites  de 


788  OIUBASE. 


SonANUs  (Extraits  de),  III,  SGg  et 
suiv.;VI,  345. 

- Traitement  de  la  toux  chez  les 

enfants,  d’après  cet  auteur,  VI,  53. 

Sorbes  (Des).  Leurs  propriétés  et  leurs 
usages,  I,  64,  65. 

Sorbier  (Du).  Ses  propriétés,  II,  669. 

SoRRENTB  (Vin  de).  Temps  qu’il  lui 
faut  pour  vieillir;  ses  qualités,  I, 
35i,  352. 

SoucHET  (Du).  Propriétés  de  ses  ra¬ 
cines,  II,  654,  655;  V,  623,  624; 
VI,  46i,  462. 

-  Odeur,  aspect  extérieur,  consis¬ 
tance,' V,  74. 

-  Fruits  du  faux  souchet;  leurs 

qualités;  leur  action,  II,  496. 

Soude  (De  la).  Quelle  est  la  meilleure; 
écume  de  soude;  manière  de  la  pré¬ 
parer,  V,  81,  82. 

- De  Técume  de  soude;  ses  quali¬ 
tés  ;  différences  entre  cette  substance 
et  l’aphronitron ,  tant  pour  l’aspect  ex¬ 
térieur  que  pour  les  propriétés,  II, 

7i3,  714. 

-  brute;  ses  propriétés;  manière 

de  l’employer,  II,  717. 

Soufre  (Du).  Ses  propriétés,  II,  716; 
V,  6i3,  6i4;VI,  5io. 

- Qualités  du  meilleur  soufre,  V,  7g. 

Souffle  (De  la  rétention  du).  Partie  de 
l’apothérapie  (voy.  ce  mot)  ;  son  uti¬ 
lité;  ses  effets  sur  la  digestion;  em¬ 
ploi  des  bandes,  I,  484,  485. 

- Usage  et  description  de  cet  exer¬ 
cice,  1,656,  657. 

Sourcil  (Colobome  du).  Opération  à 
faire,  IV,  56,57. 

Souris  (Chair  de),I,  181,  182. 

Soütenelle  (De  la).  Son  goût;  ses  qua¬ 
lités,  II,  610. 


Spathes  (Des).  Autre  nom  de  la  pièce 
de  la  machine  appelée  coude  par 
quelques  auteurs,  IV,  34o. 

Spermatiques  (  Artères  ),III,529,53o. 

Sperme  (Du).  De  la  rétention  du 
sperme  dans  le  coït;  ses  effets  nui¬ 
sibles,  I,  54i. 

-  Substances  qui  fournissent  du 

sperme  ou  qui  le  tarissent;  elles 
sont  refroidissantes  ou  échauffantes; 
leur  action  sur  la  production  du 
sperme.  Il,  600-602, 

- Composition  du  sperme;  son  uti¬ 
lité;  manière  dont  il  se  forme  dans 
les  vaisseaux  spermatiques  et  dans 
les  testicules,  III,  4i,  42. 

-  Rôle  du  sperme  dans  la  généra¬ 
tion,  III,  52. 

-  •  Époques  où  commence  et  où  fi¬ 
nit  la  .sécrétion  du  sperme,  III,  62, 
63. 

-  L’abondance  de  sperme  est  un 

mal;  effets  quelle  produit  sur  le 
corps;  manière  d’y  remédier,  III, 
ii3, ii4. 

- Médicaments  qui  fournissent  et 

qui  provoquent  le  sperme ,  V,  68 , 69. 

Médicaments  qui  retiennent  le 
sperme,  V,  69. 

SphacÈle  (Du).  Explication  de  ce 
terme;  le  spbacèle  proprement  dit 
est  incurable,  III,  64 1,  642. 

-  Causes  du  spbacèle  en  général; 

corruption  d  un  os.  entr-ainant  celle 
des  parties  charnues  avoisinantes  ;  le 
seul  remède  est  Tablatlon,  III,  642  , 
643  ;V,  371;  VI,  166. 

Sphincter  (Du).  Traitement  chirurgi¬ 
cal  des  abcès  du  sphincter,  III,  673  , 
574. 

Sphragis.  Sens  de  ce  terme,  III,  710. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


SqUales-Re-NArds  (Des).  Leurs  qualités, 

I,  128. 

Squirre  (Du).  Signes  auxquels  on  re¬ 
connaît  l’existence  d’un  squirre 
dans  la  matrice ,  III,  56,  67. 

- -  Caractères  extérieurs  de  ces  tu¬ 
meurs;  perte  de  la  sensibilité; 
squirres  incurables,  III,  664,  665; 

V,  383;  VI,  177. 

- Traitement  des  squirres;  évacua¬ 
tion  générale;  médicaments  à  em¬ 
ployer,  III,  666,  667 ;V,  383,384; 

VI,  177,  178. 

- Médicaments  composés  imaginés 

contre  les  squirres,  III,  668-670; 
V,  384;  VI,  178. 

- Ce  que  Galien  appelle  inflamma¬ 
tion  sqairrense,  III,  670,  671. 

- Principaux  remèdes  à  employer  ; 

leur  effet,  V,  552,  553;VI,39i. 

- qui  se  rencontrent  dans  la  goutte  ; 

traitement  recommandé,  V,  553, 
554;  VI,  392,  393. 

-  Remède  composé  contre  les 

squirres  recommandé  par  Phila- 
grius,  V,  554;  VI,  398. 

- du  foie,  guéris  par  un  régime  at¬ 
ténuant,!,  i88. 

Stactes.  Explication  de  ce  mol  et  us¬ 
tensile  qu’il  désignait,  I,  682. 
Staphisaigre  (De  la).  Ses  propriétés, 

II,  6i9;V,  6o4. 

Statice  sinuÉe  (De  la).  Propriétés  de 
sa  racine,  II,  698. 

StÉatomes  (Des).  Leur  aspect  et  leur 
forme  ;  stéatome  pédicule  et  non  pé- 
diculé;  opération  et  excision;  cas  où 
le  stéatome  a  sa  racine  sur  des  nerfs , 
des  muscles  ou  des  vaisseaux;  pré¬ 
cautions  à  prendre,  IV,  8-7. 

- Différences  et  ressemblances  entre 


789 

les  sléatomes  et  les  mélicéris,  IV, 

7.  8. 

StÉ.atomb.  Opération  du  stéatome  des 
paupières,  IV,  10  ,  n. 

Stérilité  (De  la).  Traitement  de  la 
stérilité;  manière  de  vivre;  bains; 
alimentation  et  boissons  ;  il  faut  évi¬ 
ter  l’excès  d’embonpoint;  rôle  des 
règles,  V,  53i,  532  ;  VI,  354. 

- Manière  de  rendre  la  femme  sté¬ 
rile;  onctions  sur  la  verge  au  mo¬ 
ment  du  coït,  V,  772  ;  VI,  619. 

Sternutatoires  (Des).  Leur  usage;  cas 
où  il  faut  les  employer:  ddFercntes 
espèces  de  sternutatoires,  II,  45 1, 
452. 

- Manière  d’administrer  les  sternu¬ 
tatoires ,  II ,  453  ,  454.  - 

- - -  Indication  de  quelques  stcrnula- 

tolres,  IV,  546. 

Stomachiques  (Médicaments)  contre 
l’humidité  de  l’estomac ,  V,  6 1 . 

- Emplâtre  stomachique;  ses  divers 

usages,  V,  120,  121,  864- 

Stomachos.  Sens  de  ce  mot;  histoire 
de  ses  différentes  significations ,  III , 

Stomatiques  (Des  médicaments).  Leur 
usage  dans  les  affections  des  amyg¬ 
dales,  de  la  luette  ou  de  toute  autre 
partie  de  la  bouche,  V,  764,  755; 
VI,  594 , 595. 

Str.abisme  (Du).  Manière  de  le  guérir 
par  l’application  d’un  masque;  autres 
moyens  artificiels,  V,  2  55,  2  56;  VI, 
259. 

Strangulation  (De  la).  Manière  de 
rappeler  à  la  vie  ceux  qui  l’ont  su¬ 
bie;  les  mêmes  moyens  raniment 
les  naufragés,  V,  46o,  46i;  VI, 
262. 


790 


ORIBASE. 


Strangukies  (Des).  Le  diacode  admi¬ 
nistré  dans  le  bain,  ou  au  moment 
du  bain,  les  combat  avec  avantage, 
I,38o. 

Stration,  disciple  d’Érasistrate.  A  le 
premier  étudié  sérieusement  la  ma¬ 
ladie  dite  éléphantiasis ,  IV,  63. 

Stratiote  (De  la).  Qualités  tant  de  l’es¬ 
pèce  terrestre  que  de  l’espèce  aqua¬ 
tique,  II,  68g. 

Stratonicüs,  médecin  de  Pergame, 
disciple  de  Sabinus  et  maître  de 
Galien.  Comment  il  traita  un  indi¬ 
vidu  qui  avait  le  sang  atrabilaire, 
IV,  45. 

Streptope  (Du)  à  feuilles  embras¬ 
santes.  Ses  propriétés ,  II,  638  ,  ôSg. 

Strobile,  noix  de  pomme  de  pin. 
Mêlée  aux  bouillies,  I,  agi. 

Strombes  (Des).  Leurs  propriétés  sui¬ 
vant  le  mode  de  préparation,  I, 
i4g,  i5o. 

Stïptiques  (Médicaments),  V,  67,  68. 

Styrax  (Du).  Ses  qualités;  emploi  de 
la  suie  de  styrax,  II,  689;  V,  638; 
VI,  507. 

- Quel  est  le  meilleur  styrax  ;  ma¬ 
nière  de  l’employer,  V,  78. 

- Vin  au  styrax;  mode  de  prépara¬ 
tion,  1,435. 

STYx(Eaudu),  en  Arcadie,  I,  334. 

Sucre  (Du).  Oribase  compare  cette 
substance  au  miel,  II,  662. 

Sucrées  (Substances).  Ce  quelles  de¬ 
viennent  dans  la  digestion;  cas  où 
elles  se  changent  en  bile  amère,  I, 
361,  362. 

Sucs  (Médicament  composé  aux),  V, 
787. 

Sudorifiques  (Des).  Cas  où  leur  action 
peut  être  utile;  différentes  espèces 


de  sudorifiques  ;  manière  de  les  em¬ 
ployer,  II,  190,  191. 

Sudorifiques  (Des).  Enumération  des 
principaux  sudorifiques,  V,  dg,  829, 
83o. 

Sueur  (De  la).  Qualités  de  la  sueur, 
II,  727. 

Sueurs  (Des).  Traitement  et  médica¬ 
ments  pour  ceux  qui  ont  des  sueurs 
exagérées,  V,  667;  VI,  423. 

Suie  (De  la).  Sa  composition;  ses  pro¬ 
priétés;  son  action,  II,  658. 

Sulfate  (Du)  de  cuivre  déliquescent 
et  de  plu  J  CUIS  amies  composés  du 
cuivre;  leurs  qualités  caustiques; 
leur  action,  II,  718. 

- de  fer;  ses  propriétés,  II,  717, 

718. 

Sumac  (Du).  Ses  propriétés;  qualités 
du  fruit  et  du  suc  de  cette  plante, 
II,  682. 

Superfétation  (De  la).  Cas  où  elle  se 
produit;  ses  suites,  III,  70,  71. 

Superpurgation  (De  la).  Explication 
de  ce  terme;  cas  où  la  superpurga¬ 
tion  se  produit  ;  ses  différents  degrés , 
II,  549,  55o. 

Supports  (Des).  Destinés  à  maintenir 
éloignés  dans  les  machines  les  axes 
saillants,  IV,  343. 

Suppositoires  (Des).  Employés  contre 
le  sommeil,  I,  447. 

- Leur  emploi  dans  le  cas  où  une 

purgation  est  restée  sans  effet;  II, 
i3i,  i32. 

-  à  l’ellébore;  employés  quelque¬ 
fois  pour  purger,  II,  i43. 

-  Cas  où  les  suppositoires  sont 

d’un  usage  utile;  cas  où  il  faut  éviter 
de  les  employer;  drogues  qui  con¬ 
viennent  à  chaque  affection;  forme 


TABLE  DES  MATIERES. 


des  suppositoires  (voy.  Anus),  II, 
254-258;  V,  35,  36,  826-829. 
Suppositoires  (Des).  Emploi  des  sup¬ 
positoires  comme  purgatif  pendant  la 
fièvre  ;  recette ,  II ,  271. 

Suppuratifs  (Médicaments),  V,  60. 
Suppurations  (Des).  Leurs  bons  effets, 

IV,  97,  98. 

Surdité  (De  la).  Elle  est  souvent  cau¬ 
sée  par  l’entassement  de  matières 
étrangères  dans  le  conduit  auditif, 

V,  7i8,7i9-,VI,55i,  552. 

Sureau  (Du).  Ses  propriétés,  II,  610. 
-  Emploi  des  differentes  parties  de 

cet  arbre  comme  purgatif,  II ,  111, 

Sutures  du  crâne  (Des).  Maladie  aji- 
pelée  déhiscence  des  satures;  ses 
causes  diverses;  traitement  à  suivre; 
manière  d’obtenir  la  coaptation ,  IV, 
168, 169. 

SuzE  (Eau merveilleuse  de),I,  334. 
Sybahis  (Eau  du  fleuve),  I,  334, 
63i. 

Sycamins.  —  Voy.  Mûres. 

Sycomores  (Des).  Lieu  où  fon  trouvp 


791 

cet  arbre;  propriétés  de  ses  fruits, 
I,  71. 

Sy COTON.  Explication  de  ce  terme,  I, 
102 ,  io3. 

Symbiotarion  (Purgatif  dit),  V,  162  , 
890. 

Symptômes  (Des).  Distinction  entre 
ceux  qui  sont  la  suite  de  la  maladie 
et  ceux  qui  sont  la  perversion  d’une 
fonction  naturelle  et  volontaire  ; 
exemples  de  chaque  espèce ,  III ,  2  08 , 
209. 

- Qu’il  faut  tenir  compte  des  plus 

légers  symptômes;  énumération  des 
symptômes  qui  présagent  les  princi¬ 
pales  maladies,  V,  784-786;  VI, 
625 ,  626. 

Synchysis  (De  la).  Ses  causes;  moyens 
de  guérison  ;  temps  pendant  lequel  il 
faut  employer  les  remèdes,  V,  467; 
VI,  260. 

Synopsis  (De  la).  Occasion,  plan  et 
utilité  de  cet  ouvrage ,  V,  2  ,  3 , 800 , 
801. 

Syriens.  Remarque  sur  leur  pronon¬ 
ciation,  IV,  2  5. 


T 


Tablette  purgative  (De  la).  Sa  compo¬ 
sition,  II,  276,  277. 

Tabouret  (De  la  graine  de).  Ses  pro¬ 
priétés,  II,  638;  V,  6i4;  VI,  5io. 
Taches  de  la  peau  (Des).  Méthode  pour 
les  faire  disparaître,  V,  SSg,  3 60; 
VI,  i55,  i56. 

- bleues  ;  manière  d'empêcher  leur 

formation  chez  les  vieillards ,  V,  2  20  ; 

VI,  64. 

Talon  (Du).  Luxation  des  os  du  talon; 
manière  dont  elle  se  produit;  traite¬ 


ment  à  suivre;  emploi  de  scarifica¬ 
tions  à  la  plante  du  pied;  bandage  à 
appliquer,  IV,  236-239. 

Talon  (Du).  Bandage  pour  entourer  le 
talon,  IV,  329. 

Tamaris  (Du).  Propriétés  des  diffé¬ 
rentes  parties  de  cet  arbre;  qualités 
desséchantes  de  sa  cendre,  II,  494  , 

495,  666. 

Tambours  (Des).  Partie  des  machines; 
leur  usage ,  IV,  346. 

Tarragone  (Huîtres  de),  I,  147. 


792 


ORIBASE. 


Tadrbau  (Chair  de).  Ses  qualités,  I, 
92. 

- Sang  de  taureau ,  regardé  comme 

un  poi.son  par  les  anciens,  I,  645, 
646. 

-  Lavements  qui  conviennent 

contre  l’empoisonnement  par  le  sang 
de  taureau.  II,  216. 

Tellines  (Des)  de  rivières;  manière  de 
les  apprêter,  I,  iSa. 

ÏEMPÉRAMENT.s  (Dos).  De  la  différence 
entre  les  tempéraments,  III,  3-5. 

- Tempérament  des  différentes  par¬ 
ties  du  corps,  III,  8-11. 

- Influence  du  climat  sur  la  forma¬ 
tion  des  tempéraments  ;  tempéra¬ 
ments  des  gens  du  nord  et  du  midi  ; 
influence  des  '  tempéraments  sur  le 
caractère,  III,  21-28. 

- -  Pour  reconnaître  la  nature  d’un 

tempérament  en  particulier,  il  faut 
employer  les  signes  spéciaux  et  tenir 
compte  de  toutes  les  particularités 
existantes  chez  l’individu,  III,  28. 

- humide  et  chaud;  le  coït  est  sans 

inconvénient  pour  les  gens  de  ce 
tempérament,  I,  53 7. 

- tempérés,  III,  3,  4. 

- froids,  III,  4. 

- -  chauds ,  III ,  4 . 

- Qu’il  y  a  en  tout  six  espèces  de 

tempéraments,  III,  4  ,  5. 

- Signes  auxquels  on  reconnaît  le 

tempérament  tempéré,  III,  11,  12; 
V,  24i,  242;  VI,  77. 

- Du  mauvais  tempérament;  signes 

auxquels  on  le  reconnaît,  III,  i3- 
28;  V,  242-245;  VI,  77-80. 

- Signes  auxquels  on  reconnaît  l’e.x- 

cès  de  chaleur;  comment  on  peut  sa¬ 
voir  si  le  mauvais  tempérament  est 


natm-el  ou  acquis,  III,  i3,  14.  y 
242;  VI,  77,  78. 

Tempéraments  (Des).  Signes  auxquels 
on  reconnaît  l’excès  de  froid ,  III ,  14. 

V,  242;  VI,  78. 

- - Signes  auxquels  on  reconnaît  l’ex¬ 
cès  de  sécheresse,  III,  i5;  V,  2  43- 

VI,  78. 

- Signes  auxquels  ou  reconnaît  l’ex¬ 
cès  d’humidité ,  III ,  1  5  ;  V,  2  43  ;  VI , 
78.  79- 

- Siunes  auxquels  on  reconnaît  le 

tempérament  sec  et  chaud,  III,  i5, 
i6;V,  243,  244;VI.  79. 

- Comment  il  se  change  en  tempé¬ 
rament  sec  et  froid  vers  le  retour  de 
l’âge,  III,  16. 

- -  Signes  auxquels  on  reconnaît  le 

tempérament  froid  et  humide,  III, 
16,  17;  V,  244;  VI,  79. 

- Signes  du  tempérament  chaud  et 

humide,  III,  17,  18;  V,  244,  245; 
VI,  79,  80. 

-  Signes  du  tempérament  sec  et 

froid,  III,  i8;  V,  245;  VI,  80. 

- Valeur  qu’il  faut  attribuer  aux  dif 

férents  signes  propres  à  faire  recon¬ 
naître  la  qualité  d’un  tempérament , 
III,  18-21. 

- Secours  qu’on  peut  tirer  de  l’état 

des  parties  internes  pour  la  connais- 
■sance  du  mauvais  tempérament,  III, 
206,  207. 

- Du  mauvais  tempérament;  ses  ef¬ 
fets  contraires ,  III ,  212. 

Tendons  (Des).  Leur  nature;  leur  vo¬ 
lume  proportionnel;  leur  rôle,  III, 
253-255. 

- Ils  n’existent  que  là  où  il  y  a  un 

os  à  mettre  en  mouvement,  III, 
255,  2,56. 


TABLE  DES  MATIERES. 


793 


Tendons  (Des).  Déchirures  des  tendons; 
traitement  sédatif  à  employer,  IV, 
58i;V,  349;  VI,  i48. 

Ténesme  (Du).  Emploi  d’un  lavement 
émollient,  II,  206. 

suivant  les  cas  ,'ll ,  2 17  ;  V,  33^,  8^ 5. 

-  Principaux  remèdes  à  employer, 

IV,  572;  V,  488,  489;  VI,  29.5, 
296. 

Tepidarium  (Du).  Sens  de  ce  terme; 
rôle  du  tepidarium  dans  le  bain  an¬ 
tique,  II,  871,  872. 

Térébenthine  (Résine  de).  Ses  pro¬ 
priétés  émollientes  ;  manière  de  l’em¬ 
ployer,  II,  260,  261. 

Térébenthiniek  (Du).  Qualités  de  ses 
différentes  parties  à  l’état  frais  et 
sec,  II,  692;V,  638;  VI,  5ii. 

-  Résine  de  térébenthinier  ;  quelle 

est  la  meilleure,  V,  77. 

Terminthe  (Du).  Médecins  qui  ont 
parlé  de  cette  affection;  sa  descrip¬ 
tion;  témoignage  d’Hippocrate,  III, 
6o9;V,  386;VI,  179. 

Terre  habitable.  Sens  de  cette  expres¬ 
sion  chez  les  auteurs  anciens ,  II , 
861. 

Terres  (Des).  Leurs  qualités;  action 
du  lavage  sur  leurs  propriétés,  II, 
704  ;  V,  607;  VI,  473, 474. 

- Leur  composition  et  leur  nature 

en  général;  manière  de  reconnaître 
les  éléments  étrangers  qui  y  sont 
unis  et  de  prévoir  finfluence  qu’ils 
pourront  avoir  sur  leur  action,  II, 
706, 707;  VI,  473, 474. 

Tessons  de  poterie  (Des).  Leurs  pro¬ 
priétés,  II,  719. 

Tëstacés  (Des),  I,  i34-i54- 

— ^ - Etymologie  de  ce  nom  ;  différente.s 


espèces  de  tëstacés  ;  propriétés  com¬ 
munes  à  tout  le  genre  et  particulières 
à  chaque  espèce  ;  énumération  de  ces 
espèces;  distinction  des  tëstacés  à 
chair  dure  et  des  tëstacés  à  chair 
molle,  I,  118-120. 

Tëstacés  (Des)  à  chair  dure;  manière 
de  les  apprêter,  I,  289;  V,  176;  VI, 
28. 

— —  Presque  tous  les  tëstacés  relâ¬ 
chent  le  ventre  ;  raisons  de  ce  fait , 
I,  240;  V,  176;  VI,  29. 

Testicules  (Des).  Leur  rôle  dans  la 
formation  du  sperme ,  III ,  4 1 ,  4  2 . 

- Description  anatomique  des  testi¬ 
cules  et  des  parties  voisines;  leurs 
fonctions  réciproques  dans  la  sécré¬ 
tion  du  sperme  et  dans  l’acte  géné¬ 
rateur,  III,  42 , 43. 

- Leur  importance  dans  f  économie 

animale  ;  conséquences  de  leur  abla- 
tlc  O  n  1  t  1  i  l’acte  généra¬ 
teur,  ils  tirent  le  sang  des  veines  les 
plus  éloignées,  III,  46-47. 

- Configuration  des  testicules  chez 

les  femelles ,  suivant  Galien ,  et  leur 
description  anatomique,  III,  49,  5o. 

- Muscles  qui  descendent  aux  testi¬ 
cules;  les  cremasters;  leurs  fonc¬ 
tions,  III,  467. 

- Veines  des  testicules,  III,  620. 

— ^ —  Cas  où  une  fistule  au  scrotum  né¬ 
cessite  f  ablation  d’un  testicule,  III, 
634. 

- Remèdes  qui  empêchent  les  testi¬ 
cules  de  se  gonfler  avant  fâge  et  qui 
conviennent  aus.si  aux  testicules  en¬ 
flammés,  V,  476  ,  476;  VI,  283. 

-  Maladies  diverses  des  testicules; 

remèdes  recommandés,  V,  628, 
,524;  VI,  337,  338. 


794 


ORIBASE. 


ÏESTicuLjEs  (Des).  Inflammation  des  tes¬ 
ticules;  cataplasmes  divers;  remèdes 
contre  les  aphthes  du  scrotum,  V, 
524;  VI,  338,  SSg. 

- Remèdes  contre  le  prurit  des  tes¬ 
ticules,  VI,  i88. 

-  Douleurs  des  testicules;  cata¬ 
plasme,  VI,  6i2. 

- Ulcères  produits  par  la  sueur  sur 

les  testicules  ;  médicaments ,  VI , 

6i3. 

- Des  inflammations  des  testicules  ; 

cataplasmes  divers  ;  autres  contre  la 
rougeur  des  testicules  et  contre  les 
écorchures ,  VI ,  6 1 3. 

- Leur  emploi  dans  l’alimentation  ; 

testicules  de  jeunes  coqs  engraissés, 

-  Leurs  qualités  nutritives;  ma¬ 
nière  de  les  améliorer,  I,  io8. 

Tétanos  (Du).  Traitement  de  cette  ma¬ 
ladie;  onctions,  cataplasmes,  ven¬ 
touses,  bains,  lavements,  etc.,  V, 
423,  424;  VI,  226,  227. 

- Autre  traitement  et  remèdes  ap¬ 
propriés,  IV,  583. 

Tête  (De  la).  Aliments  qui  nuisent  à  la 
tête,I,  229;  V,  171,  172;  VI,  28. 

— ' — Obstructions  de  la  tête;  manière 
de  la  débarrasser  par  les  crachats 
ou  par  les  éternuments,  II,  1  Sé¬ 
ide. 

-  Conformation  de  la  tête  et 

moyens  de  la  reconnaître,  par  sa 
forme  extérieure  et  par  celle  des  or¬ 
ganes  voisins  ;  formes  de  la  tête  qui 
sont  les  plus  ordinaires,  III,  igS, 
196. 

- Observation  de  la  convexité,  de 

la  forme  et  de  la  force  du  cou ,  des 
organes  des  sens,  III,  196-198, 


Tête  (De  la).  Os  de  la  tête  et  du  crâne; 
ses  sutures  et  leurs  noms  ;  forme  des 
sutures  suivant  celle  de  la  tête,  III, 

394-397. 

- Parties  squammeuses  des  os  de  la 

tête;  divisions  de  la  tête  d’après  les 
sutures,  III,  897,  898. 

- Os  de  la  tête;  leur  forme  suivant 

leur  position  au  sinciput,  à  l’occiput 
ou  sur  les  côtés,  III,  898. 

- Doubles  mouvements  de  la  tête 

suivant  que  le  cou  y  participe  ou 
non;  muscles  qui  meuvent  la  tête 
sans  la  participation  du  cou;  leur 
nombre ,  leur  place  et  leur  fonction , 
III,  435-437. 

- Muscles  communs  à  la  tête  et  au 

cou;  leur  disposition;  leurs  noms; 
leur  action;  leurs  points  d’appui; 
comparaison  de  leur  disposition  à 
celle  d’un  cœur,  III,  487-441. 

- Nerfs  qui  servent  à  mouvoir  far- 

ticulation  de  la  tête,  III,  496, 497. 

- Veines  de  la  tête;  leur  origine, 

leurs  ramifications ,  III ,  5 10. 

- - Veines  de  la  tête  qui  partent  des 

veines  de  la  poitrine ,  III ,  5 1 8 , 5 1 9. 

- Varices  de  la  tête;  différentes  es¬ 
pèces  d’opérations,  IV,  42,  43. 

-  Plaies  de  la  tête;  manière  d’en 

reconnaître  l’état  par  l’inspection  ou 
par  le  sondage;  suites  des  plaies  à 
la  tête;  plaies  des  tempes;  dangers 
quelles  présentent,  IV,  147-149. 

-  T  te  ne  t  t  h  „  andeur 

de  la  plaie;  cas  ob  le  péricrâne  est 
atteint;  manière  de  procéder  quand 
un  muscle  des  tempes  se  trouve  at¬ 
teint,  IV,  i49-i53. 

-  Fractures  de  la  tête;  elles  sont 

au  nombre  de  cinq  :  hédra,  contu- 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


795 


•sion ,  fissui-e ,  dépression  et  enfonce¬ 
ment,  IV,  176. 

Tête  (De  la).  Bandages  pour  la  tête; 
manière  de  les  appliquer  ;  leurs  diffë-  ■ 
rentes  espèces,  IV,  372-275. 

- -  Bandage  fendu  à  huit  jambes 

pour  la  tête;  ses  usages,  IV,  284, 
285. 

-  Bandaee  a  six  jambes  pour  la 

tête  ;  sert  dans  le  traitement  des 
plaies  au  sommet  de  la  tête,  IV, 
285,  286. 

- Bandage  fendu  à  quatre  jambes; 

employé  pour  les  blessures  du  front, 

IV,  286,  287. 

-  Remède  détersif  pour  resserrer 

la  tête  ;  médicaments  composés ,  IV, 

544. 

- Liniment  pour  attirer  au  dehors 

la  pituite  de  la  tête,  IV,  549- 

- Médicaments  qui  débarrassent  la 

tête,  V,  36-38 ,  827-829. 

- Onguent  pour  la  tête ,  V,  118  et 

86i.« 

- De  la  conformation  de  la  tête  ;  la 

grosseur  de  la  tête  n’est  pas  un  in¬ 
dice  suffisant;  il  faut  aussi  examiner 
les  organes  voisins,  V,  246,  247;VI, 
80,  81. 

- Remèdes  pour  les  gens  qui  bran¬ 
lent  la  tête,  V,  43o,  694;  VI,  2  36, 
53i. 

- Ulcères  de  la  tête;  remèdes  à  em¬ 
ployer,  tant  simples  que  composés, 

V,  437,  438;  VI,  246,  247. 

- -  Remedes  contre  la  mauvaise 

odeur  de  la  tête ,  V,  438  ;  VI ,  247. 

- Douleurs  de  tête  provenant  d’une 

chaleur  excessive  ;  remèdes,  V,  685, 
686;  VI,  537.  —  Voy.  Migraine. 

— i —  Douleurs  de  tête  causées  par  un 


excès  de  froid;  substances  réchauf¬ 
fantes;  onctions  aux  pieds  et  à  l’a¬ 
nus,  V,  686;  VI,  527. 

Tête  (De  la).  Douleurs  de  tête  prove¬ 
nant  d’intempérie ,  chaude  ou  froide  ; 
traitement  approprié  dans  les  deux 
cas,  V,  686,  687;  VI,  527. 

-  Douleurs  de  tête  causées  par 

des  humeurs  âcres  amassées  à  l’ori¬ 
fice  de  l’estomac;  vomissements  im¬ 
médiats;  alimentation  légère;  em¬ 
ploi  du  purgatif  à  l’aloès,  V,  687, 
688;  VI,  527,  528. 

-  Douleurs  de  tête  causées  par 

une  chaleur  excessive,  jointe  à  des 
flatuosités  ;  traitement  répercussif , 
adoucissant  et  diaforétique ,  V,  688  ; 
VI,  528.  • 

-  Douleurs  de  tête  accompagnant 

une  fièvre  violente  ;  médicaments  re¬ 
commandés,  V,  688;  VI,  528. 

- Douleurs  de  tête  causées  par  des 

excès  de  vin;  alimentation,  repos; 
onctions  particulières,  V,  688-690; 
VI,  528. 

- Douleurs  de  tête  causées  par  une 

blessure  ou  par  une  chute  ;  elles 
sont  suivies  d’une  inflammation  quel¬ 
quefois  dangereuse;  lavements,  sai¬ 
gnées,  fomentations,  V,  690;  VI, 
528. 

-  Gale  de  la  tête;  remèdes,  VI, 

247. 

- Figues  qui  viennent  sur  la  tête; 

remèdes ,  VI ,  247. 

-  Bonne  préparation  pour  laver  la 

tête  quand  elle  est  trop  chaude,  VI, 
526. 

Teucer  de  Cyziquc.  Atteint  d’épilepsie; 
consulte  Ksculape;  sa  guérison,  IV, 
86. 


796 


ORIBASE. 


Thapsie  (De  la).  Ses  propriétés;  son 
action,  II,  638;  V,6i 3;  VI,  509. 

-  Manière  de  la  mettre  dans  les 

emplâtres,  V,  gi. 

ThÉmison.  Cet  auteur  est  cité  à  propos 
de  l’utérus,  III,  377. 

- Son  opinion  sur  les  onctions  pour 

les  gens  atteints  d’éléphantiasis ,  IV, 

73. 

Théophraste  (Extrait  de),  V,  4 60, 

46i. 

- Sa  théorie  des  saveurs,  II,  479. 

Théra  (Vin  de),  I,  349, 374. 

Thériaque  (De  la).  Manière  de  prépa¬ 
rer  ce  médicament;  son  utilité;  ses 
usages  multiples  ;  soins  qu’il  faut 
apporter  à  sa  préparation,  V,  683, 
684;  VI,  525.# 

Thïm  (Du).  Ses  qualités,  II,  689;  V, 
6i4. 

- Purgatif,  II,  117. 

- Vin  au  thym  ;  mode  de  prépara¬ 
tion;  ses  qualités,  I,  4o5, 4o6. 

Thyme  (Du).  Définition  de  cet  ulcère; 
sa  place  ;  manière  dont  il  se  forme , 
IV,  19,20;  V,  387;  VI,  182,  i83. 

-  Thymes  qui  se  forment  soit  au 

gland ,  soit  au  prépuce  ;  les  uns  sont 
bénins ,  les  autres  malins  ;  traitement 
des  deux  espèces,  IV,  470, 471. 

- Remèdes  contre  les  thymes ,  IV, 

621,  622. 

Thymus  (Du).  Nature  de  cette  glande; 
.son  rôle,  III,  33 1. 

Thons  (Des).  Leurs  différentes  espèces  ; 
qualités  de  chacune  d’elles ,  1,129, 
i3o. 

-  Du  petit  thon;  salaisons;  diffé¬ 
rents  noms  que  porte  le  tlion  à 
chaque  époque,  I,  i55,  i56. 

— —  Salaisons  de  thons;  leurs  diffé¬ 


rentes  espèces;  qualités  de  chacune 
d’elles,  I,  i56,  iSy. 

Thons  (Des) .  Thons  de  l’Océan  ;  propres 
à  être  salés ,  I,  266. 

- Émigrations  et  noms  des  thons, 

1,598. 

Thorax  (Du).  Douleurs  chroniques  du 
thorax  ;  remède  aux  figues  grasses  et 
au  fenugrec,  V,  760;  VI,  6o3. 

Thracb  (Climat  maritime  de  la),  II, 
294. 

-  Eau  vénéneuse  de  Thrace,  I, 

334. 

Thraces  (Des).  Supportent  difficile¬ 
ment  l’effet  des  lavements  âcres ,  II , 
2i3. 

Tibène  (Vin),  I,  352. 

- Ses  qualités  quand  il  est  nouveau , 

I,  34-2. 

Tibre  (Bar  du)  ,1,  127. 

Tibur  (Vin  de) ,  I,  35i. 

Tiges  comestibles.  Énumération;  leurs 
propriétés,  I,  82  ,  83. 

Tiges  (Des).  Employées  fréquemment 
dans  les  machines,  IV,  34o. 

Timocrate  d’Héraclée.  Expérience  de 
révulsion  faite  par  ce  savant ,  II , 

194. 

Titacazène  (Vin), I,  352. 

- Ses  qualités  quand  il  est  nouveau , 

I,  342. 

Tithymalle  (De  la).  Manière  d’en  em¬ 
ployer  les  différentes  espèces  comme 
purgatif,  II,  119,  120. 

-  Ses  propriétés;  qualités  des  di¬ 
verses  parties  de  cette  plante;  dis¬ 
tinction  de  sept  espèces  de  tithy¬ 
malle;  qualités  de  ses  cendres,  II, 
694;V,  639;VI,  5i2. 

- Agit  sur  la  bile;  doses  qu’il  faut 

en  donner,  IV,  597  et  646. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


797 


Tmolus  (Viti  clu),I,  20!!,  217,  354; 
V,  160,  i66;VI,  7,  16. 

- Vin  sucré  et  paiîlet  du  Tmolus, 

■  I,  348. 

Tofüs  (Du).  Ce  que  c’est;  manière  de 
l’opérer,  IV,  11,  12. 

- Opération  du  tofus  des  narines , 

de  la  langue,  des  mamelles;  diffé¬ 
rentes  espèces  de  tofus,  IV,  12,  i3. 
Tonneau  (Du  réchauffement  dans  le). 
Son  usage  dans  l’antiquité  ;  son  uti¬ 
lité,  II,  896 , 897. 

Tonsure  (De  la).  Convient  contre  les 
maladies  chroniques  (voy.  Rasoir), 
II,4i8. 

Torpille  (De  la).  Passe,  rapidement, 
l,  242;  V,  177;  VI,  3o. 

Tortue  (De  la).  Usage  de  la  chair  de 
tortue  dans  l’antiquité,  I,  606. 
Tortue  (De  la).  Manière  de  la  faire, 

IV,  327,  328. 

Tortues  (Des),  pièces  de  quelques  ma¬ 
chines;  leur  forme;  leur  rôle  dans 
les  différentes  machines,  IV,  346, 

347. 

Tourdes  (Des).  Leurs  qualités,!,  i32. 
Tournesol  (Du).  Son  usage  comme 
purgatif.  II,  1 19. 

Toux  (De  la).  Amenée  en  hiver  par  l’u- 
.sage  d’eaux  de  lac,  I,  32  5. 

-  Recettes  diverses  de  médica¬ 
ments  composés  contre  la  toux,  IV, 
55o. 

- chez  l’enfant;  emploi  d’affusions 

d’eau  chaude  et  de  miel,  V,  2o3, 
2o4;  VI,  53. 

- Traitement  de  la  toux  chez  les 

enfants  indiqué  par  Soranus,  VI,  53. 

- Mélange  au  miçl ,  à  la  graine  de 

lin  et  aux  raisins  secs  contre  la  toux, 

V,  757;  VI,  597. 


Toux  (Delà) .  La  toux  est  souvent  causée 
par  del’humeur  qui  descend  de  la  tête 
ou  qui  remonte  de  la  trachée-artère  ; 
autres  causes  de  la  toux,  V,  768, 
789;  VI,  598,  599. 

- Différents  remèdes  contre  les  di¬ 
verses  espèces  de  toux;  médicaments 
au  marruhe  frais  et  aux  fruits  de 
pin,  V,  759,  VI,  599,  600. 

- Recettes  de  médicaments  compo¬ 
sés  contre  la  toux,  VI,  600,  601. 

Trachée-artère  (De  la).  Est  composée 
de  cartilages  et  de  libres;  tunique 
intérieure  qui  la  tapisse  ;  sa  nature , 
III,  320-322. 

- Manière  dont  elle  pénètre  dans 

le  poumon  et  dont  elle  s’y  ramifie; 
cas  où  les  tuniques  des  poumons  se 
déchirent  et  ensanglantent  les  rami¬ 
fications  de  la  trachée-artère  ;  suites 
de  cet  accident,  III,  822,  SaS. 

- Secours  que  la  trachée-artère  prête 

à  l’œsophage  dans  la  déglutition,  III, 
323. 

-  Muscles  qui  servent  à  mouvoir 

la  trachée-artère;  leur  place  et  leur 
disposition,  III,  44 1,  442. 

- Traitement  des  fistules  de  la  tra¬ 
chée-artère;  manière  de  les  extirper, 
III,  625. 

-  Médicaments  contre  les  diverses 

affections  de  la  trachée-artère,  IV, 
549, 55o. 

-  Ulcères  de  la  trachée-artère; 

traitement  par  l’application  de  cata¬ 
plasmes  à  l’extérieur;  médicaments 
stomatiques,  V,  756;  Vf,  897. 

Tragivm  (Du).  Propriétés  de  ses  deux 
espèces,  II,  694,  695. 

Tragos.  Préparation  faite  avec  le  grand 
épeautre,  I,  29,  266. 


798 


ORIBASE. 


Tragos.  Note  sur  ia  signification  de  ce 
mot,  I,  567. 

Trajan  (Médicament  aphrodisiaque  dit 
de  l'empereur) ,  VI,  616. 

Tbanscressif  (Du  lacs).  Manière  de  le 
faire,  IV,  270. 

- Figure,  IV,  691,  n°  18. 

Transpiration  (Médicaments  pour  la), 

■  V,  67. 

Traverses  (Des).  Leur  utilité  dans  les 
machines  pour  ia  réduction  des  luxa¬ 
tions,  IV,  339. 

THipEE  (Du)  des  champs;  ses  qualités, 
n,  656. 

-  aihumineux;  ses  propriétés,  II, 

695. 

- bitumineux  ;  utile  en  cataplasme 

contre  les  piqûres  de  scorpions ,  U , 

366. 

Tremblement  (Du).  Mouvements  phy¬ 
siques  qui  le  produisent;  causes  les 
plus  fréquentes  du  tremblement; 
exemples,  III,  209-211;  IV,  58 1, 
582. 

Trépanation  (De  la).  Traitement  qu’il 
faut  employer  après  ia  trépanation; 
régime  du  malade  ;  onctions  et  affu¬ 
sions;  cicatrisation  de  la  plaie,  IV, 
170-173. 

- - Emploi  du  sang  de  pigeon  ou  de 

l’huile  aux  roses;  emploi  par  quel¬ 
ques  médecins  de  médicaments  for¬ 
tement  desséchants,  IV,  i85,  186. 

Tresse  (Du  lacs).  Manière  de  le  faire; 
son  emploi;  action  qu’il  exerce;  utile 
dans  les  luxations  du  coude,  pour 
maintenir  le  corps  pendant  une  opé¬ 
ration  chirurgicale,  IV,  253-255. 

- Figure,  IV,  691,  n°  1. 

Triangulaire  (Remède).  Desséchant; 
recette,  V,  i46,  885. 


Tribolüs  (Du).  Distinction  de  plu¬ 
sieurs  espèces  de  tribolüs;  leurs  pro¬ 
priétés,  II,  695;  V,  639;  VI,  5i3. 

Tringles  (Des).  Employées  dans  la 
construction  de  quelques  machines , 
IV,  34o. 

Trispaste  (Du).  Inventé  par  Archi¬ 
mède  et  par  Apellidès  ;  réduit  par  les 
médecins  et  appliqué  à  la  médecine, 
IV,  407,  4o8. 

- F  orme  et  parties  de  cette  machine  ; 

explication  du  mouvement  qu’on 
peut  lui  donner;  place  des  cordes, 
IV,  4o8-4ii. 

-  Observations  de  Pasicrate  sur  les 

défauts  du  trispaste;  modifications 
qu’il  y  apporte ,  IV,  4 1 1 ,  4 1 2 . 

- Objections  d’Aristion,  fils  de  Pa¬ 
sicrate,  aux  modifications  apportées 
par  son  père  à  ia  construction  du 
trispaste;  discussion  de  ces  objec¬ 
tions,  IV,  4i2-4i5. 

- Figure,  IV,  696,  696. 

Trochisqub  (Recette  de)  contre  la  dys- 
senterie,  le  crachement  de  sang, 
l’écoulement  des  femmes,  V,  i3oet 
872. 

Truffes  (Des).  Leur  usage;  leurs  pro¬ 
priétés,  I,  88.  • 

- Refroidissantes,  I,  260;  V,  181; 

VI,  35. 

-  Usage  des  truffes  dans  l’anti¬ 
quité,  I,  584. 

- Composition  des  truffes,  II,  696. 

Tubercules  (Des).  Remèdes,  IV,  610. 

Tuméfaction  (De  la).  Son  utilité  en 
cas  d’angine  ou  de  podagre,  IV, 
98. 

Tumeurs  qui  surviennent  en  cas  de  dia¬ 
thèse  fluxionnaire;  traitement  de  ces 
tumeurs  au  moyen  de  cataplasmes. 


TABLE  DES  MATIÈRES.  799 

m,  55i,  5.5»;  V,  369,  370;  VJ,  qu’eJie  est  en  grappes  ou  lameileuse , 

164,  165.  II,  715. 

Tumeübs  qui  se  produisent  à  la  suite  de  Tutie  (Delà).  Ses  différentes  espèces; 
plaies  aux  articulations,  III,  557,  leurs  qualités  réciproques,  V,  79, 80. 
558.  TyRRHÉNiENNE  (PoissoBS  de  la  mer) ,  I , 

Tutie  (De  la).  Ses  propriétés  .suivant  laS. 


•U 

Ulcérations  intestinales;  emploi  de 
lavements  émollients,  II,  206. 

Ulcérants.  Médicaments  qui  ulcèrent 
légèrement,  V,  66. 

Ulcères  aux  pieds  ;  amenés  par  l’usage 
des  eaux  de  lac,  I,  3 2 5. 

- de  mauvaise  nature  ;  leur  aspect  ; 

leurs  différentes  e.spèces;  ils  n’ont 
pas  de  suppuration,  IV,  499. 

- difficiles  à  cicatriser;  signes  qui 

les  font  reconnaître;  leurs  causes; 
nécessite  de  diviser  le  traitement, 
IV,  5oo,5oi. 

- Emploi  de  l’eau  tiède  pour  gué¬ 
rir  la  chair;  emploi  des  desséchants 
et  des  refroidissants ,  IV,  5oi,  5o2. 

- Manière  de  faire  disparaître  l’hu¬ 
meur  qui  afflue;  choix  des  médica¬ 
ments,  IV,  5o2-5o6. 

-  Traitement  des  ulcères  par  la 

purgation;  manière  d’appliquer  les 
médicaments;  position  des  bandes; 
temps  que  le  pansement  doit  rester 
en  place;  choix  de  l’huile,  IV,  5o6- 
509. 

- -  Il  ne  faut  pas  donner  de  bains  au 

malade,  IV,  Sog,. 

-  Traitement  de  l’ulcère  par  des 

médicaments  secs,  IV,  609-5 1 3. 

- difficiles  à  cicatriser  à  cause  de 

la  présence  d'une  varice,  il  faut  f ex¬ 
ciser  quand  la  purgation  a  été  es¬ 


sayée  et  n’a  pas  réussi,  IV,  5i3, 
5i4. 

Ulcères  circulaires  ;  commentun  ulcère 
devient  circulaire;  il  faut  en  résé¬ 
quer  les  bords ,  IV,  5 1 4 ,  5 1 5. 

- putrilagineux  ;  cas  où  ils  devien¬ 
nent  envahissants;  médicaments  à 
employer,  IV,  5 1 5, 5 16. 

-  qui  se  rouvrent  à  plusieurs  re¬ 
prises  ;  ils  proviennent  de  la  corrup¬ 
tion  intérieure  des  os;  il  faut  em¬ 
ployer  les  médicaments  desséchants , 
IV,  5i6,  517;  V,  338,  339;  VI. 
i4o,  i4i. 

-  pestilentiels;  symptômes;  ame¬ 
nés  par- le  voisinage  des  marais,  IV, 

-  Leur  siège;  ulcères  pestilentiels 

de  la  bouche;  médicaments;  régime, 
IV,  517-519. 

- Remèdes  généraux  contre  les  dif¬ 
férentes  espèces  d’ulcères  ;  énuméra¬ 
tion,  IV,  520-525;  V,  339-343;  VI, 
i4i-i43. 

- Ulcères  de  mauvaise  nature  ;  re¬ 
mèdes  pour  amener  leur  cicatrisa¬ 
tion,  IV,  608. 

- Enumération  des  principaux  mé¬ 
dicaments  à  employer  pour  nettoyer 
toute  espèce  d’ulcères,  IV,  6i2-6i4. 

- Remède  contre  l’ulcère  rongeur, 

dit  le  corbeau,  V,  112  et  867. 


800 


ORIBASE. 


Ulcères.  Remède  contre  ies  uicères  ron¬ 
geurs,  V,  118,  119,  862.  ■ 

- Remède  composé  contre  les  ul¬ 
cères,  V,  iSï.'SyS. 

-  des  vieillards;  médicaments  à 

employer,  V,  827;  VI,  182 . 

-  creux;  sa  nature ;■  médicaments 

qui  lui  conviennent,  V,  SaS-SSo; 
VI,  i33,  134. 

- des  vieillards;  médicaments  spé¬ 
ciaux,  V,  882,  333;  VI,  i35, 
i36. 

- superficiels  ;  principaux  remèdes 

à  appliquer,  V,  882  ,  333  ;  VI,  i35  , 
i36. 

■ - des  parties  génitales,  du  siège, 

de  la  matrice  et  de  la  vessie;  médica¬ 
ments  fortement  desséchants;  prin¬ 
cipaux  remèdes,  V,  622;  VI,  336- 
338. 

- des  narines;  cas  où  ils  amènent 

l’ozène;  traitement  et  médicaments 

'  recommandés,  V,  780,  781;  VI, 

563,  564. 

Uretères  (Des).  Noms  que  les  anciens 
leur  donnaient,  III,  704. 

Urètre  (De  F).  Différence  entre  la 
forme  de  l’urètre  chez  l’homme  et 
chez  la  femme;  raisons  physiques  de 
cette  différence,  III,  369. 

-  rétréci  par  la  chair,  à  la  suite 

d’une  ulcération,  IV,  472. 

- Opération  à  faire  quand  l’urètre  est 

obstrué  par  de  la  chair  envahissante  ; 
manière  de  conserver  la  dilatation 
du  canal  pendant  quelques  jours 
après  l’opération;  soins  accessoires 
qu’il  faut  prendre  les  jours  suivants , 
IV,  472-474. 

üaitfE  (Del’).  La  couleur  de  l’urine  in¬ 
dique  le  moment  où  on  peut  se  li¬ 


vrer  aux  exercices,  f  ,  469;  V,  4,  5, 
802. 

Urine  (Del’).  Rétention  d’urine  ;  utilité 
d'é  la  promenade  contre  cette  affec¬ 
tion,  I,  5o4. 

- Emploi  de  lavements  émollients , 

II,  206. 

J -  Qualités  dé'd'urine  en  généra'!, 

de  l’urine  d’homme,  des  animaux 
châtrés;  emploi  de  ce  liquidé  par  les 
foulons  à  cause  de  ses  qualités  déter- 
sives.  II,  727,  '72'8'. 

- ‘  Echauffe  plus  ou  moins  suivant 

l’animal,  II,  5o5. 

-  De  la  séméiotique  des  urines; 

signes  de  la  meilleure  urine;  diffé¬ 
rentes  espèces  d’urines  troubles;  dis¬ 
tinction  des  urines  crues  et  des 
urines  cuites;  nécessité  de  bien  exa¬ 
miner  les  sédiments  déposés  par  les 
urines,  V,  271-278;  VI,  97,  98. 

- De  ceux  qui  urinent  en  dormant  ; 

principaux  spécifiques;  onctions  à 
pratiquer  sur  la  verge,  V,  769;  VI, 
617. 

Utérine  (De  la  suffocation).  Remèdes 
à  employer;  suppositoires;  fumiga¬ 
tions,  V,  629;  VI,  849,  35o. 

- Traitement  à  suivre  pendant  et 

après  l’accès,  V,  589,  54o;  VI,  SSp- 
36i. 

- Causes  et  effets  de  cette  mala¬ 
die;  symptômes  extérieurs;  durée 
des  accès,  VI,  36o. 

- - -  Autre  traitement;  pessaires,  bois¬ 
sons  spéciales  ;  emplâtres  ;  usage  des 
eaux  minérales,  V,  36 1 -362;  VI, 
61.7,  618. 

Utérus  (De  F).  Application  de  pes¬ 
saires  à  l’utérus  ;  manière  de  les  em¬ 
ployer,  II,  432,  433,  44 1,  442. 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


Utérus  (üe  1’).  Croyance  à  la  nature 
animale  de  l’utérus  ;  textes  qui  en 
prouvent  l’existence,  II,  887,  888. 

- Sa  place;  son  point  d’appui ,  III , 

365,  366. 

- -  Grandeur  de  l’utérus  avant  et 

après  l’accouchement,  avant  et  après 
l’âge  nubile;  sa  hauteur  et  sa  lar¬ 
geur  moyennes ,  III,  366,  367. 

- Forme  de  l’utérus;  ses  prolonge¬ 
ments  e.xtérieurs  et  latérau.x;  leur 
forme  et  leur  situation,  III,  867. 

- Ses  dilFérents  noms;  leur  signifi¬ 
cation  et  leurs  raisons  d’être;  place 
de  l’utérus;  sa  grandeur  aux  dilFé¬ 
rents  âges ,  pendant  la  virginité  et  plus 
tard ,  avant  et  après  l’accouchement , 
pendant  la  grossesse;  place  de  l’uté¬ 
rus  à  ces  différentes  époques,  III, 
369-371. 

-  Membranes  qui  relient  l’utérus 

■  aux  organes  voisins;  mouvements 
qu’elles  peuvent  lui  imprimer,  III, 
371,  872. 

- Forme  de  l'utérus;  noms  de  ses 

dilFérentes  parties ,  III,  872, 


Vaocet  (Racines  et  tiges  de).  Leur 
usage;  leurs  propriétés  expectorantes 
et  aphrodisiaques,  I,  86 , 87. 

- Oignon  de  vaccet;  ses  proprié¬ 
tés,!,  227;  V,  170;  VI,  21. 

- Cataplasme  d’oignons  de  vaccet; 

manière  de  l’appliquer;  son  utilité; 
inconvénients  qui  résultent  de  son 
emploi,  II,  363, 628;  V,  606, 

Vagin  (Injections  dans  le) ,  en  cas  d’in- . 
flammation,  d’ulcération,  de  sécré¬ 
tion  ,  d’obstruction,  de  prurit ,  II,  224. 


801 

Utérus  (De  1’).  Place  de  rorilice  de  l’u¬ 
térus;  sa  grandeur;  cas  où  il  s’ouvre, 
pendant  le  coït ,  la  grossesse  et  surtout 
au  moment  de  l’accouchement,  III, 

372,  373. 

-  Substance  <le  l’utérus  avant  et 

après  l’accouchement,  III,  878, 
874. 

- Veines  et  artères  qui  se  rendent  à 

l’utérus,  III,  374. 

- Tuniques  qui  composent  l’utérus; 

cas  où  une  seule  se  sépare  et  sort  ; 
union  des  deux  tuniques  ;  forme  inté¬ 
rieure  de  l’utérus;  sinus  qu’on  y  ren¬ 
contre  ;  cotylédons  indiqués  par  Dio- 
clès  ;  réponse  de  Galien  à  ses  asser¬ 
tions,  III,  374-377. 

- Que  l’utérus  n’est  pas  absolument 

indispensable  à  la  vie  ;  on  peut  quel¬ 
quefois  le  retrancher;  exemple  de 
certains  animaux,  III,  377. 

- Sympathie  qui  existe  entre  l’uté¬ 
rus  et  l’e.stomac,  entre  lui  et  les  ma¬ 
melles  ,  entre,  les  règles  et  la  produc¬ 
tion  du  lait,  III,  377,  878.  —  Voy. 
.Matrice. 


V.AGIN.  Remèdes  contre  la  déhiscence 
du  vagin,  IV,  3o6. 

- —  Prurit  du  vagin;  remèdes  et  in¬ 
jections,  V,  776;  VI,  621, 

Vainqvevr  (Collyre  dit  le).  Ses  usages; 
sa  composition,  V,  i38  et  878. 

Valériane  (De  la).  Qualités  de  sa  ra¬ 
cine;  elle  est  un  diurétique  puissant, 
11,699. 

Varices  (Des).  Leur  formation;  leur 
place ,  aux  jambes ,  à  la  tête ,  au  ventre 
et  au  scrotum  (voy.  ces  mois) ,  IV,  3 . . 


ÜRIBASE. 


802 

Vamces.  Kormalion  des  vances  sùiv'anl 
Galien;  dangers  quelles  dont  oourir; 
cas  observés  par  Galien,  IV,  44 ,  45. 

- ;  Leurs  effets  avantageux-;  suites  de 

leur  suppression  chez  quelques  per¬ 
sonnes,  IV,  qd. 

VAnus(Des).  Sens  de  ce  nom;  médica¬ 
ment  composé;  .remèdes  divers',  V, 
44o,44i';YI,  248.  - 

- --.Remèdes,  contre  les  varus  invé¬ 
térés  et  devenus  calleux  ;  -  médica¬ 
ments  composés,- V,  734,-735  ;  VI, 

Ve-Au  (Chair  de).  Ses , qualités ,  1,91, 
.92.  -  .  , 

-  Personnes  .  auxquelles  elle  con¬ 
vient,  1,179,  iSo,. 

VÉGÉTAUX  (Des).  Leur  influence  sur  la 
nature  de  l’air;  végétaux  à  exhalai¬ 
sons  salubres  et  à  exhalaisons  mal¬ 
saines  ;  manière  de  les  reconnaître , 

II,  3i3,  3i4. 

Veille  (De  la).  Ses  effets,  lyéSq. 

-  Ses  effets  comparés  à  ceux  du 

sommeil,  I,  443. 

- Effets  immédiats  et  salutaires  de 

la  veille;  cas  dans  lesquels  elle  con¬ 
vient;  moyens  delà  produire,  I,  446, 

447. 

Veines  (Des).  Tuniques  qui  les  com¬ 
posent,  m,  327, 

- Comparaison  entre  les  ramifica¬ 
tions  des  veines  et  un  arbre  avec  ses 
branches;  développement  de  cette 
comparaison,  UI,  5o5,  5o6. 

- des  inte.slins  et  de  l’estomac ,  III , 

5ü5-5o8.. 

. — ^ —  du  ventre  et  du  thorax ,  au-des¬ 
sous  et  au-dessus  du  diaphragme, 

III,  5o8-5io. 

- - qu’il  faut  inciser  dans  la  .saignée , 


suivant  la  maladie  (voy.  M.atrice  et 
Vessie),  11.^  26^28;  V,  rfi,  812. 

Veines  (  Des  )  qu’il  faul  ouvrir  suivant  les 
■  diverses  parties  du  corps,  au  front,  à 
l'œil,,  aux  oreilles,  à  la  langue,  à  la 
main,  au  genou,  à  la  jambe,  au  bras 

.  (  vOy.  ce  dernier  mot  ) ,  Il ,  38-4 1 . 

Venimeux  (Animaux).  Remède,  I, 
4o.6.  ■  ‘ 

VËNT0USEs  (De8).  Appliquées  aux  aines, 
elles  empêchent  le  sommeil,  1,  447. 

- Cas  où  leur  emploi  peut  être  nui¬ 
sible;. cas  où  il  est  utile  surtout  pour 
provoquer  uûc  révulsion,  II,  Sy;  V, 

20,814. 

-i — -  Cas  où  il  faut  y  joindre  la  scarifi¬ 
cation;  manière  de  les  poser  sur 
chaque  membre.  II,  58-6o. 

touses  aux  environs  dès  seins  ;  pour¬ 
quoi,  II,  5g  ;  V,  20,  8i'4. 

— —  Matières  et  fonnes'des  ventouses 
employées  du  '  temps  d’Oribase ,  Il , 
60-62.  .  ' 

- Leurs  effets  ;  cas  où  elles  peuvent 

convenir,  II,  62  ,  63. 

- Usage  des  ventouses  contre  le  ho¬ 
quet  causé  par  l’emploi  de  f  ellé¬ 
bore.  Il,  177,  178. 

— -  Emploi  des  ventouses  en  cas  de 

pléthore;  moment  delà  maladie  où 
il  faut  les  employer;  il  ne  faut  pas 
appliquer  directement  les  ventouses 
sur  les  parties  malades,  mais  opérer 
une  révulsion  ,  II,  33o’332  ;  V,  42  , 
83i. 

- -  Leur  emploi  par  les  anciens  et 

par  les  modernes  ;  les  ventou.ses  at¬ 
tirent-elles  le  virus  au  dehors!'  Par¬ 
ties  du  corps  où  on  peut  les  appli¬ 
quer,  II,  768-770. 


TABLE  DES 

Vk.mouses  (Des).  Différentes  espèces  tie 
ventouses  employées  par  les  anciens  ; 
formes  de  ces  ventouses;  manière  de 
les  appliquer.  Il,  779,  780. 

— r— r  Figures  des  ventouses  trouvées  à 
Pompéi  et  à.  Herciilanum ,  Il ,  789 , 

790- 

Ventre  (Du).  Manière  d’apprêter  les 
aliments  qui  relâchent  le  ventre,  1, 
24o;  V,  176ÎVI,  39. 

- - Varices  du  ventre  ;  cas  où  il  faut 

pratiquer  l’excision;  cas  où  il  faut 
préférer  l’incision ,  IV,  43. 

- -  Fissures  et  rides  du  ventre  après 

l’accouchement;  remèdes  qui  les 
font  disparaître,  V,  778;  VI,  628. 

Vents  (Des).  Action  des  vents  sur  les 
qualités  des  eaux  de  pluie,  I,  827. 

- Effets  du  vent  pendant  la  prome¬ 
nade;  effets  du  vent  du  noi'd,  du 
sud,  de  l’ouest  et  de  l’est  ,1,509,010. 

- Points  cardinaux;  rose  des  vents; 

noms  et  qualités  de  chacun  de  ces 
vents,  II,  294-296,  .298-800. 

- Nombre  des  vents  suivant  les  dif¬ 
férents  auteurs  anciens;  rose  des 
vents;  succession  historique  des  dif¬ 
férents  systèmes,  II,  844-85o. 

-  Leur  origine  suivant  la  plupart 

des  auteurs  et  suivant  Aristote,  II, 
855. 

- locaux  ;  témoignages  anciens  ;i 

leur  sujet,  II,  855,  856. 

Verse  (De  la).  Sa  composition;  causes 

'  de  l’érection  de  la  verge;  muscles 
qui  servent  à  la  produire;  son  but 
réel;  conduit  urinaire,  III,  867-869. 

- - Des  fissures  de  la  verge ,  VI ,  609. 

- -  Des  ulcères  de  la  verge;  emploi 

<lp  médicaments  de.ssérhants ,  VI, 
612,618. 


MATIÈRES.  803 

Verge  (De  la).  Du  connemcni  de  la 
verge  ';  m  édicameilts  ;  VT ,  6 1 3 . 

— Excroissances  sur  la  verge;  re¬ 
mèdes,  VI,  61 8. 

Verjus  (Du).  Quel  est  le  meilleur,  V, 
76,  77. 

Verre  (Du).  Emploi  de  cette  substance 
en  médecine ,  II ,  711,  712. 

Vers  (Des).  Lavements  qu’on  peutem- 
ployer,TI,  217. 

- Leurs  différentes  espèces;  re¬ 
mèdes  à  employer;  boissons  et  lave¬ 
ments,  II,  244,  2.45. 

-  intestinaux;  leur  origine;  leur 

formation;  remèdes,  IV,  572-57.4. 

- et  des  ascarides;  remèdes  contre 

chaque  espèce  de  vers,  V,  764;  VI, 

607,  608. 

- - -  Remède  composé  à  la  scammonée 

et  à  l’euphorbe  contre  les  vers,  VI, 

608. 

Vert  (Médicament).  Ses  usages;  re¬ 
cette,  V,  98,  85o,  85 1. 

— —  (Du)  de  gris;  ses  qualités,  II, 
7i5;  V,6i4. 

- -  Moment  où  il  faut  faire  cuire 

cette  substance ,  suivant  la  nature  de 
f emplâtre,  V,  8g,  90. 

Vertèbres  (Des).  Luxation  des  vertè¬ 
bres  de  l’épine  du  dos ,  suite  de  la  pro¬ 
duction  d’une  tumeur  tuberculeuse 
et  du  déplacement  des  vertèbres; 
la  réduction  de  cette  luxation  est 
extrêmement  difficile,  IV,  2.42, 

243, 

Vertige  (Du).  Médicaments  qui  servent 
à  le  dissiper  quand  il  est  trop  fort; 
traitement  général  et  local,  V,  4 08; 
VI,  210,  211. 

Verveine  (De  la).  Ses  propriétés,  II, 
678 ,  674. 


80i 


ORIBASI-:. 


Vesge  (Ue  la).  Ses  iniiiivaise.s  cjiialitd.s; 
.son  usage,  I,  44. 

VÉsiciJi.Es  (Des).  Leurs  noms’:  ’ter- 
minthe,  raisin  et  épinyctis,  IJI, 
610. 

- (les  yeux  ;  traitement  général  d’a¬ 
près  Démosthène;  remèdes  indiqués 
par  Galien,  V,  447,  448;  VI,  253, 
254. 

Vessie  (De  la).  Aftections  de  la  vessie; 
emploi  de  lavements  en  cas  d’in¬ 
flammation  ,  d’ulcère  et  de  rétention 
d’urine,  il,  243,  iki. 

-  Nerfs  qui  se  rattachent  à  la  ves¬ 
sie  ;  insertion  des  canaux  des  urètres 
dans  le  corps  même'  (lé  la  vessie, 

III,  363,  364. 

-  Grandeur  de  la  vessie  chez 

l’homme  et  chez  la  femme ,  III ,  38 1 , 
382. 

- Muscle  du  col  de  la  vessie;  son 

rôle  ;  retient  et  expulse  l’urine ,  III , 
468. 

- Veines  de  la  vessie,  lll,  Sai. 

- Sclérome  de  la  vessie  ;  cas  oh  il 

est  dangereux  ;  manière  de  l’opérer  ; 
dans  certains  cas ,  il  faut  laisser  sub¬ 
sister  une  fistule  urinaire,  IV,  i4, 
i5. 

- Maladies  de  la  vessie  en  général  ; 

traitement  de  chacune  d’elles  et  re¬ 
cettes  de  médicaments  composés , 

IV,  577-580. 

-  Paralysie  de  la  vessie;  remèdes 

généraux  et  remèdes  spéciaux;  injec¬ 
tions  dans  l’anus;  emplâtres;  cathé¬ 
ter,  diurétique,  IV,  585,  586  et 
64o. 

• - -  Inflammations  de  la  vessie;  trai¬ 

tement  (voy.  Reins),  V,  5io,  5ii; 
VI,  324-326. 


Vessie  (De  ja).  Ulcères  de  la  vessie; 
signes  qui  permettent  de  les  distin¬ 
guer  de  ceux  des  reins  ,  V,  5 1  2  ,  Si  ,3  ; 
VI,  327,  328. 

-  Remèdes  desséchants,  VI,  612. 

-  Principales  affections  de  la  ves¬ 
sie  et  remèdes  appropriés ,  V,  5 1 3  ; 
VI,  328,  329. 

- De  la  psore  de  la  vessie;  symp¬ 
tômes  de  cette  maladie ,  V,  5 1 5  , 
5i6;  VI,  320,  321.  ' 

- Traiteihent.  cf après  Philumène , 

VI, '322’,  323';  .  . 

-  De  l’inflammation  de  la  vessie; 

principaux  symptômes  qui  indiquent 
l’existeiicè  de  cette  malaclie  ;  traite¬ 
ment;  remèdes,  V,  5i6,  517;  VI, 
32  1,  32  2. 

-  Rupture  d’un  vaisseau  dans  la 

vessie;  médicaments  hémostatiques; 
nécéssifé  de  dissiper  les  caillots  res¬ 
tés  à  l’intériéur  ;  cas  oh  il  faut  recou¬ 
rir  à  une  opération,  V,  517,  5 18; 
VI,  323,  324. 

-  Tubercules  de  la  vessie;  traite¬ 
ment,  V,  5i8,  5i9;VI,32  4. 

- - Ulcères  de  la  vessie;  traitement; 

moyens  d’apaiser  les  douleurs,  V, 
5i9,  52o;VI,  324,325. 

Viandes  (Des).  De  leur  usage  .suivant 
les  saisons,  I,  i5  et  suiv. 

-  Leurs  différentes  especes,  I, 

i83. 

-  qui  peuvent  aller  avec  les  len¬ 
tilles  et  la  phacoptisane ,  I,  262. 

- propres  à  être  salées;  manière  de 

les  saler,  I,  266,  266. 

- Manière  d’assaisonner  les  viandes , 

1,270. 

- fortes  et  maigres;  manière  de  les 


TABLE  DÉS 

Viandes  cjui  .doivent  etre  bouillies  fraî¬ 
chement  tuées  ou  conservées  ,1,270, 
271. 

- cofivenant  aux  vieillards,  I,  272  , 

;  -,  ■  ■- 

-7 -  propres  a  préparer  au  coït,  1, 

5/if), 

Vie  (DilFérents  âges  de  la),  suivant  les 

anciens,  I,  653,  6S4. 

VmiLi.AiiDs  (Des).  De  la  saignée  cbe/. 
les  vieillards ,  II ,  2  2  ;  V,  1  6 ,  .8 1 1 . 

-  Régime  qui  convient  aux  vieil¬ 
lards;  caractère  que  doit  avoir  un 
vieillard;  nécessité  du  repos;  excel¬ 
lence  des  études  spéculatives  pour 
les  vieillards,  III,  166-168. 

- Régime  qui  leur  convient;  com- 

plexion  des  vieillards:  traitement 
échauffant  et  humectant;  exercices; 
repos  ;  alimentation;  vins  à  employer  ; 
diurétiques  et  relâchants ,  V,  21 5- 
217;  VI,  61,  62. 

- Emploi  de  la  journée  d’uii  vieil¬ 
lard,  V,  58o-582  ;  VJ,  417,  à  18. 

-  Nécessité  d’éviter  les  embarras 

gastriques;  purgatifs  qu’ils  doivent 
employer,  V,  582 ,583 ;  VI,  4 1 7.4 1 8. 

- Fruits  qu’ils  doiyent  manger;  em¬ 
ploi  de  diurétiques;  légers  purgatifs , 

V,  582-584;  VI,  4 18. 

Vieillesse  (De  la).  Elle  est  d’un  tem¬ 
pérament  humide;  réserves  à  ce  su¬ 
jet.  III,  6-8. 

Vignes  (Des).  Leur  emploi  comme  pur¬ 
gatif,  U,  117. 

- De  la  vigne  sauvage;  en  quoi  ses 

propriétés  diffèrent  de  celles  de  la 
vigne  cultivée,  II,  612;  VI,  479, 

-  Médicament  aux  bourgeons  de 

vigne;  recette  et  emploi,  V,  io5, 
106;  1  21,  865. 


MATIÈRES.  805 

Vignes  (Des).  De  la  terre  aux  vignes;  sa 
nature;  ses  propriétés.  II,  706. 

— - -  Manière  de  la  choisir,  V,  79. 

Villes  (De  la  situation  des).  Qu’il  faut 
y  prendre  garde;  règle  générale  pour 
1  exposition  des  bâtiments  ;  manière 
d’en  déterminer  l’orientation ,  II ,  3oo. 

- -  Orientation  des  rues;  inconvé¬ 
nients  des  rues  obliques  et  des  im¬ 
passes  ;  villes  bâties  en  pays  plat  el 
sur  des  hauteurs ,  II,  3 18-82 2. 

-  Orientation  des  villes  ;  opinion 

de  Vitruve  à  ce  sujet,  II,  862. 

Vin  (Du),  I,  338  et  suiv.  354  et  suiv. 

-  Ses  propriétés  ;  action  du  temps 

sur  elles;  du  vin  ancien  et  du  vin 
nouveau,  II,  669. 

-  Des  vins  nouveaux;  leurs  diffé¬ 
rentes  espèces;  leurs  qualités,  I,  54. 

— ^ —  Des  vins  vieux  et  nouveau;  leurs 
propriétés  différentes;  propriétés  du 
vin  doux,  I,  35o. 

- Des  vins  vieux  et  jeunes;  il  faut 

éviter  de  les  boire ,  ainsi  que  les  vins 
naturellement  épais;  action  de  ces 
vins  sur  la  digestion  et  sur  les 
uripes.I.Mo. 

- De  la  conservation  du  vin ,  1 , 352  , 

,353. 

-  Des  vins  propres  à  favoriser  le 

coït;  qualités  qu’ils  doivent  remplir, 

I, '544,545. 

-  Nourriture  fournie  par  les  vins  ; 

vins  qu’il  faut  donner  à  ceux  qui  ont 
besoin  d’être  restaurés ,  à  ceux  qui 
ont  des  engorgements  d’humeurs ,  I , 
347. 

-  Utilité  du  vin;  .services  qu’il 

gers;  analyse  des  effets  de  l’ivresse, 
t,  355,  356. 


806 


ORIBASE. 


Vin  (Du).  Bons  eiFels  du  viu;  emploi  du 
vin  par  les  convalescents;  dangers 
que  présente  son  usage  excessif  ;  ma¬ 
nière  de  le  boire;  il  faut  quelque¬ 
fois  alterner  avec  l’absintbe ,  V,  584- 
586;  VI,  418,  419. 

- ayant  un  effet  atténuant ,  1 ,  1 98  ; 

V,  i58;  VI,  5. 

-  employé  de  préférence  à  feau 

pour  les  malades,!.  Si  4. 

- Cas  où  certains  vins  ne  convien¬ 
nent  pas;  affections  qu’ils  peuvent 
aggraver;  tempéraments  auxquels  ils 
sont  utiles  ;  milieux  dans  lesquels  il 
faut  les  employer,  1 ,  346. 

- Moment  ,où  il  faut  boire  le  vin , 

pendant  lé  déclin  ,|I ,  366 ,  367. 

-  De  la  manière  d’administrer  le 

vin,  I,  4o6  et  suiv. 

- Cas  dans  lesquels  il  faut  l’em¬ 
ployer;  circonstances  accessoires  qui 
en  favorisent  l’emploi,  1,  4o6,  407. 

- Cas  dans  lesquels  il  ne  convient 

pas,  I,  407. 

- Cas  où  l’on  peut  donner  le  vin  et 

faire  vomir  api'ès,  I,  407,  .'4o8. 

- Manière  d’adm  t  ti  r  1  m  aux 

gens  faibles  et  à  ceux  qui  n’en  ont 
pas  l’habitude;  nécessité  de  changer 
la  dose  suivant  le  sujet  que  l’on  traite, 
I,  409, 4io. . 

-  On  le  combine  avec  le  bain; 

moment  du  bain  où  il  faut  le  pren¬ 
dre,  I,  4io,  4v  1. 

- Signes  favorables  à  femploi  du 

bain  avant ,  pendant  et  après  ;  signes 
défavorables;  accidents  qui  survien¬ 
nent  après  l’adminifitration  du  vin, 
1,  4 1 1,  4 12. 

-  Cas  où  le.s  signes  sont  défavo¬ 
rables,  1 ,  4i  ■! ,  4i3. 


Vin  (Du),  il  faut  attendre  quelque  temps 
pour  manger,  I,  4i6,  4l7- 

- Dangers  de  l’excès,  du  vin  pour 

les  enfants,  III,  i4i,  i42.  •  .. 

■ - -  Emploi  du  vin  dans  les  cas  de 

fractures  graves,  recommandé  par 
Hippocrate,  IV,  .1 16,  117, 

- Qualités  que  doit  avoir  le  vin,  que 

fon  emploie  en  affusions  en  cas  de 
fracture;  emploi  du  vin  par  Galien, 

IV,  1 36-1 38. 

-  Vins  épais  et  nourrissants,  1, 

209;  V,  i63;.VI,  11,  12. 

- râpre;  ses  propriétés,  I,  227;  V, 

171;  VI,.  21.  ,, 

- noir  et  âpre  ;  ses  effets ,  1 ,  2  2  9  ; 

V,  i7i;VI„2,2, 

-  Vins  sucrés  et  nouveaux.;  leur.s 

propriétés,  I,  282;  V,  178;  VI,  24. 

- Vins  ténu  et  âcre ,  aqueux ,  sucré , 

I,  235;y,  »74;  VI,  26.  , 

- -  sucré;,  obstruant,  I,  287;  V, 

175;  VI,  27. 

- sucré;  vin  âpre  et  sans  goût.  ?u- 

cré;  vin  épais  et  nouveau;, passent 
lentement,  I,  238.;/V,,i75;,VI,  ,27, 

- sucré  et. vin  nouveau;  leur  action 

sur  le  ventre,  I,  245;  V,  178;  VI, 

32.. 

- Espèces  de  vins  qui  res.serrent  le 

ventre,  I,  u48;  V,,.  idpq.VI,  ?4.. 

— ! —  Qualités  échauffttntes  des  diffé¬ 
rents  vins,  I,  249,  260;  V,  181;  VI, 

35.. 

- Qualités  refroidissantes  .des  diffé¬ 
rents  vins,  I,  25i;  V,  182;  VI,  36. 
- aqueux;  sa  définitaou;  sps  quali¬ 
tés;  son  action;  son  usage,  1,  338- 
34i.  .... 

— —  sucré;  son  action  sur  ie  corps  et 
surfes  organe,s,  1,342-345, 


TABLE  DES  MATIÈRES. 

Vin  (Du)-.  Vins  d’un  gnôt  sacré;  Sont 


Hatulents,  I,-3/(4.  '.  .,1. 

-  noir  âpre;  son  action  sur  le 

ventre  et  sur  la  vessié;  ses  inconvé¬ 
nients  ;  cas  où  l’on  petit  i’etnplôyer, 
I,:345. 

- âpre  et  sucré  ;  ses  propriétés ,  I , 

345v  ■ 

- blanc  et  âpre;  ses  propiiétés;  son 

action  SUT  les  urities,  I,  345 , 346. 

- Classification  des  vins  chauds,  I, 

346.' 

- paillet,  âpre  et  sucré-,  leurs  qua¬ 
lités;  leur  action  sur  la  tête,  I ,'346.- 

-  Vins  blancs;  leurs  qualités,  I, 

346. 

- Exemples  de  vins  sucres,  I,  346. 

- -  Vins  rouges  et  épais,  I,  346, 347. 

- odorant;  ses  qualités,  I,'  347. 

- ^  Vins  âpres;  lèùr  usâge;  leur  ac¬ 
tion  sur  le  corps',  I,  847,  348. 

-  Vins  clairs  et  sucrés;  changent 

de  couleur  et  de  nature  eA  vieillis¬ 
sant,!  ,  349'.  '  • 

- Vins  blancs  et  aqueux;  vieillissent 

vite;  qualités  des  vins  vieux;  temps 
qu’il  leur  faut  pour  les  acquérir,  ï, 
35 1 . 

- Vins  forts,  âpres,  blancs  et  é|jais; 

précautions  à  prendre  pour  les  con¬ 
server  ;  qualités  qu’ils  preniient  avec 
le  temps;  exemples  à  l’appui,  1, 
35i. 

- Vins  aqueux;  manière  dont  ils  se 

comportent,  si  on  les  conserve,  I, 
353.  ■  .. 

- Vins  paillets  excellents,  .servant 

pour  les  médicaments,  I,  354. 

- doux  cuit;  ses  propriétés  récbaul- 

fantes;  soü  action  épaississante  (voy. 
SinÆON),  1,  357. 


807 

Vin '(Du)  faible;  .qu’appelle-l-ou  ainsi; 
manière  de  le  préparer  et  de  le  cou- 

- —  De  la  préparation  de  quelques 

-  Vins  aux  plantes;  recettes  di¬ 
verses-  tirées- de  Dioseoride ,  .1 ,  898 
et  suiv. 

- —  Mélange  de  la  résine  om  du.gou- 

dron  avec  le  vin  ,:  l  (  643.  - 

- -  à  mettre  dans  le,  miel  •  au  verjus  ; 

choix  de  ce  vin;  conditions  qu’il  doit 
remplir  pour  combattre  les.  -défail- 
lances,  I-,  386,  ,387;  ..  .  - 

- Vins  faits  avec  d’autres  substances 

que  le  raisin;- énumération  de  ces 
substances;  propriétés  diverses,  1, 
429. 

- Vins  artificiels;  leur  'usage  dans 

l’antiquité  ;  leur  préparation  ;-mdica- 
tion  de  recueds  do  recettes,  R. 649, 
65d.  ,  i  , 

— Lie  de  vin;  quelle  est  Telle  qu’il 
faut  choisir,  V,  83. 

Vinaigre  (Du).- Sa  composition;  sou 
action,  11,  670;  V,  6.3o;:V1,,493. 

— —  Refroidissant,  1 ,  ?5-2;  V,-  ibi; 
VI,  36.  . 

- —  Qualités  répercussives'  du  vi¬ 
naigre,  I,  358. 

- Qualités  du  vinaigre  com-me  as- 

saisonilement;  quel  est  le  meilleur 
vinaigre,  R  358,  oSg;  II-,  /ipS,--  - 

- -  et  eau  vinaigi-ée;''leHrs  usages;' J , 

'/,i5.  ■' 

. Emploi  du  vinaigre  pour  conser¬ 
ver  les  viandes,  1,-271.  -1. 

Violette  (De  la).  Propriétés;-  de  ses 
feuilles,  II,  639;  V,  6,1 4;  VI,  479, 
480.  ,  ,.  . 

- usuelle;  sa  couleui;,  V,‘74: 


808  OUIBASE 


Violettes  (Vin  aux).  Mode  Je  prépa¬ 
ration,  I,  433.  ' . 

Vipère  (De' la  chair  de).  Scs  pi'Opné- 
tés;  soi!  emploi;  ses  effets,  II,  ySi. 

- Piemèdes  divers  eohtre  les  mor¬ 
sures  de  vipère,  IV,  624,  6z5. 

■  - -  Morsures  de  vipère;  manière  de 

s’en  guérir  '  en  étouffant  la  vipère  et 
en  la  mangeant,  V,  i45  et  884. 

-  Manière  de  prendre  les  vipères 

sans  danger,  V,  683  ;VI,  oa'S. 

Virginité  (De  la).  Ses  avantages;- 
exemples  à  l'appui;  virginité  chez 
les  hommes  et  chez'îèsfemmes,  VI, 
46,  47. 

Vis  (Des).  Parties  des  haachmes;  leurs 
formes  diverses  ;  leur  rôle  couvre- 
vis,  IV,  347-351.  •  ' 

Visage  (Du).  Muscles  du  visage;  épa- 
pouissement  musculaire  placé  sous 

la  peau,  III,  424. 

■  - Substances  qui  rehàent  'lé  visage 

brillant,  plein  et  bien  coloré;  médi-' 
caments  composés  agissant  de  meme, 
V,  736',  737;  VI,  672. 

- Substances  qui  guéris'sent  le  vi¬ 
sage  brûlé  par  le  soleil ,  V,  737  ;  VI , 
.372- 

Vitriol  bled  (Du).  Ses  propriétés.  II-, 
496,' 721. 

Viviers  (Usage  des)  dans  antiquité , 
I,  592. 

VoiTDRB  (Du  mouvement  dans  une)'. 
Utile  contre  les  maladies  enracinées  ,’ 
1,  5 10-517. 

Voix  (De  la).  Sa  formation;  différence 
entre  la  voix  et  l’exsufflation;  rôle 
des  muscles  du  larynx,  de  l’hypo- 
condre  et  de  la  poitrine  dans  la  prb- 
duclion  de  la  voix,  III,  2  30-2  32. 

- Principales  altérations  de  la  voix 


et  leurs  causes;  voix  haletante  et 
voix  rauque,  111,  232-235. 

Voix  (De  la).  Théorie  de  la  production 
de  la  voix;  répercussion  sur  les  diffé¬ 
rents  organes.  111,  237.  ■ 

• — Théorie  'de  l’augmentation  et  de 
ladiminutiondelavoix, 111,239, 

- — -  Différentes  espèces  de  voix;  elles 
résultent  de  la  forme  de  la  trachée- 
artère  et  de  sa  plûs  ou  moins  grande 
largeur;  voix  des  femmes,  des  en¬ 
fants,  des  hommes,  des  vieillards, 
III,  245-247. 

- Enumération  des  parties  qui  con¬ 
tribuent  à  la  pioduction  de  la  voix; 
dangérs  que  ieupuloération-  ou  leur 
tuméfaction  lui  fait  courir,  III,  247, 
248.  ■  . 

- -  Paralysie' des  organes  de  la  voix; 

remèdes'  particuliers  et  régime,  IV, 
585, '640.'  <  - 

- Médicaménts  pour  -  fortifier  la 

voix,  V,'  1-48 ,- 149, <8-87. 

■n-XM-  l)e  l’extinction'  de'  voix;  recettes 
de-  divers  médicameatsc  composés; 
leur  emploi,  ¥','767  ;  VI,  097,  598. 

— —-  Dans  le  cas  ou  la  voix  est  fati¬ 
guée  ou  couverte,  la  déclamation  est 
un  remède  utile-,  I,  44'g,'45o. 

- — —  Théorie 'de  la  voix;  organes 
qu’eilè  emploie;  positions  respec¬ 
tives  de  ces  organes  dans,  f  émission 
-'■des  sons  aigus 'et  des  .sons  graves,  I , 
453^455. 

' - La  'fei'ce  et  la  beauté  de  la  voix 

dépendent  de  la  quantité  d’air  mise 
en  mouvement;  nécessité  de  bien  dé¬ 
tacher  les- mots  ,  {,  455, 456. 

—  Pourquoi  la  voix  est  differente 
Suivant  les  individus,  1, 467.  — Voy. 
Air  et  Pores. 


TABLE  DES  MATIÈBES.  809 


ciens  ;  boissons  employées  à  cet  effet , 


Voix  (De  la).  Exeiciçe  de  la  voix;  ses  ef¬ 
fets  sur  l’état  général, du  corps,  qu’il 
raréfie  et  rend plusléger,!,  459-462. 

-  Règles  pour  bien  pratiquer  cet 

exercice;  délicatesses  inutiles  qu’il 
faut  éviter;  précautions  qu’il  faut 
apporter  dans  son  usage ,  1 ,  462-464. 

Volailles  propres  à  préparer  au  coït, 
•I,  545. 

Volant  d’eau  (Du),  Ses  propriétés,  II, 
666,667. 

VoMis.siiMBNï  (Du).  Différentes  mé¬ 
thodes  qu’on  peut  employer  pour  le 
faciliter,  II,  1 4 1,  1 42. 

-  Manière  de  s’habituer  au  vomis¬ 
sement  quand  on  prend  l’ellébore, 
II,  i5o-i52. 

-  Cas  où  l’habitude  du  vomisse¬ 
ment  peut  être  salutaire;  cas  où  elle 
est  fâcheuse;  cas.  où  il  faut  l’em¬ 
ployer  constamment;  indications  de 
quelques  vomitifs,  1,95-197. 

- Dangers  qu’entraîne  la  difficulté 

du  vomissement;  méthode  pour  vo¬ 
mir  facilement  ;  ses  avantages;  choix 
des  vins;  pratiques  qu’il  faut  em¬ 
ployer  après  le  vomissement,  II, 
1 97-200;  V,  29  ,  3o,  82  1,  822. 

-  Quelle  est  la  manière  la  plus 

commode  de  vomir  ;  soins  qu’il  faut 
prendre  après  le  vomissement,  II, 

- après  le  repas;  dangers  de  cette 

habitude;  maladies  qu’elle  peut  ame¬ 
ner;  cours  de  ces  maladies;  désor¬ 
dres  qu’ellps  occasionnent,  II,  202- 
2o4. 

- - Règles  pour  vomir,  II ,  S09. 

■ -  Usage  . du  vomissement  après  le 

repas  chex  les  anciens;  opinion  de 
Galien  à  ce  sujet;  témoignages  an¬ 


II,  829-832. 

Vomissement  (Du).  Le  vomissement  après 
le  repas  est  inutile  aux  gens  bien  ré¬ 
glés,  UI,  182. 

- Remèdes  contre  le  vomissement, 

IV,  557. 

— —  Cas  où  il  faut  employer  le  vomis¬ 
sement;  manière  de  s’y  préparer; 
.  soins  à  prendre, après,  V,  SyS-Syy; 
VI,4i3.4i5. 

- 7-  Manière  de  provoquer  le  vomisse¬ 
ment,  V,  822^  823. 

, ..  fréquent  ;  potions  à  employer,  VI , 
608. 

Vomitifs  (Des).  Leur  emploi;  vomitifs 
les  plus  connus,  II,  200,  201;  IV, 
598.  599. 

Voûte  (De  la  fracture  en).  Elle  se  pro¬ 
duit  au  crâne;  le  traitement  est  le 
même  que  celui  des  fissures ,  IV,  1 64. 

Voûtes  (Des).  Leur  usage  dans  les  ma¬ 
chines;  leur  matière,  IV,  352, 353. 

Voyages  (Des).  Régime  que  l’on  doit 
suivre  pendant  les  voyages;  précau¬ 
tions  à  prendre  ;  en  hiver,  il  faut  éviter 
les  étuves  pendant  les  voyages;  soins 
qu’il  faut  prendre  après  les  voyages 
un  peu  longs,  V,  228-280;  VI,  69. 

-  Dangers  que  l’usage  des  mau¬ 
vaises  eaux  fait  courir  pendant  les 
voyages;  manière  de  corriger  les 
eaux  alcalines;  boissons  a  employer, 

V,  23o,  23i;  VI,  70. 

-  sur  mer;  vomissements  qui  se 

produisent  ;  alimentation  ;  -  boissons  ; 
autres  précautions  à  prendre,  V, 
23i,  232  ;  VI,  70,  71. 

Vue  (De  la).  Troubles  de  la  vue;  leurs 
principales  causes;  manière  d’enlever 
la  poussière  qui  est  entrée  dans  les 


810 


■  OKlBASEi 


yeux '.premiers  remèdes  à  employer  »  Vue  (Delà).  Médicameuls  pour  rendre 
contre  l’ophthalmie ,  V,  706,  ‘^07;  la  vue  perçante,  Vj  tiiS,  71/1;  VI, 
VJ,  537, 538r..  ■  „  545,546/'. 


XÉNOCBATE  (Extraits  de),  I,  124  et 

suiv.;  II,  789, 740. 

XÉNOPHOd,  cité, à  propos  du  terminthe, 

111,609. 


XÉNOPHaN,  Cité  à  propos  deft.'ci 


XàvSpos.  De  k' signification  dé  et 
i;  669-561.^  ;  ■;  , 


Yeux-  (Desi).  Fluxion  .des  yeus;  -cas  où 
elle  fut  guérie,  par.  Ja.  ^scarification , 
'II,.67..  .  .  \  . 

— —  Fluxions-, pkroaiquas,  des'  yeux; 
purgatif  utile  contre  cette  affection, 
U,  268„a69.,  .  , 

-  Maladies,  des  yeiix';  remèdes  à 

employer.  II,  336. 

- Recettes  de  collyres  convenant  à 

chaque  maladie  ;  manière  de  les  em- 
, ployer,.  H,  436.'...  '■  .U,  i,, 

— —  Manière  de  reconnaître  le  tempé¬ 
rament  des  yeux,  fH,;*  9  8-2  00. 

- ^  Différentes  parties  des  yeux; 

nerfs  optiques;  humeur  cristalline; 
utilité,  de  cbàéune-.de  .ces  iparties;  ' 
leur  substance ,  RI ,  294-  3  97 j  • 

- De  la  sclérotique;  sa  .substance; 

son  utilité  ;  union  de'  ces  différentes 
membranes  entre  elles,  III ,  2  97, 2  98. 

-  Muscles  qui  rattachent  les  yeux 

aux  parties  avoisinantes ,  III ,  298. 

- De  la  couronne  ou  iris  et  de  la 

cornée  transparente;  fonctions  et  na¬ 
ture  de  ces  deux  parties ,  III ,  3  98-800. 
-  De  la  tunique  choroïde;  sa  cou¬ 
leur;  son  action;, rétine;  couche  vas¬ 
culaire  :  son  utilité,  Ilf,  3oo,'3oi. 


Yeux  (Des),  ütifitédel’humeur  aqueuse; 
cas  ofi'  elle  ü,st  desséchée  et  maladies 
iqu'eie  fait  naître;  capsule  du  cristal¬ 
lin,  111,3014,0,3.  ■  . 

- —Nerfs  optiques,  et  nerfs  des  yeu.v, 

III;483-485.  . . . 

-  Remèdes  et  recettes  diverses 

contre  les  maladies  des  yeux,  IV, 
544;  V,  61. 

- Démangeaisons  des  yeux;  remède 

composé.,  V,  i-Spv  i40','879J'  ^  ' 

— - — .  Remède  ièontre'  les'  Cicatrices  des 
yeux,  V,  léoet'Syg;  ■  ,  f  > 

— MS  Cataplasme  contre  la  déuleiir  des 
yeux,  V,  i4o  et.SSo,  .  ,  . 

- Enduit  contre  lad-Ouleuc  des  yeux , 

V,  i4o  eti.88oj  ■  . - 

- Du  trouble  des  yeux^  collyre  re¬ 
commandé;  sa  composition;  manière 
de  l’employer,  V,  i4i,  880,  881. 

- —  Collyre  pour  les  yeux,  contre  les 

ulcères  et  autres  maladies  analogues , 
V,  137  et  877. 

-  Collyre  pour  les  maladies  des 

yeux,  au  poivre,  au  nard  et  au  cin- 
namome,  V,  i38,  877,  878. 

-  Obscurcissement  des  yeux;  ma¬ 
nière  de  le  prévenir;  aliments  à  rvi- 


TABLE  DES  MATIÈRES. 


811 


ter;  positions  à  fuir;  collyre',  V, 
232,  223;.VI,  es,  66.  ,  . 

Yeux  (Des).  Inflammation  des  yeux;  elle 
peut  avoir  lieu  avec  ou  sans  pléthore  ; 
traitement  à  suivre  dans  les  deux 
cas  ;  cas  où  la  tête  seule  est  le  siège 
de  l’inflammation,, V,  442-4-44;  VI, 

- Douleurs  des  yeux;  il  faut  en  i'e- 

chercher  soigneusement  la,  cause 
pour  régler  le  traitement,  V,  445, 
446;  VI,  201,  252. 

-  Il  faut  consulter  le  médecin, 

mais  prendre  tout  de  suite  quelques 
petits  soins,  V,  1707,708  ;  VI, 538,539. 

-  De  la  fluxion  des  yeuix;  il  faut 

changer  les  médicaments  etdè  trai¬ 
tement  suivant  la  nature  du  .flux; 
médicaments  recommandés,  V,  708  ; 

VI,  539,540.  .  .  ; 


ZÉNOPHiLE  (Médicament  de)  contre  les 
ulcères  :et  toutes  les  alFections  de  la 
vessie,  V,  iSo.etflSg. 

Zixx  (Des  fleurs  de).  Emploi  de-cé  mé¬ 
dicament;  ses  I qualités,  II,  719, 
7.20;  V,  632y633,  .  , .  ■ 

- Manière  de  le  reconnaître  et  de 

le  choisir,  V,  82. 

ZiziPHOfiE  (De  la).  Ses  propriétésvll, 
677.  :  .  ,  •  .  .  ' 


Yeux.  Cas  où  les  yeux  sont  atteints  de 
suffiision  sanguine  par  suite  de  bles¬ 
sure;  comment  il  faut 'agir  suivant 
qu’il  y  a  ou  qu’il  n’y  a  pas  inflamma¬ 
tion  ;  liniments  divers  ;  cas  où  le  mal 
est  invétéré,  V,  710,  711;  VI,  54i, 
■542.  '  ■  '  ■  ,  , 

- Ulcères  des  yeux;  collyre  au  sa- 

frdn  et  au  lait  de  femme,  V,  712; 

VI,  544,545. 

-  Maladies  des  yeux;  divers  re- 

j  mèdes,  V,  71  2-714;  VI,  545-547. 
- -  Méthode  pour  enlever  les  subs¬ 
tances  qui  entrent  danâ  les  yeux,' 

V,  716^  717;  VI,  549. 

- Cas  où  les  yeux  restent  seuls 

jaunes  à  la  fin,  de  la  jaunisse;  traite¬ 
ment  par  des  inspiratidns  dans  les 
narines;  autres  remèdus  èflicacos,  V, 
iyG®,  767;  VI,  61  1, '6 1- 2'; 


Zones  (Des).  Divisions  de  la  terre  en 
plusieurs  zones;  témoignages  des  an¬ 
ciens- à  ce  sujét;  étendue  de  leurs 
connaissances  géographiques  ',  II , 
85g,  860.  '  , 

ZoPTRB'  (Extraits  de) ,11,'  553  et' suiv. 
566-569,  579,  58o,  586  'et  suiv. 
596  et  suiv.  ' 

ZïGOMATiQüE  (De  l’os)'.  Sa  place  et  sa 
forme,  111  iiSgg.'  Cc  1  .  ■ 


TABLE  DES  MATIÈRES 

DU  TOME  VI. 


Préface .  ^ 

1  Livre  IV .  ' 

.  . . 

—  . .  95 

_ _  VII . . 

- VIII . 202 

_  IX .  266 

i  Livre,  1 . 

_  Il .  424 

. . .  5 19 

.  526 

Table  générale  de.s  oeuvres  d’Oribase .  627
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Oeuvres d'Oribase : texte grec, en grande partie inédit, collationné sur les manuscrits / traduit pour la première fois en français,avec une introduction, des notes, des tables et des planches par les docteurs Bussemaker et Ch. Daremberg / tome 6"

See other formats
